Adhyaya 24

Verse 1

स्कंद उवाच । शृणु वातापि संहर्तः काश्यां पातकतंकिनी । पद्मकल्पे तु या वृत्ता दमनस्य द्विजन्मनः

స్కందుడు పలికెను— ఓ వాతాపి సంహర్తా! వినుము; కాశీతో సంబంధమైన పాపనాశినీ ఈ కథను వినుము. పద్మకల్పంలో జరిగిన ద్విజుడు దమనుని వృత్తాంతము ఇది.

Verse 2

भारद्वाजस्य तनयो दमनो नाम नामतः । कृतमौंजीविधिः सोथ विद्याजातं प्रगृह्य च

భారద్వాజుని కుమారుడు దమనుడు అనే పేరుగలవాడు. అతడు విధిపూర్వకంగా మౌంజీబంధన (ఉపనయన) కర్మను చేసి, విద్యాభ్యాస నియమాలను స్వీకరించాడు.

Verse 3

संसारदुःखबहुलं जीवितं चापि चंचलम् । विज्ञाय दमनो विद्वान्निर्जगाम गृहान्निजात्

సంసారం దుఃఖబహులమై, జీవితం కూడా చంచలమని తెలుసుకొని, విద్వానుడైన దమనుడు తన ఇంటి నుండి బయలుదేరెను.

Verse 4

कांचिद्दिशं समालंब्य निर्वेदं परमं गतः । प्रत्याश्रमं प्रतिनगं प्रत्यब्धि प्रतिकाननम्

ఏదో ఒక దిశను ఆశ్రయించి, పరమ నిర్వేదం (వైరాగ్యం) పొందిన అతడు ఆశ్రమం ఆశ్రమంగా, పర్వతం పర్వతంగా, సముద్రం సముద్రంగా, అరణ్యం అరణ్యంగా సంచరించెను.

Verse 5

प्रतितीर्थं प्रतिनदि स बभ्राम तपोयुतः । यावंत्यायतनानीह तिष्ठंति परितो भुवम्

తపస్సుతో యుక్తుడై అతడు ప్రతి తీర్థమును, ప్రతి నదిని దర్శిస్తూ సంచరించెను; భూమి అంతటా ఉన్న అన్ని పుణ్యాయతనాలకూ అతడు వెళ్లెను.

Verse 6

अध्युवास स तावंति संयतेंद्रियमानसः । परं न मनसः स्थैर्यं क्वापि प्रापि च तेन वै

ఇంద్రియములను, మనస్సును నియమించి అతడు అనేక తీర్థస్థలాలలో నివసించాడు; అయినా ఎక్కడా మనస్సుకు పరిపూర్ణ స్థైర్యం పొందలేకపోయాడు.

Verse 7

मनोरथोपदेष्टा च कुत्रचित्क्वापि नेक्षितः । कदाचिद्दैवयोगात्स दमनो नाम तापसः

హృదయాభిలాషకు మార్గం చూపే ఉపదేశకుడు అతనికి ఎక్కడా కనబడలేదు; కానీ ఒకసారి దైవయోగవశాత్తు ‘దమన’ అనే తపస్వి దర్శనమిచ్చాడు.

Verse 8

रेवातटे निरैक्षिष्ट तीर्थं चामरकंटकम् । महदायतनं पुण्यमोंकारस्यापि तत्र वै

రేవా తీరంలో అతడు ‘ఆమరకంటక’ అనే తీర్థాన్ని దర్శించాడు; అక్కడ ఓంకారుని మహత్తరమైన పవిత్ర ఆలయమూ ఉన్నది.

Verse 9

दृष्ट्वा हृष्टमना आसीच्चेतः स्थैर्यमवाप ह । अथ पाशुपतांस्तत्र स निरीक्ष्य तपोधनान्

అది చూచి అతడు హర్షితుడై, చిత్తస్థైర్యాన్ని పొందాడు. తరువాత అక్కడ తపోధనులైన పాశుపత తపస్వులను పరిశీలించాడు.

Verse 10

विभूतिभूषिततनून्कृतलिंगसमर्चनान् । विहितप्राणयात्रांश्च कृतागमविचारणान्

వారి దేహాలు విభూతితో అలంకరించబడి, లింగార్చనలో నిమగ్నమై ఉండేవి; విధివిధానమైన ప్రాణయాత్ర నియమాలను పాటిస్తూ, ఆగమాలపై విచారణలో తలమునకలై ఉండేవారు.

Verse 11

स्वस्थोपविष्टान्स्वपुरोरग्रतोऽचलमानसान् । प्रणम्योपाविशत्तत्र तदाचार्यस्य सन्निधौ

తన ముందర ప్రశాంతంగా కూర్చున్న, అచలమనస్సులైన వారిని చూచి, అతడు ముందుగా భక్తితో నమస్కరించి, ఆ పూజ్య ఆచార్యుని సన్నిధిలో అక్కడే ఉపవేశించాడు।

Verse 12

प्रबद्धहस्तयुगलः प्रणमतरकंधरः । अथ पाशुपताचार्यो गर्गो नाम महामुनिः

చేతులు జోడించి, నమస్కారార్థం మెడ వంచి, అక్కడ పాశుపతాచార్యుడు—గర్గనామ మహాముని—నిలిచియున్నాడు।

Verse 13

वार्धकेन समाक्रांतस्तपसा कृशविग्रहः । शंभोराराधनेनिष्ठः श्रेष्ठः सर्वतपस्विषु

వృద్ధాప్యంతో ఆవరించబడి, తపస్సుతో కృశదేహుడైనప్పటికీ, శంభువుని ఆరాధనలో అచంచల నిష్ఠ కలవాడు; సమస్త తపస్వులలో శ్రేష్ఠుడు।

