Adhyaya 45

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु सूत महाबुद्धे यथा स्कंदेन भाषितम् । भविष्यं मम तस्याग्रे कुंभयोने महामते

వ్యాసుడు పలికెను—ఓ మహాబుద్ధి సూతా, స్కందుడు చెప్పినట్లే వినుము. అలాగే మహామతి కుంభయోని (అగస్త్య) సమక్షంలో నా విషయమై చెప్పబడిన భవిష్యత్తును కూడా వినుము.

Verse 2

स्कंद उवाच । निशामय महाभाग त्वं मैत्रावरुणे मुने । पाराशर्यो मुनिवरो यथा मोहमुपैष्यति

స్కందుడు పలికెను—ఓ మహాభాగ మైత్రావరుణ మునీ (అగస్త్యా), శ్రద్ధగా వినుము. మునివరుడు పారాశర్యుడు (వ్యాసుడు) ఏ విధంగా మోహానికి లోనవుతాడో వినుము.

Verse 3

व्यस्य वेदान्महाबुद्धिर्नाना शाखा प्रभेदतः । अष्टादशपुराणानि सूतादीन्परिपाठ्य च

మహాబుద్ధిమంతుడైన వ్యాసుడు వేదాలను అనేక శాఖలు, విభాగాలుగా విభజించి క్రమబద్ధం చేశాడు; అలాగే సూతాది వారిచేత అష్టాదశ పురాణాలను యథావిధిగా పఠింపజేసి పరిపాఠం చేయించాడు।

Verse 4

श्रुतिस्मृतिपुराणानां रहस्यं यस्त्वचीकरत् । महाभारतसंज्ञं च सर्वलोकमनोहरम्

శ్రుతి, స్మృతి, పురాణాల అంతర్గత రహస్యాన్ని ప్రకటించినవాడే—‘మహాభారతం’ అనే, సమస్త లోకాల హృదయాలను మోహింపజేసే మహాగ్రంథాన్ని రచించాడు।

Verse 5

सर्वपापप्रशमनं सर्वशांतिकरं परम् । यस्य श्रवणमात्रेण ब्रह्महत्या विनश्यति

ఇది పరమ సాధనం—సర్వ పాపాలను శమింపజేసి, అన్ని విధాల శాంతిని కలిగిస్తుంది; దీని శ్రవణమాత్రంతోనే బ్రహ్మహత్యాపాపమూ నశిస్తుంది।

Verse 6

एकदा स मुनिः श्रीमान्पर्यटन्पृथिवीतले । संप्राप्तो नैमिषारण्यं यत्र संति मुनीश्वराः

ఒకసారి ఆ శ్రీమంతుడైన ముని భూమితలంపై సంచరిస్తూ నైమిషారణ్యానికి చేరుకున్నాడు; అక్కడ మునీశ్వరులు నివసిస్తారు।

Verse 7

अष्टाशीतिसहस्राणि शौनकाद्यास्तपोधनाः । त्रिपुंड्रितमहाभाला लसद्रुद्राक्षमालिनः

శౌనకాది తపోధనులు—ఎనభై ఎనిమిది వేల మంది—అక్కడ ఉన్నారు; వారి విశాల లలాటాలపై త్రిపుండ్ర చిహ్నం, మెరిసే రుద్రాక్షమాలలు ధరించి శోభించారు।

Verse 8

विभूतिधारिणो भक्त्या रुद्रसूक्तजपप्रियान् । लिंगाराधनसंसक्ताञ्छिवनामकृतादरान्

వారు భక్తితో విభూతిని ధరించి, రుద్రసూక్త జపంలో ప్రీతిపొందేవారు; లింగారాధనలో లీనమై, శివనామంపై గౌరవభావం కలిగినవారు.

Verse 9

एक एव हि विश्वेशो मुक्तिदो नान्य एव हि । इति ब्रुवाणान्सततं परिनिश्चितमानसान्

“విశ్వేశుడే ఏకైక ముక్తిదాత—ఇతరుడు లేడు.” అని వారు నిరంతరం పలికేవారు; వారి మనస్సులు దృఢనిశ్చయంతో స్థిరమయ్యాయి.

