Adhyaya 10

Verse 1

नारद उवाच । गृध्रस्यैतद्वचः श्रुत्वा दुःखविस्मयसंयुतः । इन्द्रद्युम्नस्तमा पृच्छय मरणायोपचक्रमे

నారదుడు అన్నాడు—గృధ్రుని ఈ మాటలు విని దుఃఖం, విస్మయం కలిగిన ఇంద్రద్యుమ్నుడు అతనిని మరల ప్రశ్నించి, మరణానికి సిద్ధపడసాగెను.

Verse 2

ततस्तमालोक्य तथा मुमूर्षुं कौशिकादिभिः । स संहितं विचिंत्याह दीर्घायुषमथात्मनः

అప్పుడు అతడు మరణించదలచిన ఆ స్థితిలో ఉన్నాడని చూసి, కౌశికాది అందరూ కలిసి ఆలోచించి, అతనికి దీర్ఘాయుష్షు మరియు క్షేమం కలగాలని పలికారు।

Verse 3

मैवं कार्षीः श्रुणु गिरं भद्रक त्वं चिरंतनः । मत्तोऽप्यस्ति स्फुटं चैव ज्ञास्यति त्वदभीप्सितम्

అలా చేయకు; ఓ భద్రా, నా మాట విను. నీవు చిరంజీవివి. నాకంటే మించినవాడు ఒకడు ఉన్నాడు; అతడు నీకు కావలసినదాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేస్తాడు।

Verse 4

मानसे सरसि ख्यातः कूर्मोमंथरकाख्यया । तस्य नाविदितं किंचिदेहि तत्र व्रजामहे

మానస సరస్సులో మంథరక అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైన ఒక తాబేలు ఉన్నాడు. అతనికి ఏదీ అజ్ఞాతం కాదు; రా, అక్కడికి వెళ్దాం।

Verse 5

ततः प्रतीतास्ते भूपमुनिगृध्रबकास्तथा । उलूकसहिता जग्मुः सर्वे कूर्मदिदृक्षवः

అప్పుడు నమ్మకం కలిగి, రాజు, మునులు, గద్ద, కొంగ—గుడ్లగూబతో కలిసి—అందరూ తాబేలును దర్శించాలనే కోరికతో బయలుదేరారు।

Verse 6

सरस्तीरे स्थितः कूर्मस्तान्निरीक्ष्य विदूरगान् । कांदिशीको विवेशासौ जलं शीघ्रतरं तदा

సరస్సు తీరం వద్ద ఉన్న తాబేలు వారిని దూరం నుంచి వస్తుండగా చూసి భయపడి, అప్పుడు అత్యంత వేగంగా నీటిలోకి దూకింది।

Verse 7

कौशिकोऽथ तमाहेदं प्रहस्य वचनं स्वयम् । कस्मात्कूर्म प्रनष्टोद्य विमुखोऽभ्यागतेष्वपि

అప్పుడు కౌశికుడు చిరునవ్వుతో స్వయంగా అతనితో ఇలా అన్నాడు— “ఓ కూర్మా! ఈ రోజు ఎందుకు కనుమరుగైపోయావు? అతిథులు వచ్చినప్పటికీ ఎందుకు విముఖుడవయ్యావు?”

Verse 8

अग्निर्द्विजानां विप्रश्च वर्णानां रमणः स्त्रियाम् । गुरुः पिता च पुत्राणां सर्वस्याभ्यागतो गुरुः

ద్విజులకు అగ్ని గురువులా పూజ్యుడు; వర్ణాలకు బ్రాహ్మణుడు మార్గదర్శి; స్త్రీలకు భర్త ప్రియుడు; కుమారులకు తండ్రి గురువు— అయినా అందరికీ వచ్చిన అతిథియే గురువుగా భావించబడతాడు.