Verse 14

पप्रच्छ दमनं चेति कस्त्वं कस्मादिहागतः । तरुणोपि विरक्तोसि कुतस्तद्वद सत्तम

అతడు దమనుని అడిగాడు—“నీవెవరు? ఎక్కడి నుండి ఇక్కడికి వచ్చావు? యువకుడైయుండి కూడా నీవు విరక్తుడవు—అది ఎలా కలిగింది? చెప్పు, ఓ సత్తమా।”

Verse 15

इति प्रणयपूर्वं स निशम्य दमनोऽब्रवीत् । भगोः पाशुपताचार्य सर्वज्ञाराधनप्रिय

ఇట్లు స్నేహపూర్వకంగా పలికిన మాటలు విని దమను పలికెను—“భగవన్ పాశుపతాచార్య! సర్వజ్ఞ ప్రభువుని ఆరాధనకు ప్రియుడవైన మీరు…”

Verse 16

कथयामि यथार्थं ते निजचेतोविचेष्टितम् । अहं ब्राह्मणदायादो वेदशास्त्रकृतश्रमः

నేను నా మనస్సు యొక్క నిజమైన చలనాన్ని నీకు యథార్థంగా చెబుతున్నాను. నేను బ్రాహ్మణ వంశజుడను; వేదశాస్త్రాల అధ్యయనంలో శ్రమించాను.

Verse 17

संसारासारतां ज्ञात्वा वानप्रस्थमशिश्रियम् । अनेनैव शरीरेण महासिद्धिमभीप्सता

సంసారం అసారమని తెలిసి నేను వానప్రస్థాశ్రమాన్ని ఆశ్రయించాను; ఈ దేహంతోనే మహాసిద్ధిని పొందాలని ఆకాంక్షించాను.

Verse 18

स्नातं बहुषु तीर्थेषु मंत्रा जप्तास्तु कोटिशः । देवताः सेविता बह्व्यो हवनं च कृतं बहु

నేను అనేక తీర్థాలలో స్నానం చేశాను; మంత్రాలను కోటిసార్లు జపించాను. అనేక దేవతలను సేవించాను, అనేక హవనాలు కూడా చేశాను.

Verse 19

शुश्रूषिताश्च गुरवो बहवो बह्वनेहसम् । महाश्मशानेषु निशा भूयस्योप्यतिवाहिताः

నేను దీర్ఘకాలం అనేక గురువులను శుశ్రూషించాను; మహాశ్మశానాలలో కూడా అనేక రాత్రులు గడిపాను.

Verse 20

शिखराणि गिरींद्राणां मया चाध्युषितान्यहो । दिव्यौषधि सहस्राणि मया संसाधितान्यपि

అయ్యో, నేను గిరీంద్రుల శిఖరాలపై కూడా నివసించాను; అలాగే వేలాది దివ్య ఔషధులను కూడా సాధించి వశం చేసుకున్నాను.

Verse 21

रसायनानि बहुशः सेवितानि मया पुनः । महासाहसमालंब्य सिद्धाध्युषितकंदराः

నేను ఎన్నోసార్లు అనేక రసాయన ఔషధాలను సేవించాను; మహాసాహసాన్ని ఆశ్రయించి సిద్ధులు నివసించే గుహలు, కందరాలలోనూ ప్రవేశించాను।

Verse 22

मया प्रविष्टा बहुशः कृतांतवदनोपमाः । तपश्चापि महत्तप्तं बहुभिर्नियमैर्यमैः

నేను ఎన్నోసార్లు కృతాంతుని ముఖంలా కనిపించే స్థలాలలో ప్రవేశించాను; అలాగే అనేక నియమాలు, యమాలతో నిలబడి మహత్తర తపస్సును కూడా ఆచరించాను।

Verse 23

परं किंचित्क्वचिन्नैक्षि सिद्ध्यंकुरमपि प्रभो । इदानीं त्वामनुप्राप्य महीं पर्यटता मया

ప్రభూ! అయినా ఎక్కడా నాకు సిద్ధి అనే మొలక కూడా కనబడలేదు; కానీ ఇప్పుడు భూమిని సంచరిస్తూ నిన్ను చేరుకున్నందున నా హృదయంలో ఆశ ఉదయించింది।

Verse 24

मनसः स्थैर्यमापन्नमिव संप्राप्तसिद्धिना । अवश्यं त्वन्मुखांभोजाद्यद्वचो निःसरिष्यति

నా మనస్సు సిద్ధి లభించినట్లే స్థిరత్వాన్ని పొందినట్టు ఉంది; నీ కమలముఖం నుండి వెలువడే వాక్యములు నిశ్చయంగా ఫలప్రదమవుతాయి।

Verse 25

तेनैव महती सिद्धिर्भवित्री मम नान्यथा । तद्ब्रूहि सूपदेशं च कथं सिद्धिर्भवेन्मम

అదివల్లనే నాకు మహాసిద్ధి కలుగుతుంది, ఇతరథా కాదు; కాబట్టి శ్రేష్ఠ ఉపదేశాన్ని చెప్పుము—నాకు సిద్ధి ఎలా కలుగును?

Verse 26

अनेनैव शरीरेण पार्थिवेन प्रथीयसी । दमनस्य निशम्येति गर्गाचार्यो वचस्तदा

దమన వచనములు విని ఆచార్య గర్గుడు ఇలా అన్నాడు—“ఈ పార్థివ దేహముతోనే నీవు నిశ్చయంగా ప్రతిష్ఠను, సిద్ధిని పొందుదువు।”

Verse 27

प्रत्यक्षदृष्टं प्रोवाच महदाश्चर्यमुत्तमम् । सर्वेषां शृण्वतां तत्र शिष्याणां स्थिरचेतसाम् । मुमुक्षूणां धृतवतां महापाशुपतं व्रतम्

అనంతరం ఆయన ప్రత్యక్షానుభవసిద్ధమైన పరమ ఆశ్చర్యకరమైన ఉత్తమ ఉపదేశాన్ని ప్రకటించాడు. అక్కడ స్థిరచిత్త శిష్యులు—మోక్షాకాంక్షులు, దృఢసంకల్పులు—అందరూ వింటుండగా, అదే మహాపాశుపత వ్రతము.