Verse 10

विलोक्य स मुनिर्व्यासस्तासर्वान्गिरिशात्मनः । उत्क्षिप्य तर्जनीमुच्चैः प्रोवाचेदं वचः पुनः

గిరీశునికి అంకితమైన వారందరినీ చూచి ముని వ్యాసుడు తన చూపుడు వేలు పైకి ఎత్తి, గట్టిగా మళ్లీ ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 11

परिनिर्मथ्य वाग्जालं सुनिश्चित्यासकृद्बहु । इदमेकं परिज्ञातं सेव्यः सर्वेश्वरो हरिः

వాక్యజాలాన్ని మథించి, ఎన్నిసార్లు ఎన్నివిధాలుగా పరిశీలించిన తరువాత ఈ ఒక్క నిర్ణయం తెలిసింది—సర్వేశ్వరుడైన హరియే సేవించదగినవాడు.

Verse 12

वेदे रामायणे चैव पुराणेषु च भारते । आदिमध्यावसानेषु हरिरेकोऽत्र नापरः

వేదాలలో, రామాయణంలో, పురాణాలలో, భారతంలో—ఆది, మధ్య, అంత్య భాగాలలో—ఇక్కడ హరియే ఏకైకంగా ప్రతిపాదితుడు; మరొకడు లేడు.

Verse 13

सत्यं सत्यं त्रिसत्यं पुनः सत्यं न मृषा पुनः । न वेदादपरं शास्त्रं न देवोच्युततः परः

సత్యం, సత్యం, త్రిసత్యం; మరల కూడా అది సత్యమే, అసత్యం కాదు. వేదముకన్నా పరమైన శాస్త్రం లేదు; అచ్యుతుడు (విష్ణువు) కన్నా పరమైన దేవుడు లేడు.

Verse 14

लक्ष्मीशः सर्वदो नान्यो लक्ष्मीशोप्यपवर्गदः । एक एव हि लक्ष्मीशस्ततो ध्येयो न चापरः

లక్ష్మీశుని తప్ప మరెవ్వరూ సమస్త ఫలదాతలు కారు; లక్ష్మీశుడే మోక్షదాత కూడా. నిజంగా లక్ష్మీశుడు ఒక్కడే; అందువల్ల ఆయననే ధ్యానించాలి, మరొకరిని కాదు.

Verse 15

भुक्तेर्मुक्तेरिहान्यत्र नान्यो दाता जनार्दनात् । तस्माच्चतुर्भुजो नित्यं सेवनीयः सुखेप्सुभिः

భోగమూ మోక్షమూ—ఇక్కడా పరలోకంలోనూ—జనార్దనుని తప్ప మరెవ్వరూ దాతలు కారు. అందువల్ల నిజమైన శ్రేయస్సు కోరువారు చతుర్భుజ ప్రభువును నిత్యం సేవించాలి.

Verse 16

विहाय केशवादन्यं ये सेवंतेल्पमेधसः । संसारचक्रे गहने ते विशंति पुनःपुनः

కేశవుని విడిచి అల్పబుద్ధులు ఇతరులను సేవించువారు, ఘనమైన సంసారచక్రంలో మళ్లీ మళ్లీ ప్రవేశిస్తారు.

Verse 17

एक एव हि सर्वेशो हृषीकेशः परात्परः । तं सेवमानः सततं सेव्यस्त्रिजगतां भवेत्

సర్వేశ్వరుడు ఒక్కడే—పరాత్పరుడైన హృషీకేశుడు. ఆయనను నిరంతరం సేవించువాడు త్రిలోకములలో సేవనీయుడై గౌరవింపబడతాడు.

Verse 18

एको धर्मप्रदो विष्णुस्त्वेको बह्वर्थदो हरिः । एकः कामप्रदश्चक्री त्वेको मोक्षप्रदोच्युतः

ధర్మాన్ని ప్రసాదించేది ఒక్క విష్ణువే; అపార ఐశ్వర్యాన్ని దయచేయేది ఒక్క హరియే. చక్రధారి ప్రభువే కోరికలను నెరవేర్చును; అచ్యుతుడే మోక్షదాత అని చెప్పబడును.

Verse 19

शार्ङ्गिणं ये परित्यज्य देवमन्यमुपासते । ते सद्भिश्च बहिष्कार्या वेदहीना यथा द्विजाः

శార్ఙ్గిణుడైన విష్ణువును విడిచి ఇతర దేవతను పూజించువారు—అటువంటి వారు సద్భక్తులచే బహిష్కరింపబడవలెను; వేదహీన ద్విజులవలె.