Verse 9

विहाय तमिमं धर्ममातिथ्यविमुखः कथम् । गृह्णासि पापं सर्वेषां ब्रूहि कूर्माधुनोत्तरम्

ఈ అతిథి-ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టి నీవు అతిథి సత్కారానికి ఎలా విముఖుడవయ్యావు? అందరి పాపాన్ని నీవు ఎలా స్వీకరిస్తావు? ఓ కూర్మా, ఇప్పుడు సమాధానం చెప్పు.

Verse 10

कूर्म उवाच । चिरंतनो हि जानामि कर्त्तुमातिथ्यसत्क्रियाम् । अभ्यागतेष्वपचितिं धर्मशास्त्रेषु निश्चितम्

కూర్ముడు అన్నాడు— “నేను ప్రాచీనుడను; అతిథి సత్కారాన్ని ఎలా చేయాలో నాకు బాగా తెలుసు. అతిథిగా వచ్చినవారిపట్ల గౌరవం ధర్మశాస్త్రాలలో దృఢంగా స్థిరపడింది.”

Verse 11

सुमहत्कारणं चात्र श्रूयतां तद्वदामि वः । नाहं पराङ्मुखो जात एतावंति दिनान्यपि

“ఇక్కడ ఒక మహత్తర కారణం ఉంది— వినండి, అది నేను మీకు చెబుతాను. ఇన్ని రోజులలో కూడా నేను ఎప్పుడూ ధర్మం నుండి పరాంగ్ముఖుడను కాలేదు.”

Verse 12

अभ्यागतस्य कस्यापि सर्वसत्कारसद्व्रती । किं त्वेष पंचमो यो वो दृश्यते सरलाकृतिः

వచ్చిన ఏ అతిథికైనా సమస్త సత్కారాలు చేయుట నా శుభవ్రతము. అయితే మీలో ఈ ఐదవ వాడు ఎవడు? ఇక్కడ సరళాకృతితో కనిపిస్తున్నాడు.

Verse 13

इंद्रद्युम्नो महीपालो बिभोम्यस्मादलंतराम् । अमुना यजमानेन रौचकाख्ये पुरा पुरे

ఇంద్రద్యుమ్నుడనే రాజును నేను ఈ కారణముచేతనే అత్యంతంగా భయపడుతున్నాను. పూర్వం రౌచకమనే నగరంలో, ఆ మనిషి యజమానుడై (యజ్ఞంలో) చేసినది…

Verse 14

यज्ञपावकदग्धा मे पृष्ठिर्नाद्यापि निर्व्रणा । तन्मे भयं पुनर्जातं किमयं पुनरेव माम्

యజ్ఞాగ్నిచేత నా వెన్ను కాలిపోయింది; ఇప్పటికీ ఆ గాయం మానలేదు. అందువల్ల నాకు మళ్లీ భయం పుట్టింది—ఇవడు మరల నన్ను (హానిచేయునా)?

Verse 15

आसुतीवलमाधाय भुवि धक्ष्यति संप्रति । इति वाक्यावसाने तु कूर्मस्य कुरुसत्तम

త్వరిత ప్రేరణ బలాన్ని ధరించి, ఇతడు ఇప్పుడు భూమిపై (నన్ను) దహించును. కూర్ముడు ఇలా పలికిన మాట ముగియగానే, ఓ కురుశ్రేష్ఠా, …

Verse 16

पपात पुष्पवृष्टिः खाद्विमुक्ताप्सरसां गणैः । सस्वनुर्देववाद्यानि कीर्त्युद्धारे महीपतेः

ఆకాశమునుండి అప్సరాగణములు విడిచిన పుష్పవృష్టి కురిసింది. రాజు కీర్తి ఉద్ధారాన్ని ప్రకటిస్తూ దివ్య వాద్యాలు మ్రోగాయి.