Verse 28

गर्ग उवाच । अनेनैवेह देहेन यदि त्वं सिद्धिकामुकः । शृणुष्वावहितो भूत्वा तदा ते कथयाम्यहम्

గర్గుడు అన్నాడు—“ఈ దేహంతోనే నీవు సిద్ధిని కోరితే, ఏకాగ్రతతో వినుము; అప్పుడు నేను నీకు దీనిని వివరించెదను।”

Verse 29

अविमुक्ते महाक्षेत्रे सर्वसिद्धिप्रदे सताम् । धर्मार्थकाममोक्षाख्य रत्नानां परमाकरे

అవిముక్త మహాక్షేత్రములో—సత్పురుషులకు సమస్త సిద్ధులను ప్రసాదించునది—ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షమనే రత్నముల పరమ నిధి ఉంది।

Verse 30

समाश्रितानां जंतूनां सर्वेषां सर्वकर्मणाम् । शलभानां प्रदीपाभे तमःस्तोम महाद्विपि

ఏ జీవులు—ఏ ఏ కర్మలలో నిమగ్నులైనా—అక్కడ శరణు పొందుతారో, వారికి అవిముక్తం చిమ్మటలకు దీపంలా; అంధకార సమూహాన్ని నలిపివేసే మహాగజంలా ఉంటుంది।

Verse 31

कर्मभूरुह दावाग्नौ संसाराब्ध्यौर्वशोचिपि । निर्वाणलक्ष्मी क्षीराब्धौ सुखसंकेतसद्मनि

హే కాశీ! నీవు కర్మవృక్షానికి దావాగ్నివలె, సంసారసముద్రానికి ఔర్వాగ్నివలె దహించువాడవు. నీవు మోక్షసుఖసూచక ధామము; నిర్వాణలక్ష్మిని ధరించిన క్షీరసాగరమువలె।

Verse 32

दीर्घनिद्रा प्रसुप्तानां परमोद्बोधदायिनि । यातायातश्रमापन्नप्राणिमार्गमहीरुहि

హే కాశీ! దీర్ఘ అజ్ఞాననిద్రలో నిద్రించువారికి నీవు పరమ జాగరణాన్ని ప్రసాదించువాడవు. జననమరణాల నిరంతర రాకపోకలతో అలసిన ప్రాణుల మార్గమున నీవు మహావృక్షంలా ఆశ్రయఛాయను ఇస్తావు।

Verse 33

अनेकजन्मजनित महापापाद्रिवज्रिणि । नामोच्चारकृतां पुंसां महाश्रेयो विधायिनि

హే కాశీ! అనేక జన్మలలో కూడిన మహాపాపపర్వతానికి నీవు వజ్రమువలె. నీ నామోచ్చారణమాత్రముచేతనే నీవు మనుష్యులకు మహాశ్రేయస్సును ప్రసాదిస్తావు।

Verse 34

विश्वेशितुः परेधाम्नि सीम्नि स्वर्गापवर्गयोः । स्वर्धुनी लोलकल्लोला नित्यक्षालित भूतले

అక్కడ విశ్వేశ్వరుని పరమ ధామము ఉంది; స్వర్గమూ అపవర్గమూ (మోక్షము) మధ్య సరిహద్దులో. అక్కడ స్వర్ధుని (గంగా) చంచల తరంగాలచేత భూతలము నిత్యము కడుగబడుచున్నది।

Verse 35

एवंविधे महाक्षेत्रे सर्वदुःखौघहारिणि । प्रत्यक्षं मम यद्वृत्तं तद्ब्रवीमि महामते

ఇలాంటి మహాక్షేత్రములో, సమస్త దుఃఖప్రవాహాన్ని హరించునదైన చోట, హే మహామతీ! నాకు ప్రత్యక్షంగా జరిగిన వృత్తాంతాన్ని ఇప్పుడు నేను చెప్పుచున్నాను।

Verse 36

यत्र कालभयं नास्ति यत्र नास्त्येनसो भयम् । तत्क्षेत्रमहिमानं कः सम्यग्वर्णयितुं क्षमः

ఎక్కడ కాలభయం లేదు, ఎక్కడ పాపభయం కూడా లేదు—ఆ పవిత్ర క్షేత్ర మహిమను సమ్యకంగా ఎవరు వర్ణించగలరు?

Verse 37

तीर्थानि यानि लोकेस्मिञ्जंतूनामघहान्यहो । तानि सर्वाणि शुद्ध्यर्थं काशीमायांति नित्यशः

ఈ లోకంలో జీవుల పాపాలను హరించే అన్ని తీర్థాలు—అవి అన్నీ తమ శుద్ధి కోసం నిత్యం కాశీకి వస్తాయి.

Verse 38

अपि काश्यां वसेद्यस्तु सर्वाशी सर्वविक्रयी । स यां गतिं लभेन्मर्त्यो यज्ञैर्दानैर्न सान्यतः

కాశీలో నివసించే మనిషి ఏదైనా తింటూ, ఏదైనా అమ్ముతూ ఉన్నా—అతడు పొందే గతి ఇతరత్ర యజ్ఞదానాలతో కూడా లభించదు.

Verse 39

रागबीजसमुद्भूतः संसारविटपो महान् । दीर्घस्वाप कुठारेण च्छिन्नः काश्यां न वर्धते

రాగబీజం నుండి పుట్టిన ఈ మహాసంసార వృక్షం, దీర్ఘ (ఆధ్యాత్మిక) నిద్ర అనే గొడ్డలితో నరికబడిన తరువాత కాశీలో మళ్లీ పెరగదు.

Verse 40

सर्वेषामूषराणां तु काशी परम ऊषरः । वप्तुर्बीजमिदं तस्मिन्नुप्तं नैव प्ररोहति

అన్ని ఉషర భూముల్లో కాశీ పరమ ఉషరం; అక్కడ కర్మరూప ‘విత్తనకర్త’ వేసిన విత్తనం కూడా అసలు మొలకెత్తదు.

