Adhyaya 19

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य तपोराशे काश्यां लिंगानि यानि वै । सेवितानि नृणां मुक्त्यै भवेयुर्भावितात्मनाम्

స్కందుడు పలికెను: హే తపోరాశి అగస్త్యా, వినుము—కాశీలో ఉన్న శివలింగములు భావితాత్ములు, శుద్ధి-సంయమములు కలవారు సేవించినప్పుడు మనుష్యులకు మోక్షహేతువులవుతాయి।

Verse 2

कृत्तिप्रावरणं यत्र कृतं देवेन लीलया । रुद्रावास इति ख्यातं तत्स्थानं सर्वसिद्धिदम्

దేవుడు లీలగా కృత్తి (చర్మం)తో ప్రావరణం చేసిన స్థలం ‘రుద్రావాస’మని ప్రసిద్ధి; ఆ పవిత్రస్థలం సమస్త సిద్ధులను ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 3

स्थिते तत्रोमया सार्धं स्वेच्छया कृत्तिवाससि । आगत्य नंदी विज्ञप्तिं चक्रे प्रणतिपूर्वकम्

కృత్తివాసంలో ఆయన స్వేచ్ఛతో ఉమతో కలిసి నివసించుచుండగా, నంది వచ్చి నమస్కరించి భక్తితో వినయపూర్వకంగా విజ్ఞప్తి చేశాడు।

Verse 4

देवदेवेश विश्वेश प्रासादाः सुमनोहराः । सर्वरत्नमया रम्याः साष्टाषष्टिरभूदिह

హే దేవదేవేశా, హే విశ్వేశ్వరా! ఇక్కడ సర్వరత్నమయమైన, అత్యంత మనోహరమైన, రమ్యమైన అరవై ఎనిమిది ప్రాసాదాలు ఏర్పడ్డాయి।

Verse 5

भूर्भुवःस्वस्तले यानि शुभान्यायतनानि हि । मुक्तिदान्यपि तानीह मयानीतानि सर्वतः

భూలోక, భువర్లోక, స్వర్గలోకాలలో ఉన్న శుభమైన ఆలయాలు—ముక్తిని ప్రసాదించేవి కూడా—అన్నిటినీ నేను అన్ని దిక్కుల నుంచీ ఇక్కడికి తెచ్చాను।

Verse 6

यतो यच्च समानीतं यत्र यच्च कृतास्पदम् । कथयिष्याम्यहं नाथ क्षणं तदवधार्यताम्

ఏది ఎక్కడి నుండి తెచ్చబడిందో, ఏది ఎక్కడ ఆసనంగా స్థాపించబడిందో—హే నాథా, నేను వివరంగా చెబుతాను; క్షణమాత్రం దయచేసి శ్రద్ధగా వినండి।

Verse 7

स्थाणुर्नाम महालिंगं देवदेवस्य मोक्षदम् । कुरुक्षेत्रादिहोद्भूतं कलाशेषोस्ति तत्र वै

‘స్థాణు’ అనే మహాలింగం ఉంది; అది దేవదేవుని అనుగ్రహంతో మోక్షప్రదం. అది కురుక్షేత్రం నుండి ఇక్కడ ఉద్భవించింది; అక్కడ దాని కలాశేషం కూడా ఉంది।

Verse 8

तदग्रे सन्निहत्याख्या महापुष्करिणी शुभा । लोलार्क पश्चिमे भागे कुरुक्षेत्रस्थली तु सा

దాని ముందర ‘సన్నిహత్యా’ అనే శుభమైన మహాపుష్కరిణి ఉంది. లోలార్కునకు పశ్చిమ భాగంలో కాశీలోని ఆ పుణ్యభూమి ‘కురుక్షేత్రస్థలి’గా ప్రసిద్ధి.

Verse 9

तत्र स्नातं हुतं जप्तं तप्तं दत्तं शुभार्थिभिः । कुरुक्षेत्राद्भवेत्सत्यं कोटिकोटिगुणाधिकम्

అక్కడ శుభాన్ని కోరువారు స్నానం చేసి, హోమం చేసి, జపం చేసి, తపస్సు చేసి, దానం చేస్తే—ఆ పుణ్యఫలం నిజంగా కురుక్షేత్ర ఫలముకన్నా కోటి కోట్లు అధికమగును.

Verse 10

नैमिषाद्देवदेवोत्र ब्रह्मावर्तेन संयुतः । तत्रांशमात्रं संस्थाप्य काश्यामाविरभूद्विभो

నైమిషం నుండి దేవదేవుడు ఇక్కడ బ్రహ్మావర్తంతో సంయుక్తుడై వచ్చెను. అక్కడ తన అంసమాత్రాన్ని స్థాపించి ఆ విభువు కాశీలో అవిర్భవించాడు.

Verse 11

ढुंढिराजोत्तरेभागे सिद्धिदं साधकस्य वै । लिंगं वै देवदेवाख्यं तदग्रे कूप उत्तमः

ఢుంఢిరాజుకు ఉత్తర భాగంలో సాధకునికి సిద్ధినిచ్చే ‘దేవదేవ’ అనే లింగం ఉంది. దాని ముందర ఒక ఉత్తమ కూపము (బావి) ఉంది.

Verse 12

ब्रह्मावर्त इति ख्यातः पुनरावृत्तिहृन्नृणाम् । तत्कूपाद्भिः कृतस्नानो देवदेवं समर्च्य च

ఇది ‘బ్రహ్మావర్త’ అని ప్రసిద్ధి, మనుష్యుల పునరావృత్తి (పునర్జన్మ)ను హరించేది. ఆ కూపజలంతో స్నానం చేసి, దేవదేవుని విధివిధానంగా సమర్చించి…

Verse 13

तत्पुण्यं नैमिषारण्यात्कोटिकोटिगुणं स्मृतम् । गोकर्णायतनादत्र स्वयमाविरभून्महत्

ఆ పుణ్యం నైమిషారణ్య పుణ్యానికన్నా కోటి కోటి రెట్లు అధికమని స్మృతిలో చెప్పబడింది. ఇక్కడ గోకర్ణాయతనమునుండి మహాదేవుడు స్వయంగా మహత్తుగా అవిర్భవించాడు.

