Adhyaya 37

Verse 1

श्रीनारद उवाच । बर्बरीतीर्थमाहात्म्यमथो वक्ष्यामि तेऽर्जुन । यथा बर्बरिका जाता शतश्रृंगा नृपात्मजा

శ్రీ నారదుడు పలికెను—హే అర్జునా, ఇప్పుడు బర్బరీ తీర్థ మహాత్మ్యాన్ని నీకు చెప్పుదును; శతశృంగ రాజుని కుమార్తె బర్బరికా ఎలా జన్మించిందో వినుము.

Verse 2

कुमारिकेति विख्याता तस्या नाम्ना प्रकथ्यते । इदं कौमारिकाखंडं चतुर्वर्गफलप्रदम्

ఆమె ‘కుమారికా’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను; ఆమె నామముచేతనే ఈ ఖండము చెప్పబడుచున్నది. ఈ కౌమారికాఖండము ధర్మార్థకామమోక్ష చతుర్వర్గఫలప్రదము.

Verse 3

यया कृता पृथिव्यां च नानाग्रामादिकल्पना । इदं भरतखंडं च यया सम्यक्प्रकल्पितम्

ఆమెచేత భూమిపై నానా గ్రామ-నగరాది వ్యవస్థలు ఏర్పడినవి; ఆమెచేతనే ఈ భారతఖండమును కూడా సమ్యకంగా నిర్మించి సక్రమంగా స్థాపించబడెను.

Verse 4

धनंजय उवाच । महदेतन्ममाश्चर्यं श्रोतव्यं परमं मुने । कुमारीचरितं सर्वं ब्रूहि मह्यं सविस्तरम्

ధనంజయుడు పలికెను—హే మునీ, ఇది నాకు మహా ఆశ్చర్యము, పరమంగా శ్రవణీయము. కుమారికా చరిత్రమంతటిని, ఆమె కృత్యములను నాకు సవివరంగా చెప్పుము.

Verse 5

कथं विश्वमिदं जातं कर्मजातिप्रकल्पितम् । कथं वा भारतं खंडं शुश्रूषेय सदा मम

ఈ విశ్వము ఎలా జన్మించెను—కర్మములు మరియు జన్మభేదముల ప్రకారం సక్రమంగా ఏర్పడిన ఈ జగత్తు ఎలా నిర్మితమైంది? మరియు నేను నిత్యం భారతఖండమును ఎలా సేవించి గౌరవించాలి?

Verse 6

नारद उवाच । अव्यक्तोऽस्मिन्निरालोके प्रधानपुरुषावुभौ । अजौ समागतावेकौ केवलं श्रृणुमो वयम्

నారదుడు పలికెను—ఈ అవ్యక్త, ప్రకాశరహిత స్థితిలో ప్రధానము మరియు పురుషుడు—ఇద్దరూ అజులు, ఏకమై కలిసి ఉన్నారు. మా వచనమున ఈ కథనమును యథాతథంగా వినుడి.

Verse 7

ततः स्वभावकालाभ्यां स्वरूपाभ्यां समीरितम् । ईक्षणेनैव प्रकृतेर्महत्तत्त्वमजायत

అనంతరం స్వభావము మరియు కాలము—తమ తమ స్వరూపముల ప్రకారము ప్రేరేపించగా, కేవల ఈక్షణమాత్రముచేత ప్రకృతినుండి మహత్తత్త్వము జన్మించెను.

Verse 8

महत्तत्त्वाद्विकुर्वाणादहंतत्त्वं व्यजायत । त्रिधा तन्मुनिभिः प्रोक्तं सत्त्वरासतामसम्

వికారమొందిన మహత్తత్త్వమునుండి అహంతత్త్వము ఉద్భవించెను. మునులు దానిని త్రివిధమని చెప్పారు—సాత్త్వికం, రాజసం, తామసం.

Verse 9

तामसात्पंच जातानि तन्मात्राणि वुदुर्बुधाः । तन्मात्रेभ्यश्च भूतानि वेशेषाः पंच तद्भवाः

తామస అహంకారమునుండి ఐదు తన్మాత్రలు జన్మించాయని బుధులు చెప్తారు. ఆ తన్మాత్రల నుండే ఐదు భూతవిశేషాలు (స్థూలభూతాలు) వాటి కార్యరూపముగా ఉద్భవించాయి.

Verse 10

सात्त्विकाच्चाप्यहंकाराद्विद्वि कर्मेद्रियाणि च । एकादशं मनश्चैव राजसं च द्वयोर्विदुः

సాత్త్విక అహంకారమునుండి జ్ఞానేంద్రియములు, కర్మేంద్రియములు ఉద్భవించును; పదకొండవది మనస్సు. రాజస తత్త్వము ఈ రెండింటినీ ప్రవృత్తింపజేసేదిగా విద్వాంసులు చెప్తారు.

Verse 11

चतुर्विशतितत्त्वानि जातानीति पुरा विदुः । सदाशिवेन वै पुंसा तानि दृष्टानि भारत

ప్రాచీన ఉపదేశముల ప్రకారం ఇరవై నాలుగు తత్త్వములు ఉద్భవించాయని తెలుసుకొనబడింది. ఓ భారతా, వాటిని సదాశివస్వరూప పరమపురుషుడు దర్శించాడు.