Verse 41

स्मरिष्यंतीह ये काशीमवश्यं तेपि साधवः । तेप्यघौघ विनिर्मुक्ता यास्यंति गतिमुत्तमाम्

ఇక్కడ నివసిస్తూ నిశ్చయంగా కాశీని స్మరించువారు వారు కూడా సాధువులగుదురు. పాపప్రవాహముల నుండి విముక్తులై వారు పరమోత్తమ గతిని పొందుదురు.

Verse 42

विभूतिः सर्वलोकानां सत्यादीनां सुभंगुरा । अभंगुरा विमुक्तस्य सा तु लभ्या शिवाज्ञया

సత్యలోకాది సమస్త లోకాల విభూతి నశ్వరమైనది. కాని విముక్తునికి ఆ విభూతి అవినాశి; అది శివాజ్ఞ (అనుగ్రహం) వలన మాత్రమే లభిస్తుంది.

Verse 43

कृमिकीटपतंगानामविमुक्ते तनुत्यजाम् । विभूतिर्दृश्यते या सा क्वास्ति ब्रह्मांडमंडले

అవిముక్త క్షేత్రంలో దేహత్యాగం చేయు కృమి, కీటక, పతంగములకైనా కనిపించు మహిమ—అటువంటి మహిమ బ్రహ్మాండమండలంలో మరెక్కడ ఉంది?

Verse 44

वाराणसी यदा प्राप्ता कदाचित्कालपर्ययात् । स उपायो विधातव्यो येन नो निष्क्रमो बहिः

కాలపర్యయవశాత్ ఎప్పుడైనా వారాణసీ చేరినప్పుడు, దాని వెలుపలికి వెళ్లనక్కరలేని విధంగా తగిన ఉపాయాన్ని అవలంబించాలి.

Verse 45

पूर्वतो मणिकर्णीशो ब्रह्मेशो दक्षिणे स्थितः । पश्चिमे चैव गोकर्णो भारभूतस्तथोत्तरे

తూర్పున మణికర్ణీశుడు, దక్షిణాన బ్రహ్మేశుడు స్థితుడై ఉన్నాడు. పడమట గోకర్ణుడు, ఉత్తరాన అలాగే భారభూతుడు ఉన్నాడు.

Verse 46

इत्येतदुत्तमं क्षेत्रमविमुक्ते महाफलम् । मणिकर्णी ह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा विश्वेश्वरंविभुम्

ఇట్లు అవిముక్తమనే ఈ ఉత్తమ క్షేత్రము మహాఫలప్రదము. మణికర్ణీ హ్రదములో స్నానము చేసి, సర్వవ్యాపి విశ్వేశ్వర ప్రభువును దర్శించినవాడు (మహాపుణ్యము పొందును)।

Verse 47

क्षेत्रं प्रदक्षिणीकृत्य राजसूयफलं लभेत् । तत्र श्राद्धप्रदातुश्च मुच्यंते प्रपितामहाः

ఈ క్షేత్రాన్ని ప్రదక్షిణ చేసినవాడు రాజసూయ యాగఫలాన్ని పొందును. అక్కడ శ్రాద్ధం అర్పించువాని ప్రపితామహులు కూడ బంధనమునుండి విముక్తులగుదురు।

Verse 48

अविमुक्त समं क्षेत्रमपि ब्रह्मांडगोलके । न विद्यते क्वचित्सत्यं सत्यं साधकसिद्धिदम्

సమస్త బ్రహ్మాండగోళములో అవిముక్తసమానమైన క్షేత్రము ఎక్కడను లేదు—ఇది సత్యం, సత్యం; ఎందుకంటే ఇది సాధకులకు సిద్ధిని ప్రసాదించును।

Verse 49

रक्षंति सततं क्षेत्रं यत्र पाशासिपाणयः । महापारिषदा उग्राः क्रूरेभ्योऽक्रूरबुद्धयः

పాశములు, ఖడ్గములు ధరించిన ఉగ్ర మహాపార్షదులు ఆ క్షేత్రాన్ని నిత్యం రక్షించుచున్నారు—క్రూరులకు భయంకరులు, కాని అంతరంగములో అహింసాబుద్ధి కలవారు।

Verse 50

प्राग्द्वारमट्टहासश्च गणकोटिपरीवृतः । रक्षेदहर्निशं क्षेत्रं दुर्वृत्तेभ्यो विभीषणः

తూర్పు ద్వారమున అట్టహాసుడు, కోట్ల గణములతో పరివృతుడై, పగలు-రాత్రి ఆ క్షేత్రాన్ని కాపాడుచున్నాడు—దుర్వృత్తులకు భయంకరుడు।

Verse 51

तथैव भूतधात्रीशः क्षेत्रदक्षिणरक्षकः । गोकर्णः पश्चिमद्वारं पाति कोटिगणावृतः

అదేవిధంగా భూతధాత్రీశుడు పవిత్ర క్షేత్రం (కాశీ) యొక్క దక్షిణ దిశను కాపాడువాడై నిలిచియున్నాడు. కోటి గణములతో పరివృతుడైన గోకర్ణుడు పశ్చిమ ద్వారాన్ని రక్షించుచున్నాడు.

Verse 52

उदग्द्वारं तथा रक्षेद्घंटाकर्णो महागणः । ऐशंकोणं छागवक्त्रो भीषणो वह्निदिग्दलम्

అదేవిధంగా ఉత్తర ద్వారాన్ని మహాగణుడైన ఘంటాకర్ణుడు కాపాడుచున్నాడు. అగ్నిదిశకు ఆనుకుని ఉన్న ఈశాన కోణాన్ని భీషణుడైన ఛాగవక్త్రుడు రక్షించుచున్నాడు.