Verse 14

लिंगं महाबलं नाम सांबादित्यसमीपतः । दर्शनात्स्पर्शनाद्यस्य क्षणादेनो महाबलम्

సాంబాదిత్య సమీపంలో ‘మహాబల’ అనే లింగం ఉంది. దాని దర్శనం లేదా స్పర్శ మాత్రమే చేసినా క్షణంలోనే మహాపాపం నశిస్తుంది.

Verse 15

वाताहतस्तूलराशिरिव विद्राति दूरतः । कपालमोचनपुरो दृष्ट्वा लिंगं महाबलम्

గాలికి తాకి పత్తి కుప్ప దూరంగా చెల్లాచెదురవుతున్నట్లే, కపాలమోచనంలో మహాబల లింగాన్ని దర్శించగానే (పాపం) దూరంగా పారిపోతుంది.

Verse 16

महाबलमवाप्नोति निवार्णनगरं व्रजेत् । ऋणमोचनतः प्राच्यां प्रभासात्क्षेत्रसत्तमात्

మనిషి మహాబలాన్ని (మహాశక్తిని) పొందుతాడు; ‘నివార్ణ’ అనే నగరానికి వెళ్లవలెను. దీని మహిమ తూర్పున ఉన్న ఋణమోచనకన్నా, క్షేత్రశ్రేష్ఠమైన ప్రభాసకన్నా కూడా అధికమని చెప్పబడింది.

Verse 17

शशिभूषणसंज्ञं तु लिंगमत्र प्रतिष्ठितम् । तल्लिंगसेवनान्मर्त्यः शाशिभूषणतां व्रजेत्

ఇక్కడ ‘శశిభూషణ’ అనే లింగం ప్రతిష్ఠితమై ఉంది. ఆ లింగ సేవచేత మానవుడు శశిభూషణత్వం (దివ్య గౌరవం) పొందుతాడు.

Verse 18

प्रभासक्षेत्रयात्रायाः पुण्यं प्राप्नोति कोटिकृत् । उज्जयिन्या महाकालः स्वयमत्रागतो विभुः

ఇక్కడ క్షేత్రయాత్ర చేయుటవలన ప్రభాసక్షేత్రయాత్రను కోటి సార్లు చేసినంత పుణ్యం లభిస్తుంది. ఉజ్జయినీ నుండి సర్వవ్యాపి ప్రభువు మహాకాళుడు స్వయంగా ఇక్కడికి వచ్చెను.

Verse 19

यन्नामस्मरणादेव न भयं कलिकालतः । प्रणवाख्यान्महालिंगात्प्राच्यां कल्मषनाशनम्

ఆయన నామస్మరణ మాత్రముచేత కలియుగంలోనూ భయం ఉండదు. తూర్పు దిశలో ‘ప్రణవ’ అనే మహాలింగము స్థితమై, పాపమలినాన్ని నశింపజేస్తుంది.

Verse 20

महाकालाभिधं लिंगं दर्शनान्मोक्षदं परम् । अयोगंधेश्वरं लिंगं पुष्करात्तीर्थसत्तमात्

‘మహాకాళ’ అనే లింగము దర్శనమాత్రముచేత పరమ మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. అలాగే తీర్థశ్రేష్ఠమైన పుష్కరమునుండి ‘అయోగంధేశ్వర’ లింగము ఇక్కడికి వచ్చెను.

Verse 21

आविरासीदिह महत्पुष्करेण सहैव तु । मत्स्योदर्युत्तरेभागे दृष्ट्वा ऽयोगंधमीश्वरम्

ఇది మహాపుష్కరముతో కూడి ఇక్కడ అవిర్భవించింది. మత్స్యోదరీ ఉత్తర భాగమున అయోగంధ ఈశ్వరుని దర్శించినవాడు ధన్యుడగును.

Verse 22

स्नात्वाऽयोगंधकुंडे तु भवात्तारयते पितॄन् । महानादेश्वरं लिंगमट्टहासादिहागतम्

అయోగంధ కుండములో స్నానము చేయుటవలన మనిషి పితృదేవతలను భవబంధనమునుండి తరింపజేస్తాడు. అట్టహాసమునుండి వచ్చిన ‘మహానాదేశ్వర’ లింగము ఇక్కడ విరాజిల్లుచున్నది.

Verse 23

त्रिलोचनादुदीच्यां तु तद्दृष्टमुक्तये मतम् । महोत्कटेश्वरं लिंगं मरुत्कोटादिहागतम् । कामेश्वरोत्तरे भागे दृष्टं विमलसिद्धिदम्

త్రిలోచనుని ఉత్తరదిశలో దాని దర్శనం మోక్షప్రదమని భావించబడింది. మరుత్కోట నుండి ఇక్కడికి వచ్చిన మహోత్కటేశ్వర లింగము. కామేశ్వరుని ఉత్తర భాగంలో దీని దర్శనంతో నిర్మల సిద్ధి లభిస్తుంది.

Verse 24

विश्वस्थानादिहायातं लिंगं वै विमलेश्वरम् । स्वर्लीनात्पश्चिमे भागे दृष्टं विमलसिद्धिदम्

విశ్వస్థానం నుండి ఇక్కడికి వచ్చిన విమలేశ్వర లింగము. స్వర్లీన సమీపంలోని పశ్చిమ భాగంలో దీని దర్శనంతో నిర్మల సిద్ధి లభిస్తుంది.

Verse 25

महाव्रतं महालिंगं महेंद्रादिह संस्थितम् । स्कंदेश्वर समीपे तु महाव्रतफलप्रदम्

మహేంద్ర నుండి ఇక్కడ స్థాపితమైన ‘మహావ్రత’ అనే మహాలింగము. స్కందేశ్వరుని సమీపంలో ఇది మహావ్రత ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 26

वृंदारकर्षिवृंदानां स्तुवतां प्रथमे युगे । उत्पन्नं यन्महालिंगं भूमिं भित्त्वा सुदुर्भिदाम्

ప్రథమ యుగంలో దేవగణములు, ఋషివృందములు స్తుతించుచుండగా, ఆ మహాలింగము ఉద్భవించి, ఛేదించుటకు దుర్లభమైన భూమిని చీల్చి బయలువెళ్లింది.

