Adhyaya 30
ఈ అధ్యాయంలో ‘మనోరథ-తృతీయ’ వ్రత విధానం మరియు ఫలశ్రుతి క్రమబద్ధంగా చెప్పబడింది. జగదంబికా గౌరీ ధర్మపీఠ సమీపంలో నివసించి లింగభక్తులకు సిద్ధి ప్రసాదించాలనే సంకల్పం చేస్తుంది. శివుడు ‘విశ్వభుజా’ రూపంలో దేవీ పూజ మహిమను తెలిపి, ఈ వ్రతం మనోకాంక్షలను నెరవేర్చి చివరకు జ్ఞానప్రాప్తికి దారి చూపుతుందని నిర్ధారిస్తాడు. విధి స్పష్టత కోరగా శివుడు పులోమా కుమార్తె పౌలోమీ ఉదాహరణను వివరిస్తాడు. ఆమె భక్తిగీతాలు, లింగపూజ, నిష్ఠతో ఆరాధించి శుభవివాహం మరియు భక్తిసంపద కోరుతుంది. అనంతరం శివుడు వ్రత కాలనిర్ణయం (ప్రత్యేకంగా చైత్ర శుక్ల తృతీయ), శుచిత్వ నియమాలు, రాత్రి నియంత్రిత ‘నక్త’ ఉపవాసం, పూజాక్రమం—ముందుగా ఆశా-వినాయక పూజ, తరువాత విశ్వభుజా గౌరీ పూజ; పుష్పాలు, గంధాలు, అనులేపనాలు సమర్పించి నెలనెలా ఒక సంవత్సరం ఆచరించి, చివర హోమం చేసి ఆచార్యునికి దానమివ్వాలని చెబుతాడు. ఫలశ్రుతిలో సంపద, సంతానం, విద్య, దురదృష్ట నివారణ, చివరకు మోక్షం వరకు ఫలాలు వివిధ స్థితుల వారికి చెప్పబడతాయి. వారాణసి వెలుపల ఉన్నవారు కూడా ప్రతిమా నిర్మాణం, దానధర్మాల ద్వారా ఈ వ్రతాన్ని అనుకూలంగా ఆచరించవచ్చని పేర్కొనబడింది.
Shlokas
Verse 1
स्कंद उवाच । कुंभोद्भूत तदाश्चर्यं विलोक्य जगदंबिका । उवाच शंभुं प्रणता प्रणतार्तिहरं परम्
స్కందుడు పలికెను—హే కుంభోద్భవా! అప్పుడు ఆ ఆశ్చర్యాన్ని చూచి జగదంబిక నమస్కరించి, శరణాగతుల ఆర్తిని హరించే పరమ శంభువుతో ఇలా పలికింది.
Verse 2
अंबिकोवाच । अस्य पीठस्य माहात्म्यं महादेव महेश्वर । तिरश्चामपि यज्जातं ज्ञानं संसारमोचनम्
అంబిక పలికెను—ఓ మహాదేవా, ఓ మహేశ్వరా! ఈ పవిత్ర పీఠ మహాత్మ్యాన్ని చెప్పుము; దీని ప్రభావంతో త్ర్యగ్జాతులలోనూ సంసారమోచక జ్ఞానం జన్మిస్తుంది।
Verse 3
अतः प्रभावं विज्ञाय धर्मपीठस्य धूर्जटे । धर्मेश्वरसमीपेहं स्थास्याम्यद्य दिनावधि
అందువల్ల, ఓ ధూర్జటీ! ఈ ధర్మపీఠ ప్రభావాన్ని తెలుసుకొని నేను నేటి నుంచీ జీవితాంతం ధర్మేశ్వర సమీపంలో ఇక్కడే నిలిచియుంటాను।
Verse 4
अत्र लिंगे तु ये भक्ताः स्त्रियो वा पुरुषास्तु वा । तेषामभीष्टां संसिद्धिं साधयिष्याम्यहं सदा
ఈ లింగమునకు భక్తులైన వారు—స్త్రీలైనా పురుషులైనా—వారి అభీష్టసిద్ధిని, విజయాన్ని నేను ఎల్లప్పుడూ కలిగించెదను।
Verse 5
ईश्वर उवाच । साधुकृतं त्वया देवि कृतवत्या परिग्रहम् । अस्येह धर्मपीठस्य मनोरथकृतः सताम्
ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవీ! నీవు ఈ స్థలాన్ని ఆశ్రయంగా స్వీకరించినది శుభకార్యం. ఇక్కడి ఈ ధర్మపీఠం సజ్జనుల మనోరథాలను నెరవేర్చును।
Verse 6
त एव विश्वभोक्तारो विश्वमान्यास्त एव हि । ये त्वां विश्वभुजामत्र पूजयिष्यंति मानवाः
నిజంగా వారే లోకభోక్తలు, వారే లోకమాన్యులు—ఇక్కడ నిన్ను, విశ్వధారిణిని, పూజించు మనుష్యులు।
Verse 7
विश्वे विश्वभुजे विश्वस्थित्युत्पत्तिलयप्रदे । नरास्त्वदर्चकाश्चात्र भविष्यंत्यमलात्मकाः
హే విశ్వేశ్వరా, విశ్వభోక్తా, జగత్తు స్థితి-సృష్టి-లయములను ప్రసాదించువాడా! ఇక్కడ నిన్ను అర్చించువారు స్వభావమునే నిర్మలాత్ములగుదురు।
Verse 8
मनोरथतृतीयायां यस्ते भक्तिं विधास्यति । तन्मनोरथसंसिद्धिर्भवित्री मदनुग्रहात्