Verse 54

कालाक्षोरण भद्रस्तु कौलेयः कालकंपनः । एते पूर्वेण रक्षंति गंगापारे स्थिता गणाः

కాలాక్షుడు, ఓరణభద్రుడు, కౌలేయుడు, కాలకంపనుడు—ఈ గణులు గంగాపారమున నిలిచి తూర్పు దిశను రక్షించుచున్నారు.

Verse 55

वीरभद्रो नभश्चैव कर्दमालिप्तविग्रहः । स्थूलकर्णो महाबाहुरसिपारे व्यवस्थिताः

వీరభద్రుడు, నభుడు, అలాగే కర్దమాలిప్తవిగ్రహుడు, స్థూలకర్ణుడు, మహాబాహుడు—ఇవన్నీ అశీ నది పారమున స్థితులై ఉన్నారు.

Verse 56

विशालाक्षो महाभीमः कुंडोदरमहोदरौ । रक्षंति पश्चिमद्वारं देहलीदेशसंस्थिताः

విశాలాక్షుడు, మహాభీముడు, కుండోదరుడు మరియు మహోదరుడు—దేహలీ దేశమున స్థితులై పశ్చిమ ద్వారాన్ని రక్షించుచున్నారు.

Verse 57

नंदिसेनश्च पंचालः खरपादकरंटकः । आनंदोगोपको बभ्रू रक्षंति वरणातटे

నందిసేన, పంచాల, ఖరపాదకరణ్టక, ఆనందోగోపక, బభ్రూ—ఇవరు వరణా నది తీరాన్ని రక్షిస్తారు।

Verse 58

तस्मिन्क्षेत्रे महापुण्ये लिंगमोंकारसंज्ञकम् । तत्र सिद्धिं परां प्राप्ता देहेनानेन साधकाः

ఆ మహాపుణ్య క్షేత్రంలో ‘ఓంకార’ అనే లింగం విరాజిల్లుతుంది; అక్కడ సాధకులు ఈ దేహంతోనే పరమసిద్ధిని పొందారు।

Verse 59

कपिलश्चैव सावर्णिः श्रीकंठः पिगलोंशुमान् । एते पाशुपताः सिद्धास्तल्लिंगाराधनेन हि

కపిలుడు, సావర్ణి, శ్రీకంఠుడు, పిగలోంశుమాన్—ఈ పాశుపత భక్తులు ఆ లింగారాధన ద్వారానే నిశ్చయంగా సిద్ధులయ్యారు।

Verse 60

एकदा तस्य लिंगस्य कृत्वा पंचापिपूजनम् । नृत्यतः सहुडुत्कारं तस्मिंल्लिंगे लयं ययुः

ఒకసారి ఆ లింగానికి పంచవిధ పూజ చేసి, ‘హుడు!’ అని ఉద్ఘోషిస్తూ నర్తిస్తూ, వారు ఆ లింగంలోనే లయమయ్యారు।

Verse 61

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तत्र यद्वृत्तमद्भुतम् । निशामय महाबुद्धे दमन द्विजसत्तम

ఇంకొకటి చెబుతాను—అక్కడ జరిగిన ఒక అద్భుత వృత్తాంతం. హే మహాబుద్ధిమంతుడైన దమన, హే ద్విజశ్రేష్ఠ, శ్రద్ధగా విను।

Verse 62

एका भेकी मुने तत्र चरंती लिंग सन्निधौ । प्रदक्षिणं सदा कुर्यान्निर्माल्याक्षतभक्षिणी

ఓ మునీ, అక్కడ శివలింగ సన్నిధిలో ఒక కప్పు తిరుగుతూ నిత్యం ప్రదక్షిణ చేసేది; అయితే ఆమె నిర్మాల్యమును, అక్షతములను (బియ్యం) భక్షించేది.

Verse 63

सा तत्र मृत्युं न प्राप शिवनिर्माल्यभक्षणात् । क्षेत्रादन्यत्र मरणं जातं तस्यास्तदेनसः

శివుని నిర్మాల్యాన్ని భక్షించిన కారణంగా ఆమె అక్కడ (క్షేత్రంలో) మరణాన్ని పొందలేదు; కానీ క్షేత్రం వెలుపల అదే పాపఫలంగా ఆమెకు మరణం సంభవించింది.

Verse 64

वरं विषमपिप्राश्यं शिवस्वं नैव भक्षयेत् । विषमेकाकिनं हंति थिवस्वं पुत्रपौवकम्

విషాన్ని మింగడం మేలే గాని, శివస్వాన్ని (శివుని స్వత్తు) భక్షించకూడదు. విషం తాగినవాడినే హతమారుస్తుంది; కానీ శివస్వాపహారం కుమారులు, మనవళ్లతో కూడ నాశనం చేస్తుంది.

Verse 65

शिवस्य परिपुष्टांगाः स्पर्शनीया न साधुभिः । तेन कर्मविपाकेन ततस्ते रौरवौकसः

శివస్వంతో పుష్టమైన అవయవాలు కలవారు సద్గుణులచే స్పర్శింపదగినవారు కారు. ఆ కర్మవిపాకంతో వారు తరువాత రౌరవ నరకవాసులవుతారు.

Verse 66

कश्चित्काकः समालोक्य मंडूकीं तामितस्ततः । पोप्लूयमानामादाय चंच्वा क्षेत्राद्बहिर्गतः

ఒక కాకి ఆ కప్పును అటూ ఇటూ తడబడుతూ ఉండగా చూసి, తన ముక్కుతో పట్టుకొని క్షేత్రసీమను దాటి బయటకు ఎగిరిపోయింది.

Verse 67

वर्षाभ्वी तेन सा क्षिप्ता काकेन क्षेत्रबाह्यतः । अथ सा कालतो भेकी तत्रैव क्षेत्रसत्तमे

వర్షాకాలంలో ఆ కాకి ఆమెను పవిత్ర క్షేత్రం వెలుపలికి విసిరివేసింది. తరువాత కాలక్రమంలో ఆ భేకి అదే పరమపుణ్య క్షేత్రంలోనే, అదే స్థలంలో, అంతాన్ని పొందింది.