Verse 20

श्रुत्वेति वाक्यं व्यासस्य नैमिषारण्यवासिनः । प्रवेपमानहृदयाः परिप्रोचुरिदं वचः

వ్యాసుని ఈ వాక్యాన్ని విని నైమిషారణ్యవాసులు—హృదయం వణుకుతూ—ఆయనను ఈ విధంగా ప్రశ్నించారు.

Verse 21

ऋषय ऊचुः । पाराशर्य मुने मान्यस्त्वमस्माकं महामते । यतो वेदास्त्वया व्यस्ताः पुराणान्यपि वेत्ति यत्

ఋషులు పలికిరి—హే పారాశర్య మునీ, హే మహామతీ! మీరు మా మధ్య పూజ్యులు; ఎందుకంటే వేదాలను మీరు విభజించారు, పురాణాలను కూడా మీరు ఎరుగుదురు.

Verse 22

यतश्च कर्ता त्वमसि महतो भारतस्य वै । धर्मार्थकाममोक्षाणां विनिश्चयकृतो ध्रुवम्

మరియు మీరు మహాభారత మహాగ్రంథ కర్త కావున, ధర్మ-అర్థ-కామ-మోక్షముల విషయమై నిశ్చిత నిర్ణయాన్ని చేసినవారు మీరు నిశ్చయంగా.

Verse 23

तत्त्वज्ञः कोपरश्चात्र त्वत्तः सत्यवतीसुत । भवता यत्प्रतिज्ञातं निश्चित्योक्षिप्यतर्जनीम्

హే సత్యవతీసుత వ్యాసా! నీవు తత్త్వజ్ఞుడవు; ఇక్కడ నీకన్నా ఎక్కువ కోపశీలుడు ఎవరు? నీవు చేసిన ప్రతిజ్ఞను దృఢంగా నిర్ణయించి, తర్జనీని ఎత్తి కఠినంగా సూచించావు।

Verse 24

अस्मिन्माणवकास्तत्र परिश्रद्दधते नहि । प्रतिज्ञा तस्य वचसस्तव श्रद्धा भवेत्तदा

ఈ విషయంలో ఇక్కడి మాణవకులు (శిష్యులు) పూర్తిగా నమ్మరు. నీ మాటలపై వారికి అప్పుడే శ్రద్ధ కలుగుతుంది—ఆ మాట ప్రతిజ్ఞగా మారి కార్యరూపంలో నిలిచినప్పుడు।

Verse 25

यदाऽनंदवने शंभोः प्रतिजानासि वै वचः

శంభువు (శివుడు) యొక్క ఆనందవనంలో నీవు నిజంగా నీ వాక్యాన్ని ప్రతిజ్ఞగా ప్రకటించినప్పుడు…

Verse 26

गच्छ वाराणसीं व्यास यत्र विश्वेश्वरः स्वयम् । न तत्र युगधर्मोस्ति न च लग्ना वसुंधरा

హే వ్యాసా! వారాణసీకి వెళ్లు; అక్కడ స్వయంగా విశ్వేశ్వరుడు నివసిస్తున్నాడు. అక్కడ యుగధర్మ బంధనం లేదు; వసుంధర కూడా సాధారణ పరిమితులకు బద్ధం కాదు।

Verse 27

इति श्रुत्वा मुनिर्व्यासः किंचित्कुपितवद्धृदि । जगाम तूर्णं सहितः स्वशिष्यैरयुतोन्मितैः

ఇది విని ముని వ్యాసుని హృదయం కొంత కోపించినట్లుగా కదిలింది. ఆయన తన అసంఖ్యాక శిష్యులతో కలిసి వేగంగా బయలుదేరాడు।

Verse 28

प्राप्य वाराणसीं व्यासः स्नात्वा पंचनदे ह्रदे । श्रीमन्माधवमभ्यर्च्य ययौ पादोदकं ततः

వారణాసికి చేరిన వ్యాసుడు పంచనద హ్రదంలో స్నానం చేశాడు. అనంతరం శ్రీమాన్ మాధవుని ఆరాధించి, తరువాత ప్రభువు పాదోదకాన్ని పొందుటకు బయలుదేరెను.

