Adhyaya 16

Verse 1

तारक उवाच । राज्येन बुद्बुदाभेन स्त्रीभिरक्षैश्च पानकैः । मोहितो जन्म लब्ध्वात्र त्यजते पौरुषं नरः

తారకుడు పలికెను—బుడగవలె క్షణభంగురమైన రాజ్యముచేత, స్త్రీలచేత, పాశక్రీడచేత, పానముచేత మోహితుడై, ఈ లోకంలో జన్మ పొందిన మనిషి కూడా తన పౌరుషధర్మాన్ని విడిచిపెడతాడు।

Verse 2

जन्म तस्य वृथा सर्वमाकल्पांतं न संशयः

అతని జన్మమంతా కల్పాంతం వరకు వ్యర్థమే—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 3

मातापितृभ्यां न करोति कामान्बन्धूनशोकान्न करोति यो वा । कीर्तिं हि वा नार्जयते न मानं नरः स जातोऽपि मृतोऽत्र लोके

తల్లి తండ్రుల యథోచిత కోరికలను నెరవేర్చని వాడు, బంధువులను శోకరహితులుగా చేయని వాడు, కీర్తి గాని మానం గాని సంపాదించని వాడు—అటువంటి మనిషి పుట్టినా ఈ లోకంలో మృతసమానుడు.

Verse 4

तस्माज्जयायामरपुंगवानां त्रैलोक्यलक्ष्मीहरणाय शीघ्रम् । संयोज्यतां मे रथमष्टचक्रं बलं च मे दुर्जयदैत्यचक्रम्

కాబట్టి దేవశ్రేష్ఠులపై విజయానికి, త్రిలోకలక్ష్మిని శీఘ్రంగా హరించుటకు నా అష్టచక్ర రథాన్ని జూచించండి; అలాగే నా సేన—దుర్జయ దైత్యచక్రాన్ని—సమీకరించండి.

Verse 5

ध्वजं च मे कांचनपट्टबन्धं छत्रं च मे मौक्तिकजालबद्धम् । अद्याहमासां सुरकामिनीनां धम्मील्लकांश्चाग्रथितान्करिष्ये

నా ధ్వజాన్ని బంగారు పట్టీలతో బిగించండి; నా ఛత్రాన్ని ముత్యాల జాలంతో కట్టండి. ఈ రోజు దేవుల ప్రియమైన ఆ స్వర్గకాంతల జుట్టు ముడులను నేను గుచ్చి ఒకటిగా చేస్తాను.

Verse 6

यथा पुरा मर्कटको जनन्यास्तस्याश्च सत्येन तु तारकः स्याम्

పూర్వకాలంలో తల్లి సత్యబలంతో వానరుడు రక్షింపబడినట్లే, ఆ సత్యశక్తితోనే నేనూ ‘తారకుడు’—ఉద్ధారకుడు—అగుదును.

Verse 7

नारद उवाच । तारकस्य वचः श्रुत्वा ग्रसनोनाम दानवः । सेनानीर्दैत्यराजस्य तथा चक्रेऽविलंबितम्

నారదుడు అన్నాడు—తారకుని మాటలు విని, దైత్యరాజుని సేనాధిపతి అయిన ‘గ్రసన’ అనే దానవుడు, ఆలస్యం చేయకుండా ఆజ్ఞ ప్రకారమే కార్యం ప్రారంభించాడు.

Verse 8

आहत्य भेरीं गम्भीरां दैत्यानाहूय सत्वरः । सज्जं चक्रे रथं दैत्यो दैत्यराजस्य धीमतः

గంభీరనాదముగల భేరిని మ్రోగించి దైత్యులను వేగంగా పిలిచి, ఆ దానవుడు ధీమంతుడైన దైత్యరాజునకు రథాన్ని సిద్ధం చేశాడు।

Verse 9

गरुडानां सहस्रेण गरुडोपमितत्विषा । ते हि पुत्राः सुपर्णस्य संस्थिता मेरुकन्दरे

గరుడునితో సమానమైన కాంతితో ప్రకాశించే వెయ్యి గరుడులతో కలిసి—వారు నిజంగా సుపర్ణుని కుమారులు—మేరు పర్వత గుహల్లో నిలిచియున్నారు।