Verse 68

प्रदक्षिणीकरणतो लिंगस्यस्पर्शनादपि । पुण्यापुण्यवतीजाता कन्यापुष्पबटोर्गृहे

ప్రదక్షిణ చేయడం వల్ల—లింగాన్ని స్పర్శించిన మాత్రాన కూడా—ఆమె పుణ్యాపుణ్య సమ్మిళిత ఫలంతో ‘కన్యాపుష్పబటు’ అనే బ్రహ్మచారి ఇంట కుమార్తెగా జన్మించింది.

Verse 69

शुभावयवसंस्थाना शुभलक्षणलक्षिता । परं गृध्रमुखी जाता निर्माल्याक्षतभक्षणात्

ఆమె శరీరం సుగঠితంగా, శుభలక్షణాలతో అలంకృతంగా ఉండెను; అయినా నిర్మాల్యమును, అక్షతమును భక్షించిన కారణంగా ఆమె గృధ్రముఖిగా జన్మించింది.

Verse 70

सम्यग्गीतरहस्यज्ञा नितरां मधुरस्वरा । सप्तस्वरास्त्रयो ग्रामा मूर्च्छनास्त्वैकविंशतिः

ఆమె గీతరహస్యాలను సమ్యక్‌గా తెలిసినది, అత్యంత మధురస్వరంతో కూడినది; సప్తస్వరాలు, త్రిగ్రామాలు, ఏకవింశతి మూర్ఛనాలు అన్నీ ఆమెకు తెలిసినవి.

Verse 71

ताना एकोनपंचाश ताला एकोत्तरंशतम् । रागाः षडेव तेषां तु पंचपंचापि चांगनाः

తానాలు నలభై తొమ్మిది, తాళాలు నూట ఒకటి. రాగాలు ఆరు; వాటి ప్రతి ఒక్కదానికి ఐదు ఐదు ‘అంగనాలు’ (ఉపరాగాలు/సహచర రాగాలు) కూడా ఉండేవి.

Verse 72

षड्विंशद्रागरागिण्य इति रागि मुदावहाः । देशकाल विभेदेन पंचषष्टिस्तथा पराः

ఇరవై ఆరు ప్రధాన రాగాలు, రాగిణీలు రసికులకు ఆనందం కలిగించును; దేశ-కాల భేదములవలన మరియూ అరవై ఐదు అదనపు భేదములు కూడ కలవు.

Verse 73

यावंत एव तालाः स्यु रागास्तावंत एव हि । इति गीतोपनिषदा प्रत्यहं सा शुभव्रता

ఎన్ని తాళములు ఉన్నవో, అంతే రాగములు కూడా ఉన్నవి—ఇట్లు ‘గీతోపనిషత్’ ఉపదేశమును పొందిన ఆ శుభవ్రత స్త్రీ ప్రతిదినము ఆచరించెను.

Verse 74

माधवी मधुरालापा सदोंकारं समर्चयेत् । प्राप्याप्यनर्घ्यतारुण्यं सा तु पुष्पबटोः सुता

మధురాలాపముగల మాధవీ సదా ఓంకారమును సమ్యకుగా ఆరాధించెను; అమూల్య యౌవనము పొందినప్పటికీ ఆమె—పుష్పబటుని కుమార్తె—ఆ పూజలోనే భక్తిగా నిలిచెను.

Verse 75

प्राग्जन्मवासनायोगादोंकारं बह्वमंस्त वै । स्वभाव चंचलं चेतस्तस्यास्तल्लिंग सेवनात्

పూర్వజన్మ వాసనల యోగముచేత ఆమె ఓంకారమును అత్యంతంగా మననము చేసెను; స్వభావముగా చంచలమైన మనస్సు కూడ ఆమెకు ఆ లింగసేవచేత స్థిరమయ్యెను.

Verse 76

दमनस्थैर्यमगमद्योगेनेव महात्मनः । न दिवा बाधयांचक्रे क्षुत्तृण्निद्रा क्षपा सुताम्

ఆమె మహాత్ముని యోగమువలెనే దమనస్థైర్యమును పొందెను; పగటిపూట ఆకలి, దాహము, నిద్ర ఆ క్షపాసుతను బాధించలేకపోయెను.

Verse 77

अतंद्रितमना आसीत्सा तल्लिंग निरीक्षणे । अक्ष्णोर्निमेषा यावंतस्तस्या आसन्दिवानिशम्

ఆ సాధ్వి ఆ లింగ దర్శనంలో అలసటలేని మనస్సుతో నిలిచింది. ఆమె కళ్ల పాపకదలికలు ఎంత ఉన్నా, అవి పగలు-రాత్రి అతి స్వల్పంగానే జరిగేవి; ఎందుకంటే ఆమె దృష్టిని అక్కడి నుంచి తిప్పుకోదలచలేదు.

Verse 78

तावत्कालस्तया साध्व्या महान्विघ्नोऽनुमीयते । निमेषांतरितः कालो यो यो व्यथोंगतो मम । लिंगानवेक्षणात्तत्र प्रायश्चित्तं कथं भवेत

అందుకే ఆ సాధ్వి అంతమాత్ర కాలాన్నికూడా మహా విఘ్నంగా భావించింది— ‘నా కోసం పాపకదలిక అంతరంతోనైనా లింగదర్శనం లేకుండా గడిచిన ప్రతి క్షణం వ్యథను కలిగించింది; దానికి ప్రాయశ్చిత్తం ఎలా సాధ్యం?’

Verse 79

इति संचितयंत्येव सेवां तत्याज नोंकृतेः । जलाभिलाषिणी सा तु लिंगनामामृतं पिबेत्

ఇలా ఆలోచిస్తూ ఆమె ‘ఓంకృతి’ కోసమైనా సేవను ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టలేదు. నీరు కావాలనిపించినప్పుడు ఆమె లింగనామామృతాన్నే పానముచేసేది.