Verse 29

तत्र स्नानादिकं कृत्वा दृष्ट्वा चैवादिकेशवम् । पंचरात्रं ततः कृत्वा वैष्णवैरभिनंदितः

అక్కడ స్నానాది ఆచారాలు నిర్వహించి, ఆదికేశవుని దర్శించి, తరువాత పంచరాత్ర వ్రతాన్ని ఆచరించాడు; వైష్ణవులచే అభినందింపబడ్డాడు.

Verse 30

अग्रतः पृष्ठतः शंखैर्वाद्यमानैः प्रमोदितः । जयविष्णो हृषीकेश गोविंद मधुसूदन

ముందూ వెనుకా శంఖధ్వనులు మ్రోగగా అతడు పరమానందించాడు; వారు—“జయ విష్ణో! హృషీకేశ, గోవింద, మధుసూదన!” అని నినదించారు.

Verse 31

अच्युतानंतवैकुंठ माधवोपेंद्रकेशव । त्रिविक्रम गदापाणे शार्ङ्गपाणे जनार्दन

“హే అచ్యుతా, హే అనంతా, హే వైకుంఠా; హే మాధవా, ఉపేంద్రా, కేశవా; హే త్రివిక్రమా, గదాపాణీ, శార్ఙ్గపాణీ, జనార్దనా!”

Verse 32

श्रीवत्सवक्षः श्रीकांत पीतांबर मुरांतक । कैटभारे बलिध्वंसिन्कंसारे केशिसूदन

“హే శ్రీవత్సచిహ్నిత వక్షస్థలధారీ, శ్రీ (లక్ష్మీ)కాంతా, పీతాంబరధారీ; మురాంతకా; కైటభారి; బలిగర్వధ్వంసీ; కంసారే; కేశిసూదనా!”

Verse 33

नारायणासुररिपो कृष्ण शौरे चतुर्भुज । देवकीहृदयानंद यशोदानंदवर्धन

హే నారాయణా, అసురశత్రువా; హే కృష్ణా, శౌరీ, చతుర్భుజ ప్రభూ! నీవు దేవకీ హృదయానందము, యశోదానందవర్ధనుడవు।

Verse 34

पुंडरीकाक्ष दैत्यारे दामोदर बलप्रिय । बलारातिस्तुत हरे वासुदेव वसुप्रद

హే పుండరీకాక్షా, దైత్యారే; హే దామోదరా, బలప్రియ! హే హరి, బలారాతి(ఇంద్ర) స్తుతుడా; హే వాసుదేవా, వసు(ధన)మును, మంగళాశీస్సులను ప్రసాదించువాడా।

Verse 35

विष्वक्चमूस्तार्क्ष्य रथवनमालिन्नरोत्तम । अधोक्षज क्षमाधार पद्मनाभ जलेशय

హే విశ్వవ్యాప్త సేనలవాడా, తార్క్ష్య(గరుడ)రథారూఢా; హే వనమాలాధారీ, నరోత్తమా! హే అధోక్షజా, క్షమాధారుడా; హే పద్మనాభా, జలశాయీ ప్రభూ!

Verse 36

नृसिंह यज्ञवाराह गोपगोपालवल्लभ । गोपीपते गुणातीत गरुडध्वज गोत्रभृत्

హే నృసింహా, హే యజ్ఞవరాహా! హే గోపగోపాలవల్లభా, గోరక్షకా! హే గోపీపతే, గుణాతీతా; హే గరుడధ్వజా, గోవర్ధనధారీ!

Verse 37

जय चाणूरमथन जय त्रैलोक्यरक्षण । जयानाद्य जयानंद जय नीलोत्पलद्युते

జయము చాణూరమథనుడా! జయము త్రైలోక్యరక్షకా! జయము అనాదివా! జయము ఆనందస్వరూపా! జయము నీలోత్పలద్యుతివంతుడా!

Verse 38

कौस्तुभोद्भूषितोरस्क पूतनाधातुशोषण । रक्षरक्ष जगद्रक्षामणे नरकहारक

కౌస్తుభ మణిచే అలంకరింపబడిన వక్షస్థలము కలవాడా, పూతన ప్రాణములను హరించినవాడా! రక్షించు, రక్షించు! ఓ జగద్రక్షామణీ, నరకాసుర సంహారీ!