Verse 12

बुद्बुदाकारतां जग्मुरंडं जातं ततः शुभम् । शकतोटिप्रमाणं च ब्रह्मांडमिदमुच्यते

అవి బుడగ ఆకారాన్ని పొందినవి; ఆపై శుభమైన అండము ఉద్భవించింది. ఇదే బ్రహ్మాండమని చెప్పబడుతుంది—అపారమైనది, అనేక శకటభారాలంత విస్తారమైనది.

Verse 13

आत्मास्य कथितो ब्रह्मा व्यभजत्स त्रिधा त्विदम् । ऊर्ध्वं तत्र स्थिता देवा मध्ये चैव च मानवाः

దీనికి ఆత్మగా చెప్పబడిన బ్రహ్మ ఈ జగత్తును మూడు భాగాలుగా విభజించాడు. పైభాగంలో దేవతలు స్థిరపడ్డారు; మధ్యలో మనుష్యులు ఉన్నారు.

Verse 14

नागा दैत्याश्च पाताले त्रिधैतत्परिकल्पितम् । ऐकैकं सप्तधाभूय ततस्तेन प्रकल्पितम्

పాతాళంలో నాగులు మరియు దైత్యులు నివసిస్తారు; ఆ లోకం మూడు విధాలుగా కల్పించబడింది. తరువాత ఆ మూడు విభాగాలలో ప్రతి ఒక్కటి ఏడు విధాలుగా విభజింపబడి అలా ఏర్పాటు చేయబడింది.

Verse 15

पातालानि च द्वीपानि स्वर्लोकाः सप्तसप्त च । सप्त द्वीपानि वक्ष्यामि श्रृणु तेषां प्रकल्पनाम्

ఏడు పాతాళాలు, ఏడు ద్వీపాలు, అలాగే ఏడు స్వర్గలోకాలు ఉన్నాయి. ఇప్పుడు నేను ఏడు ద్వీపాలను వివరిస్తాను—వాటి క్రమాన్ని వినండి.

Verse 16

लक्षयोजनविस्तारं जंबूद्वीपं प्रकीर्त्यते । सूर्यबिंबसमाकारं तावत्क्षारार्णवावृतम्

జంబూద్వీపము లక్ష యోజనముల విస్తారమని కీర్తింపబడును. అది సూర్యబింబసమాకారమై, అంతే పరిమాణముగల క్షారార్ణవముచే ఆవరింపబడినది.

Verse 17

शाकद्वीपं द्विगुणतो जंबूद्वीपात्ततः परम् । तावता क्षीरतोयेन समुद्रेण परीवृतम्

జంబూద్వీపమునకు ఆపై శాకద్వీపము ఉండును; అది దానికి ద్విగుణము. అది అంతే పరిమాణముగల క్షీరసముద్రముచే పరివృతమై యున్నది.

Verse 18

सुरातोयेन दैत्यानां मोहकार्यर्णवेन हि । पुष्करं तु ततो द्वीपं द्विगुणं तावता वृतम्

తదుపరి పుష్కరద్వీపము వచ్చును; అది పూర్వద్వీపమునకు ద్విగుణము. అది అంతే పరిమాణముగల సురాతోయసముద్రముచే ఆవరింపబడినది; అది దైత్యులకు మోహకారణమగును.

Verse 19

कुशद्वीपं द्विगुणतस्ततस्तत्परतः स्मृतम् । दधितोयेन परितस्तावदर्णवसंवृतम्

దాని తరువాత కుశద్వీపము ద్విగుణముగా స్మరింపబడును. అది చుట్టూరా అంతే పరిమాణముగల దధితోయసముద్రముచే సంభృతమై యున్నది.

Verse 20

ततः परं क्रौञ्चसंज्ञं द्विगुणं हि घृताब्धिना । ततः शाल्मलिद्वीपं च द्विगुणं तावतैव च

తదుపరి క్రౌంచసంజ్ఞక ద్వీపము ద్విగుణమై, ఘృతసముద్రముచే ఆవరింపబడినది. అనంతరం శాల్మలిద్వీపమును కూడా అదే విధముగా ద్విగుణమని చెప్పుదురు.

Verse 21

इक्षुसारस्वरूपेण समुद्रेण परिवृतम् । गोमेदं तस्य परितो द्विगुणं तावता वृतम्

ఆ ద్వీపము ఇక్షురససారస్వరూపమైన సముద్రముచే అన్ని వైపులా పరివృతమైయున్నది. దాని చుట్టు గోమేదద్వీపము ఉంది; అది పరిమాణములో రెండింతలు, అంతే పరిధితో ఆవృతమైయున్నది.

Verse 22

स्वादुतोयेन रम्येण समुद्रेण समंततः । एवं कोटिद्वयं पार्थ लक्षपंचाशतत्रयम्

అది మధురజలముతో రమ్యమైన సముద్రముచే అన్ని వైపులా ఆవరించబడినది. ఈ విధంగా, ఓ పార్థా, మొత్తం పరిమాణము రెండు కోట్లు మరియు యాభై లక్షల మూడింతలు అవుతుంది.

