Adhyaya 24

Verse 1

नारद उवाच । एवं श्रुत्वा सभार्यः स प्रमोदप्लुतमानसः । प्रणम्य मामिति प्राह यद्येवं पुण्यवानहम्

నారదుడు పలికెను—ఇట్లు విని అతడు భార్యతో కూడ హృదయమంతా ఆనందంతో నిండిపోయెను. నాకు నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు: “నేను నిజముగా ఇంత పుణ్యవంతుడనైతే…”

Verse 2

पुनः किंचित्प्रवक्ष्यामि पुत्र्या मे दक्षिणः करः । उत्तानः कारणं किं तच्छ्रोतुमिच्छामि नारद

“మరల ఇంకొకటి చెప్పుదును: నా కుమార్తె కుడిచేయి పైకి తెరిచి (ఉత్తానంగా) ఉంది—దానికి కారణం ఏమిటి? ఓ నారదా, అది వినదలచితిని.”

Verse 3

इति पृष्टोऽस्मि शैलेन प्रावोचं कारणं तदा । सर्वदैव करो ह्यस्याः सर्वेषां प्राणिनां प्रति

ఈ విధంగా శైలరాజు అడిగినప్పుడు నేను అప్పుడే కారణం చెప్పితిని—ఆమె చేయి సదా సమస్త ప్రాణుల పట్ల కరుణతో విస్తరించి ఉంటుంది।

Verse 4

अभयस्य प्रदाताऽसावुत्तानस्तु करस्ततः । एषा भार्या जगद्भर्तुर्वृषांकस्य महीधर

కాబట్టి ఆ పైకి ఎత్తిన చేయి అభయాన్ని ప్రసాదించేది. ఓ మహీధరా! ఆమె జగద్భర్త వృషాంకుడు (శివుడు) యొక్క భార్య.

Verse 5

जननी सर्वलोकस्य भाविनी भूतभाविनी । तद्यथा शीघ्रमेवैषा योगं यातु पिनाकिना

ఆమె సమస్త లోకాల జనని—శుభప్రదాయిని, సమస్త భూతాలకు హితకారిణి. కనుక ఈ శుభా పినాకి (శివుడు)తో శీఘ్రంగా యోగాన్ని పొందుగాక।

Verse 6

त्वया विधेयं विधिवत्तथा शैलेन्द्रसत्तम । अस्त्यत्र सुमहतकार्यं देवानां हिमभूधर

ఓ శైలేంద్రశ్రేష్ఠా! నీవు విధివిధానంగా సరిగ్గా చేయవలెను. ఓ హిమభూధరా! ఇక్కడ దేవతల మహత్తర కార్యం ఉంది।

Verse 7

इति प्रोच्य तमापृच्छ्य प्रावोचं वासवाय तत् । मम भूयस्तु कर्तव्यं तन्मया कृतमेव हि

ఇలా చెప్పి అతనికి వీడ్కోలు చెప్పి ఆ విషయాన్ని వాసవుడు (ఇంద్రుడు)కు తెలియజేశాను. నావల్ల ఇక చేయవలసినది ఏదైనా ఉంటే, అది నేను ముందే చేసి ఉన్నాను।

Verse 8

किं तु पंचशरः प्रेर्यः कार्यशेषेऽत्र वासव । इत्यादिश्य गतश्चाहं तारकं प्रति फाल्गुन

కాని హే వాసవా! ఈ కార్యంలోని మిగిలిన భాగానికి పంచశరుడైన కామదేవుని ప్రేరేపించవలెను. ఇట్లు ఆదేశించి, హే ఫాల్గునా, నేను తారకుని వైపు వెళ్లితిని।

Verse 9

कलिप्रियत्वात्तस्यैनमर्थं कथयितुं स्फुटम् । हिमाद्रिरपि मे वाक्यप्रेरितः पार्वतीं प्रति

అతడు కలి (వివాదం) ప్రియుడైనందున ఆ ఉద్దేశ్యాన్ని స్పష్టంగా చెప్పుట కష్టమైంది. నా వాక్యప్రేరణతో హిమాద్రి కూడా పార్వతీ వైపు ప్రయత్నించెను।

Verse 10

भवस्याराधनां कर्तुं ससखीमादिशत्तदा । सा तं परिचचारेशं तस्या दृष्ट्वा सुशीलताम्

అప్పుడు సఖితో కూడ ఆమెను భవుడు (శివుడు) ఆరాధన చేయమని ఆదేశించెను. ఆమె ఆ ఈశ్వరుని సేవించెను; ఆమె సుశీలతను చూచి (ఈశుడు) ప్రసన్నుడయ్యెను।