Verse 17

विस्मितास्ते च ददृशुर्विमानं पुरतः स्थितम् । इंद्रद्युम्नकृते देवदूतेनाधिष्ठितं तदा

వారు ఆశ్చర్యంతో తమ ముందర నిలిచిన దివ్య విమానాన్ని చూశారు; ఆ సమయంలో ఇంద్రద్యుమ్నుని హితార్థం పంపబడిన దేవదూత దానిని అధిష్ఠించాడు।

Verse 18

अयातयामाः प्रददुराशिषोऽस्मै सुरद्विजाः । साधुवादो दिवि महानासीत्तस्य महीपतेः

అలసటలేని దేవద్విజులు అతనికి ఆశీర్వాదాలు ప్రసాదించారు; ఆ రాజుని గురించి స్వర్గంలో ‘సాధు! సాధు!’ అనే మహా కీర్తినాదం లేచింది।

Verse 19

ततो विमानमालंब्य देवदूतस्तमुच्चकैः । इंद्रद्युम्नमुवाचेदं श्रृण्वतां नाकवासिनाम्

అనంతరం దేవదూత విమానాన్ని ఆశ్రయించి, నాకవాసులు వినుచుండగా, ఇంద్రద్యుమ్నునితో గట్టిగా ఇలా పలికాడు।

Verse 20

देवदूत उवाच । नवीकृताधुना कीर्तिस्तव भूपाल निर्मला । त्रिलोक्यामपि तच्छीघ्रं विमानमिदमारुह

దేవదూత అన్నాడు— ఓ భూపాలా! ఇప్పుడు నీ నిర్మల కీర్తి నూతనంగా ప్రకాశించింది; అది త్వరలోనే త్రిలోకమంతా వ్యాపిస్తుంది, కనుక ఈ విమానాన్ని వెంటనే అధిరోహించు।

Verse 21

गम्यतां ब्रह्मणो लोकमाकल्पं तपसोर्जितम् । प्रेषितोऽहमनेनैव तवानयनकारणात्

రండి, తపస్సుతో సంపాదించబడిన మరియు కల్పాంతం వరకు నిలిచే బ్రహ్మలోకానికి వెళ్దాం; నిన్ను అక్కడికి తీసుకువెళ్లుటకే ఆయన నన్ను పంపాడు।

Verse 22

यावत्कीर्तिर्मनुष्यस्य पृथिव्यां प्रथिता भवेत् । तावानेव भवेत्स्वर्गी सति पुण्ये ह्यनंतके

మనిషి కీర్తి భూమిపై ప్రసిద్ధిగా నిలిచినంతకాలం, అంతకాలమే అతడు స్వర్గంలో నివసిస్తాడు—అక్షయ పుణ్యబలంతో।

Verse 23

सुरालयसरोवापीकूपारामादिकल्पना । एतदर्थं हि पूर्ताख्या धर्मशास्त्रेषु निश्चिता

దేవాలయాలు, చెరువులు, బావులు, మెట్లు-బావులు, తోటలు మొదలైనవాటి స్థాపన—ఈ ప్రయోజనార్థమే—ధర్మశాస్త్రాలలో ‘పూర్త’ అనే పుణ్యకర్మగా నిర్ధారించబడింది।

Verse 24

इंद्रद्युम्न उवाच । अमी ममैव सुहृदो मार्कंडबककौशिकाः । गृध्रकूर्मौ प्रभावोऽयममीषां मम वृद्धये

ఇంద్రద్యుమ్నుడు అన్నాడు—వీరు నిజంగా నా సుహృదులు: మార్కండ, బక, కౌశికులు. గద్ద మరియు తాబేలు యొక్క ఈ అద్భుత ప్రభావం వీరి వృద్ధికీ, నా ఉద్ధారానికీ కారణమైంది।

Verse 25

तच्चेदमी मया साकं ब्रह्मलोकं प्रयांत्युत । पुरःस्थितास्तदायास्ये ब्रह्मलोकं च नान्यथा