Verse 23

पंचाशच्च सहस्राणि सप्तद्वीपाः ससागराः । दशोत्तराणि पंचैव अंगुलानां शतानि च

సముద్రములతో కూడిన ఏడు ద్వీపముల పరిమాణము యాభై వేలుగా చెప్పబడింది. ఇంకా సూక్ష్మ గణనలో అంగుళముల ఐదు వందలు మరియు దానికిపైగా పది కూడా ఉన్నాయి.

Verse 24

अपां वृद्धिक्षयो दृष्टः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः । ततो हेममयी भूमिर्दशकोट्यः कुरूद्वह

శుక్లకృష్ణ పక్షములలో జలముల వృద్ధి-క్షయము ప్రత్యక్షంగా దర్శనమగును. దాని తరువాత, ఓ కురూద్వహా, పది కోట్లు విస్తరించిన హేమమయమైన భూమి ఉంది.

Verse 25

देवानां क्रीडनस्थानं लोकालोकस्ततः परम् । पर्वतो वलयाकारो योजनायुतविस्तृतः

దాని తరువాత లోకాలొకము ఉంది; అది దేవతల క్రీడనస్థానమని ప్రసిద్ధి. అక్కడ వలయాకారమైన పర్వతము పది వేల యోజనముల విస్తారముతో వ్యాపించి ఉంది.

Verse 26

अस्य बाह्ये तमो घोरं दुष्प्रेक्ष्यं जीववर्जितम् । पंचत्रिंशत्स्मृताः कोट्यो लक्षाण्येकोनविंशतिः

దాని వెలుపల భయంకరమైన, చూడటానికి దుర్లభమైన, జీవరహితమైన ఘోరాంధకారం వ్యాపించి ఉంది. దాని విస్తీర్ణం ముప్పై ఐదు కోట్లు మరియు పందొమ్మిది లక్షలు అని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 27

चत्वारिंशत्सहस्राणि योजनानां च फाल्गुन । सप्तसागरमानस्तु गर्भोदस्तदनंतरम्

ఓ ఫాల్గుణా, దాని పరిమాణం నలభై వేల యోజనాలు. దాని వెంటనే ఏడు సముద్రాల సమాన ప్రమాణమున్న గర్భోద సముద్రం ఉంది.

Verse 28

कोटियोजनविस्तारः कटाहऋ संव्यवस्थितः । ब्रह्मणोंऽडं कटाहेन संयुक्तं मेरुमध्यतः

అక్కడ ఒక కోటి యోజనాల విస్తీర్ణమున్న ‘కటాహ’ వంటి ఆవరణం స్థాపితమై ఉంది. ఆ కటాహంలో, మధ్యలో మేరువు నిలిచినట్లుగా, బ్రహ్మాండం (బ్రహ్మణోఽండం) నిల్వ ఉంది.

Verse 29

पंचाशत्कोटयो ज्ञेया दशदिक्षु समंततः । जंबुद्वीपस्य मध्ये तु मेरुनामास्ति पर्वतः

పది దిక్కులలో అన్ని వైపులా దాని విస్తీర్ణం యాభై కోట్లు అని తెలుసుకోవాలి. జంబూద్వీపం మధ్యలో మేరువు అనే పర్వతం ప్రతిష్ఠితంగా ఉంది.

Verse 30

स लक्षयोजनो ज्ञेयो ह्यधश्चोर्ध्वं प्रमाणतः । षोडशैव सहस्राणि योजनानामधः स्थितः

మేరువు పరిమాణం లక్ష యోజనాలు అని—కిందకూ పైకూ—తెలుసుకోవాలి. అందులో పదహారు వేల యోజనాలు భూమి స్థాయి కింద ఉన్నాయి.

Verse 31

उच्छ्रयश्चतुराशीतिर्द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः । त्रिभिः शृंगैः समायुक्तः शरावाकृतिमस्तकः

దాని ఎత్తు చతురాశీతి సహస్ర యోజనాలు; శిఖరభాగంలో ద్వాత్రింశత్ సహస్ర యోజనాల వరకు విస్తరించింది. మూడు శృంగాలతో యుక్తమై, పైభాగం శరావం (పళ్లెం) వంటి అగాధ పాత్రాకారంగా ఉంది।

Verse 32

मध्यशृंगे ब्रह्मवास ऐशान्यां त्र्यंबकस्य च । नैरृत्ये वासुदेवस्य हेमशृंगं च ब्रह्मणः

మధ్య శృంగంలో బ్రహ్మదేవుని నివాసం; ఈశాన్య (ఉత్తర-తూర్పు) శృంగంలో త్ర్యంబకుడు (శివుడు) నివసిస్తాడు. నైరృత్య (దక్షిణ-పడమర) శృంగంలో వాసుదేవుని నివాసం; అలాగే బ్రహ్మునికి సంబంధించిన హేమశృంగమూ ఉంది।