Verse 11

पुष्पतोयफलाद्यानि नियुक्ता पार्वती व्यधात् । महेन्द्रोपि च मद्वाक्यात्स्मरं सस्मार भारत

నియోగింపబడిన పార్వతీ పుష్పము, జలము, ఫలములు మొదలైనవి సిద్ధం చేసెను. హే భారతా! నా వాక్యముచే మహేంద్రుడు కూడా స్మరుడు (కామదేవుడు)ను స్మరించెను।

Verse 12

स च तत्स्मरणं ज्ञात्वा वसंतरतिसंयुतः । चूतांकुरास्त्रःऋ सहसा प्रादुरासीन्मनोभवः

అతడు (కామదేవుడు) తనను స్మరించారని తెలిసికొని, వసంతుడు మరియు రతితో కూడి, మామిడి మొగ్గలనే అస్త్రంగా ధరించి, సహసా ప్రత్యక్షమయ్యెను—మనోభవుడు।

Verse 13

तमाह च वचो धीमान्स्मरन्निव च तं स्पृशन् । उपदेशेन बहुना किं त्वां प्रति रतिप्रिय

అప్పుడు ఆ ధీమంతుడు అతనిని స్మరింపజేస్తున్నట్లుగా, సౌమ్యంగా స్పర్శిస్తూ ఇలా అన్నాడు— “హే రతిప్రియ, నీకు విస్తార ఉపదేశం ఎందుకు?”

Verse 14

चित्ते वससि तेन त्वं वेत्सि भूतमनोगतम् । तथापि त्वां वदिष्यामि स्वकार्यपरतां स्मरन्

నీవు మనస్సులో నివసిస్తావు; అందువల్ల జరిగినదీ, జరగబోయేదీ నీకు తెలుసు. అయినా నీ స్వకార్యపరతను స్మరించి నేను నీతో చెప్పుచున్నాను.

Verse 15

ममैकं सुमहत्कार्यं कर्तुमर्हसि मन्मथ । महेश्वरं कृपानाथं सतीभार्यावियोजितम्

నా ఒక అత్యంత మహత్తర కార్యం ఉంది, హే మన్మథా—నీవది చేయవలసినది. కృపానాథ మహేశ్వరుడు సతీభార్యతో వియోగమయ్యాడు.

Verse 16

संयोजय पुनर्देव्या हिमाद्रिगृहजातया । देवी देवश्च तुष्टौ ते करिष्यत इहेप्सितम्

హిమాద్రి గృహంలో జన్మించిన దేవి (పార్వతి)తో ఆయనను మళ్లీ కలుపు. దేవి మరియు దేవుడు తృప్తి చెందితే, ఇక్కడ నీ ఇప్సితాన్ని నెరవేర్చుతారు.

Verse 17

मदन उवाच । अलीकमेतद्देवेन्द्र स हि देवस्य पोरतिः । नान्यासादयितव्यानि तेजांसि मुनरब्रवीत्

మదనుడు అన్నాడు— “హే దేవేంద్రా, ఇది వ్యర్థం; ఎందుకంటే ఆయన దేవుడు (శివుడు) యొక్క పూర్వసహచరుడు. ముని చెప్పాడు—ఇలాంటి దివ్య తేజస్సులను ఇతరరీతిగా సమీపించకూడదు, రెచ్చగొట్టకూడదు।”

Verse 18

वेदान्तेषु च मां विप्रा गर्हसंयति पुनःपुनः । महाशनो महापाप्मा कामोऽयम नलो गहान्

వేదాంతాలలోనూ బ్రాహ్మణులు నన్ను మళ్లీ మళ్లీ గర్హిస్తారు—“ఈ కామము మహాభక్షకుడు, మహాపాపి; అగ్నివలె గృహాలను దహించి నాశనం చేస్తాడు।”

Verse 19

आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनां नित्यवैरिणा । तस्मादयं सदा त्याज्यः कामऽहिरिव सत्तमैः

ఈ (కామ) అనే నిత్యవైరితో జ్ఞానుల జ్ఞానం ఆవరించబడుతుంది. అందుచేత సత్తములు దీనిని ఎల్లప్పుడూ విడిచిపెట్టాలి—సర్పంలాగ.