Verse 10

विजित्य दैत्यराजेन वाहनत्वे प्रकल्पिताः । अष्टाष्टचक्रः सरथश्चतुर्योजनविस्तृतः

దైత్యరాజునిచే జయింపబడి వారు అతని వాహనముగా నియమింపబడ్డారు; ఆ రథము ఎనిమిది-ఎనిమిది చక్రాలతో, నాలుగు యోజనాల విస్తీర్ణముగా విరాజిల్లింది।

Verse 11

नानाक्रीडागृहयुतो गीतवाद्यमनोहरः । गंधर्वनगराकारः संयुक्तः प्रत्यदृस्यत

నానా క్రీడాగృహాలతో యుక్తమై, గీత-వాద్యములతో మనోహరమై, గంధర్వనగరాకారముగా సంపూర్ణంగా సన్నద్ధమై అది దర్శనమిచ్చింది।

Verse 12

आजग्मुस्तत्र दैत्याश्च दशा चंडपराक्रमाः । कोटिकोटिपरिवारा अन्ये च बहवो रणे

అక్కడికి ఘోర పరాక్రమముగల పది మంది దైత్యులు వచ్చారు; యుద్ధార్థం మరెందరో కూడా వచ్చారు, కోటి-కోట్ల పరివారసేనలతో కూడి।

Verse 13

तेषामग्रेसरो जम्भः कुजम्भोनंतरस्तथा । महिषः कुञ्जरो मेषः कालनेमिर्निमिस्तथा

వారి సేన ముందుభాగంలో జంభుడు; తదుపరి కుజంభుడు; అలాగే మహిషుడు, కుఞ్జరుడు, మేషుడు, ఇంకా కాలనేమి మరియు నిమి ఉన్నారు।

Verse 14

मथनो जंभकः शुम्भो दैत्येंद्रा दश नायकाः । दैत्येंद्रा गिरिवर्ष्माणः संति चंडपराक्रमाः

మథనుడు, జంభకుడు, శుంభుడు—దైత్యులలో ఇంద్రసమానమైన పది నాయకులు; వారు పర్వతదేహులు, ఘోర పరాక్రమశాలులు।

Verse 15

नानाविधप्रहरणा नानाशस्त्रास्त्रपारगाः । तारकस्याभवत्केतुर्बहूरूपो महाभयः

వారు అనేక విధాల ఆయుధాలతో సన్నద్ధులు, వివిధ శస్త్రాస్త్రాలలో నిపుణులు; అప్పుడు తారకుని ధ్వజకేతువు బహురూపుడై మహాభయంకరంగా ఉద్భవించాడు।

Verse 16

क्वचिच्च राक्षसो घोरः पिशाचध्वांक्षगृध्रकः । एवं बहुविधाकारः स केतुः प्रत्यदृश्यत

ఒకసారి ఆ ధ్వజం ఘోర రాక్షసరూపంగా, మరొకసారి పిశాచంగా, కాకిగా లేదా గద్దగా కనిపించేది; ఇలా అనేక రూపాలు ధరించిన ఆ కేతువు మళ్లీ మళ్లీ దర్శనమిచ్చింది।

Verse 17

केतुना मकरेणापि सेनानीर्ग्रसनो बभौ । पैशाचं यत्र वदनं जंभस्यासीदयस्मयम्

మకర-కేతువుతో సేనాధిపతి గ్రసనుడు ప్రకాశించాడు; అక్కడ జంభుని ముఖం పిశాచసదృశంగా, ఇనుమువలె కఠినంగా ఉండెను।

Verse 18

खरो विधुतलांगूलः कुजम्भस्याभवद्ध्वजे । महिषस्य च गोमायुः कांतो हैमस्तथां बभौ

కుజంభుని ధ్వజంపై తోకను ఊపుతూ కొట్టే గాడిద ఉండెను; మహిషుని ధ్వజంపై కాంతిమంతమైన స్వర్ణవర్ణ గోమాయు (నక్క) చిహ్నం ప్రకాశించెను।

Verse 19

गृध्रो वै कुंजरस्यासीन्मेषस्याभूच्च राक्षसः । कालनेमेर्महाकालो निमेरासीन्महातिमिः