Verse 39

सहस्रशीर्षपुरुष पुरुहूत सुखप्रद । यद्भूतं यच्च भाव्यं वै तत्रैकः पुरुषो भवान्

ఓ సహస్ర శీర్ష పురుషా, అనేకమందిచే స్తుతింపబడినవాడా, సుఖప్రदाता! గడిచినది మరియు రాబోయేది అంతా నీవే, నీవు ఒక్కడివే ఆదిపురుషుడవు.

Verse 40

इत्यादि नाममालाभिः संस्तुवन्वनमालिनम् । स्वच्छंदलीलया गायन्नृत्यंश्च परया मुदा

ఈ విధంగా నామమాలికలతో వనమాలిని స్తుతిస్తూ, పరమానందంతో స్వేచ్ఛగా గానం చేస్తూ మరియు నృత్యం చేస్తూ ఉండిరి.

Verse 41

व्यासो विश्वेशभवनं समायातः सुहृष्टवत् । ज्ञानवापी पुरोभागे महाभागवतैः सह

వ్యాసుడు అత్యంత సంతోషంతో విశ్వేశ్వరుని ఆలయానికి చేరుకున్నాడు; మహాభక్తులతో కలిసి జ్ఞానవాపి ముందర నిలిచాడు.

Verse 42

विराजमानसत्कंठस्तुलसीवरदामभिः । स्वयं तालधरो जातः स्वयं जातः सुनर्तकः

అతని కంఠము తులసి మాలలతో ప్రకాశించుచుండెను; స్వయముగా తాళములను ధరించి, స్వయముగా ఒక గొప్ప నర్తకుడై ఆడెను.

Verse 43

वेणुवादनतत्त्वज्ञः स्वयं श्रुतिधरोभवत् । नृत्यं परिसमाप्येत्थं व्यासः सत्यवतीसुतः

ఈ విధంగా వేణువాదన తత్త్వజ్ఞుడై, స్వయంగా శ్రుతిధరుడైన సత్యవతీసుత వ్యాసుడు తన నృత్యాన్ని ముగించాడు।

Verse 44

पुनरूर्ध्वभुजं कृत्वा दक्षिणं शिष्यमध्यगः । पुनः पपाठ तानेव श्लोकान्गायन्निवोच्चकैः

మళ్లీ భుజాన్ని పైకి ఎత్తి, కుడి వైపు శిష్యుని వద్దకు వెళ్లి, అదే శ్లోకాలను గానంలా పెద్ద స్వరంతో మరల పఠించాడు।

Verse 45

परिनिर्मथ्य वाग्जालं सुनिश्चित्यासकृद्बहु । इदमेकं परिज्ञातं सेव्यः सर्वेश्वरो हरिः

వాక్యజాలాన్ని బాగా మథించి, అనేకసార్లు పరిశీలించిన తరువాత ఒకటే నిశ్చయం తెలిసింది—సర్వేశ్వరుడైన హరియే సేవ్యుడు।

Verse 46

इत्यादि श्लोकसंघातं स्वप्रतिज्ञा प्रबोधकम् । यावत्पठति स व्यासः सव्यमुत्क्षिप्य वै भुजम्

తన ప్రతిజ్ఞను ప్రబోధించే ఇలాంటి శ్లోకసమూహాన్ని పఠిస్తూ వ్యాసుడు ఎడమ భుజాన్ని పైకి ఎత్తి ఇంకా పఠించసాగాడు।

Verse 47

तस्तंभ तावत्तद्बाहुं स शैलादिः स्वलीलया । वाक्स्तंभश्चापि तस्यासीन्मुनेर्व्यासस्य सन्मुनेः

అప్పుడు శైలాది భగవాన్ (శివుడు) తన లీలాశక్తితో ఆ భుజాన్ని స్థంభింపజేశాడు; ఆ సన్ముని వ్యాసుని వాక్కు కూడా తక్షణమే నిలిచిపోయింది।

Verse 48

ततो गुप्तं समागम्य विष्णुर्व्यासमभाषत । अपराद्धं महच्चात्र भवता व्यास निश्चितम्

అప్పుడు విష్ణువు గుప్తరూపంగా వచ్చి వ్యాసునితో పలికెను— “ఓ వ్యాసా, ఇక్కడ నీవు నిశ్చయంగా మహా అపరాధం చేసితివి।”

Verse 49

तवैतदपराधेन भीतिर्मेपि महत्तरा । एक एव हि विश्वेशो द्वितीयो नास्ति कश्चन

“నీ ఈ అపరాధం వల్ల నాకూ మరింత భయం కలుగుచున్నది. ఎందుకంటే విశ్వేశ్వరుడు ఒక్కడే; రెండవవాడు ఎవరూ లేరు.”