Verse 20

एवं शीलस्य मे कस्मात्प्रतुष्यति महेश्वरः । मद्यपस्येव पापस्य वासुदेवो जगद्गुरः

నా స్వభావం ఇలాంటిదై ఉండగా మహేశ్వరుడు నాపై ఎలా ప్రసన్నుడవుతాడు? పాపి మద్యపానికిపై జగద్గురు వాసుదేవుడు ఎలా ప్రసన్నుడవుతాడు?

Verse 21

इंद्र उवाच । मैवं ब्रूहि महाभाग त्वां विनाकः पुमान्भुवि । धर्ममर्थं तथा कामं मोक्षं वा प्राप्तुमीश्वरः

ఇంద్రుడు అన్నాడు—ఓ మహాభాగ, అలా అనకు. నీవు లేక భూమిలో ఎవడు ధర్మం, అర్థం, కామం లేదా మోక్షమును పొందగలడు?

Verse 22

यत्किंचित्साध्यते लोके मूलं तस्य च कामना । कथं कामं विनिंदति तस्मात्ते मोक्षसाधकाः

లోకంలో ఏది సాధ్యమవుతుందో దాని మూలం కామననే. అట్లయితే కామాన్ని ఎలా నిందించగలం? అందుచేత మోక్షసాధకులూ (సూక్ష్మరూపంలో) దానినే ఆశ్రయిస్తారు।

Verse 23

सत्यं चापि श्रुतेर्वाक्यं तव रूपं त्रिधागतम् । तामसं राजसं चैव सात्त्विकं चापि मन्मथ

శ్రుతివాక్యం నిశ్చయంగా సత్యమే—ఓ మన్మథా! నీ రూపం త్రివిధం: తామసం, రాజసం, సాత్త్వికం.

Verse 24

अमुक्तितः कामनया रूपं तत्तामसं तव । सुखबुद्ध्या स्पृहा या च रूपं तद्राजसं तव

అముక్తి (బంధబుద్ధి) నుండి పుట్టే కామన నీ తామసరూపం. సుఖబుద్ధి వల్ల కలిగే స్పృహ నీ రాజసరూపం.

Verse 25

केवलं यावदर्थार्थं तद्रूपं सात्त्विकं तव । तत्ते रूपत्रयमिदं ब्रूहि नोपासते हि के

కేవలం కార్యసిద్ధికి అవసరమైనంత మాత్రమైన కోరిక నీ సాత్త్వికరూపం. నీ ఈ త్రిరూప స్వభావాన్ని చెప్పు; నిన్ను ఉపాసించని వాడు ఎవడు?

Verse 26

त्वं साक्षात्परमः पूज्यः कुरु कार्यमिदं हि नः । अथ वा पीडितान्दृष्ट्वा सामान्यानपि पंडिताः । स्वप्राणैरपि त्रायांति परमेतन्महाफलम्

నీవు సాక్షాత్తుగా పరమ పూజ్యుడు—మా ఈ కార్యాన్ని నెరవేర్చు. ఎందుకంటే పండితులు కూడా సాధారణ జనులు బాధపడుతున్నారని చూసి, తమ ప్రాణాలకైనా తెగించి రక్షిస్తారు; ఇది పరమ మహాఫలదాయకం.

Verse 27

इति संचिंत्य कार्यं त्वं सर्वथा कुरु तत्स्फुटम्

ఇలా ఆలోచించి, ఆ కార్యాన్ని నీవు తప్పక—స్పష్టంగా, ఏ విధంగానైనా—నెరవేర్చు.

Verse 28

इत्या कर्ण्य तथेत्युक्त्वा वसंतरतिसंयुतः । पिकादिसैन्यसंपन्नो हिमाद्रिं प्रययौ स्मरः

అది విని స్మరుడు (కాముడు) “తథాస్తు” అని పలికెను. వసంతుడు, రతి తోడుగా, కోకిలాది సైన్యసంపత్తితో హిమాద్రి (హిమాలయ) వైపు ప్రయాణమయ్యెను.

Verse 29

तत्रापश्यत शंभोः स पुण्यमाश्रममंडलम् । नानावृक्षसमाकीर्णं शांतसत्त्वसमाकुलम्

అక్కడ స్మరుడు శంభువు యొక్క పుణ్య ఆశ్రమమండలాన్ని చూచెను—నానావిధ వృక్షాలతో నిండినది, శాంత స్వభావముగల సత్త్వాలతో సమాకులమైనది.