కుఞ్జరుని ధ్వజంపై గృధ్రం ఉండెను; మేషుని ధ్వజంపై రాక్షసుడు. కాలనేమి ధ్వజంపై మహాకాలుడు, నిమి ధ్వజంపై మహాతిమి—ఘోరాంధకారం—చిహ్నమై నిలిచెను।

Verse 20

राक्षसी मथनस्यापि ध्वांक्षोऽभूज्जंभकस्य च । महावृकश्च शुम्भस्य ध्वजा एवंविधा बभुः

మథనుని ధ్వజంపై రాక్షసీ ఉండెను; జంభకుని ధ్వజంపై కాకి; శుంభుని ధ్వజంపై మహావృకము—భయంకరమైన పెద్ద తోడేలు—ఉండెను. ఇలాంటి ధ్వజాలే వారు ధరించిరి।

Verse 21

अनेकाकारविन्यासादन्येषां च ध्वजा भवन् । शतेन शीघ्रवेगानां व्याघ्राणां हेममालिनाम्

అనేకాకారాల విన్యాసంతో ఇతరుల ధ్వజములూ ప్రదర్శితమయ్యెను—స్వర్ణమాలలతో అలంకరింపబడిన, శీఘ్రవేగముగల నూరు వ్యాఘ్రాలచే లాగబడుచు।

Verse 22

ग्रसनस्य रथो युक्तो महामेघरवो बभौ । शतेन चापि सिंहानां रथो जंभस्य योजितः

గ్రాసనుని రథము యుక్తమై మహామేఘగర్జనవలె నినదించెను; జంభుని రథమును కూడా నూరు సింహములతో యోజించిరి।

Verse 23

कुजंभस्य रथो युक्तः पिशाचवदनैः खरैः । तावद्भिर्महिषस्योष्टैर्गजस्य च हयैर्युतः

కుజంభుని రథం పిశాచముఖములైన గాడిదలతో యోకబడెను. అలాగే మహిషుని రథం ఒంటెలతో, గజుని రథం సమసంఖ్యలో గుర్రములతో యుక్తమైంది.

Verse 24

मेषस्य द्वीपिभिर्भीमैः कुञ्जरैः कालनेमिनः । पर्वतं वै समारूढो निश्चित्य विधृतं गजैः

మేషుని రథం భయంకరమైన చిరుతలచే లాగబడెను; కాలనేమి రథం ఏనుగులచే. అతడు సంకల్పించి, ఏనుగులు ధృడంగా పట్టి నిలిపిన పర్వతాన్ని అధిరోహించాడు.

Verse 25

चतुर्दंष्ट्रैर्गंधवद्भिश्चर्भिर्मेघसन्निभैः । शतहस्तायते कृष्णे तुरंगे हेमभूषणे

నాలుగు దంతములుగల, సుగంధభరిత, మేఘసదృశమైన జీవులతో కూడి, అతడు శతహస్తప్రమాణమైన నల్లని, హేమాభరణాలతో అలంకృతమైన గుర్రంపై అధిరోహించాడు.

Verse 26

सितचामरजालेन शोभिते पुष्पदामनि । मथनोनाम दैत्येन्द्रः पाशहस्तो व्यराजत

తెల్ల చామరాల జాలంతో శోభితుడై, పుష్పమాలలతో విరాజిల్లుతూ, చేతిలో పాశం ధరించిన ‘మథన’ అనే దైత్యేంద్రుడు ప్రకాశించాడు.

Verse 27

किंकिणीमालिनं चोष्ट्रमारूढोऽभूच्च जंभकः । कालमुंचं महामेघमारूढः शुम्भदानवः

కింకిణీల మాలతో అలంకరించిన ఒంటెపై ఎక్కిన జంభకుడు కూడా దర్శనమిచ్చెను; కాలాన్ని కురిపించునట్లు కనిపించే మహామేఘంపై అధిరోహించిన దానవ శుంభుడు ముందుకు సాగెను.

Verse 28

अन्ये च दानवा वीरा नानावाहनहेतयः । प्रचण्डचित्रवर्माणः कुण्डलोष्णीषभूषिताः

ఇంకా అనేక వీర దానవులు వచ్చారు; వారి వాహనాలు, ఆయుధాలు నానావిధములు. వారు భయంకర ప్రచండులు, విచిత్ర కవచధారులు, కుండలాలు మరియు ఉష్ణీషాలతో అలంకృతులు.