మనోరథ-తృతీయానాడు ఎవడు నీ భక్తిని విధిగా ఆచరిస్తాడో, అతని మనోరథసిద్ధి నా అనుగ్రహముచేత నిశ్చయంగా కలుగును।
Verse 9
नारी वा पुरुषो वाथ त्वद्व्रताचरणात्प्रिये । मनोरथानिह प्राप्य ज्ञानमंते च लप्स्यते
హే ప్రియే! స్త్రీయైనా పురుషుడైనా—నీ వ్రతాన్ని ఆచరించుటవలన ఇహలోకంలో కోరిన ఫలములు పొందీ, అంత్యమున జ్ఞానమును కూడా పొందును।
Verse 10
देव्युवाच । मनोरथतृतीयायां व्रतं कीदृक्कथा कथम् । किं फलं कैः कृतं नाथ कथयैतत्कृपां कुरु
దేవి పలికెను—హే నాథా! మనోరథ-తృతీయా వ్రతం ఏ విధమైనది? దాని కథ, విధానం ఏమిటి? దాని ఫలం ఏమిటి, ఎవరు ఆచరించారు? దయచేసి వివరించుము।
Verse 11
ईश्वर उवाच । शृणु देवि यथा पृष्टं भवत्या भवतारिणि । मनोरथव्रतं चैतद्गुह्याद्गुह्यतरं परम्
ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవి, భవతారిణీ! నీవు అడిగినట్లే వినుము. ఈ మనోరథ-వ్రతము పరమమైనది, గుహ్యములోనూ అత్యంత గుహ్యమైనది।
Verse 12
पुलोमतनया पूर्वं तताप परमं तपः । किंचिन्मनोरथं प्राप्तुं न चाप तपसः फलम्
పూర్వం పులోమా కుమార్తె ఒక మనోరథం సిద్ధించుటకై పరమ తపస్సు చేసింది; అయినా ఆ తపస్సు ఫలము ఆమెకు లభించలేదు।
Verse 13
अपूपुजत्ततो मां सा भक्त्या परमया मुदा । गीतेन सरहस्येन कलकंठीकलेन हि
ఆపై ఆమె పరమ భక్తితో, ఆనందంతో నన్ను పూజించింది—రహస్యార్థముతో కూడిన గీతంతో, కోకిలకంఠసమ మధుర స్వరంతో।
Verse 14
तद्गानेनातिसंतुष्टो मृदुना मधुरेण च । सुतालेन सुरंगेण धातुमात्राकलावता
ఆ గానం మృదువుగా, మధురంగా, సుతాళంతో, సురంగంగా, మాత్రా-లయకళతో నిండినదై ఉండగా—దానితో నేను అత్యంత సంతుష్టుడనయ్యాను।
Verse 15
प्रोवाच तां वरं ब्रूहि प्रसन्नोस्मि पुलोमजे । अनेन च सुगीतेन त्वनया लिंगपूजया
అప్పుడు ఆయన ఆమెతో ఇలా అన్నాడు—“వరము కోరుము, ఓ పులోమా కుమార్తె; ఈ సుగానంతోను, నీవు చేసిన లింగపూజతోను నేను ప్రసన్నుడను.”
Verse 16
पुलोमजोवाच । यदि प्रसन्नो देवेश तदा यो मे मनोरथः । तं पूरय महादेव महादेवी महाप्रिय
పులోమా కుమార్తె చెప్పింది—“మీరు ప్రసన్నులైతే, ఓ దేవేశా, నా మనోరథమును నెరవేర్చండి, ఓ మహాదేవా, మహాదేవికి మహాప్రియుడా।”
Verse 17
सर्वदेवेषु यो मान्यः सर्वदेवेषु सुंदरः । यायजूकेषु सर्वेषु यः श्रेष्ठः सोस्तु मे पतिः
సర్వ దేవులలో పూజ్యుడు, సర్వ దేవులలో సుందరుడు, సమస్త యాజకులలో శ్రేష్ఠుడు—ఆ పరముడు నా పతిగా ఉండుగాక।
Verse 18
यथाभिलषितं रूपं यथाभिलषितं सुखम् । यथाभिलषितं चायुः प्रसन्नो देहि मे भव
హే భవా! ప్రసన్నుడై నాకు నేను కోరిన రూపం, కోరిన సుఖం, కోరిన ఆయుష్షును దయచేసి ప్రసాదించుము।
Verse 19
यदायदा च पत्या मे संगः स्याद्धृत्सुखेच्छया । तदातदा च तं देहं त्यक्त्वान्यं देहमाप्नुयाम्
హృదయ సుఖేచ్ఛతో నా భర్తతో నాకు ఎప్పుడెప్పుడూ సంగమం కలుగునో, అప్పుడప్పుడూ ఆ దేహాన్ని విడిచి మరొక దేహాన్ని పొందుదును—మా ఐక్యం నిత్యము నూతనముగా ఉండునట్లు।
Verse 20
सदा च लिंगपूजायां मम भक्तिरनुत्तमा । भव भूयाद्भवहर जरामरणहारिणी
లింగపూజలో నా భక్తి సదా అనుత్తమంగా ఉండుగాక; హే భవా, హే భవహరా! అది వృద్ధి చెందుగాక—జరా మరణాలను హరించునది.