Verse 30

तत्रापश्यत्त्रिनेत्रस्य वीरकंनाम द्वारपम् । यथा साक्षान्महेशानं गणआंश्चायुतशोऽस्य च

అక్కడ అతడు త్రినేత్రుడైన ప్రభువు యొక్క ‘వీరక’ అనే ద్వారపాలకుని చూచెను; అలాగే సాక్షాత్తు మహేశానుని పోలినట్లుగా ఆయనకు చెందిన అనేకానేక గణములను కూడా చూచెను.

Verse 31

ददर्श च महेशानं नासाग्रकृतलोचनम् । देवदारुद्रुमच्छायावेदिका मध्यमाश्रितम् । समाकायं सुखासीनं समाधिस्थं महेश्वरम्

అతడు మహేశానుని దర్శించెను—ఆయన దృష్టి నాసాగ్రంపై స్థిరమైయుండెను. దేవదారు వృక్షఛాయ కలిగిన వేదిక మధ్యభాగమున, సమత్వముతో సుఖాసనమున కూర్చొని, సమాధిస్థుడైన మహేశ్వరుని చూచెను.

Verse 32

निस्तरंगं विनिर्गृह्य स्थितमिंद्रियगोचरान् । आत्मानमात्मना देवं प्रविष्टं तपसो निधिम्

ఇంద్రియవిషయాలను నియంత్రించి, మనస్సును తరంగరహితముగా చేసి, అతడు ఆత్మలో స్థిరమయ్యెను—ఆత్మద్వారా తపస్సు నిధిస్వరూపుడైన దేవునిలో ప్రవేశించెను.

Verse 33

तं तथाविधमालोक्य सोंतर्भेदाय यत्नवान् । भ्रमरध्वनिव्याजेन विवेश मदनो मनः

ఆ స్థితిలో ఉన్నవానిని చూచి, అంతఃసమాధిని భేదించుటకు యత్నించిన మన్మథుడు భ్రమరధ్వని ముసుగుతో మనస్సులో ప్రవేశించాడు।

Verse 34

एतस्मिन्नंतरे देवो विकासितविलोचनः । सस्मार नगराजस्य तनयां रक्तमानसः

అంతలో దేవుడు వికసించిన నేత్రాలతో కన్నులు తెరిచెను; రాగరంజిత మనస్సుతో పర్వతరాజుని కుమార్తెను స్మరించెను।

Verse 35

निवेदिता वीरकेण विवेश च गिरेः सुता । तस्मिन्काले महाभागा सदा यद्वदुपैति सा

వీరకుడు నివేదించగా గిరిరాజుని కుమార్తె లోనికి ప్రవేశించింది. ఆ సమయంలో మహాభాగ్యవతి ఆమె ఎల్లప్పుడులాగానే తన అలవాటుగా ముందుకు వచ్చింది।

Verse 36

ततस्तस्यां मनः स्वीयमनुरक्तमवेक्ष्य च । निगृह्य लीलया देवः स्वकं पृष्ठमवैक्षत । तावदापूर्णधनुषमपश्यत रतिप्रियम्

తర్వాత ఆమెపై తన మనస్సు అనురక్తమైందని గమనించిన దేవుడు దానిని లీలగా నియంత్రించి వెనుకకు చూచెను. అంతటనే పూర్తిగా వంగిన ధనుస్సుతో రతిప్రియుడు మన్మథుడు కనిపించాడు।

Verse 37

तन्नाशकृपया देवो नानास्थानेषु सोऽगमत् । तावत्पस्यति पृष्ठस्तमाकृष्य धनुषः शरम्

అతనిని నశింపజేయకూడదనే కృపతో దేవుడు అనేక స్థలాలకు వెళ్లెను; అయినా వెనుకనే ఉన్నవానిని చూచెను—ధనుస్సు నుండి బాణాన్ని లాగుచున్నవానిని।

Verse 38

स नदीः पर्वताश्चैव आश्रमान्सरसीस्तथा । परिभ्रमन्महादेवः पृष्ठस्थं तमवैक्षत

అతడు నదులు, పర్వతాలు, ఆశ్రమాలు, సరస్సులు అన్నిటిలో సంచరించాడు; మహాదేవుడు ఎక్కడెక్కడ తిరిగినా, అతడు తన వెనుకనే నిలిచియున్నవాడిగా దర్శనమిచ్చెను।

Verse 39

जगत्त्रयं परिभ्रम्य पुनरागात्स्वमाश्रमम् । पृष्ठस्थमेव तं वीक्ष्य निःश्वासं मुमुचे हरः