Verse 27

महादेवेति तैरुक्तं यन्मनोरथपूरणात । वाराणस्यां महादेवस्तदारभ्याभवच्च यत्

వారి మనోరథాలు నెరవేరినందున వారు దానిని ‘మహాదేవ’ అని పిలిచారు. ఆ కాలం నుంచే వారాణసీలో అది ‘మహాదేవ’గా స్థిరపడింది.

Verse 28

मुक्तिक्षेत्रं कृतं येन महालिंगेन काशिका । अविमुक्ते महादेवं यो द्रक्ष्यत्यत्रमानवः

ఏ మహాలింగం వలన కాశికా ‘ముక్తిక్షేత్రం’ అయిందో—అవిముక్తంలో ఇక్కడ మహాదేవుని దర్శించు మనుష్యుడు…

Verse 29

शंभुलोके गमस्तस्य यत्रतत्र मृतस्य हि । अविमुक्ते प्रयत्नेन तत्संसेव्यं मुमुक्षुभिः

ఎక్కడెక్కడ మరణించినా అతని గతి శంభులోకమే; కాబట్టి మోక్షార్థులు ప్రయత్నంతో అవిముక్తాన్ని ఆశ్రయించి సేవించాలి।

Verse 30

कल्पांतरेपि न त्यक्तं कदाप्यानंदकाननम् । येन लिंगस्वरूपेण महादेवेन सर्वथा

కల్పాంతంలో కూడా ఆనందకాననం ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టబడదు; ఎందుకంటే మహాదేవుడు సర్వథా అక్కడ లింగస్వరూపంగా నివసిస్తాడు।

Verse 31

तत्प्रसादोयमतुलः सर्वरत्नमयः शुभः । हिरण्यगर्भतीर्थाच्च प्रतीच्यां क्षेत्ररक्षकम्

ఇది ఆయన అతుల ప్రసాదం—శుభమూ సర్వరత్నమయమూ; హిరణ్యగర్భతీర్థం నుండి పడమర వైపున క్షేత్రరక్షకుడు (నిలిచియున్నాడు)।

Verse 32

वाराणस्यामधिष्ठात्री देवता साभिलाषदा । महादेवेति संज्ञा वै सर्वलिंगस्वरूपिणी

వారణాసి యొక్క అధిష్ఠాత్రీ, అభిలాషలను ప్రసాదించే దేవి ‘మహాదేవి’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి; ఆమె సమస్త లింగస్వరూపాలను ధరించును।

Verse 33

वाराणस्यां महादेवो दृष्टो यैर्लिंगरूपधृक् । तेन त्रैलोक्यलिंगानि दृष्टानीह न संशयः

వారణాసిలో లింగరూపధారియైన మహాదేవుని దర్శించినవాడు, నిస్సందేహంగా త్రిలోకాల లింగములన్నిటినీ దర్శించినవాడే.

Verse 34

वाराणस्यां महादेवं समभ्यर्च्य सकृन्नरः । आभूतसंप्लवं यावच्छिवलोके वसेन्मुदा

వారణాసిలో మహాదేవుని ఒక్కసారి అయినా సమ్యక్గా ఆరాధించినవాడు, భూతసంప్లవం వరకు ఆనందంగా శివలోకంలో నివసిస్తాడు.

Verse 35

पवित्रपर्वणि सदा श्रावणे मासि यत्नतः । लिंगे पवित्रमारोप्य महादेवे न गर्भभाक्

పవిత్రపర్వంలో, ముఖ్యంగా శ్రావణమాసంలో, శ్రద్ధతో లింగంపై పవిత్ర (సూత్రం/మాల) ఆరూపించాలి; మహాదేవునికి అర్పిస్తే మళ్లీ గర్భప్రవేశం ఉండదు.

Verse 36

पितामहेश्वरं लिंगं गयातीर्थादिहागतम् । फल्ग्रुप्रभृतिभिस्तीर्थैः सार्धकोट्यष्टसंमितैः

పితామహేశ్వరమనే లింగం గయాతీర్థం నుండి ఇక్కడికి వచ్చింది; ఫల్గు మొదలైన తీర్థాలతో కలిసి—సంఖ్య సాడే ఎనిమిది కోట్లు.

Verse 37

धर्मेण यत्र वै तप्तं युगानामयुतं शतम् । साक्षीकृत्य महालिंगं श्रीमद्धर्मेश्वराभिधम्

ఎక్కడ ధర్ముడు శ్రీమద్ధర్మేశ్వరమనే మహాలింగాన్ని సాక్షిగా చేసుకొని, అపారకాలం—లక్ష యుగాల వరకు—తపస్సు చేశాడో.

Verse 38

पितामहेश्वरं लिंगं तत्राभ्यर्च्य नरो मुदा । त्रिःसप्तकुलसंयुक्तो मुच्यते नात्र संशयः

అక్కడ పితామహేశ్వరనామ లింగాన్ని ఆనందంతో ఆరాధించినవాడు, త్రిసప్త—అంటే ఇరవై ఒక తరాల సహితంగా మోక్షాన్ని పొందుతాడు; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 39

प्रयागात्तीर्थराजाच्च शूलटंको महेश्वरः । तीर्थराजेन सहितः स्थित आगत्य वै स्वयम्

ప్రయాగమనే తీర్థరాజం నుండి మహేశ్వరుడు శూలటంక రూపంలో స్వయంగా వచ్చి, ఆ తీర్థరాజునితో కలిసి ఇక్కడ స్థితి పొందాడు.

Verse 40

निर्वाणमंडपाद्रम्यादवाच्यामतिनिर्मलः । प्रासादो मेरुणा यस्य स्पर्धते कांचनोज्वलः

మనోహరమైన నిర్వాణ-మండపం వల్ల అక్కడ వర్ణనాతీతంగా అత్యంత నిర్మలమైన, స్వర్ణకాంతితో ప్రకాశించే ప్రాసాదం ఉంది; దాని వైభవం మేరుపర్వతంతో పోటీ పడుతుంది.