Verse 29

नानाविधोत्तरासंगा नानामाल्यविभूषणाः । नानासुगंधगंधाढ्या नानाबंधिशतस्तुताः

వారు నానావిధ ఉత్తరీయాలు, ఉపాంగాలతో యుక్తులు; వివిధ మాల్యాలు, ఆభరణాలతో అలంకృతులు; అనేక మధుర సుగంధాలతో పరిపూర్ణులు; తమ బందులచే అనేక విధాలుగా స్తుతింపబడుతున్నారు.

Verse 30

नानावाद्यपरिस्यंदसाग्रेसरमहारथाः । नानाशौर्यकथासक्तास्तस्मिन्सैन्ये महारथाः

ఆ సైన్యంలో మహారథులు ఉన్నారు; వారు నానావిధ వాద్యాల ప్రవహించే ధ్వనుల మధ్య అగ్రభాగాన్ని నడిపించారు. ఆ మహావీరులు నానా శౌర్యకథల వర్ణనలో మునిగిపోయి ఉన్నారు.

Verse 31

तद्बलं दैत्यसिंहस्य भीमरूपं व्यदृश्यत । भूमिरेणुसमालिंगत्तुरंगरथपत्तिकम्

అప్పుడు ఆ దైత్యసింహుని సైన్యం భయంకర రూపంలో దర్శనమిచ్చింది. గుర్రాలు, రథాలు, పాదాతులు లేపిన ధూళి భూమిని ఆలింగనం చేసినట్లైంది.

Verse 32

स च दैत्येश्वरः क्रुद्धः समारूढो महारथम् । दशभिः शुशुबे दैत्यैर्दशबाहुरिवेश्वरः । जगद्धंतुं प्रवृत्तो वा प्रतस्थेऽसौ सुरान्प्रति

ఆ దైత్యేశ్వరుడు క్రోధంతో మహారథాన్ని అధిరోహించాడు. పది దైత్యులు చుట్టుముట్టగా అతడు దశబాహు ఈశ్వరునివలె ప్రకాశించాడు; జగత్తును సంహరించబోయినవాడిలా దేవతలపైకి బయలుదేరాడు.

Verse 33

एतस्मिन्नंतरे वायुर्देवदूतः सुरालयम् । दृष्ट्वा तद्दानव बलं जगामेंद्रस्य शंसितुम्

అంతలో దేవదూత వాయువు దేవలోకానికి వెళ్లెను. దానవసేనను చూచి, ఇంద్రునికి ఆ వార్త తెలియజేయుటకు వెళ్లెను.

Verse 34

स गत्वा तु सभां दिव्यां महेंद्रस्य महात्मनः । शशंस मध्ये देवानामिदं कार्यमुपस्थितम्

అతడు మహాత్మ మహేంద్రుని దివ్యసభకు వెళ్లి దేవుల మధ్య ప్రకటించాడు—“ఈ అత్యవసర కార్యం ఏర్పడింది.”

Verse 35

तच्छ्रुत्वा देवराजः स निमीलितविलोचनः । बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं काले महामतिः

ఇది విని దేవరాజు కన్నులు మూసుకొని ఆలోచనలో నిమగ్నుడయ్యెను. తరువాత కాలోచితమైన మహామతి బృహస్పతితో ఈ మాటలు పలికెను.

Verse 36

इन्द्र उवाच । संप्राप्तोऽतिविमर्दोऽयं देवानां दानवैः सह । कार्यं किमत्र तद्ब्रुहि नीत्युपायोपबृंहितम्

ఇంద్రుడు అన్నాడు—“దేవులు దానవులతో ఘోర సంగ్రామం ఇప్పుడు ఏర్పడింది. నీతి-ఉపాయాలతో బలపరచి చెప్పు, ఇక్కడ ఏమి చేయాలి?”

Verse 37

एतच्छ्रुत्वा च वचनं महेंद्रस्य गिरांपतिः । प्रत्युवाच महाभागो बॉहस्पति रुदारधीः

మహేంద్రుని ఈ మాటలు విని వాక్పతి, మహాభాగ్యవంతుడు, దృఢబుద్ధి గల బృహస్పతి ప్రత్యుత్తరం పలికెను.