Verse 21
भर्तुर्व्ययेपि वैधव्यं क्षणमात्रमपीह न । मम भावि महादेव पातिव्रत्यं च यातु मा
హే మహాదేవా! నా భర్త నశించినా ఇక్కడ నాకు క్షణమాత్రమూ వైధవ్యం కలుగకూడదు; భవిష్యత్తులో నా పాతివ్రత్యం నన్ను విడిచిపోకూడదు।
Verse 23
ईश्वर उवाच । पुलोमकन्ये यश्चैष त्वयाकारि मनोरथः । लप्स्यसे व्रतचर्यातस्तत्कुरुष्व जितेंद्रिये
ఈశ్వరుడు పలికెను—హే పులోమా కుమార్తె! నీవు చేసిన ఈ మనోరథము వ్రతాచరణచేత నీకు సిద్ధించును. కనుక, హే జితేంద్రియే, ఆ వ్రతమును ఆచరించుము।
Verse 24
मनोरथतृतीयायाश्चरणेन भविष्यति । तत्प्राप्तये व्रतं वक्ष्ये तद्विधेहि यथोदितम्
మనోరథ-తృతీయా ఆచరణచేత అది సిద్ధించును. దాని ప్రాప్తికై నేను వ్రతమును చెప్పుదును—యథోక్తంగా దానిని విధిగా ఆచరించుము।
Verse 25
तेन व्रतेन चीर्णेन महासौभाग्यदेन तु । अवश्यं भविता बाले तव चैवं मनोरथः
ఆ మహాసౌభాగ్యదాయక వ్రతమును ఆచరించినచో, హే బాలే, నీ ఈ మనోరథము నిశ్చయంగా నెరవేరును।
Verse 26
स्कंद उवाच । इमं मनोरथं तस्याः पौलोम्याः पुरसूदनः । समाकर्ण्य क्षणं स्मित्वा प्राहेशो विस्मयान्वितः
స్కందుడు పలికెను—ఆ పౌలోమీ యొక్క ఈ మనోరథమును విని, పురసూదనుడైన ప్రభువు క్షణమొకటి చిరునవ్వు నవ్వి, ఆశ్చర్యభరితుడై పలికెను।
Verse 27
कदा च तद्विधातव्यमिति कर्तव्यता च का । इत्याकर्ण्य शिवो वाक्यं तां तु प्रणिजगाद ह
‘అది ఎప్పుడు చేయవలెను? చేయవలసిన విధి ఏమిటి?’—అని ఆమె మాటలు విని శివుడు ఆమెను ఉద్దేశించి పలికెను।
Verse 28
ईश्वर उवाच । मनोरथतृतीयायां व्रतं पौलोमि तच्छुभम् । पूज्या विश्वभुजा गौरी भुजविंशतिशालिनी
ఈశ్వరుడు పలికెను—ఓ పౌలోమీ, మనోరథ-తృతీయనాడు ఈ శుభవ్రతం ఆచరించవలెను. ఆ రోజున విశ్వభుజా, ఇరవై భుజములు గల గౌరీదేవిని పూజించవలెను.
Verse 29
वरदोऽभयहस्तश्च साक्षसूत्रः समोदकः । देव्याः पुरस्ताद्व्रतिना पूज्य आशाविनायकः
వ్రతధారి దేవి సమక్షంలో ఆశా-వినాయకుని పూజించవలెను—వరదముద్ర, అభయముద్ర గల చేతులతో, జపసూత్రం ధరించి, మోదకములతో కూడినవాడు.
Verse 30
चैत्रशुक्ल तृतीयायां कृत्वा वै दंतधावनम् । सायंतनीं च निर्वर्त्य नातितृप्त्या भुजिक्रियाम्
చైత్ర శుక్ల తృతీయనాడు దంతధావనం చేసి, సాయంకాల విధిని ముగించి, అతిగా తృప్తి చెందకుండా భోజనం చేయవలెను.
