Adhyaya 1

Verse 1

अथ श्रीकाशीखंडोत्तरार्धं प्रारभ्यते । श्रीगणेशाय नमः । अगस्तिरुवाच । पार्वती हृदयानंद सर्वज्ञांगभव प्रभो । किंचित्प्रष्टुमनाः स्वामिंस्तद्भवान्वक्तुमर्हति

ఇప్పుడు శ్రీకాశీఖండ ఉత్తరార్థం ప్రారంభమగుచున్నది. శ్రీగణేశాయ నమః. అగస్త్యుడు పలికెను—హే ప్రభో! పార్వతీ హృదయానందా, హే సర్వజ్ఞా, హే అంగభవ (స్కంద)! నేను కొంత ప్రశ్నించదలచితిని; దయచేసి మీరు వివరించవలెను।

Verse 2

दक्ष प्रजापतेः पुत्री कश्यपस्य परिग्रहः । गरुत्मतः प्रसूः साध्वी कुतो दास्यमवाप सा

ఆమె దక్షప్రజాపతి కుమార్తె, కశ్యపుని ధర్మపత్నీ, గరుడుని సాధ్వీ జనని—అయితే ఆమె దాస్యస్థితికి ఎలా చేరింది?

Verse 3

स्कंद उवाच । हंजिकात्वं यथा प्राप्ता विनता सा तपस्विनी । तदप्यहं समाख्यामि निशामय महामते

స్కందుడు పలికెను—తపస్విని వినత హంజికా స్థితిని ఎలా పొందిందో, అది కూడా నేను వివరించెదను; ఓ మహామతీ, శ్రద్ధగా వినుము.

Verse 4

कद्रूरजीजनत्पुत्राञ्शतं कश्यपतः पुरा । उलूकमरुणं तार्क्ष्यमसूत विनता त्रयम्

పూర్వకాలంలో కద్రూ కశ్యపుని ద్వారా వందమంది కుమారులను కనెను; వినత మాత్రం ముగ్గురిని—ఉలూక, అరుణ, తార్క్ష్య (గరుడ).

Verse 5

कौशिको राज्यमाप्यापि श्रेष्ठत्वात्पक्षिणां मुने । निर्गुणत्वाच्च तैः सर्वैः स राज्यादवरोपितः

ఓ మునీ, పక్షుల్లో శ్రేష్ఠుడనని కౌశికుడు రాజ్యాన్ని పొందినప్పటికీ, గుణహీనత వల్ల వారందరూ అతనిని సింహాసనం నుండి దించివేశారు.

Verse 6

क्रूराक्षोयं दिवांधोयं सदा वक्रनखस्त्वसौ । अतीवोद्वेगजनकं सर्वेषामस्य भाषणम्

ఇవాడు క్రూరదృష్టి గలవాడు, ఇవాడు పగలు అంధుడు; ఇతని గోర్లు ఎల్లప్పుడూ వంకరగా ఉంటాయి; ఇతని మాటలు అందరికీ తీవ్రమైన కలవరాన్ని కలిగిస్తాయి.

Verse 7

इत्थं तस्य गुणग्रामान्विकथ्य बहुशः खगाः । नाद्यापि वृण्वते राज्ये कमपि स्वैरचारिणः

ఈ విధంగా అతని గుణసమూహాన్ని మళ్లీ మళ్లీ వర్ణించి పక్షులు పలికాయి—ఈ రోజుకీ స్వేచ్ఛాచారిగా ప్రవర్తించేవాడిని రాజుగా ఎవరినీ ఎన్నుకోము।

Verse 8

कौशिकेथ तथावृत्ते पुत्रवीक्षणलालसा । अंडं प्रस्फोटयामास मध्यमं विनता तदा

ఓ కౌశికా! అలా జరిగినప్పుడు కుమారుని దర్శించాలనే తపనతో వినత అప్పుడు మధ్య అండాన్ని పగలగొట్టింది।

Verse 9

पूर्णे वर्षसहस्रे तु प्रस्फोट्य घटसंभव । तदभेदितयौत्सुक्यादंडमष्टमके शते

ఓ ఘటసంభవా! సంపూర్ణంగా వెయ్యేళ్లు గడిచిన తరువాత, ‘ఇప్పటికీ పగలలేదు’ అనే ఉత్కంఠతో ఆమె ఎనిమిదవ శతంలో (ఎనిమిది వందలలో) అండాన్ని పగలగొట్టింది।