Verse 50

तत्प्रसादादहं चक्री लक्ष्मीशस्तत्प्रभावतः । त्रैलोक्यरक्षासामर्थ्यं दत्तं तेनैव शंभुना

“ఆయన కృపవల్లనే నేను చక్రధారి, లక్ష్మీపతి అయ్యాను; ఆయన ప్రభావవల్లనే త్రిలోక రక్షణ సామర్థ్యం—అదే శంభువే ప్రసాదించాడు.”

Verse 51

तद्भक्त्या परमैश्वर्यं मया लब्धं वरात्ततः । इदानीं स्तुहि तं शंभुं यदि मे शुभमिच्छसि

“ఆయన భక్తివల్ల, ఆయన వరముచే నేను పరమైశ్వర్యాన్ని పొందితిని. ఇప్పుడు ఆ శంభువును స్తుతించు; నాకూ నీకూ శుభం కోరితే.”

Verse 52

अन्यदापि न वै कार्या भवता शेमुषीदृशी । पाराशर्य इति श्रुत्वा संज्ञया व्याजहार ह

“ఇకముందు నీలో ఇలాంటి భావన ఎప్పుడూ కలుగకూడదు. ‘పారాశర్యా!’ అని వినగానే అతడు సంకేతంతో ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను.”

Verse 53

भुजस्तंभः कृतस्तेन नंदिना दृष्टिमात्रतः । वाक्स्तंभस्तद्भयाज्जातः स्पृश मे कंठकंदलीम्

నందీ కేవలం చూపుతోనే నా భుజాలు స్థంభించిపోయాయి; అతని భయంతో నా వాక్కు కూడా ఆగిపోయింది. కావున, ప్రభూ, నా కంఠంలోని ఈ కందలిని స్పృశించి నన్ను విముక్తి చేయుము.

Verse 54

यथा स्तोतुं भवानीश प्रभवाभि भवांतकम । संस्पृश्य विष्णुस्तत्कंठं गुप्तमेव जगाम ह

హే భవానీశ, హే భవాంతక! అతడు నిన్ను స్తుతించగలుగునట్లు విష్ణువు అతని కంఠాన్ని స్పృశించి, అనంతరం అదృశ్యంగా వెళ్లిపోయెను.

Verse 55

ततः सत्यवतीसूनुस्तथा स्तंभितदोर्लतः । प्रारब्धवान्महेशानं परितुष्टोतुमुदारधीः

అనంతరం సత్యవతీ సుతుడు—భుజాలు ఇంకా స్థంభించియుండగానే—ఉదారబుద్ధితో మహేశ్వరుని ప్రసన్నం చేయుటకై స్తుతిని ప్రారంభించెను.

Verse 57

यः क्षीराब्धेर्मंदराघातजातो ज्वालामाली कालकूटोति भीमः । तं सोढुं वा को परोऽभून्महेशाद्यत्कीलाभिः कृष्णतामाप विष्णुः

క్షీరసాగరంలో మందర పర్వతాఘాతమున జ్వాలామాలితో భయంకరమైన కాలకూట విషము ఉద్భవించింది. దానిని మహేశ్వరుని తప్ప మరెవరు సహించగలరు? దాని దహన కీళలవల్ల విష్ణువుకూడా శ్యామవర్ణుడయ్యెను.

Verse 58

यद्वाणोभूच्छ्रीपतिर्यस्य यंता लोकेशो यत्स्यंदनं भूः समस्ता । वाहा वेदा यस्य येनेषुपाताद्दग्धा ग्रामास्त्रैपुरास्तत्समः कः

య whose బాణము శ్రీపతి (విష్ణువు), whose సారథి లోకేశుడు (బ్రహ్మ), whose రథము సమస్త భూమి, whose అశ్వములు వేదములు—whose ఇషుపాతముతో త్రిపుర నగరములు దగ్ధమయ్యెను—ఆయనకు సముడు ఎవరు?