Verse 38

बृहस्पतिरुवाच । सामपूर्वं स्मृता नीतिश्चतुरंगामनीकिनीम् । जिगीषतां सुरश्रेष्ठ स्थितिरेषा सनातनी

బృహస్పతి పలికెను—హే దేవశ్రేష్ఠా! జయాన్ని కోరువారి నీతి ‘సామ’ముతో ముందుగా స్మరింపబడినది; చతురంగిణీ సేనపై యథాయోగ్యంగా ప్రయోగింపవలెను. ఇదే జేతలకున్న సనాతన విధానం.

Verse 39

साम दानं च भेदश्च चतुर्थो दंड एव च । नीतौ क्रमात्प्रयोज्याश्च देशकालविशेषतः

సామం, దానం, భేదం, నాలుగవది దండం—ఈ నాలుగు ఉపాయాలు నీతిలో క్రమంగా, దేశకాల విశేషాన్ని బట్టి ప్రయోగించవలెను.

Verse 40

तत्र साम प्रयोक्तव्यमार्येषु गुणवत्सु च । दानं लुब्धेषु भेदश्च शंकितोष्वितो निश्चयः

ఇందులో ఆర్యులయందు, గుణవంతులయందు ‘సామం’ ప్రయోగించవలెను; లోభులయందు ‘దానం’ ఫలప్రదం; శంకాశీలులూ చంచలచిత్తులయందు ‘భేదం’నే నిశ్చిత ఉపాయం.

Verse 41

दण्डश्चापि प्रयोक्तव्यो नित्यकालं दुरात्मसु । साम दैत्येषु नैवास्ति निर्गुणत्वाद्दुरात्मसु

దురాత్ములపై దండాన్ని నిత్యకాలం ప్రయోగించవలెను. దైత్యులయందు ‘సామం’కు స్థానం లేదు; గుణరహితులై దుష్టచిత్తులగుటచేత.

Verse 42

श्रिया तेषां च किं कार्यं समृद्धानां तथापि यत् । जातिधर्मेण चाभेद्या विधातुरपि ते मताः

వారు ఇప్పటికే సమృద్ధులై ఉండగా వారికి శ్రీ-సంపద ఇచ్చి ఏమి ప్రయోజనం? వారు తమ జాతిధర్మముచేత మారనివారిగా భావింపబడ్డారు—విధాతకునికైనా అలాగే.

Verse 43

एको ह्युपायो दंडोऽत्र भवतां यदि रोचते । दुर्जनः सुजनत्वाय कल्पते न कदाचन

ఇక్కడ ఒకటే ఉపాయం—దండము, మీకు నచ్చితే. దుర్జనుడు ఎప్పటికీ సుజనత్వానికి పాత్రుడు కాడు.

Verse 44

लालितः पालितो वापि स्वस्वभावं न मुंचति । एवं मे मन्यते बुद्धिर्भवंतो यद्व्यवस्यताम्

లాలించబడినా, కాపాడబడినా, ఎవడూ తన స్వభావాన్ని విడిచిపెట్టడు. ఇదే నా నిశ్చయబుద్ధి; మీరు తగినట్లు నిర్ణయించండి.

Verse 45

एवमुक्तः सहस्राक्ष एवमेवेत्युवाच ह । कर्तव्यतां च संचिंत्य प्रोवाचामरसंसदि

ఇలా చెప్పబడినప్పుడు సహస్రాక్ష ఇంద్రుడు “ఎవమేవ, ఎవమేవ” అని పలికెను. కర్తవ్యాన్ని ఆలోచించి అమరసభలో మాట్లాడెను.

Verse 46

बहुमानेन मे वाचं श्रृणुध्वं नाकवासिनः

హే నాకవాసులారా, గౌరవంతో నా మాట వినండి.

Verse 47

भवंतो यज्ञभोक्तारः सतामिष्टाश्च सात्त्विकाः । स्वेस्वे पदे स्थिता नित्यं जगतः पालने रताः

మీరు యజ్ఞభోక్తలు, సత్పురుషులకు ప్రియులు, సాత్త్వికులు. మీ మీ పదాలలో నిత్యం స్థిరంగా ఉండి జగత్తు పరిరక్షణలో నిమగ్నులై ఉంటారు.