Verse 31
नियमं चेति गृह्णीयाज्जितक्रोधो जितेंद्रियः । संत्यक्तास्पृश्य संस्पर्शः शुचिस्तद्गतमानसः
క్రోధాన్ని జయించి, ఇంద్రియాలను నియంత్రించి నియమవ్రతం స్వీకరించవలెను; అపవిత్ర స్పర్శను విడిచి, శుచిగా ఉండి, మనస్సును దేవియందే నిలిపివుంచవలెను.
Verse 32
प्रातर्व्रतं चरिष्यामि मातर्विश्वभुजेनघे । विधेहि तत्र सांनिध्यं मन्मनोरथसिद्धये
“ప్రాతఃకాలంలో నేను ఈ వ్రతం ఆచరిస్తాను, ఓ మాతా విశ్వభుజా, ఓ నిర్దోషిణీ. నా మనోరథసిద్ధికి అక్కడ మీ సాన్నిధ్యాన్ని ప్రసాదించండి.”
Verse 33
नियमं चेति संगृह्य स्वपेद्रात्रौ शुभं स्मरन् । प्रातरुत्थाय मेधावी विधायावश्यकं विधिम्
ఇలా నియమాన్ని స్వీకరించి రాత్రి శుభదేవస్మరణ చేస్తూ నిద్రించాలి. ఉదయం లేచి మేధావి యథావిధిగా అవసర నిత్యకర్మలను నిర్వహించాలి.
Verse 34
शौचमाचमनं कृत्वा दंतकाष्ठं समाददेत् । अशोकवृक्षस्य शुभं सर्वशोकनिशातनम्
శౌచం చేసి ఆచమనం చేసి దంతకాష్ఠాన్ని తీసుకోవాలి—అశోకవృక్షమునది; అది శుభకరం, సమస్త శోకనాశకం.
Verse 35
नित्यंतनं च निष्पाद्य विधिं विधिविदांवरः । स्नात्वा शुद्धांबरः सायं गौरीपूजां समाचरेत्
నిత్యకర్మవిధిని సమ్యకంగా పూర్తిచేసి, విధివిదులలో శ్రేష్ఠుడు స్నానం చేసి శుద్ధ వస్త్రాలు ధరించి సాయంకాలం గౌరీపూజ చేయాలి.
Verse 36
आदौ विनायकं पूज्य घृतपूरान्निवेद्य च । ततोर्चयेद्विश्वभुजामशोककुसुमैः शुभैः
మొదట వినాయకుని పూజించి ఘృతపూరాలను నైవేద్యంగా సమర్పించాలి. తరువాత శుభమైన అశోక పుష్పాలతో విశ్వభుజా (గౌరీ)ని అర్చించాలి.
Verse 37
अशोकवर्तिनैवेद्यैर्धूपैश्चागुरुसंभवैः । कुंकुमेनानुलिप्यादावेकभक्तं ततश्चरेत्
అశోకసంబంధ నైవేద్యాలతోను, అగురు నుండి తయారైన ధూపంతోను (దేవిని) పూజించాలి; మొదట కుంకుమతో అనులేపనం చేసి, తరువాత ఏకభక్త వ్రతాన్ని ఆచరించాలి.
Verse 38
अशोकवर्तिसहितैर्घृतपूरैर्मनोहरैः । एवं चैत्रतृतीयायां व्यतीतायां पुलोमजे
హే పులోమజే, చైత్రమాస తృతీయ గడిచిన తరువాత వ్రతవిధిలో అశోకవర్తులతో కూడిన మనోహర ఘృతపూరములను (నెయ్యితో నింపిన పిండివంటలు) భక్తితో సమర్పించవలెను।
Verse 39
राधादिफाल्गुनांतासु तृतीयासु व्रतं चरेत् । क्रमेण दंतकाष्ठानि कथयामि तवानघे
రాధా-తృతీయ నుండి ఫాల్గుణాంత తృతీయల వరకు ప్రతి తృతీయనాడు ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించవలెను। హే అనఘే, దంతకాష్ఠముల క్రమాన్ని ఇప్పుడు నీకు వివరిస్తాను।
Verse 40
अनुलेपनवस्तूनि कुसुमानि तथैव च । नैवेद्यानि गजास्यस्य देव्याश्चापि शुभव्रते
హే శుభవ్రతే, అభ్యంగానికి అనులేపన ద్రవ్యములు, పుష్పములు సిద్ధం చేయుము; అలాగే గజాస్యుడు (గణేశుడు) మరియు దేవికి నైవేద్యములనూ సిద్ధపరచుము।
Verse 41
अन्नानि चैकभक्तस्य शृणुतानि फलाप्तये । जंब्वपामार्ग खदिर जाती चूतकदंबकम्
ఫలప్రాప్తి కొరకు ఏకభక్తుడు (రోజుకు ఒక్కసారి భోజనం చేసేవాడు) పాటించవలసిన అన్నవిధానాన్ని వినుము। దంతకాష్ఠ వృక్షాలు—జంబు, అపామార్గ, ఖదిర, జాతి, చూత, కదంబ।
Verse 42
प्लक्षोदुंबरखर्जूरी बीजपूरी सदाडिमी । दंतकाष्ठ द्रुमा एते व्रतिनः समुदाहृताः
ప్లక్ష, ఉదుంబర, ఖర్జూరీ, బీజపూరీ, దాడిమి—ఇవి వ్రతులు ఉపయోగించవలసిన దంతకాష్ఠ వృక్షాలుగా ప్రకటించబడ్డాయి।
Verse 43
सिंदूरागुरु कस्तूरी चंदनं रक्तचंदनम् । गोरोचना देवदारु पद्माक्षं च निशाद्वयम्
సింధూరము, అగరు, కస్తూరి, గంధము, రక్తచందనము, గోరోచనము, దేవదారు, పద్మాక్షము మరియు రెండు రకముల పసుపు - ఇవి శ్రేష్ఠమైన లేపన ద్రవ్యములు.