Verse 59

यं कदर्पो वीक्षमाणः समानं देवैरन्यैर्भस्मजातः स्वयं हि । पौष्पैर्बाणैः सर्वविश्वैकजेता को वा स्तुत्यः कामजेतुस्ततोन्यः

ఇతర దేవులతో సమానుడని భావించి కామదేవుడు యెవరిని చూచెనో, వాడే స్వయంగా భస్మమయ్యెను. పుష్పబాణాలతో సమస్త జగత్తును జయించువాడు—ఆ కామజేతుడే స్తుత్యుడు; అతనికన్నా వేరెవరు?

Verse 60

यं वै वेदो वेद नो नैव विष्णुर्नोवा वेधा नो मनो नैव वाणी । तं देवेशं मादृशः कोल्पमेधा याथात्म्याद्वै वेत्त्यहो विश्वनाथम्

వేదముకూడా యెవరిని కొంతమేరకే తెలుసునో, విష్ణువు గాని బ్రహ్మ గాని, మనస్సు గాని వాక్కు గాని పూర్తిగా ఆవరించలేనివాడైన ఆ దేవేశుడు విశ్వనాథుని యథార్థ స్వరూపాన్ని నా వంటి అల్పబుద్ధి ఎలా తెలుసుకోగలను?

Verse 61

यस्मिन्सर्वं यस्तु सर्वत्र सर्वो यो वै कर्ता योऽविता योऽपहर्ता । नो यस्यादिर्यः समस्तादिरेको नो यस्यांतो योंतकृत्तं नतोस्मि

యెవరిలో సమస్తమూ నిలిచియున్నదో, యెవడు సర్వత్ర సర్వమై ఉన్నాడో; యెవడు కర్త, రక్షకుడు, సంహర్తయో; యెవనికి ఆది లేదు, అయినా సమస్తానికి ఏకైక ఆదియైనవాడు; యెవనికి అంతం లేదు, అయినా అంతములను కల్పించువాడు—ఆయనకే నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

Verse 62

यस्यैकाख्या वाजिमेधेन तुल्या यस्या न त्या चैकयाल्पेंद्रलक्ष्मीः । यस्य स्तुत्या लभ्यते सत्यलोको यस्यार्चातो मोक्षलक्ष्मीरदूरा

యెవరి ఒక్క నామోచ్చారణమూ అశ్వమేధ యజ్ఞసమానమో; యెవరి ఎదుట ఇంద్రుని స్వల్ప ఐశ్వర్యమూ ఏమాత్రమూ కాదు; యెవరి స్తుతితో సత్యలోకం లభించునో; యెవరి అర్చనతో మోక్షలక్ష్మి దూరంగా ఉండదు.

Verse 63

नान्यं देवं वेद्म्यहं श्रीमहेशान्नान्यं देवं स्तौमि शंभोरृतेऽहम् । नान्यं देवं वा नमामि त्रिनेत्रात्सत्यं सत्यं सत्यमेतन्मृषा न

శ్రీమహేశుని తప్ప నేను మరొక దేవుని ఎరుగను; శంభువును తప్ప మరొక దేవుని స్తుతించను; త్రినేత్రుని తప్ప మరొక దేవునికి నమస్కరించను. సత్యం, సత్యం—ఇదే సత్యం; అసత్యం కాదు.

Verse 64

इत्थं यावत्स्तौति शंभुं महर्षिस्तावन्नंदी शांभवाद्दृक्प्रसादात् । तद्दोः स्तंभं त्यक्तवांश्चाबभाषे स्मायंस्मायं ब्राह्मणेभ्यो नमो वः

ఇట్లుగా మహర్షి శంభువును స్తుతించుచుండగా, శంభువు కరుణాదృష్టివలన నంది తన భుజస్థంభమునుండి విముక్తుడయ్యెను. అతడు మళ్లీ మళ్లీ చిరునవ్వుతో బ్రాహ్మణులకు పలికెను—“మీకు నమస్కారము।”

Verse 65

नंदिकेश्वर उवाच । इदं स्तवं महापुण्यं व्यास ते परिकीर्तितम् । यः पठिष्यति मेधावी तस्य तुष्यति शंकरः

నందికేశ్వరుడు పలికెను—హే వ్యాసా, నీవు ప్రకటించిన ఈ స్తవము మహాపుణ్యప్రదము. దీనిని పఠించే మెధావిపై శంకరుడు ప్రసన్నుడగును.