Verse 33

रत्नजं शंकरस्यापि राजतं केशवस्य च । मेरुदिक्षु चतसृषु विष्कंभा गिरयः स्मृताः

శంకరునికి రత్నమయ శృంగమూ, కేశవునికి రజతమయ శృంగమూ ఉన్నాయి. మేరువు యొక్క నాలుగు దిక్కులలో ‘విష్కంభ’ అనే ఆధార పర్వతాలు స్మరించబడుతున్నాయి।

Verse 34

पूर्वेण मंदरो नामदक्षिणे गंधमादनः । विपुलः पश्चिमो ज्ञेयः सुपार्श्वस्तु तथोत्तरे

తూర్పు దిశలో మందర అనే పర్వతం; దక్షిణంలో గంధమాదన. పడమరలో విపుల అని తెలుసుకో; అలాగే ఉత్తరంలో సుపార్శ్వ ఉంది।

Verse 35

कदंबो मंदरे ज्ञेयोजंबुर्वै गंधमादने । अश्वत्थो विपुले चैव सुपार्श्वेच वटोमतः

మందర పర్వతంపై కదంబ వృక్షం అని తెలుసుకో; గంధమాదనపై నిజంగా జంబూ వృక్షం ఉంది. విపులపై అశ్వత్థం, సుపార్శ్వపై వట వృక్షం ఉన్నదని భావించబడుతుంది।

Verse 36

एकादशशतायामाश्चत्वारो गिरिकेतवः । एतेषां संति चत्वारि वनानि जयमूर्धसु

ఈ నాలుగు గిరికేతువులు (శిఖరాలు) పదకొండు వందల యోజనాల వరకు విస్తరించాయి; వాటి జయమూర్ధ శిఖరాలపై నాలుగు పవిత్ర వనాలు ఉన్నాయి।

Verse 37

पूर्वं चैत्ररथं नामदक्षिणे गंधमादनम् । वैभ्राजंपश्चिमे ज्ञेयमुदक्चित्ररथं वनम्

తూర్పున ‘చైత్రరథ’ అనే వనం; దక్షిణంలో ‘గంధమాదన’; పడమట ‘వైభ్రాజ’; ఉత్తరంలో ‘చిత్రరథ’ అనే వనం అని తెలుసుకో।

Verse 38

सरांसि चापि चत्वारि चतुर्दिक्षु निबोध मे । प्राच्येऽरुणोदसंज्ञं तु मानसं दक्षिणे सरः

నాలుగు దిక్కులలో నాలుగు సరస్సులు ఉన్నాయి—నన్ను విని తెలుసుకో. తూర్పున ‘అరుణోద’ అనే సరస్సు, దక్షిణంలో ‘మానస’ సరస్సు।

Verse 39

प्रत्यक्छीतो दकंनाम उत्तरे च महाह्रदः । विष्कंभगिरयो ह्येत उच्छ्रिताः पंचविंशतिः

పడమట ‘శీత’ అనే సరస్సు, ‘దక’ అనే సరస్సు, ఉత్తరంలో ‘మహాహ్రద’ ఉంది. ఇవే ‘విష్కంభ’ పర్వతాలు, ఇరవై ఐదు యోజనాల ఎత్తుగా నిలిచినవి।

Verse 40

योजनानां सहस्राणि सहस्रं पिंडतः स्मृतम् । अन्ये च संति बहुशस्तत्र वै केसराचलाः

దాని పిండము (విస్తృతి/భారం) వెయ్యి-వెయ్యి యోజనాలుగా స్మరించబడింది. అక్కడ ‘కేసరాచల’ అని పిలువబడే అనేక ఇతర పర్వతాలు కూడా ఉన్నాయి।

Verse 41

मेरोर्दक्षिणतश्चैव त्रयो मर्यादपर्वताः । निषधो हेमकूटश्च हिमवानिति ते त्रयः

మేరు పర్వతానికి దక్షిణంగా మూడు సీమా పర్వతాలు ఉన్నాయి—నిషధ, హేమకూట, హిమవాన్; ఇవే ఆ మూడు అని చెప్పబడింది।

Verse 42

लक्षयोजनदीर्घाश्च विस्तीर्णा द्विसहस्रकम् । त्रयश्चोत्तरतो मेरोर्नीलः श्वेतोऽथ श्रृंगवान्

అవి లక్ష యోజనాల పొడవు, రెండు వేల యోజనాల వెడల్పు కలవై ఉన్నాయి. అలాగే మేరు ఉత్తరాన మూడు పర్వతాలు—నీల, శ్వేత, శృంగవాన్।

Verse 43

माल्यवान्पूर्वतो मेरोर्गंधाख्यः पश्चिमे तथा । इत्येते गिरयः प्रोक्ता जंबुद्वीपे समंततः

మేరు తూర్పున మాల్యవాన్, అలాగే పడమరన గంధ అనే పర్వతం ఉంది. ఈ విధంగా జంబూద్వీపంలో చుట్టూరా ఈ పర్వతాలు చెప్పబడ్డాయి।

Verse 44

गंधमादनसंस्थाया महागजप्रमाणतः । फलानि जंबवास्तन्नाम्ना जंबूद्वीपमिति स्मृतम्

గంధమాదనంపై ఉన్న జంబూ వృక్షపు ఫలాలు మహాగజ పరిమాణంగా ఉంటాయి; ఆ పేరునే ఈ ప్రాంతం ‘జంబూద్వీపం’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది।