Verse 44
प्रीत्यानुलेपनं बाले यक्षकर्दमसंभवम् । सर्वेषामप्यलाभे च प्रशस्तो यक्षकर्दमः
ఓ బాలికా! యక్షకర్దమముతో చేసిన లేపనమును ప్రీతితో పూయవలెను. ఇతర వస్తువులు లభించనప్పుడు యక్షకర్దమమే అత్యంత శ్రేష్ఠమైనది.
Verse 45
कस्तूरिकाया द्वौ भागौ द्वौ भागौ कुंकुमस्य च । चंदनस्य त्रयो भागाः शशिनस्त्वेक एव हि
కస్తూరి రెండు భాగాలు, కుంకుమ పువ్వు రెండు భాగాలు, గంధము మూడు భాగాలు మరియు కర్పూరము ఒక భాగము - ఇదియే దీనిని తయారుచేయు ప్రమాణము.
Verse 46
यक्षकर्दम इत्येष समस्तसुरवल्लभः । अनुलिप्याथ कुसुमैरर्चयेद्वच्मि तान्यपि
ఈ 'యక్షకర్దమము' సమస్త దేవతలకు అత్యంత ప్రియమైనది. దీనిని పూసిన తరువాత, పుష్పములతో అర్చించవలెను; ఆ పుష్పముల గురించి కూడా నేను చెప్పుచున్నాను.
Verse 47
पाटला मल्लिका पद्म केतकी करवीरकः । उत्पलै राजचंपैश्च नंद्यावर्तैश्च जातिभिः
పాటల, మల్లిక, పద్మము, కేతకి, గన్నేరు, కలువలు, రాజచంపకము, నంద్యావర్తము మరియు జాజి పూలతో (స్వామిని పూజించవలెను).
Verse 48
कुमारीभिः कर्णिकारैरलाभेतच्छदैः सह । सुगंधिभिः प्रसूनोघैः सर्वालाभेपि पूजयेत्
కుమారీ-అర్పణాలతో కూడిన కర్ణికార పుష్పాలు, అలాభేత ఆకులు, సుగంధ పుష్పరాశులతో—ఇతరమేమీ లభించకపోయినా—ఇలా పూజ చేయవలెను।
Verse 49
करंभो दधिभक्तं च सचूतरसमंडकाः । फेणिका वटकाश्चैव पायसं च सशर्करम्
కరంభం, దధిభక్తం (పెరుగు అన్నం), మామిడిరసం తో చేసిన మండకాలు; ఫేణికా మిఠాయులు, వటకాలు; అలాగే శర్కరతో కూడిన పాయసం—ఇవన్నీ నివేదించాలి।
Verse 50
समुद्गं सघृतं भक्तं कार्त्तिके विनिवेदयेत् । इंडेरिकाश्च लड्डूका माघे लंपसिका शुभा
కార్తీక మాసంలో సముద్గం మరియు నెయ్యితో కూడిన అన్నం నివేదించాలి. మాఘ మాసంలో ఇండేరికా మిఠాయులు, లడ్డూలు, అలాగే శుభమైన లంపసికా కూడా అర్పించాలి।
Verse 51
मुष्टिकाः शर्करागर्भाः सर्पिषा परिसाधिताः । निवेद्याः फाल्गुने देव्यै सार्धं विघ्नजिता मुदा
ఫాల్గుణ మాసంలో శర్కర నింపిన, నెయ్యితో సుసిద్ధమైన ముష్టికాలను దేవికి—విఘ్నజితాతో కలిసి—ఆనందంగా నివేదించాలి।
Verse 52
निवेदयेद्यदन्नं हि एकभक्तपि तत्स्मृतम् । अन्यन्निवेद्य संमूढो भुंजानोऽन्यत्पतेदधः
ఏ ఆహారాన్ని నివేదిస్తారో, అదే ‘ఏకభక్త’గా స్మరించబడింది. కానీ మోహంతో ఒకటి అర్పించి మరొకటి తినేవాడు అధోగతికి పడతాడు।
Verse 53
प्रतिमासं तृतीयायामेवमाराध्य वत्सरम् । व्रतसंपूर्तये कुर्यात्स्थंडिलेऽग्निसमर्चनम्