Verse 80

नान्य द्दिदृक्षिणी तस्या अक्षिणी श्रुतिगे अपि । विहाय लिंगमोंकारं हृद्विहायः स्थितं सताम्

ఆమె కళ్లకు మరేదీ చూడాలనే కోరిక లేదు; చెవులకు ఇతర శబ్దాలు వచ్చినా. సత్పురుషుల హృదయాశ్రయంగా నిలిచిన ఓంకార-లింగమైన శివుని ఆమె ఎలా విడిచిపెట్టగలదు?

Verse 81

तस्याः शब्दग्रहौ नान्य शब्दग्रहणतत्परौ । अतीव निपुणौ जातौ तत्सन्माल्यकरौकरौ

ఆమె ‘శబ్దగ్రాహక’ ఇంద్రియాలు ఇతర శబ్దాలను పట్టుకోలేదు; అవి కేవలం పవిత్ర నాదగ్రహణంలోనే నిమగ్నమయ్యాయి. ఆమె చేతులు కూడా అత్యంత నిపుణమయ్యాయి—ప్రభువుకు శ్రేష్ఠ మాలలు అల్లే చేతులు.

Verse 82

नान्यत्र चरणौ तस्याश्चरतः सुखवांछया । त्यक्त्वोंकाराजिरक्षोणीं क्षुण्णां निर्वाणपद्मया

సుఖాభిలాషతో ఆమె తన పాదాలను మరెక్కడా పెట్టలేదు; ఓంకారరేఖతో గుర్తింపబడిన ఆ పవిత్ర భూమిని విడిచి, ఆమె దానిని పాదాలతో త్రొక్కింది—నిర్వాణపద్మంలా.

Verse 83

ओंकारं प्रणवं सारं परब्रह्मप्रकाशकम् । शब्दब्रह्मत्रयीरूपं नादबिंदुकलालयम्

ఓంకారం—ప్రణవం—సారస్వరూపం, పరబ్రహ్మాన్ని ప్రకాశింపజేసేది; అది శబ్దబ్రహ్మరూప వేదత్రయీ, నాద-బిందు-కలల ఆలయం.

Verse 84

सदक्षरं चादिरूपं विश्वरूपं परावरम् । वरं वरेण्यं वरदं शाश्वतं शांतमीश्वरम्

అది సత్య అక్షరం, ఆదిరూపం, విశ్వరూపం, పరా-అపరాలకు అతీతం; శ్రేష్ఠం, వరణీయం, వరదం—శాశ్వతం, శాంతం, ఈశ్వరమే.

Verse 85

सर्वलोकैकजनकं सर्वलोकैकरक्षकम् । सर्वलोकैकसंहर्तृ सर्वलोकैकवंदितम्

అది సమస్త లోకాల ఏకైక జనకుడు, సమస్త లోకాల ఏకైక రక్షకుడు; సమస్త లోకాల ఏకైక సంహర్త, సమస్త లోకాలచే వందితుడు.

Verse 86

आद्यंतरहितं नित्यं र्शिवं शंकरमव्ययम् । एकगुणत्रयातीतं भक्तस्वांतकृतास्पदम्

అది ఆద్యంతరహితం, నిత్యం—శివుడు, శంకరుడు, అవ్యయం; గుణత్రయాతీతమైన ఏకం, అయినా భక్తుల శుద్ధ హృదయాలలో తన ఆసనాన్ని స్థాపిస్తుంది.

Verse 87

निरुपाधिं निराकारं निर्विकारं निरंजनम् । निर्मलं निरहंकारं निष्प्रपंचं निजोदयम्

ఆ పరమాత్మ ఉపాధిరహితుడు, నిరాకారుడు, నిర్వికారుడు, నిరంజనుడు; నిర్మలుడు, నిరహంకారుడు, ప్రపంచాతీతుడు, స్వప్రకాశంగా స్వయముదయుడు.

Verse 88

स्वात्माराममनंतं च सर्वगं सर्वदर्शिनम् । सर्वदं सर्वभोक्तारं सर्वं सर्वसुखास्पदम्

ఆయన స్వాత్మానందంలో రమించే అనంతుడు; సర్వవ్యాపి, సర్వదర్శి; సర్వదాత, సర్వభోక్త; స్వయంగా సర్వమై, సర్వసుఖాలకు పరమాశ్రయం.

Verse 89

वागिंद्रियं तदीयं च प्रोच्चरत्तदहर्निशम् । नामांतरं न गृह्णाति क्वचिदन्यस्यकस्यचित्

ఆమె వాగింద్రియము, పూర్తిగా ఆయనదైనదై, పగలు రాత్రి ఆ (నామం)నే ఉచ్చరించుచుండెను; మరెవరిదైనా ఇతర నామాన్ని ఎప్పుడూ గ్రహించలేదు.

Verse 90

एतन्नामाक्षररसं रसयंती दिवानिशम् । रसना नैव जानाति तस्या अन्यद्रसांतरम्

ఈ నామాక్షరామృతరసాన్ని పగలు రాత్రి ఆస్వాదించుచుండగా, ఆమె నాలుకకు మరే ఇతర రసభేదమూ తెలిసి రాలేదు.

Verse 91

संमार्जनं रंगमालाः प्रासादं परितः सदा । विदध्यान्माधवी तत्र तथार्चा पात्रशोधनम्

మాధవీ ఎల్లప్పుడూ ప్రాసాదం చుట్టూ శుభ్రపరిచుట, అలంకార మాలలు ఏర్పాటు చేయుట చేసెను; అక్కడే పూజను మరియు పూజాపాత్రాల శుద్ధిని కూడా నిర్వహించెను.