వీరు కూడా నాతో కలిసి బ్రహ్మలోకానికి వెళ్తే, అయితే—వీరు నా ముందే నిలిచియున్నందున—నేను ఆ క్షణమే బ్రహ్మలోకానికి వెళ్తాను; వేరేలా కాదు।

Verse 26

परेषामनपेक्ष्यैव कृतप्रतिकृतं हि यः । प्रवर्तते हितायैव स सुहृत्प्रोच्यते बुधैः

ఇతరులపై ఆధారపడక, చేసిన ఉపకారానికి ప్రతిఉపకారం చేస్తూ, కేవలం పరహితార్థమే కార్యంలో ప్రవృత్తుడయ్యే వాడినే పండితులు ‘సుహృదుడు’ అని అంటారు।

Verse 27

स्वार्थोद्युक्तधियो ये स्युरन्वर्थास्तेप्यसुंधराः । मरणं प्रकृतिश्चैव जीवितं विकृतिर्यदा

స్వార్థంలోనే మనస్సు నిమగ్నమైనవారు పేరుకే ‘జీవులు’; నిజంగా జీవనధారులు కారు. మరణాన్ని ‘సహజం’గా భావించి, జీవితం వికృతిగా మారినప్పుడు ధర్మమూల్యాలు తలకిందులవుతాయి.

Verse 28

प्राणिनां परमो लाभः केवलं प्राणिसौहृदम् । दरिद्रा रागिणोऽसत्यप्रतिज्ञाता गुरुद्रुहः

ప్రాణులకు పరమ లాభం ప్రాణుల పట్ల సౌహార్దమే. కానీ గుణధనంలో దరిద్రులై, రాగవశులైనవారు వాగ్దానాల్లో అసత్యులు, గురువులకూ ద్రోహులు అవుతారు.

Verse 29

मित्रावसानिनः पापाः प्रायो नरकमंडनाः । परार्थनष्टास्तदमी पंच संप्रति साधवः

మైత్రిని నాశనం చేసే పాపులు ఎక్కువగా నరకానికి అలంకారమవుతారు. కానీ పరహితార్థం తమను తాము పణంగా పెట్టిన ఈ ఐదుగురు ఇప్పుడు నిజమైన సాధువులు.

Verse 30

मम कीर्तिसमुद्धारः स प्रभावो महात्मनाम् । अमीषां यदि ते स्वर्गं प्रयास्यन्ति मया सह । तदाहमपि यास्यामि देवदूतान्यथा न हि

ఈ మహాత్ముల ప్రభావమే నా కీర్తిని ఉద్ధరించింది. ఓ దేవదూతా, వీరు నాతో కలిసి స్వర్గానికి వెళ్తే నేనూ తప్పక వెళ్తాను; లేకపోతే కాదు.

Verse 31

देवदूत उवाच । एते हरगणाः सर्वेशापभ्रष्टाः क्षितिं गताः

దేవదూత అన్నాడు—ఇవీ హరుని గణాలు; సర్వేశ్వరుని శాపంతో పతితులై భూమికి దిగివచ్చారు.

Verse 32

शापांते हरपार्श्वे तु यास्यंति पृथिवीपते । विहायेमानतो भूप त्वमागच्छ मया सह

హే భూపతీ! శాపాంతంలో వారు నిశ్చయంగా హరుడు (శివుడు) యొక్క పార్శ్వానికి తిరిగి చేరుతారు. కావున, హే రాజా, వీరిని ఇక్కడే విడిచి నా వెంట రా.

Verse 33

न चैषां रोचते स्वर्गो हित्वा देवं महेश्वरम् । इंद्रद्युम्न उवाच । यद्येवं गच्छ तद्दूत नायास्येहं त्रिविष्टपम्

మహేశ్వర దేవుని విడిచిపెడితే వారికి స్వర్గమూ ఇష్టం కాదు. ఇంద్రద్యుమ్నుడు అన్నాడు—అలా అయితే, ఓ దూతా, నీవు వెళ్లు; నేను త్రివిష్టపం (స్వర్గం)కు రాను.