Verse 41

देवेनैव वरो दत्तो यत्र पूर्वं युगांतरे । पूज्यो महेश्वरः काश्यां प्रथमं कलुषापहः

ఆ స్థలంలో పూర్వ యుగాంతరంలో దేవుడే ఈ వరం ఇచ్చాడు: కాశీలో మొదటగా పూజింపబడవలసింది మహేశ్వరుడే—కలుషం, పాపం తొలగించువాడు.

Verse 42

यः प्रयाग इह स्नातो नमस्यति महेश्वरम् । समभ्यर्च्य विधानेन महासंभारविस्तरैः

ప్రయాగంలో స్నానం చేసి ఇక్కడికి వచ్చి మహేశ్వరునికి నమస్కరించి, విధివిధానంగా విస్తారమైన పూజాసామగ్రితో ఆయనను ఆరాధించేవాడు—

Verse 43

प्रयागस्नानजात्पुण्याच्छूलटंक विलोकनात् । स प्राप्नुयान्न संदेहः पुण्यं कोटिगुणोत्तरम्

ప్రయాగస్నానమున జనించిన పుణ్యముతోను, శూలటంక దర్శనముతోను, మనుడు నిస్సందేహంగా కోటిగుణోత్తర పుణ్యాన్ని పొందును।

Verse 44

शंकुकर्णान्महाक्षेत्रान्महातेज इतीरितम् । लिंगमाविरभूदत्र महातेजोविवृद्धिदम्

శంకుకర్ణమనే మహాక్షేత్రమునుండి ఇక్కడ ‘మహాతేజ’ అని కీర్తింపబడే లింగము ఆవిర్భవించింది; అది మహాతేజస్సును వృద్ధి చేయునది।

Verse 45

महातेजोनिधिस्तस्य प्रासादोतीवनिर्मलः । ज्वालाजटिलिताकाशो माणिक्यैरेव निर्मितः

ఆ మహాతేజనిధి యొక్క ప్రాసాదము అత్యంత నిర్మలము; మాణిక్యములతోనే నిర్మించినట్లుగా, దాని కాంతిచే ఆకాశము జ్వాలలతో జటిలమైనట్లు కనిపించును।

Verse 46

तल्लिंगदर्शनात्स्पर्शात्स्तवनाच्च समर्चनात् । प्राप्यते तत्परं धाम यत्र गत्वा न शोचते

ఆ లింగ దర్శనము, స్పర్శము, స్తవనము మరియు సమ్యక్ ఆరాధనచేత ఆ పరమ ధామము లభించును; అక్కడికి వెళ్లినవాడు శోకించడు।

Verse 47

विनायकेश्वरात्पूर्वं महातेजः समर्चनात् । तेजोमयेन यानेन याति माहेश्वरं पदम्

వినాయకేశ్వర దర్శనానికి ముందుగా మహాతేజాన్ని విధివిధానంగా ఆరాధించినవాడు తేజోమయ యానమున మహేశ్వర పదమును పొందును।

Verse 48

रुद्रकोटिसमाख्यातात्तीर्थात्परमपावनात् । महायोगीश्वरं लिंगमाविश्चक्रे स्वयं परम्

అత్యంత పవిత్రమైన ‘రుద్ర-కోటి’ అనే తీర్థం నుండి స్వయంగా పరమేశ్వరుడు ‘మహాయోగీశ్వర’ నామ లింగాన్ని ప్రదర్శించాడు।

Verse 49

पार्वतीश्वर लिंगस्य समीपे सर्वसिद्धिकृत् । तल्लिंगदर्शनात्पुंसां कोटिलिंग फलं भवेत्

సర్వసిద్ధులను ప్రసాదించే పార్వతీశ్వర లింగ సమీపంలో ఆ లింగ దర్శనమాత్రంతోనే జనులకు కోటి లింగఫలం కలుగుతుంది।

Verse 50

तत्प्रासादस्य परितो रुद्राणां कोटिसंमिताः । प्रासादारम्यसंस्थाना निर्मिता रुद्रमूर्तिभिः

ఆ ప్రసాదం చుట్టూ రుద్రమూర్తులచే నిర్మితమైన మనోహర ఆలయ-ప్రాకారాలు కోటి సంఖ్యలో స్థాపించబడ్డాయి।

Verse 51

काश्यां रुद्रस्थली सा तु पठ्यते वेदवादिभिः । रुद्रस्थल्यां मृता ये वै कृमिकीटपतंगकाः

కాశీలో ఆ స్థలం వేదవాదులచే ‘రుద్రస్థలీ’ అని ప్రసిద్ధి; రుద్రస్థలీలో మరణించే కృమి, కీటక, పతంగములు కూడా…

Verse 52

पशुपक्षिमृगा मर्त्या म्लेच्छा वाप्यथ दीक्षिताः । तेषां तु रुद्रीभूतानां पुनरावृत्तिरत्र न

వారు పశువులైనా, పక్షులైనా, మృగాలైనా, మనుష్యులైనా, మ్లేచ్ఛులైనా లేదా దీక్షితులైనా—ఇక్కడ రుద్రరూపులైన తరువాత వారికి పునరావృత్తి (పునర్జన్మ) లేదు।

Verse 53

जन्मांतरसहस्रेषु यत्पापं समुपार्जितम् । रुद्रस्थलीं प्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

వేల జన్మాంతరాలలో కూడబెట్టిన పాపమేదైనా, రుద్రస్థలీలో ప్రవేశించినవానికి అది అంతా క్షయమై నశిస్తుంది।

Verse 54

अकामो वा सकामो वा तिर्यग्योनिगतोपि वा । रुद्रस्थल्यां त्यजन्प्राणान्परं निर्वाणमाप्नुयात्

నిష్కాముడైనా సకాముడైనా, తిర్యగ్యోనిలో పుట్టినవాడైనా—రుద్రస్థలీలో ప్రాణాలు విడిచినవాడు పరమ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు।

Verse 55

स्वयमेकांबरात्क्षेत्रात्कृत्तिवासा इहागतः । कृत्तिवाससि लिंगेत्र स्वयमेव व्यवस्थितः

ఏకాంబర పవిత్ర క్షేత్రం నుండి స్వయంగా కృత్తివాసుడు ఇక్కడికి వచ్చెను; ఈ కృత్తివాస లింగంలో ఆయన స్వేచ్ఛతోనే స్థితుడై ఉన్నాడు।