Verse 48

भवतां च निमित्तेन बाधंते दानवेश्वराः । तेषां समादि नैवास्ति दंड एव विधीयताम्

మీ కారణముచేత దానవాధిపతులు బాధ కలిగిస్తున్నారు. వారితో సమాధానం ఏలాగూ లేదు—కేవలం దండమే విధించబడుగాక.

Verse 49

क्रियतां समरे बुद्धिः सैन्यं संयोज्यतामिति । आवाद्यंतां च शस्त्राणि पूज्यं तां शस्त्रदेवताः

‘యుద్ధానికి సంకల్పం చేయుడి; సైన్యాన్ని సమీకరించుడి. శస్త్రాలను నినదింపజేసి సిద్ధం చేయుడి; శస్త్రదేవతలను విధిగా పూజించుడి.’

Verse 50

इत्युक्ताः समनह्यंत देवानां ये प्रधानतः । वाजिनामयुतेनाजौ हेमपट्टपरिष्कृताः

ఇలా ఆజ్ఞాపించబడిన దేవులలో ప్రధానులు ఆయుధాలు ధరించి సన్నద్ధులయ్యారు. యుద్ధభూమిలో వారు స్వర్ణాభరణాలతో అలంకృతులై, పది వేల అశ్వాలతో కూడి ఉన్నారు.

Verse 51

वाहनानि विमानानि योजयंतु ममामराः । यमं सेनापतिं कृत्वा शीघ्रं निर्यात देवताः

నా అమరులు వాహనాలను, విమానాలను యోగ్యంగా జోడించుగాక. యముని సేనాపతిగా నియమించి, ఓ దేవతలారా, శీఘ్రంగా బయలుదేరుడి.

Verse 52

नानाश्चर्यगुणोपेता दुर्जया देवदानवैः । रथो मातलिना युक्तो महेंद्रस्याप्यदृश्यत

అప్పుడు మాతలి చేత యుక్తమైన మహేంద్రుని రథం దర్శనమిచ్చింది—అనేక ఆశ్చర్యకర గుణాలతో సమన్వితమై, దేవదానవులకు సైతం దుర్జయమైనది.

Verse 53

यमो महिषमास्थाय सेनाग्रे समवर्तत । चंडकिंकिणिवृंदेन सर्वतः परिवारितः

యముడు మహిషంపై అధిరోహించి సేనాగ్రంలో నిలిచెను; చండమైన కింకిణీ నాదాల సమూహం అతనిని అన్ని వైపులా పరివేష్టించింది।

Verse 54

कल्पकालोज्जवालापूरितांबरगोचरः । हुताश उरणारूढः शक्तिहस्तो व्यवस्थितः

కల్పాంతాగ్నివలె జ్వలించి ఆకాశాన్ని తేజస్సుతో నింపిన హుతాశుడు, మేషంపై అధిరోహించి, చేతిలో శక్తిని ధరించి సిద్ధంగా నిలిచెను।

Verse 55

पवनोंऽकुशपाणिस्तु विस्तारितमहाजवः । महाऋक्षं समारूढं सेनाग्रे समदृश्यत

చేతిలో అంకుశం ధరించి మహావేగాన్ని విస్తరింపజేసిన పవనుడు, మహా ఋక్షంపై అధిరోహించి సేనాగ్రంలో దర్శనమిచ్చెను।

Verse 56

भुजगेन्द्रं समारूढो जलेशो भगवान्स्वयम् । महापाशधरो वीरः सेनायां समवर्तत

స్వయంగా జలేశ్వరుడైన భగవాన్ వరుణుడు, భుజగేంద్రంపై అధిరోహించి, మహాపాశాన్ని ధరించిన వీరుడై సేనలో నిలిచెను।

Verse 57

नरयुक्ते रथे दिव्ये धनाध्यक्षो व्यचीचरत् । महासिंहरवो युद्धे गदाहस्तो व्यवस्थितः

మనుష్యులు యుక్తమైన దివ్య రథంపై ధనాధ్యక్షుడు కుబేరుడు సంచరించెను; యుద్ధంలో మహాసింహనాదం చేస్తూ, చేతిలో గదను ధరించి సిద్ధంగా నిలిచెను।

Verse 58

राक्षसेशोऽथ निरृती रथे रक्षोमुखैर्हयैः । धन्वी रक्षोगणवृतो महारावो व्यदृश्यत

అప్పుడు రాక్షసాధిపతి నిరృతి రథారూఢుడై దర్శనమిచ్చెను; రాక్షసముఖ అశ్వాలు లాగు రథము. ధనుర్ధరుడై రాక్షసగణములతో వృతుడై భయంకర గర్జన చేసెను.