ప్రతి నెల తృతీయా తిథినాడు ఒక సంవత్సరం యథావిధిగా ఆరాధించి, వ్రతసంపూర్తికై స్థండిలంపై అగ్నిని సమ్యక్గా పూజించాలి।
Verse 54
जातवेदसमंत्रेण तिलाज्यद्रविणेन च । शतमष्टाधिकं होमं कारयेद्विधिना व्रती
జాతవేదస్ మంత్రంతో, నువ్వులు, నెయ్యి మరియు ద్రవ్యాహుతులతో, వ్రతధారి విధిగా నూరెనిమిది ఆహుతుల హోమం చేయించాలి।
Verse 55
सदैव नक्ते पूजोक्ता सदा नक्ते तु भोजनम् । नक्त एव हि होमोऽयं नक्त एव क्षमापनम्
పూజ ఎల్లప్పుడూ రాత్రివేళనే విధించబడింది; భోజనమూ ఎల్లప్పుడూ రాత్రివేళనే. ఈ హోమమూ రాత్రివేళనే, క్షమాపణ యాచనమూ రాత్రివేళనే।
Verse 56
गृहाण पूजां मे भक्त्या मातर्विघ्नजिता सह । नमोस्तु ते विश्वभुजे पूरयाशु मनोरथम्
ఓ మాతా! విఘ్నజితాతో కలిసి నా భక్తితో అర్పించిన పూజను స్వీకరించండి. ఓ విశ్వభుజా! మీకు నమస్కారం; నా మనోరథాన్ని శీఘ్రం నెరవేర్చండి।
Verse 57
नमो विघ्नकृते तुभ्यं नम आशाविनायक । त्वं विश्वभुजया सार्धं मम देहि मनोरथम्
విఘ్నం కలిగించగల మీకు నమస్కారం; ఓ ఆశావినాయకా, మీకు నమస్కారం. మీరు విశ్వభుజాతో కలిసి నా మనోరథాన్ని ప్రసాదించండి।
Verse 58
एतौ मंत्रौ समुच्चार्य पूज्या गौरीविनायकौ । व्रतक्षमापने देयः पर्यंकस्तूलिकान्वितः
ఈ రెండు మంత్రాలను సమ్యగ్గా ఉచ్చరించి గౌరీ–వినాయకులను భక్తితో పూజించాలి. వ్రతక్షమాపనార్థం పరుపుతో కూడిన మంచాన్ని దానంగా ఇవ్వాలి.
Verse 59
उपधान्या समायुक्तो दीपीदपर्णसंयुतः । आचार्यं च सपत्नीकं पर्यंक उपवेश्य च
ఆ మంచం దిండ్లతో కూడి, దీపం మరియు పవిత్ర పత్రాలతో సుసज्जితంగా ఉండాలి; ఆచార్యుని భార్యతో సహా ఆ మంచంపై కూర్చోబెట్టాలి.
Verse 60
व्रती समर्चयेद्वस्त्रैः करकर्णविभूषणैः । सुगंधचंदनैर्माल्यैर्दक्षिणाभिर्मुदान्वितः
వ్రతధారి వస్త్రాలు, చేతి–చెవి ఆభరణాలు, సుగంధ చందనం, మాలలు మరియు దక్షిణతో ఆనందహృదయంతో సమర్చన చేయాలి.
Verse 61
दद्यात्पयस्विनीं गां च व्रतस्यपरिपूर्तये । तथोपभोगवस्तूनिच्छत्रोपानत्कमंडलुम्
వ్రత పరిపూర్తికై పాలు ఇచ్చే ఆవును దానం చేయాలి; అలాగే నిత్యోపయోగ వస్తువులు—ఛత్రం, పాదుకలు/చెప్పులు, కమండలువు—కూడా ఇవ్వాలి.
Verse 62
मनोरथतृतीयाया व्रतमेतन्मया कृतम् । न्यूनातिरिक्तं संपूर्णमेतदस्तु भवद्गिरा
‘మనోరథ-తృతీయా వ్రతాన్ని నేను నిర్వహించాను. మీ వాక్యముచే ఇది లోపమూ అధికమూ లేక సంపూర్ణమగునుగాక.’