Verse 56

अस्मिन्स्थाने स्वभक्तानां सांबः सर्षिगणो विभुः । स्वयं चोपदिशेद्ब्रह्म श्रुतौ श्रुतिभिरीडितम्

ఈ స్థలంలో సర్వశక్తిమంతుడైన సాంబ శివుడు ఋషిగణాలతో కలిసి తన భక్తులకు స్వయంగా బ్రహ్మతత్త్వాన్ని ఉపదేశిస్తాడు—శ్రుతిలో ప్రకటితమై శ్రుతులచే స్తుతింపబడినది।

Verse 57

क्षेत्रेत्र सिद्धिदे प्राप्तश्चंडीशो मरुजांगलात् । प्रचंडपापसंघातं खंडयेच्छतधेक्षणात्

ఈ సిద్ధిదాయక క్షేత్రంలోనే మరుజాంగల నుండి చండీశుడు వచ్చెను; ఆయన దర్శనమాత్రంతో భయంకర పాపసమూహాలు శతధా చీలిపోతాయి।

Verse 58

पाशपाणिगणाध्यक्ष समीपे यः प्रपश्यति । चंडीश्वरं महालिंगं स याति परमां गतिम्

పాశహస్త గణాధ్యక్షుని సమీపంలో ఉన్న చండీశ్వర మహాలింగాన్ని ఎవడు భక్తితో దర్శించునో, వాడు పరమగతి అయిన మోక్షాన్ని పొందును।

Verse 59

कालंजरान्नीलकंठस्तिष्ठेदत्र स्वयं विभुः । गणेशाद्दंतकूटाख्यात्समीपे भवनाशनः

ఇక్కడ కాలంజరము నుండి వచ్చి స్వయంగా సర్వశక్తిమంతుడైన నీలకంఠుడు నివసించుచున్నాడు; దంతకూట అని ప్రసిద్ధిగాంచిన గణేశుని సమీపంలో భవనాశనుడూ ఉన్నాడు।

Verse 60

नीलकंठेश्वरं लिंगं काश्यां यैः परिपूजितम् । नीलकंठास्त एव स्युस्तएव शशिभूषणाः

కాశీలో నీలకంఠేశ్వర లింగాన్ని విధివిధానంగా పూజించువారు నీలకంఠుని వలెనే అవుతారు; చంద్రభూషణుడైన ప్రభువుతో సమానులగుదురు।

Verse 61

काश्मीरादिह संप्राप्तं लिंगं विजयसंज्ञितम् । सदा विजयदं पुंसां प्राच्यां शालकटंकटात्

కాశ్మీరము నుండి ఇక్కడికి వచ్చిన ‘విజయ’ అనే లింగము మనుష్యులకు సదా విజయాన్ని ప్రసాదించును; ఇది తూర్పు దిశలో శాలకటంకట అనే స్థలానికి ఆవల ఉన్నది।

Verse 62

रणे राजकुले द्यूते विवादे सर्वदैव हि । विजयो जायते पुंसां विजयेश समर्चनात्

యుద్ధంలో, రాజసభలో, ద్యూతంలో, వివాదంలో—ఎల్లప్పుడూ—విజయేశుని సమ్యక్ ఆరాధనచేత మనుష్యులకు విజయం కలుగును।

Verse 63

ऊर्ध्वरेतास्त्रिदंडायाः संप्राप्तोत्र स्वयं विभुः । कूश्मांडकं गणाध्यक्षं पुरस्कृत्य व्यवस्थितः

త్రిదండా నుండి స్వయంగా ప్రభువు ఊర్ధ్వరేతా రూపంగా ఇక్కడికి వచ్చాడు; గణాధ్యక్షుడైన కూష్మాండకుని ముందుంచి స్థిరంగా నిలిచాడు।

Verse 64

ऊर्ध्वां गतिमवाप्नोति वीक्षणादूर्ध्वरेतसः । ऊर्ध्वरेतसि ये भक्ता न हि तेषामधोगतिः

ఊర్ధ్వరేతుని కేవలం దర్శనమాత్రంతోనే మనిషి ఊర్ధ్వగతిని పొందుతాడు. ఊర్ధ్వరేతుని భక్తులకు అధోగతి ఎప్పటికీ లేదు.

Verse 65

मंडलेश्वरतः क्षेत्राल्लिंगं श्रीकंठसंज्ञितम् । विनायकान्मंडसंज्ञादुत्तरस्यां व्यवस्थितम्

మండలేశ్వర క్షేత్రంలో ‘శ్రీకంఠ’ అనే లింగం ఉంది; ‘మండ’ అనే వినాయకుని సమీపంలో, ఉత్తర దిశలో అది స్థాపితమై ఉంది.

Verse 66

श्रीकंठस्य च ये भक्ताः श्रीकंठा एव ते नराः । नेह श्रिया वियुज्यंते न परत्र कदाचन

శ్రీకంఠుని భక్తులైన వారు స్వయంగా శ్రీకంఠులే అవుతారు. వారు ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ ఎప్పటికీ శ్రీ-సంపద నుండి విడిపోరు.

Verse 67

छागलांडान्महातीर्थात्कपर्दीश्ववरसंज्ञितः । पिशाचमोचने तीर्थे स्वयमाविरभूद्विभुः

ఛాగలాండ అనే మహాతీర్థం నుండి, పిశాచమోచన తీర్థంలో స్వయంగా సర్వశక్తిమంతుడైన ప్రభువు ‘కపర్దీశ్వర’ అనే నామంతో అవతరించాడు.

Verse 68

कपर्दीशं समभ्यर्च्य न नरो निरयं व्रजेत् । न पिशाचत्वमाप्नोति कृत्वात्राप्यघमुत्तमम्

ఇక్కడ కపర్దీశుడు (శివుడు)ను విధివిధానంగా ఆరాధించినవాడు నరకానికి పోడు. ఇక్కడ అత్యంత ఘోర పాపం చేసినా కూడా అతడు పిశాచత్వాన్ని పొందడు.