Verse 59

चंद्रादित्यावश्विनौ च वसवः साध्यदेवताः । विश्वेदेवाश्च रुद्राश्च सन्नद्धास्तस्थुराहवे

చంద్రుడు, ఆదిత్యుడు, అశ్వినీదేవతలు, వసువులు, సాధ్యదేవతలు, విశ్వేదేవులు మరియు రుద్రులు—అందరూ సంపూర్ణ ఆయుధసన్నద్ధులై యుద్ధానికి స్థిరంగా నిలిచిరి.

Verse 60

हेमपीठत्तरासंगाश्चित्रवर्मायुधध्वजाः । गंधर्वाः प्रत्यदृश्यन्त कृत्वा विश्वावसुं मुखे

సువర్ణ ఉత్తరీయాలతో అలంకృతులై, విచిత్ర కవచాలు, ఆయుధాలు, ధ్వజాలు ధరించిన గంధర్వులు దర్శనమిచ్చిరి; వారు విశ్వావసువును ముందుగా నిలిపిరి.

Verse 61

तथा रक्तोत्तरासंगा निर्मलायोविभूषणाः । गृध्रध्वजा अदृश्यंत राक्षसा रक्तमूर्धजाः

అలాగే ఎర్ర ఉత్తరీయాలు ధరించి, మెరుస్తున్న ఇనుపాభరణాలతో అలంకృతులై, గృధ్రధ్వజాలు కలిగి, రక్తవర్ణ కేశములు గల రాక్షసులు దర్శనమిచ్చిరి.

Verse 62

तथा भीमाशनिकराः कृष्णवस्त्रा महारथाः । यक्षास्तत्र व्यदृश्यंत मणिभद्रादिकोटिशः

అక్కడ యక్షులు కూడా దర్శనమిచ్చిరి—భీషణ వజ్రసమ ఆయుధధారులు, నల్ల వస్త్రధారులు, మహారథులు; మణిభద్రాది మొదలుకొని కోట్ల సంఖ్యలో.

Verse 63

ताम्रोलूकध्वजा रौद्रा द्वीपिचर्मांबरास्तथा । पिशाचास्तत्र राजंते महावेगपुरःसराः

అక్కడ కూడా రౌద్రమైన పిశాచులు ప్రకాశించారు—తామ్రవర్ణ గుడ్లగూబ చిహ్నధ్వజాలు ధరించి, చిరుతచర్మ వస్త్రాలు కట్టుకొని, మహావేగంతో ముందుకు దూసుకుపోతూ।

Verse 64

तथैव श्वेतवसनाः सितपट्टपताकिनः । मत्तेभवाहनप्रायाः किंनरास्तस्थुराहवे

అదేవిధంగా కిన్నరులు యుద్ధంలో నిలిచారు—తెల్లని వస్త్రాలు ధరించి, ప్రకాశించే పట్టు పతాకాలు మోసి, ఎక్కువగా మత్తెక్కిన ఏనుగులపై అధిరోహించి।

Verse 65

मुक्ताजाल पिरष्कारो हंसो हारसमप्रभः । केतुर्जलधिनाथस्य सौम्यरूपो व्यराजत

సముద్రాధిపతి ధ్వజం సౌమ్యరూపంతో ప్రకాశించింది—ముత్యాల జాలంతో అలంకరించబడినట్లున్న హంస, హారంలాంటి కాంతితో వెలిగింది।