Verse 92

तत्र पाशुपता ये वै प्रणवेशार्चने रताः । तांश्च शुश्रूषयेन्नित्यं पितृबुद्ध्याति भक्तितः

అక్కడ ప్రణవేశుడు (ఓంకారస్వరూప ప్రభువు) ఆరాధనలో నిమగ్నమైన పాశుపత భక్తులను తండ్రులవలె భావించి, అత్యంత భక్తితో నిత్యం సేవించాలి।

Verse 93

वैशाखस्य चतुर्दश्यामेकदा सा तु माधवी । रात्रौ जागरणं कृत्वा दिवोपवसान्विता

ఒకసారి వైశాఖ మాస చతుర్దశి నాడు ఆ మాధవీ పగలు ఉపవాసం ఉండి, రాత్రి జాగరణ చేసింది।

Verse 94

यात्रामिलितभक्तेषु प्रातर्यातेषु सर्वतः । संमार्जनादिकं कृत्वा लिंगमभ्यर्च्य हर्षतः

యాత్రకు కూడిన భక్తులు ఉదయాన్నే అన్ని దిశలకూ వెళ్లిపోయిన తరువాత, ఆమె ఊడ్చడం మొదలైన సేవలు చేసి, ఆనందంతో లింగాన్ని అర్చించింది।

Verse 95

गायंती मधुरं गीतं नृत्यंती निजलीलया । ध्यायंती लिंगमोंकारं तत्र लिंगे लयं ययौ

మధుర గీతాలు పాడుతూ, తన సహజ భక్తిలీలతో నర్తిస్తూ, లింగాన్ని ఓంకారస్వరూపంగా ధ్యానిస్తూ, ఆమె అక్కడే ఆ లింగంలో లయమైంది।

Verse 96

अनेनैव शरीरेण पार्थिवेन महामतिः । अस्मदाचार्यमुख्यानां पश्यतां च तपस्विनाम्

ఈzelfde పార్థివ దేహంతోనే ఆ మహామతి, మా ప్రధాన ఆచార్యులు మరియు తపస్వులు చూస్తుండగానే [దివ్యస్థితిని] పొందింది।

Verse 97

प्रादुर्बभूव यल्लिंगाज्ज्योतिर्जटिलितांबरम् । तत्र ज्योतिषि सा बाला ज्योतिर्मय्यपि साप्यभूत्

ఆ లింగమునుండి ఆకాశమంతా కాంతితో నేయబడినట్లైన దివ్యజ్యోతి ప్రాదుర్భవించింది. ఆ జ్యోతిలోనే ఆ బాలిక కూడా జ్యోతిర్మయిగా మారింది.

Verse 98

राधशुक्लचतुर्दश्यामद्यापि क्षेत्रवासिनः । तत्र यात्रां प्रकुर्वंति महोत्सवपुरःसराः

రాధా మాస శుక్ల చతుర్దశినాడు నేటికీ క్షేత్రవాసులు (కాశీవాసులు) మహోత్సవాన్ని ముందుంచి అక్కడ యాత్రను నిర్వహిస్తారు.

Verse 99

तत्र जागरणं कृत्वा चतुर्दश्यामुपोषिताः । प्राप्नुवंति परं ज्ञानं यत्रकुत्रापि वै मृताः

అక్కడ జాగరణ చేసి చతుర్దశినాడు ఉపవాసముండినవారు పరమ జ్ఞానాన్ని పొందుతారు—వారు ఎక్కడ మరణించినా సరే.

Verse 100

ब्रह्मांडोदर मध्ये तु यानि तीर्थानि सर्वतः । तानि वैशाखभूतायामायांत्योंकृति दर्शने

బ్రహ్మాండ గర్భమంతటా ఉన్న సమస్త తీర్థాలు, ఓంకార-స్వరూప దర్శనమున వైశాఖంలోకి వచ్చి ఏకమవుతాయి అన్నట్లుగా జరుగుతుంది.

Verse 110

सर्वाण्यायतनान्याशु साब्धीनि स गिरीण्यपि । स नदीनि स तीर्थानि स द्वीपानि ययुस्ततः

అప్పుడు అక్కడి నుండి సమస్త ఆలయస్థానాలు, సముద్రాలు, పర్వతాలు కూడా—నదులు, తీర్థాలు, ద్వీపాలతో సహా—వేగంగా బయలుదేరాయి, ఆ దివ్య సంగమంలో లీనమయ్యేలా.

Verse 120

ये निंदंति महादेवं क्षेत्रं निंदंति येऽधियः । पुराणं ये च निंदंति ते संभाष्या न कुत्रचित्

మహాదేవుని నిందించువారు, మోహబుద్ధితో కాశీ-క్షేత్రాన్ని నిందించువారు, పురాణాన్ని నిందించువారు—అటువంటి వారితో ఎక్కడా సంభాషించకూడదు।

Verse 121

ओंकारसदृशं लिंगं न क्वचिज्जगतीतले । इति गौर्यै समाख्यातं देवदेवेन निश्चितम्

భూమితలమందు ఓంకారసదృశమైన లింగం ఎక్కడా లేదు—ఇది దేవదేవుడు గౌరీకి నిశ్చయసత్యంగా ప్రకటించాడు।

Verse 122

इममध्यायमाकर्ण्य नरस्तद्गतमानसः । विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शिवलोकमवाप्नुयात्

ఈ అధ్యాయాన్ని మనస్సు లీనమై శ్రవణం చేసినవాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై శివలోకాన్ని పొందును।

Verse 853

रक्षः काष्ठां शंकुकर्णो दृमिचंडो मरुद्दिशम् । इत्थं क्षेत्रं सदा पांति गणा एतेऽति भास्वराः

రాక్షస దిశను శంకుకర్ణుడు కాపాడును, మరుద్దిశను (వాయుదేవ దిశను) దృమిచండుడు కాపాడును; ఈ విధంగా ఈ అతి ప్రకాశవంతమైన గణులు సదా కాశీ-క్షేత్రాన్ని రక్షిస్తారు।