Verse 69

आम्रातकेश्वरात्क्षेत्राल्लिंगं सूक्ष्मेश संज्ञितम् । स्वयमभ्यागतं चात्र क्षेत्रे वै श्रेयसांपदे

ఆమ్రాతకేశ్వర క్షేత్రం నుండి ‘సూక్ష్మేశ’ అని పిలువబడే లింగం స్వయంగా ఇక్కడికి వచ్చింది—ఈ పవిత్ర క్షేత్రంలో, ఇది నిజంగా శ్రేయస్సు యొక్క నివాసస్థానం.

Verse 70

विकट द्विजसंज्ञस्य गणेशस्य समीपतः । दृष्ट्वा सूक्ष्मेश्वरं लिंगं गतिं सूक्ष्मामवाप्नुयात्

వికట (ద్విజ) అని ప్రసిద్ధుడైన గణేశుని సమీపంలో సూక్ష్మేశ్వర లింగాన్ని దర్శించినవాడు సూక్ష్మమైన, ఉత్తమమైన గతిని పొందుతాడు.

Verse 71

संप्राप्तमिह देवेशं जयंतं मधुकेश्वरात् । लंबोदराद्गणपतेः पुरस्तात्तदवस्थितम्

మధుకేశ్వర నుండి దేవేశుడైన జయంత (జయంతేశ్వరుడు) ఇక్కడికి వచ్చాడు; అది లంబోదర గణపతి ముందర నిలిచి ఉంది.

Verse 72

जयंतेश्वरमालोक्य स्नात्वा गंगाजले शुभे । प्राप्नुयाद्वांछितां सिद्धिं सर्वत्र विजयी भवेत्

జయంతేశ్వరుని దర్శించి, శుభమైన గంగాజలంలో స్నానం చేసినవాడు కోరుకున్న సిద్ధిని పొందుతాడు; అన్ని చోట్ల విజయం పొందుతాడు.

Verse 73

प्रादुश्चकार देवेशः श्रीशैलात्त्रिपुरांतकः । श्रीशैलशिखरं दृष्ट्वा यत्फलं समुदीरितम्

దేవేశ్వరుడైన త్రిపురాంతకుడు శ్రీశైలమునుండి ప్రాదుర్భవించాడు. శ్రీశైల శిఖర దర్శనమాత్రమున ప్రకటితమైన ఫలము—

Verse 74

त्रिपुरांतकमालोक्य तत्फलं हेलयाप्यते । विश्वेरात्पश्चिमे भागे त्रिपुरांतकमीश्वरम्

త్రిపురాంతకుని దర్శించుటవలన ఆ ఫలము సులభముగా లభించును. విశ్వేశ్వరుని పడమటి భాగమున త్రిపురాంతకేశ్వరుడు ఉన్నాడు.

Verse 75

स्कंद उवाच । श्रुत्वेति नंदिनो वाक्यं देवदेवेश्वरो हरः । श्रद्धा प्रसाद्य शैलादिमिदं प्रोवाच कुंभज

స్కందుడు పలికెను—నందీ వాక్యము విని దేవదేవేశ్వరుడైన హరుడు శ్రద్ధతో ప్రసన్నుడై శైలాది విషయమై కుంభజ (అగస్త్య)ునకు ఇదివిధంగా చెప్పెను.

Verse 76

वक्रतुंड गणाध्यक्ष समीपे सोपतिष्ठते । तद्दर्शनादर्चनाच्च करस्थाः सर्वसिद्धयः

వక్రతుండ గణాధ్యక్షుడు సమీపమునే నిలిచియున్నాడు. ఆయన దర్శనము, అర్చనము వలన సమస్త సిద్ధులు చేతిలోనికి వచ్చును.

Verse 77

जालेश्वरात्त्रिशूली च स्वयमीशः समागतः । कूटदंताद्गणपतेः पुरस्तात्सर्वसिद्धिदः

జాలేశ్వరమునుండి త్రిశూలధారి ప్రభువు స్వయంగా ఇక్కడికి వచ్చెను. గణపతి కూటదంతుని ముందర ఆయన నిలిచియున్నాడు—సర్వసిద్ధిదాత.

Verse 78

रामेश्वरान्महाक्षेत्राज्जटीदेवः समागतः । एकदंतोत्तरे भागे सोर्चितः सर्वकामदः

రామేశ్వర మహాక్షేత్రం నుండి జటీదేవుడు ఇక్కడికి వచ్చెను. ఏకదంతుని ఉత్తర భాగమందు ఆరాధింపబడినవాడు, సర్వకామఫలప్రదుడు.

Verse 79

संपूज्य परया भक्त्या न नरो गर्भमाविशेत् । सौम्यस्थानादिहायातो भगवान्कुक्कुटेश्वरः

పరమ భక్తితో సమ్యక్ పూజించినవాడు మళ్లీ గర్భప్రవేశం చేయడు. సౌమ్యస్థానం నుండి భగవాన్ కుక్కుటేశ్వరుడు ఇక్కడికి వచ్చెను.

Verse 80

हरेश्वरो हरिश्चंद्रात्क्षेत्रादत्र समागतः । हरिश्चंद्रेश्वरपुरः पूजितो जयदः सदा

హరిశ్చంద్ర క్షేత్రం నుండి హరేశ్వరుడు ఇక్కడికి వచ్చెను. హరిశ్చంద్రేశ్వరుని ముందర పూజింపబడినవాడు సదా విజయప్రదుడు.

Verse 81

इह शर्वः समायातः स्थानान्मध्यमकेश्वरात् । चतुर्वेदेश्वरं लिंगं पुरोधाय व्यवस्थितम्

ఇక్కడ శర్వుడు (శివుడు) మధ్యమకేశ్వరస్థానము నుండి వచ్చి, చతుర్వేదేశ్వర లింగమును అగ్రస్థానమందు ప్రతిష్ఠించెను.

Verse 82

शर्वं लिंगं समभ्यर्च्य काश्यां परमसिद्धिकृत् । न जातु जंतुपदवीं प्राप्नुयात्क्वापि मानवः

కాశీలో శర్వలింగమును సమ్యక్ ఆరాధించినవాడు పరమసిద్ధిని పొందును; మనుష్యుడు ఎక్కడా మరల జంతుపదవిని పొందడు.