Verse 34

तथा तथा यति ष्यामि भविष्यामि यथा गणः । अविशुद्धिक्षयाधिक्यदूषणैरेष निंदितः

అదే విధంగా నేను యత్నించి, గణుడిలా (శివగణుడిలా) అవుతాను. ఈ స్వర్గం అపవిత్రత, పుణ్యక్షయం మొదలైన దోషాలతో కలుషితమై నిందితమైంది.

Verse 35

स्वर्गः सदानुश्रविकस्तस्मादेनं न कामये । तत्रस्थास्य पुनः पातो भयं न व्येति मानसात्

స్వర్గం అనేది శాస్త్రపరంపరలో వినబడినదే; అందుకే నేను దానిని కోరను. అక్కడ ఉన్నా మళ్లీ పతనం అవుతాననే భయం నా మనసును విడిచిపోదు.

Verse 36

पुनः पातो यतः पुंसस्तस्मात्स्वर्गं न कामये । सति पुण्ये स्वयं तेन पातितो निजलोकतः

మనిషికి మళ్లీ పతనం తప్పదు కాబట్టి నేను స్వర్గాన్ని కోరను. పుణ్యం ఉన్నప్పటికీ, అది క్షయించినప్పుడు అతడు తన లోకంనుండే పడద్రోసబడతాడు.

Verse 37

चतुर्मुखेन वैलक्ष्यं गतोऽस्मि कथमेमि तम् । इतीदमुक्त्वा दूतं तं श्रृण्वतोऽस्यैव विस्मयात्

చతుర్ముఖ బ్రహ్ముని ఎదుట నేను లజ్జితుడనయ్యాను; అప్పుడు ఆ స్వర్గానికి నేను ఎలా వెళ్తాను? అని చెప్పి, దూత వింటుండగానే రాజు ఆశ్చర్యంతో ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు।

Verse 38

अप्राक्षीद्भूपतिः कूर्मं तदायुःकारणं तदा । इदमायुः कथं जातं कूर्म दीर्घतमं तव

అప్పుడు రాజు కూర్ముణ్ని అతని దీర్ఘాయుష్కారణం గురించి అడిగాడు—ఓ కూర్మా, నీకు ఈ అత్యంత దీర్ఘమైన ఆయువు ఎలా కలిగింది?

Verse 39

सुहृन्मित्रं गुरुस्त्वं मे येन कीर्तिर्ममोद्धृता

నీవు నా హితైషి, మిత్రుడు, గురువు; ఎందుకంటే నీ వల్లనే నా కీర్తి ఉన్నతమైంది।

Verse 40

कूर्म उवाच । श्रृणु भूप कथां दिव्यां श्रवणात्पापनाशिनीम् । कथां सुमधुरामेतां शिवमाहात्म्यसंयुताम्

కూర్ముడు అన్నాడు—ఓ రాజా, ఈ దివ్యకథను విను; దీని శ్రవణమాత్రంతో పాపాలు నశిస్తాయి. ఇది అత్యంత మధురమైనది, శివమాహాత్మ్యంతో నిండి ఉంది।

Verse 41

श्रृण्वन्निमामपि कथां नृपते मनुष्यः सुश्रद्धया भवति पापविमुक्तदेहः । शंभोः प्रसादमभिगम्य यथायुरेवमासीत्प्रसादत इयं मम कूर्मता च

ఓ నృపతీ, ఈ కథను సుశ్రద్ధతో వినే మనిషి దేహంతో సహా పాపముక్తుడవుతాడు. శంభువు కృపను పొందితే ఆయువు యథావిధిగా స్థిరమై సార్థకమవుతుంది; ఆ ప్రసాదంతోనే నాకు ఈ ‘కూర్మత్వం’ కూడా కలిగింది।