Verse 10

तावत्सर्वाणि गात्राणि तस्यातिमहसः शिशोः । ऊर्वोरुपरिसिद्धानि दंडांतर्निवासिनः

అంతవరకు ఆ అత్యంత తేజస్సుగల శిశువుకు అన్ని అవయవాలు తొడల పైభాగం వరకే ఏర్పడ్డాయి—దండం లోపల నివసించవలసినవాడిలా।

Verse 11

अंडान्निर्गतमात्रेण क्रोधारुणमुखश्रिया । अर्धनिष्पन्नदेहेन शिशुना शापिता प्रसूः

అండం నుండి బయటికి వచ్చిన క్షణమే, కోపంతో ఎర్రబడిన ముఖకాంతితో, అర్ధంగా ఏర్పడిన దేహమున్న ఆ శిశువు తన తల్లిని శపించాడు।

Verse 12

जनयित्रि त्वया दृष्ट्वा काद्रवेयान्स्वलीलया । खेलतो मातुरुत्संगे यदंडं व्याधित द्विधा

హే జనయిత్రీ! కద్రూ పుత్రులను చూసి కేవలం లీలగా, నేను నీ ఒడిలో ఆడుతుండగా, నీవు నా అండాన్ని రెండు ముక్కలుగా పగలగొట్టితివి।

Verse 13

तदनिष्पन्न सर्वांगः शपामि त्वा विहंगमे । तेषामेवैधि दासी त्वं सपत्न्यंग भुवामिह

అందుచేత నా అవయవాలు అపూర్ణమయ్యాయి; హే పక్షిణీ-మాతా, నిన్ను శపిస్తున్నాను—ఈ భూమిపై వారికే దాసిగా ఉండు, హే సపత్న్యంగమా!

Verse 14

वेपमानाथ तच्छापादिदं प्रोवाच पक्षिणी । अनूरो ब्रूहि मे शापावसानं मातुरंगज

ఆ శాపంతో వణికిపోయిన పక్షిణీ ఇలా పలికింది—హే అనూరూ, నా దేహజ సుతా, నా శాపానికి అంతం ఎప్పుడు వస్తుందో చెప్పు।

Verse 15

अनूरुरुवाच । अंडं तृतीयं मा भिंधि ह्यनिष्पन्नं ममेव हि । अस्मिन्नंडे भविष्यो यः स ते दास्यं हरिष्यति

అనూరు అన్నాడు—మూడవ అండాన్ని పగలగొట్టకుము; అది నాదే, ఇంకా అపూర్ణమే. ఈ అండం నుండి పుట్టేవాడు నీ దాస్యాన్ని తొలగిస్తాడు।

Verse 16

इत्युक्त्वा सोरुणोगच्छदुड्डीयानंदकाननम् । यत्र विश्वेश्वरो दद्यादपि पंगोः शुभां गतिम्

ఇలా చెప్పి అరుణుడు ఎగిరి ఉడ్డీయాన ఆనందకాననానికి వెళ్లెను; అక్కడ విశ్వేశ్వరుడు లంగడికీ శుభగతిని ప్రసాదించును।

Verse 17

एतत्ते पृच्छतः ख्यातं विनता दास्यकारणम् । मुने प्रसंगतो वच्मि अरुणादित्यसंभवम्

ఓ మునీ! నీవు అడిగినందున వినత దాస్యానికి ప్రసిద్ధ కారణాన్ని నేను తెలిపాను. ఇప్పుడు సందర్భానుసారం అరుణుని వృత్తాంతమును, అరుణాదిత్యుని ప్రాకట్యమును వివరిస్తాను.

Verse 18

अनूरुत्वादनूरुर्योरुणः क्रोधारुणो यतः । वाराणस्यां तपस्तप्त्वा तेनाराधि दिवाकरः

తొడలు లేనందున (అనూరుత్వం) అతడు ‘అనూరు’ అని పిలువబడెను; క్రోధంతో అరుణవర్ణుడై ‘అరుణ’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను. వారాణసీలో తపస్సు చేసి, దివాకరుడైన సూర్యదేవుని ఆరాధించి ప్రసన్నం చేసెను.

Verse 19

सोपि प्रसन्नो दत्त्वाथ वरांस्तस्मा अनूरवे । आदित्यस्तस्य नाम्नाभूदरुणादित्य इत्यपि

అప్పుడు ప్రసన్నుడైన సూర్యదేవుడు ఆ అనూరునికి వరములు ప్రసాదించెను. అలాగే ఆదిత్యుడు కూడా అతని నామముచే ‘అరుణాదిత్య’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను.