Verse 83

स्थलेश्वरान्महालिंगं प्रादुर्भूतं परंत्विह । यत्र यज्ञेश्वरं लिंगं सर्वलिंगफलप्रदम्

స్థలేశ్వరుని నుండి ఇక్కడ పరమ మహాలింగం ప్రాదుర్భవించింది. ఇక్కడ యజ్ఞేశ్వర నామక లింగం ఉంది; అది సమస్త లింగార్చన ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 84

महालिंगं समभ्यर्च्य महाश्रद्धासमन्वितः । महतीं श्रियमाप्नोति लोकेत्र च परत्र च

మహాశ్రద్ధతో మహాలింగాన్ని సమ్యక్‌గా ఆరాధించినవాడు ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ మహత్తర శ్రీ-సంపదను పొందుతాడు.

Verse 85

इह लिंगं सहस्राक्षं सुवर्णाख्यात्समागतम् । यस्य संदर्शनात्पुंसां ज्ञानचक्षुः प्रजायते

ఇక్కడ సువర్ణాఖ్య స్థలమునుండి వచ్చిన సహస్రాక్ష నామక లింగం ఉంది. దాని దర్శనమాత్రంతో మనుష్యులకు జ్ఞానచక్షువు జనిస్తుంది.

Verse 86

शैलेश्वरादवाच्यां तु सहस्राक्षेश्वरं विभुम् । दृष्ट्वा जन्मसहस्राणां शतानां पातकं त्यजेत्

అవాచ్యా ప్రాంతంలోని శైలేశ్వరుని నుండి విభువైన సహస్రాక్షేశ్వరుడు ప్రాదుర్భవించాడు. ఆయన దర్శనంతో మనిషి వేల జన్మల వందల పాపాలను విడిచిపెడతాడు.

Verse 87

हर्षिताद्धर्षितं चात्र प्रादुरासीत्तमोहरम् । लिंगंहर्षप्रदं पुंसां दर्शनात्स्पर्शनादपि

హర్షితుని నుండి ఇక్కడ హర్షిత నామక లింగం ప్రాదుర్భవించింది; అది తమస్సు (అజ్ఞానం)ను హరించేది. ఈ లింగం దర్శనంతోనూ స్పర్శతోనూ భక్తులకు ఆనందం ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 88

मंत्रेश्वर समीपे तु प्रासादो हर्षितेशितुः । तद्विलोकनतः पुंसां नित्यं हर्ष परंपरा

మంత్రేశ్వరుని సమీపంలో హర్షితేశితుని ప్రాసాదసమానమైన ఆలయం ఉంది. దాని దర్శనమాత్రంతోనే జనులకు నిత్యనూతన ఆనంద పరంపర అఖండంగా కలుగుతుంది।

Verse 89

इह स्वयं समायातो रुद्रो रुद्रमहालयात् । यस्य दर्शनतो यांति रुद्रलोके नराः स्फुटम्

ఇక్కడ రుద్రుడు స్వయంగా రుద్రమహాలయమునుండి వచ్చియున్నాడు. ఆయన దర్శనమాత్రంతోనే మనుష్యులు స్పష్టంగా రుద్రలోకాన్ని పొందుతారు।

Verse 90

यैस्तु रुद्रेश्वरं लिंगं काश्यामत्र समर्चितम् । ते रुद्ररूपिणो मर्त्या विज्ञेया नात्र संशयः

కాశీలో ఇక్కడ రుద్రేశ్వర లింగాన్ని సమ్యకంగా ఆరాధించినవారు, మానవులై ఉన్నా రుద్రస్వరూపులే అని తెలుసుకోవాలి; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 91

त्रिपुरेश समीपे तु दृष्ट्वा रुद्रेश्वरं विभुम् । रुद्रास्त इव विज्ञेया जीवंतोपि मृता अपि

త్రిపురేశుని సమీపంలో మహావిభువైన రుద్రేశ్వరుని దర్శించినవారు, జీవించి ఉన్నా మరణించినా, రుద్రులే అన్నట్లు భావించబడాలి।

Verse 92

आगादिह महादेवो वृषेशो वृषभध्वजात् । बाणेश्वरस्य लिंगस्य समीपे वृषदः सदा

ఇక్కడ మహాదేవుడు వృషేశుడు, వృషభధ్వజధారి ప్రభువు ధామమునుండి వచ్చియున్నాడు. బాణేశ్వర లింగ సమీపంలో సదా నిలిచి వృష-వరము—స్థైర్యం, బలం, ఆధారం—ప్రదానం చేస్తాడు।

Verse 93

इहागतं तु केदारादीशानेश्वर संज्ञितम् । तद्द्रष्टव्यं प्रतीच्यां च लिंगं प्रह्लादकेशवात्

కేదారమునుండి ఇక్కడికి వచ్చిన ‘ఈశానేశ్వర’ అనే లింగము ఉంది. అది పశ్చిమ దిశలో ప్రహ్లాద-కేశవ సమీపమున దర్శనీయము।

Verse 94

ईशानेशं समभ्यर्च्य स्नात्वोत्तरवहांभसि । वसेदीशाननगरे ईशानसदृशप्रभः

ఈశానేశుని విధివిధానముగా ఆరాధించి, ఉత్తరవహా జలములో స్నానము చేసి, ఈశాన-నగరములో నివసించవలెను; అప్పుడు అతడు ఈశానుని సమానమైన కాంతితో ప్రకాశిస్తాడు।

Verse 95

भैरवाद्भैरवी मूर्तिरत्रायाता मनोहरा । संहारभैरवो नाम द्रष्टव्यः स प्रयत्नतः

భైరవుని నుండి ఇక్కడ మనోహరమైన భైరవీ మూర్తి అవతరించింది. ఆయన ‘సంహారభైరవ’ అనే నామముతో ప్రసిద్ధుడు; శ్రద్ధతో అన్వేషించి దర్శించవలెను।

Verse 96

पूजनात्सर्वसिद्ध्यै स प्राच्यां खर्वविनायकात् । संहारभैरवः काश्यां संहरेदघसंततिम्

ఆయనను పూజించుటవలన సమస్త సిద్ధులు లభిస్తాయి. తూర్పు దిశలో ఖర్వ-వినాయక సమీపమున, కాశీలోని సంహారభైరవుడు పాపసంతతిని నశింపజేస్తాడు।