Verse 45

आसीत्स्वायंभुवोनाम मनुराद्यः प्रजापतिः । आसीत्स्त्री शतरूपा तामुदुवोढ प्रजापतिः । प्रियव्रतोत्तानपादौ तस्याऽस्तां तनयावुभौ

ఆది ప్రజాపతి స్వాయంభువ మను. ఆయన భార్య శతరూప; ప్రజాపతి ఆమెను వివాహంగా స్వీకరించాడు. ఆ ఇద్దరికీ ప్రియవ్రతుడు, ఉత్తానపాదుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు జన్మించారు।

Verse 46

ध्रुवश्चोत्तानपादस्य पुत्रः परमधार्मिकः । भक्त्या स विष्णुमाराध्य स्थानं चैवाक्षयं गतः

ఉత్తానపాదుని కుమారుడైన ధ్రువుడు పరమధార్మికుడు. భక్తితో విష్ణువును ఆరాధించి అతడు అక్షయమైన పదవిని పొందెను.

Verse 47

प्रियव्रतस्य राजर्षेरुत्पन्ना दश सूनवः । त्रयः प्रव्रजितास्तत्र परंब्रह्म समाश्रिताः

రాజర్షి ప్రియవ్రతునికి పది మంది కుమారులు జన్మించారు. వారిలో ముగ్గురు ప్రవ్రజ్య స్వీకరించి పరబ్రహ్మను ఆశ్రయించారు.

Verse 48

सप्त सप्तसु द्वीपेषु तेन पुत्राः प्रतिष्ठिताः । जंबूद्वीपाधिपो ज्येष्ठ आग्नीध्र इति विश्रुतः

అతడు తన కుమారులను ఏడు ద్వీపాలలో అధిపతులుగా స్థాపించాడు. జ్యేష్ఠుడు ఆగ్నీధ్రుడు జంబూద్వీపాధిపతిగా ప్రసిద్ధి పొందెను.

Verse 49

तस्यासन्नव सुताः पार्थ नववर्षेश्वराः स्मृताः । तेषां नाम्ना च ते वर्षास्तिष्ठंत्यद्यापि चांकिताः

హే పార్థా, అతనికి తొమ్మిది మంది కుమారులు ఉండిరి; వారు తొమ్మిది వర్షాల అధిపతులుగా స్మరించబడుతారు. నేటికీ ఆ వర్షాలు వారి పేర్లతోనే ప్రసిద్ధం.

Verse 50

योजनानां सहस्राणि नव प्रत्येकशः स्मृताः । मेरोश्चतुर्दशं खंडं गंधमाल्यवतोर्द्वयोः

ప్రతి విభాగము తొమ్మిది వేల యోజనాల విస్తీర్ణమని కీర్తించబడింది. గంధమాదనము మరియు మాల్యవత్ పర్వతశ్రేణుల సంబంధంగా మేరువు యొక్క పద్నాలుగు ఖండ విభజన వర్ణించబడింది.

Verse 51

अंतरे हेमभूमिष्ठमिलावृतमिहोच्यते । माल्यवत्सागरांतस्य भद्राश्वमिति प्रोच्यते

మధ్యభాగంలో స్వర్ణభూమిపై స్థితమైన ‘ఇలావృత’మని ఇక్కడ చెప్పబడుతుంది. మాల్యవత్ సమీపంలో సముద్రసీమ వరకు ఉన్న దేశం ‘భద్రాశ్వ’మని ప్రసిద్ధి.

Verse 52

गंधवत्सागरांतस्य केतुमालमिति स्मृतम्

గంధవత్ సమీపంలో సముద్రం వరకు వ్యాపించిన దేశం ‘కేతుమాల’మని స్మరించబడుతుంది.

Verse 53

श्रृंगवज्जलधेरंतः कुरुखंडमिति स्मृतम् । श्रृंगवच्छ्वेतमध्ये च खण्डं प्रोक्तं हिरण्मयम्

శృంగవత్ సమీప సముద్రసీమలోని విభాగం ‘కురు-ఖండ’మని స్మరించబడుతుంది. అలాగే శృంగవత్ మరియు శ్వేత మధ్యనున్న విభాగం ‘హిరణ్మయ’మని ప్రకటించబడింది.

Verse 54

सुनीलश्वेतयोर्मध्ये खंडमाहुश्च रम्यकम् । निषधो हेमकूटश्च हरिखंडं तदंतरा

సునీల మరియు శ్వేత పర్వతాల మధ్య ‘రమ్యక’ అనే మనోహర ఖండం ఉందని చెబుతారు. అలాగే నిషధ మరియు హేమకూట మధ్యనున్న దేశం ‘హరి-ఖండ’మని అంటారు.