Verse 63
इत्याचार्यं समापृच्छ्य तथेत्युक्तश्च तेन वै । आसीमांतमनुव्रज्य दत्त्वान्येभ्योपि शक्तितः
ఇలా ఆచార్యుని అనుమతి కోరుకొని, ఆయన ‘తథాస్తు’ అని అనుగ్రహించిన తరువాత, ఆ స్థల సీమాంతం వరకు ఆయనను అనుసరించి సాగనంపాలి; అలాగే తన శక్తి మేరకు ఇతరులకు కూడా దానాలు ఇవ్వాలి।
Verse 64
नक्तं समाचरेत्पोष्यैः सार्धं सुप्रीतमानसः । प्रातश्चतुर्थ्यां संभोज्य चतुरश्च कुमारकान्
రాత్రి సమయంలో ఆనందమనస్సుతో తన సంరక్షణలో ఉన్నవారితో కలిసి ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. తరువాత చతుర్థి తిథి ఉదయాన నాలుగు కుమార బాలులకు భోజనం పెట్టాలి।
Verse 65
अभ्यर्च्य गंधमाल्याद्यैर्द्वादशापि कुमारिकाः । एवं संपूर्णतां याति व्रतमेतत्सुनिर्मलम्
సుగంధాలు, మాలలు మొదలైనవాటితో పన్నెండు కుమారికలను విధివిధానంగా పూజించి సత్కరించినప్పుడు, ఈ అత్యంత నిర్మలమైన వ్రతం ఈ విధంగా సంపూర్ణతను పొందుతుంది।
Verse 66
कार्यं मनोरथावाप्त्यै सर्वैरेतद्व्रतं शुभम् । पत्नीं मनोरमां कुल्यां मनोवृत्त्यनुसारिणीम्
మనోరథసిద్ధి కోసం ఈ శుభ వ్రతాన్ని అందరూ చేయాలి. దీని ఫలంగా మనోహరమైన, సుకులజాతమైన, మనోభావానుసారిణి అయిన భార్య లభిస్తుంది.
Verse 67
तारिणीं दुःखसंसारसागरस्य पतिव्रताम् । कुर्वन्नेतद्व्रतं वर्षं कुमारः प्राप्नुयात्स्फुटम्
దుఃఖమయమైన సంసారసాగరాన్ని దాటించు నావలా ఉండే పతివ్రత భార్యను—ఈ వ్రతాన్ని ఒక సంవత్సరం ఆచరించిన కుమారుడు నిశ్చయంగా పొందుతాడు.
Verse 68
कुमारी पतिमाप्नोति स्वाढ्यं सर्वगुणाधिकम् । सुवासिनी लभेत्पुत्रान्पत्युः सौख्यमखंडितम्
అవివాహిత కన్యకు సమృద్ధి గల, సర్వగుణసంపన్నుడైన భర్త లభిస్తాడు. సువాసినికి పుత్రులు కలుగుతారు; ఆమె భర్త సుఖం అఖండంగా నిలుస్తుంది.
Verse 69
दुर्भगा सुभगास्याच्च धनाढ्या स्याद्दरिद्रिणी । विधवापि न वैधव्यं पुनराप्नोति कुत्रचित्
దుర్భాగ్యురాలు సుభాగ్యురాలవుతుంది; దరిద్రిణి ధనవతిగా మారుతుంది. విధవ కూడా మరెక్కడా మళ్లీ వైధవ్యాన్ని పొందదు.
Verse 70
गुर्विणी च शुभं पुत्रं लभते सुचिरायुषम् । ब्राह्मणो लभते विद्यां सर्वसौभाग्यदायिनीम्
గర్భిణీ స్త్రీ శుభలక్షణుడైన దీర్ఘాయుష్మంతుడైన పుత్రుని పొందుతుంది. బ్రాహ్మణుడు సమస్త సౌభాగ్యాన్ని ప్రసాదించే విద్యను పొందుతాడు.
Verse 72
धर्मार्थी धर्ममाप्नोति धनार्थी धनमाप्नुयात् । कामी कामानवाप्नोति मोक्षार्थी मोक्षमाप्नुयात्
ధర్మాన్ని కోరువాడు ధర్మాన్ని పొందుతాడు; ధనాన్ని కోరువాడు ధనాన్ని పొందుతాడు. కోరికలవాడు కోరిన భోగాలను పొందుతాడు; మోక్షార్థి మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
Verse 73
यो यो मनोरथो यस्य स तं तं विंदते ध्रुवम् । मनोरथतृतीयाया व्रतस्य चरणाद्व्रती
ఎవరి ఏ ఏ మనోరథమో, అది అది నిశ్చయంగా సిద్ధిస్తుంది. మనోరథ-తృతీయా వ్రతాన్ని ఆచరించిన వ్రతీ ఫలాన్ని పొందుతాడు.
Verse 74
स्कंद उवाच । इत्थं निशम्य शिवतः शिवा संतुष्टमानसा । पुनः पप्रच्छ विश्वेशं प्रबद्धकरसंपुटा
స్కందుడు పలికెను—శివుని వాక్యమును ఈ విధంగా విని శివా (పార్వతి) మనసారా సంతుష్టురాలైంది. తరువాత అంజలి బద్ధముగా చేతులు జోడించి విశ్వేశ్వరుని మళ్లీ ప్రశ్నించింది.
Verse 75
अन्यत्र ये व्रतं चैतत्करिष्यंति सदाशिव । ते कथं पूजयिष्यंति मां च आशाविनायकम्
ఓ సదాశివా! ఈ వ్రతాన్ని ఇతరత్రా ఆచరించువారు నన్ను మరియు ఆశావినాయకుని ఎలా పూజించగలరు?