Verse 66

व्यासाष्टकमिदं प्रातः पठितव्यं प्रयत्नतः । दुःस्वप्नपापशमनं शिवसान्निध्यकारकम्

ఈ ‘వ్యాసాష్టకము’ ప్రాతఃకాలమున శ్రద్ధతో పఠించవలెను. ఇది దుఃస్వప్నములును పాపములును శమింపజేసి, శివసాన్నిధ్యమును కలిగించును.

Verse 67

मातृहा पितृहा वापि गोघ्नो बालघ्र एव वा । सुरापी स्वर्णहृद्वापि निष्पापो स्याः स्तुतेर्जपात्

మాతృహంతకుడైనను, పితృహంతకుడైనను, గోహంతకుడైనను, బాలహంతకుడైనను; సురాపానియైనను, స్వర్ణహారకుడైనను—ఈ స్తుతి జపముచేత పాపరహితుడగును.

Verse 68

स्कंद उवाच । पाराशर्यस्तदारभ्य शंभुभक्तिपरोभवत् । लिंगं व्यासेश्वरं स्थाप्य घंटाकर्ण ह्रदाग्रतः

స్కందుడు పలికెను—ఆ కాలమునుండి పారాశర్యుడు (వ్యాసుడు) శంభుభక్తిలో పరమంగా నిమగ్నుడయ్యెను. అతడు ఘంటాకర్ణ హ్రదము ముందర ‘వ్యాసేశ్వర’ లింగమును స్థాపించెను.

Verse 69

विभूतिभूषणो नित्यं नित्यरुद्राक्षभूषणः । रुद्रसूक्तपरो नित्यं नित्यं लिंगार्चकोभवत्

అతడు నిత్యం విభూతినే ఆభరణంగా ధరించి, నిత్యం రుద్రాక్షమాలతో అలంకృతుడై ఉండెను. రుద్రసూక్తాలలో సదా పరాయణుడై, నిత్యం లింగార్చన చేసేవాడయ్యెను.

Verse 70

स कृत्वा क्षेत्रसंन्यासं त्यजेन्नाद्यापि काशिकाम् । तत्त्वं क्षेत्रस्य विज्ञाय निर्वाणपददायिनः

అతడు క్షేత్రసంన్యాసం స్వీకరించినప్పటికీ, ఈనాటికీ కాశికను విడువలేదు; మోక్షపదాన్ని ప్రసాదించే ఆ క్షేత్ర తత్త్వాన్ని అతడు గ్రహించాడు.

Verse 71

घंटाकर्णह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा व्यासेश्वरं नरः । यत्रकुत्र मृतो वापि वाराणस्यां मृतो भवेत्

ఘంటాకర్ణ హ్రదంలో స్నానం చేసి వ్యాసేశ్వర దర్శనం చేసిన మనిషి, తరువాత ఎక్కడ మరణించినా, వారాణసిలో మరణించినవాడిగానే ఫలితాన్ని పొందును.

Verse 72

काश्यां व्यासेश्वरं लिंगं पूजयित्वा नरोत्तमः । न ज्ञानाद्भ्रश्यते क्वापि पातकैर्नाभिभूयते

కాశీలో వ్యాసేశ్వర లింగాన్ని పూజించిన ఉత్తముడు, ఎక్కడైనా సత్యజ్ఞానం నుండి చ్యుతుడవడు; పాపాలు అతనిని జయించలేవు.

Verse 73

व्यासेश्वरस्य ये भक्ता न तेषां कलिकालतः । न पापतो भयं क्वापि न च क्षेत्रोपसर्गतः

వ്യാസేశ్వర భక్తులకు కలియుగభయం లేదు; ఎక్కడైనా పాపభయం లేదు; క్షేత్రసంబంధ ఉపద్రవాల భయమూ లేదు.

Verse 74

व्यासेश्वरः प्रयत्नेन द्रष्टव्यः काशिवासिभिः । घंटाकर्णकृतस्नानैः क्षेत्रपातकभीरुभिः

కాశీవాసులు, క్షేత్రపాపభయంతో గంటాకర్ణతీర్థంలో స్నానం చేసినవారు, యత్నపూర్వకంగా వ్యాసేశ్వర (లింగ) దర్శనం తప్పక చేయవలెను।

Verse 95

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे व्यासभुजस्तंभोनाम पंचनवतितमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీస్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో చతుర్థ భాగమైన కాశీఖండ ఉత్తరార్ధంలో ‘వ్యాసభుజస్తంభ’ నామ పంచనవతితమ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।