Verse 97

उग्रः कनखलात्तीर्थादाविरासेह सिद्धिदः । तद्विलोकनतो नृणामुग्रं पापं प्रणश्यति

కనఖల తీర్థమునుండి సిద్ధిదాత అయిన ఉగ్రుడు ఇక్కడ అవిర్భవించాడు. ఆయన దర్శనమాత్రముచేత మనుష్యుల ఘోర పాపము నశిస్తుంది।

Verse 98

उग्रं लिंगं सदा सेव्यं प्राच्यामर्कविनायकात् । अत्युग्रा अपि नश्येयुरुपसर्गास्तदर्चनात्

అర్కవినాయకుని తూర్పు దిశలో ఉన్న ఉగ్ర లింగాన్ని నిత్యం సేవించి పూజించాలి. దాని అర్చనచేత అత్యంత భయంకరమైన ఉపద్రవాలు, విపత్తులు కూడా నశిస్తాయి।

Verse 99

वस्त्रापथान्महाक्षेत्राद्भवो नाम स्वयं विभुः । भीमचंडी समीपे तु प्रादुरासीदिह प्रभो

ఈ మహాక్షేత్రంలో వస్త్రాపథం నుండి స్వయంభూ సర్వవిభువు ప్రభువు ‘భవ’ అనే నామంతో భీమచండీ సమీపంలో ఇక్కడ ప్రాదుర్భవించాడు।

Verse 100

भवेश्वरं समभ्यर्च्य भवेनाविर्भवेन्नरः । प्रभुर्भवति सर्वेषां राज्ञामाज्ञाकृतामिह

భవేశ్వరుని సమ్యక్గా అర్చించి పూజించినవాడు భవసమానమైన తేజస్సు, ప్రభావాన్ని పొందుతాడు. ఇక్కడ అతడు రాజులందరిలో ప్రభువై, అతని ఆజ్ఞ అమలవుతుంది।

Verse 110

नैपालाच्च महाक्षेत्रादायात्पशुपतिस्त्विह । यत्र पाशुपतो योग उपदिष्टः पिनाकिना

నేపాల్ మహాక్షేత్రం నుండి పశుపతి ఇక్కడికి వచ్చాడు. పినాకధారి శివుడు పాశుపత యోగాన్ని ఉపదేశించిన స్థలం ఇదే।

Verse 120

नकुलीशात्पुरोभागे दृष्टा भीमेश्वरं प्रभुम् । महाभीमानि पापानि प्रणश्यंति हि तत्क्षणात्

నకులీశుని ముందర ప్రభువు భీమేశ్వరుని దర్శించగానే మహాభయంకరమైన పాపాలు కూడా క్షణమాత్రంలో నశిస్తాయి।

Verse 130

हेमकूटाद्विरूपाक्षं लिंगमत्राविरास ह । महेश्वरादवाच्यां च दृष्टं संसारतारकम्

హేమకూటం నుండి విరూపాక్ష లింగం ఇక్కడ అవిర్భవించింది. మహేశ్వరుని దక్షిణ భాగంలో అది సంసారసాగరాన్ని దాటించు తారకముగా దర్శనమిస్తుంది.

Verse 140

मत्स्योदर्यां हि ये स्नाता यत्रकुत्रापि मानवाः । कृतपिंडप्रदानास्ते न मातुरुदरेशयाः

ఎక్కడ ఉన్నా, మత్స్యోదరీలో స్నానం చేసి పిండప్రదానం చేసిన మనుష్యులు మళ్లీ తల్లి గర్భంలో శయించరు.

Verse 150

शेषवासुकिमुख्यैश्च तत्प्रासादो महानिह । मणिमाणिक्यरत्नौघैर्निरमायि प्रयत्नतः

ఇక్కడ ఆ మహా ప్రాసాదసమానమైన మందిరాన్ని శేషుడు, వాసుకి మొదలైన ప్రధాన నాగులు శ్రమతో నిర్మించారు; మణి, మాణిక్య, రత్నసమూహాల ప్రవాహాలతో అది అలంకరించబడింది.

Verse 160

नैर्कत्यां दिशि तल्लिंगं निरृतेश्वरसंज्ञकम् । पौलस्त्यराघवात्पश्चात्पूजितं सर्वदुष्टहृत्

నైరృత దిశలో ఉన్న ఆ లింగం ‘నిరృతేశ్వర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధం. తరువాత పులస్త్య వంశజుడైన రాఘవుడు దానిని పూజించాడు; అది సమస్త దుష్టత్వం, అపశకున ప్రభావాలను హరిస్తుంది.

Verse 170

एतान्यायतनानीश आनिनाय महांति च । शेषयित्वांशमात्रं च तस्मिन्क्षेत्रे निजे निजे

ప్రభువు ఈ మహా ఆలయాలను ఇక్కడికి తీసుకొచ్చాడు; అయితే ప్రతి దాని ఒక భాగాన్ని వాటి వాటి స్వస్థల క్షేత్రంలోనే మిగిల్చి, అవి తమ తమ స్థానాల్లో ప్రతిష్ఠితంగా ఉండేలా చేశాడు.

Verse 180

शिलादतनयोप्यैशीं मूर्द्धन्याज्ञां विधाय च । आहूय सर्वतो दुर्गाः प्रतिदुर्गं न्यवेशयत्

శిలాదుని కుమారుడైనవాడూ ఈ పరమ ఆజ్ఞను విధిరూపంగా ప్రకటించి, అన్ని దిక్కుల నుండీ దుర్గా-రక్షక దేవతలను పిలిపించి, క్షేత్రరక్షార్థం ప్రతి దుర్గంలో ఒక్కొక్కటిగా నియమించాడు।

Verse 182

श्रुत्वाष्टषष्टिमेतां वै महायतन संश्रयाम् । न जातु प्रविशेन्मर्त्यो जनन्या जाठरीं दरीम्

మహాయతనానికి సంబంధించిన ఈ అష్టషష్టి (వృత్తాంతం) విని, ఏ మానవుడూ ఎప్పటికీ జననీ యొక్క జఠర-గుహ—మాతృఉదర కందరంలో ప్రవేశించకూడదు।