Verse 66

पंचरागमहारत्नविटंको धनदस्य च । ध्वजः समुत्थितो भाति यातुकाम इवांबरम्

ధనదుడు కుబేరుని ధ్వజం—పంచరాగ మహారత్నంతో అలంకరించబడి—పైకి లేచి ప్రకాశించింది, ఆకాశంలోకి ఎగరాలని కోరుతున్నట్లుగా।

Verse 67

कार्ष्णलोहमयो ध्वांक्षो यमस्याभून्महाध्वजः । राक्षसेशस्य वदनं प्रेतस्य ध्वज आबभौ

యముని మహాధ్వజంపై నల్ల ఇనుముతో చేసిన కాకి ఉండింది; రాక్షసాధిపతి ధ్వజంపై ప్రేత ముఖం ప్రత్యక్షమై ప్రకాశించింది।

Verse 68

हेमसिंहध्वजौ देवौ चन्द्रार्कवमितद्युति । कुंभेन चित्रवर्णेन केतुराश्विनयोरभूत्

రెండు దేవుల ధ్వజాలపై స్వర్ణసింహ చిహ్నం ఉండి, వారి కాంతి చంద్రసూర్యులవలె ప్రకాశించింది; అశ్వినీదేవతల కేతువు విచిత్రవర్ణ కుంభమైంది।

Verse 69

मातंगो हेमरचितश्चित्ररत्नपरिष्कृतः । ध्वजः शतक्रतोरासीत्सितचा मरसंस्थितः

శతక్రతు (ఇంద్రుడు) ధ్వజంపై స్వర్ణనిర్మిత మాతంగం (ఏనుగు) ఉండి, విచిత్ర రత్నాలతో అలంకరించబడింది; దానితో పాటు తెల్ల చామరం కూడా నిలిచింది।

Verse 70

अन्येषां च ध्वजास्तत्र नानारूपा बभू रणे । सनागयक्षगंधर्वमहोरगनिशाचरा

ఆ యుద్ధభూమిలో ఇతరుల ధ్వజాలు కూడా నానారూపాలుగా కనిపించాయి—నాగులు, యక్షులు, గంధర్వులు, మహోరగులు, నిశాచరులు మొదలైనవారి।

Verse 71

सेना सा देवराजस्य दुर्जया प्रत्यदृश्यत । कोटयस्तास्त्रयस्त्रिंशन्नानादेवकायिनाम्

దేవరాజుని ఆ సేన దుర్జేయంగా దర్శనమిచ్చింది—నానావిధ దివ్యదేహధారులైన ముప్పైమూడు కోట్లు దళాలు అందులో ఉన్నాయి।

Verse 72

हैमाचलाभे सितकर्णचामरे सुवर्णपद्मामलसुंदरस्रजि । कृताभिरामोज्ज्वलकुंकुमांकुरे कपोललीताविविमुक्तरावे

అతడు స్వర్ణపర్వతంలా ప్రకాశించాడు; తెల్ల కర్ణాభరణాలు, చామరంతో శోభించి, స్వర్ణపద్మాల నిర్మల-సుందర మాల ధరించి; కపోలాలపై ప్రకాశించే మనోహర కుంకుమాంకురాల కాంతితో, గంభీర నాదాన్ని విడిచిపెట్టి వెలిగెను।

Verse 73

श्रितस्तदैरावणनामकुंजरे महाबलश्चित्रविशेषितांबरः । विशालवज्रांगवितानभूषितः प्रकीर्णकेयूरभुजाग्रमंडलः

అప్పుడు మహాబలుడు పాకశాసనుడు (ఇంద్రుడు) ఐరావతనామ గజరాజుపై ఆసీనుడయ్యాడు. విచిత్ర అలంకారాలతో కూడిన వస్త్రాలు ధరించి, విశాల వజ్రప్రభాసమాన ఛత్రవైభవంతో భూషితుడై, భుజమండలాలపై ప్రకాశించే కేయూరాల కాంతితో శోభించాడు।

Verse 74

सहस्रदृग्बंदिसहस्रसंस्तुतस्त्रिविष्टपेऽशोभत पाकशासनः

త్రివిష్టపం (స్వర్గం) లో సహస్రనేత్రుడైన పాకశాసనుడు (ఇంద్రుడు) సహస్ర బందులు/స్తుతికారులచే స్తుతింపబడి, తన తేజస్సుతో అత్యంత ప్రకాశించాడు।