Verse 55

हिमवद्धिमकूटांतः खण्डं किंपुरुषं स्मृतम् । हिमाद्रिजलधेरन्तर्नाभि खण्डमिति स्मृतम्

హిమవత్ నుండి హేమకూట వరకు ఉన్న ప్రాంతం ‘కింపురుష’ ఖండమని స్మరించబడుతుంది. అలాగే హిమాద్రి మరియు సముద్రం మధ్యనున్న భాగం ‘నాభి-ఖండ’మని గుర్తించబడుతుంది.

Verse 56

नाभिखण्डं च कुरवो द्वे वर्षे धनुपाकृती । हिमवांश्च गिरिश्रृंगी ज्यास्थाने परिकीर्तितौ

నాభిఖండం మరియు కురువు—ఈ రెండు వర్షాలు ధనుస్సు ఆకారముగా ఉన్నాయి. హిమవాన్, గిరిశృంగీ లను ధనుస్సు జ్యా స్థానముగా ప్రకటించారు.

Verse 57

नाभेः पुत्रश्च ऋषभ ऋषभाद्बरतोऽभवत् । तस्य नाम्ना त्विदं वर्षं भारतं चेति कीर्त्यते

నాభి కుమారుడు ఋషభుడు; ఋషభుని నుండి భరతుడు జన్మించాడు. అతని నామముచేతనే ఈ వర్షం ‘భారతం’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 58

अत्र धर्मार्थकामानां मोक्षस्य च उपार्जनम् । अन्यत्र भोगभूमिश्च सर्वत्र कुरुनंदन

ఇక్కడ ధర్మ, అర్థ, కామములు మరియు మోక్షమును కూడ సంపాదించగలరు. ఇతరత్ర సర్వత్ర భోగభూమియే—ఓ కురునందన!

Verse 59

शाकद्वीपे च शाकोऽस्ति योजनानां सहस्रकः । तस्य नाम्ना च तद्वर्षं शाकद्वीपमिति स्मृतम्

శాకద్వీపంలో సహస్ర యోజనాల విస్తారముగల శాకవృక్షము ఉంది. దాని నామముచేతనే ఆ వర్షం ‘శాకద్వీపం’ అని స్మరించబడుతుంది.

Verse 60

तस्य च प्रियव्रत एवाधिपतिर्नाम्ना मेधातिथिरिति

దాని అధిపతి ప్రియవ్రతుడే; అతడు ‘మేధాతిథి’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడు.

Verse 61

तस्य पुरोजवमनोजववेपमानधूम्रानीकचित्ररेफबहुरूपविश्वचारसंज्ञानि पुत्रनामानि सप्त वर्षाणि

ఆయన కుమారుల పేర్లు—పురోజవ, మనోజవ, వేపమాన, ధూమ్రానీక, చిత్రరేఫ, బహురూప, విశ్వచార—ఇవే ఏడు వర్ష-ప్రదేశాల పేర్లుగానూ ప్రసిద్ధి చెందాయి।

Verse 62

शाकद्वीपे च वर्ष ऋतव्रतसत्यव्रतानुव्रतनामानो वाय्यवात्कमं भगवंतं जपंति

శాకద్వీపంలో ఋతవ్రత, సత్యవ్రత, అనువ్రత అనే వర్ష-ప్రదేశాలలో వారు జపమార్గంతో భగవంతుడు వాయ్యవాత్కమను ఆరాధిస్తారు।

Verse 63

अंतः प्रविश्य भूतानि यो विभज्यात्मकेतुभिः । अंतर्यामीश्वरः साक्षात्पातु नो यद्वशे जगत्

సర్వ భూతాలలో అంతరంగా ప్రవేశించి ఆత్మలక్షణాలచే వాటిని విభజించువాడు, సాక్షాత్ అంతర్యామి ఈశ్వరుడు—యావత్ జగత్తు యావశంలో ఉన్నదో—ఆయనే మమ్మల్ని రక్షించుగాక।

Verse 64

इति जपः । कुशद्वीपे कुशस्तंबो योजनानां सहस्रकः । तच्चिह्नचिह्नितं तस्मात्कुशद्वीपं ततः स्मृतम्

ఇది జపము. కుశద్వీపంలో కుశగడ్డి యొక్క ఒక స్తంభము/గుబురు వెయ్యి యోజనాల వరకు విస్తరించి ఉంది; ఆ లక్షణచిహ్నంతో గుర్తింపబడినందున అది ‘కుశద్వీపం’గా స్మరించబడుతుంది।

Verse 65

तद्द्वीपपतिश्च प्रैयव्रतो हिरण्यरोमा तत्पुत्रवसुवसुदानदृढकविनाभिगुप्तसत्यव्रतवामदेवनामांकितानि सप्त वर्षाणि । वर्णाश्च कुलिशकोविदाभियुक्तकुलकसंज्ञा जातवेदसं भगवंतं स्तुवंति

ఆ ద్వీపాధిపతి ప్రైయవ్రత వంశీయ రాజు హిరణ్యరోమా. అతని కుమారుల పేర్లతో ఏడు వర్ష-ప్రదేశాలు—వసు, వసుదాన, దృఢ, కవి, నాభి, గుప్త, సత్యవ్రత, వామదేవ—ప్రసిద్ధి చెందాయి. అక్కడ కులిశ, కోవిద, అభియుక్త, కులక అనే వర్ణాలు భగవాన్ జాతవేదసు (అగ్ని)ని స్తుతిస్తారు।

Verse 66

परस्य ब्रह्णः साक्षाज्जातवेदासि हव्यवाट् । देवानां पुरुषांगानां यज्ञेन पुरुषं यजः

నీవు పరబ్రహ్ముని సాక్షాత్ ప్రకాశమైన జాతవేదుడు (అగ్ని), హవ్యవాహకుడవు, హవ్యభోక్తవు. యజ్ఞముచే నీవు విశ్వపురుషుని ఆరాధించుచున్నావు; దేవతల విశ్వదేహమునకు నీవే ఒక అంగమవు.