త్రిలోకములను సంచరించి అతడు మళ్లీ తన ఆశ్రమమునకు వచ్చెను. అతడు ఇంకా వెనుకనే ఉన్నాడని చూచి హరుడు (శివుడు) దీర్ఘ నిశ్వాసమును విడిచెను।

Verse 40

ततस्तृतीयनेत्रोत्थवह्निना नाकवासिनाम् । क्रोशतां गमितः कामो भस्मत्वं पांडुनंदन

అప్పుడు తృతీయ నేత్రమునుండి పుట్టిన అగ్నిచేత, స్వర్గవాసులు కేకలు వేస్తుండగా, కాముడు భస్మమయ్యెను—ఓ పాండునందన।

Verse 41

सस तु तं भस्मसात्कृत्वा हरनेत्रोद्भवोऽनलः । व्यजृंभत जगद्दग्धुं ज्वालापूरितदिङ्मुखः

అతనిని భస్మము చేసిన తరువాత, హరుని నేత్రమునుండి పుట్టిన ఆ అనలము జగత్తును దహించుటకు నట్టే ఉగ్రంగా జ్వలించెను; దిక్కుల ముఖములు జ్వాలలతో నిండిపోయెను।

Verse 42

ततो भवो जगद्धेतोर्व्यभजज्जातवेदसम् । साहंकारे जने चंद्रे सुमनस्सु च गीतके

అప్పుడు జగత్తుకు కారణమైన భవుడు (శివుడు) ఆ జాతవేదసు అగ్నిని విభజించెను—అహంకారములో, జనులలో, చంద్రునిలో, సుమనస్సులలో (పుష్పములలో) మరియు గీతములో।

Verse 43

भृंगेषु कोकिलास्येषु विहारेषु स्मरानलम् । तत्प्राप्तौ स्नेहसंयुक्तं कामिनां हृदयं किल

భృంగాలలో, కోకిల కంఠాలలో, విహార వనాలలో స్మరాగ్ని నివసిస్తుంది. అది పొందగానే కాముల హృదయం నిజంగా స్నేహబంధంతో బద్ధమవుతుంది.

Verse 44

ज्वालयत्यनिशं सोऽग्निर्दुश्चिकित्स्योऽसुखावहः । विलोक्य हरनिःश्वासज्वालाभस्मीकृतं स्मरम्

ఆ అగ్ని నిరంతరం మండుతుంది—చికిత్సకు దుర్లభం, దుఃఖకరం. ముఖ్యంగా హరుని నిశ్వాసజ్వాలలచే భస్మమైన స్మరుణ్ని చూచినప్పుడు.

Verse 45

विललाप रतिर्द्दीना मधुना बंधुना सह । विलपंती सुबहुशो मधुना परिसांत्विता

దీనస్థితిలో ఉన్న రతి తన బంధువు మధుతో కలిసి విలపించింది. మళ్లీ మళ్లీ ఏడుస్తూ ఉండగా మధువు ఆమెను సాంత్వనపరిచాడు.

Verse 46

रत्याः प्रलापमाकर्ण्य देवदेवो वृषध्वजः । कृपया परया प्राह कामपत्नीं निरीक्ष्य च

రతి విలాపాన్ని విని దేవదేవుడు వృషధ్వజుడు (శివుడు) కామపత్నిని చూచి పరమ కరుణతో పలికాడు.

Verse 47

अमूर्तोऽपि ह्ययं भद्रे कार्यं सर्वं पतिस्तव । रतिकाले ध्रुवं बाले करिष्यति न संशयः

భద్రే! ఇప్పుడు నీ భర్త అమూర్తుడైనా, సమస్త కార్యాలను నెరవేర్చుతాడు. బాలే! రతికాలంలో అతడు నిశ్చయంగా కార్యం చేస్తాడు—సందేహం లేదు.

Verse 48

यदा विष्णुश्च भविता वसुदेवात्मजो विभुः । तदै तस्य सुतो यः स्यात्सपतिस्ते भविष्यति

సర్వశక్తిమంతుడైన శ్రీ విష్ణువు వసుదేవుని కుమారుడిగా అవతరించినప్పుడు, ఆయనకు జన్మించే కుమారుడే నీ భర్త అవుతాడు.

Verse 49

सा प्रणम्य ततो रुद्रमिति प्रोक्ता रतिस्ततः । जगाम स्वेच्छया गत्या वसंतादिभिरन्विता

ఇలా ఉపదేశింపబడిన రతి రుద్రునికి నమస్కరించి, వసంతాది సహచరులతో కలిసి తన ఇష్టమైన గమనంతో అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయింది.