Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 23

Devanagari script

त्रिलोचनादुदीच्यां तु तद्दृष्टमुक्तये मतम् । महोत्कटेश्वरं लिंगं मरुत्कोटादिहागतम् । कामेश्वरोत्तरे भागे दृष्टं विमलसिद्धिदम्

Transliteration

trilocanādudīcyāṃ tu taddṛṣṭamuktaye matam | mahotkaṭeśvaraṃ liṃgaṃ marutkoṭādihāgatam | kāmeśvarottare bhāge dṛṣṭaṃ vimalasiddhidam

Translation

త్రిలోచనుని ఉత్తరదిశలో దాని దర్శనం మోక్షప్రదమని భావించబడింది. మరుత్కోట నుండి ఇక్కడికి వచ్చిన మహోత్కటేశ్వర లింగము. కామేశ్వరుని ఉత్తర భాగంలో దీని దర్శనంతో నిర్మల సిద్ధి లభిస్తుంది.

Word by Word

• त्रिलोचनात्: from Trilocana (Śiva)
• त्रिलोचनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: त्रिलोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; समासः त्रि+लोचन (षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः, 'three-eyed')

• उदीच्याम्: in the northern direction/region
• उदीच्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उदीची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थे

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; सर्वनाम

• दृष्टम्: seen
• दृष्टम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• मुक्तये: for liberation
• मुक्तये: Sampradana (Recipient/Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन

• मतम्: (it is) considered/opined
• मतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• महोत्कटेश्वरम्: Mahotkaṭeśvara
• महोत्कटेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महोत्कट + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; समासः महोत्कटस्य ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मरुत्कोटात्: from Marutkoṭa
• मरुत्कोटात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मरुत्कोट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; समासः मरुतां कोटिः/कोटः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)

• आगतम्: come/arrived
• आगतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आ-गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (लिङ्गम् इति विशेषणम्)

• कामेश्वर-उत्तरे: to the north of Kāmeśvara
• कामेश्वर-उत्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: कामेश्वर (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः कामेश्वरस्य उत्तरे (षष्ठी-तत्पुरुष)

• भागे: in the part/area
• भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• दृष्टम्: seen
• दृष्टम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• विमलसिद्धिदम्: granting pure accomplishment
• विमलसिद्धिदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विमल + सिद्धि + द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः विमलायाः सिद्धेः दम्/दम् (उपपद-तत्पुरुष; 'giver of pure success')

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahotkaṭeśvara (liṅga)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim approaches a northern Kāśī shrine: Mahotkaṭeśvara-liṅga under a small canopy, with directional markers ‘Trilocana’ and ‘Kāmeśvara’ implied; priests offer bilva and water; the sense of a ‘brought-from-Marutkoṭa’ sacred presence is shown as a subtle aura or procession memory.

Characters & Entities

• Trilocana
• Mahotkaṭeśvara Liṅga
• Marutkoṭa
• Kāmeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s sacred topography is a liberation-map: specific directions and darśanas are taught as mokṣa-bestowing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mahotkaṭeśvara Liṅga near the northern side of Trilocana and the northern part of Kāmeśvara in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (pilgrim visitation) of the indicated liṅgas/locations is the implied observance.