Verse 76
शिव उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि सर्वसंदेहभेदिनि । वाराणस्यां समर्च्या त्वं विश्वे प्रत्यक्षरूपिणी
శివుడు పలికెను—హే దేవి, సమస్త సందేహాలను ఛేదించువదా! నీవు శుభప్రశ్న అడిగితివి. వారాణసీలో నిన్ను విధివిధానంగా ఆరాధించవలెను, హే జగత్తుకు ప్రత్యక్షరూపిణీ!
Verse 77
आशा विघ्नजिता सार्धं सर्वाशापूर्तिकारिणा । हारिणानंतविघ्नानां मम क्षेत्र शुभार्थिना
నా పుణ్యక్షేత్రంలో శుభమును కోరువానికి ఆశా—విఘ్నజితునితో కలిసి, సమస్త ఆశలను నెరవేర్చువాడైన అతనితో—అనంత విఘ్నాలను హరించును.
Verse 78
क्षिप्रमागमयित्वा च नत्वा दूरंगतानपि । कृतकृत्यान्विधायाथ चिंतितैः समनोरथैः
అతడు (భక్తులను) త్వరగా సమీపానికి చేర్చును; దూరంగా ఉన్నవారికీ నమస్కరించును. అనంతరం వారిని కృతకృత్యులుగా చేసి, వారు మనసులో తలచిన అభీష్టమనోరథాలను నెరవేర్చును.
Verse 79
अन्यत्र व्रतिभिर्विश्वे कांचनीप्रतिमा तव । पंचकृष्णलकादूर्ध्वं कार्या विघ्नहृतोपि च
హే విశ్వేశ్వరా! ఇతర ప్రాంతాలలో వ్రతాచరణ చేసే వారికి నీ స్వర్ణప్రతిమను చేయవలెను; దాని విలువ ఐదు కృష్ణలకములకన్నా అధికముగా ఉండవలెను. విఘ్నములు వచ్చినా వాటిని తొలగించి విధివిధానముగా వ్రతాన్ని సంపూర్ణం చేయవలెను।
Verse 80
आचार्याय व्रती दद्याद् व्रतांते प्रतिमा द्वयम् । सकृत्कृते व्रती चास्मिन्कृतकृत्यो व्रती भवेत्
వ్రతాంతంలో వ్రతాచారి ఆచార్యునికి రెండు ప్రతిమలను దానం చేయవలెను. ఈ విధిని ఒక్కసారి చేసినచో వ్రతాచారి కృతకృత్యుడై వ్రతసిద్ధిని పొందును।
Verse 81
ततः पुलोमजा देवि श्रुत्वैतद्व्रतमुत्तमम् । कृत्वा मनोरथं प्राप यथाभिवांछितं हृदि
తదుపరి, హే దేవీ, పులోమజ ఈ ఉత్తమ వ్రతాన్ని విని దానిని ఆచరించి, హృదయంలో కోరుకున్నట్లే మనోరథాన్ని పొందింది।
Verse 82
अरुंधत्या वसिष्ठोपि लब्धोऽत्रिऽनसूयया । सुनीत्योत्तानपादाच्च ध्रुवः प्राप्तोंऽगजोत्तमः
అరుంధతీ ద్వారా వశిష్ఠుడును పొందబడెను; అనసూయ ద్వారా అత్రియు పొందబడెను. అలాగే సునీతి మరియు ఉత్తానపాదుల ద్వారా ధ్రువుడు అనే ఉత్తమ కుమారుడు లభించాడు।
Verse 83
सुनीतेदुर्भर्गत्वं च पुनरस्माद्व्रताद्गतम् । चतुर्भुजः पतिः प्राप्तः क्षीरनीरधिजन्मना
ఈ వ్రతం వల్ల సునీతికి ఉన్న దుర్భాగ్యం మళ్లీ తొలగిపోయింది. అలాగే క్షీరసాగరజన్ముడైన చతుర్భుజ భర్తను పొందింది।
Verse 84
किं बहूक्तेन सुश्रोणि कृतंयेन व्रतं त्विदम् । व्रतानि तेन सर्वाणि कृतानि व्रतिना ध्रुवम्
హే సుశ్రోణి, మరి ఎక్కువగా చెప్పడం ఎందుకు? ఎవడు ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించాడో, అతడు నిశ్చయంగా సమస్త వ్రతాలన్నీ చేసినవాడిగా భావింపబడును।
Verse 85
श्रुत्वा धीमान्कथां पुण्यां पुनस्तद्गतमानसः । शुभबुद्धिमवाप्नोति पापैरपि विमुच्यते
ఈ పుణ్యకథను విని, జ్ఞాని మనస్సు మళ్లీ దానిలోనే లీనమగును; అతడు శుభబుద్ధిని పొందును, పాపాల నుండికూడా విముక్తుడగును।