Verse 67

इति स्तुतिः । क्रौंचद्वीपे क्रौंचनामा पर्वतो योजनायतः । योऽसौ गुहेन निर्भिन्नस्तच्चिह्नं क्रौंचद्वीपकम्

ఇట్లు స్తుతి సమాప్తమైంది. క్రౌంచద్వీపములో క్రౌంచనామక పర్వతము ఒక యోజన విస్తారముగా ఉంది. ఆ పర్వతమును గుహుడు (స్కందుడు) చీల్చినదే క్రౌంచద్వీపానికి ప్రసిద్ధ చిహ్నముగా చెప్పబడుతుంది.

Verse 68

तत्र च प्रैयव्रतो घृतपृष्टिनामा तत्पुत्राममधुरुहमेघपृष्ठस्वदामऋताश्वलोहितार्णववनस्पतिइतिसप्तपुत्रनामांकितानि सप्त वर्षाणि

అక్కడ ప్రైయవ్రత వంశాధిపతి ఘృతపృష్టుడు అనే రాజు ఉన్నాడు. అతని ఏడు కుమారుల పేర్లతోనే ఏడు వర్షాలు (ప్రాంతాలు) ప్రసిద్ధి—మమధురుహ, మేఘపృష్ట, స్వదామ, ఋతాశ్వ, లోహితార్ణవ, వనస్పతి మరియు ఏడవ వర్షము (ఇతరము).

Verse 69

वर्णाश्च गुरुऋषभद्रविणदेवकसंज्ञाः

అక్కడి వర్ణాలు ‘గురు’, ‘ఋషభ’, ‘ద్రవిణ’, ‘దేవక’ అనే పేర్లతో పేర్కొనబడుతాయి.

Verse 70

आपोमयं भगवंतं स्तुवंति

వారు జలస్వరూపుడైన భగవంతుని స్తుతించుచున్నారు.

Verse 71

आपः पुरुषवीर्याश्च पुनंतीर्भूर्भूवःस्वश्च । तैः पुनरमीवघ्नाःसंस्पृशेतात्मना भुवः

పురుషవీర్యసంపన్నమైన ఆపః భూః, భువః, స్వః అనే త్రిలోకాలను పవిత్రం చేస్తాయి. ఆ జలాలను మళ్లీ స్పర్శించినవాడు రోగనాశకుడై, తన స్వస్వరూపంతో లోకాలను పావనం చేస్తాడు.

Verse 72

इति जपः । शाल्मलेर्नाम वृक्षस्य तत्रवासः सहस्रं योजनानां तच्चिह्नं शाल्मलिद्विपमुच्यते

ఇదే జపము (మంత్రపఠనం). అక్కడ ‘శాల్మలి’ అనే వృక్షం సహస్ర యోజనాల విస్తారంతో ఉంటుంది; ఆ చిహ్నం వల్లనే అది ‘శాల్మలిద్వీపం’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 73

तस्याधिपतिः प्रैयव्रतो यज्ञबाहुस्तत्पुत्रसुरोचनसौमनस्यरमणकदेवबर्हिपारिभद्राप्यायनाभिज्ञाननामानि सप्तवर्षाणि

దాని అధిపతి ప్రైయవ్రత వంశీయ రాజు యజ్ఞబాహు. అతని కుమారుల పేర్లతో అక్కడి ఏడు వర్షాలు—సురోచన, సౌమనస్య, రమణక, దేవ, బర్హి, పారిభద్ర, ఆప్యాయన మరియు అభిజ్ఞాన—అని పిలువబడతాయి.

Verse 74

वर्णाश्च श्रुतधरवीर्यवसुंधरैषंधरसंज्ञा भगवंतं सोमं यजंति

శ్రుతధర, వీర్య, వసుంధర, ఏషంధర అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధమైన వర్ణాలు భగవాన్ సోముని యజించి ఆరాధిస్తారు.

Verse 75

स्वयोनिः पितृदेवेभ्यो विभजञ्छुक्लकृष्णयोः । अधः प्रजानां सर्वासां राजा नः सोमोस्तु

స్వయంభూతుడైన సోముడు పితృదేవుల కొరకు శుక్ల-కృష్ణ పక్షాలను విభజిస్తాడు; క్రిందనున్న సమస్త ప్రజలకు మా రాజు సోముడే కావుగాక.

Verse 76

इति जपः गोमेदनामा प्लक्षोस्ति सुरम्यो यस्य च्छायया । मोदोवृद्धिं गतं लौल्याद्गोमेदं द्वीपमुच्यते

ఇతి జపః। ‘గోమేద’ అనే సుందరమైన ప్లక్షవృక్షము ఉంది; దాని ఛాయవలన స్నేహాసక్తితో ఆనందము వృద్ధి చెందుతుంది, అందుచేత ఆ ద్వీపము ‘గోమేదద్వీపము’ అని పిలువబడుతుంది।

Verse 77

तत्र प्रैयव्रत इध्मजिह्वः पतिस्तत्पुत्रसिवसुरम्यसुभद्र शांत्यशप्तमृताभयनामांकितानि सप्त वर्षाणि

అక్కడ ప్రైయవ్రత వంశాధిపతి ఇధ్మజిహ్వుడు; అతని కుమారులు—శివ, సురమ్య, సుభద్ర, శాంత్య, శప్త, మృతాభయ—వీరి పేర్లతోనే ఏడు వర్షములు (ప్రాంతాలు) ప్రసిద్ధి చెందాయి।

Verse 78

वर्णाश्च हंसपतंगोर्ध्वांचनसत्यांगसंज्ञाश्चत्वारो भगवंतं सूर्यं यजंते

అక్కడ హంస, పతంగ, ఊర్ధ్వాంచన, సత్యాంగ అనే నామాలుగల నాలుగు వర్ణములు భగవాన్ సూర్యదేవుని యజిస్తారు।

Verse 79

प्रश्रस्य विष्णुरूपंयत्तत्रोत्थस्य ब्रह्मणोऽमृतस्य च । मृत्योश्च सूर्यमात्मानं धीमहि

విష్ణురూపుడై, బ్రహ్మోద్భవకారణుడై, అమృతప్రదుడై, మృత్యువును అతిక్రమింపజేయువాడైన ఆ పరమాత్మస్వరూప సూర్యుని మేము ధ్యానించుచున్నాము।

Verse 80

इति जपः । स्वर्णपत्राणि नियुतं योजनानां सहस्रकम् । पुष्करं ज्वलदा भाति तच्चिह्नं द्वीपपुष्करम्

ఇతి జపః। స్వర్ణపత్రములతో కూడిన పద్మము అగ్నివలె జ్వలించి, సహస్ర యోజనముల విస్తీర్ణముగా ప్రకాశిస్తుంది; అదే చిహ్నమై ఆ ద్వీపము ‘పుష్కరద్వీపము’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది।

Verse 81

तस्याधिपतिः प्रैयव्रतो वीतहोत्रनामा तत्पुत्रौ रमणकघातकौ

దాని అధిపతి ప్రైయవ్రత వంశజుడైన వీతహోత్రుడు; అతని ఇద్దరు కుమారులు రమణకుడు మరియు ఘాతకుడు.

Verse 82

तन्नामचिह्नतं खंडद्वयम्

ఆ రెండు ఖండాలు తమ తమ నామచిహ్నాలతో గుర్తింపబడినవి.

Verse 83

तयोरंतरालेमानसाचलो नाम वलयाकारः पर्वतो यस्मिन्भ्रमति भगवान्भास्कर इति

ఆ రెండింటి మధ్య మానసాచలమనే వలయాకార పర్వతం ఉంది; దానిపై భగవాన్ భాస్కరుడు (సూర్యుడు) తన గమనంలో పరిభ్రమిస్తాడని చెప్పబడుతుంది.

Verse 84

तत्र वर्णाश्च न संति केवलं समानास्ते ब्रह्म ध्यायंति

అక్కడ వర్ణభేదాలు ఏమాత్రం లేవు; అందరూ సమానులై కేవలం బ్రహ్మనే ధ్యానిస్తారు.

Verse 85

यद्यत्कर्ममयं लिंगं ब्रह्मलिंगं जनोर्चयन् । भेदेनैकांतमद्वैतं तस्मै भगवते नमः

జనులు ఏ ఏ కర్మమయ లింగాన్ని ఆరాధిస్తారో, అదే బ్రహ్మలింగం; భేదభావంతో ఉపాసించినా తత్త్వतः అది పరమ ఏకాంత అద్వైతమే—ఆ భగవంతునికి నమస్కారం.

Verse 86

इति जपः । नैषु क्रोधो न मात्सर्यं पुण्यपापार्जनेन च । अयुतं द्विगुणं चापि क्रमादायुः प्रकीर्तितम्

ఇదే జపవిధి. వారిలో క్రోధమూ లేదు, మాత్సర్యమూ లేదు; పుణ్యపాపార్జనమూ లేదు. వారి ఆయుష్షు క్రమంగా పదివేలు, అంతకంటే ద్విగుణమని ప్రకటించబడింది.

Verse 87

जपंतः कामिनीयुक्ता विहरंत्यमरा इव । अथ ते संप्रवक्ष्यामि ऊर्ध्वलोकस्य संस्थितिम्

జపంలో నిమగ్నులై, దివ్య స్త్రీలతో కూడి, వారు అమరులవలె విహరిస్తారు. ఇక నేను నీకు ఊర్ధ్వలోకాల స్థితి‑వ్యవస్థను వివరించెదను.