Verse 20

अर्क उवाच । तिष्ठानूरो मम रथे सदैव विनतात्मज । जगतां च हितार्थाय ध्वांतं विध्वंसयन्पुरः

అర్కుడు (సూర్యుడు) పలికెను—ఓ వినతాపుత్ర అరుణా! నీవు ఎల్లప్పుడూ నా రథముపై నిలిచి, లోకాల హితార్థమై నా ముందున్న అంధకారాన్ని నశింపజేయుము.

Verse 21

अत्र त्वत्स्थापितां मूर्तिं ये भजिष्यंति मानवाः । वाराणस्यां महादेवोत्तरे तेषां कुतो भयम्

వారాణసీలో మహాదేవుని ఉత్తరభాగమున నీవు స్థాపించిన ఈ మూర్తిని ఇక్కడ ఎవరు భజించి పూజిస్తారో, వారికి భయం ఎక్కడి నుంచి కలుగును?

Verse 22

येर्चयिष्यंति सततमरुणादित्यसंज्ञकम् । मामत्र तेषां नो दुःखं न दारिद्र्यं न पातकम्

ఇక్కడ ‘అరుణాదిత్య’ అనే నామంతో నన్ను నిరంతరం ఆరాధించువారికి దుఃఖమూ లేదు, దారిద్ర్యమూ లేదు, పాపమూ లేదు।

Verse 23

व्याधिभिर्नाभिभूयंते नो पसर्गैश्च कैश्चन । शोकाग्निना न दह्यंते ह्यरुणादित्यसेवनात्

అరుణాదిత్య సేవవలన వారు వ్యాధులచే జయింపబడరు, ఏ ఉపద్రవముచేతనూ బాధింపబడరు; శోకాగ్ని వారిని దహించదు।

Verse 24

अथ स्यंदनमारोप्य नीतवानरुणं रविः । अद्यापि स रथे सौरे प्रातरेव समुद्यति

అప్పుడు రవి అరుణుని రథంపై ఎక్కించి వెంట తీసికెళ్లెను; ఈనాటికీ సౌరరథముపై అతడు ప్రాతఃకాలమే ఉదయించుచున్నాడు।

Verse 25

यः कुर्यात्प्रातरुत्थाय नमस्कारं दिनेदिने । अरुणाय ससूर्याय तस्य दुःखभयं कुतः

యెవడు ప్రాతఃకాలం లేచి ప్రతిదినం అరుణునితో కూడిన సూర్యునికి నమస్కారం చేయునో, అతనికి దుఃఖభయము ఎక్కడిది?

Verse 26

अरुणादित्यमाहात्म्यं यः श्रोष्यति नरोत्तमः । न तस्य दुष्कृतं किंचिद्भविष्यति कदाचन

అరుణాదిత్య మహాత్మ్యమును వినుచున్న ఉత్తమ నరునికి ఎప్పటికీ ఏ దుష్కృతమూ కలుగదు।

Verse 27

स्कंद उवाच । वृद्धादित्यस्य माहात्म्यं शृणु ते कथयाम्यहम् । यस्य श्रवणमात्रेण नरो नो दुष्कृतं भजेत्

స్కందుడు పలికెను—వృద్ధాదిత్య మహాత్మ్యాన్ని వినుము; నేను నీకు వివరిస్తాను. దాని శ్రవణమాత్రంతోనే మనిషి పాపకర్మలలో పడడు.

Verse 28

पुरात्र वृद्धहारीतो वाराणस्यां महातपाः । महातपः समृद्ध्यर्थं समाराधितवान्रविम्

పూర్వకాలంలో వారాణసీలో వృద్ధహారీత అనే మహాతపస్వి తన తపస్సు సమృద్ధి కొరకు రవి (సూర్యుడు)ను ఆరాధించాడు.

Verse 29

मूर्तिं संस्थाप्य शुभदां भास्वतः शुभलक्षणाम् । दक्षिणेन विशालाक्ष्या दृढभक्तिसमन्वितः

భాస్వత్ (ప్రకాశమయ సూర్య) యొక్క శుభలక్షణములతో కూడిన వరప్రదాయిని మూర్తిని స్థాపించి, అతడు విశాలాక్షీ దేవి దక్షిణభాగంలో దృఢభక్తితో నిలిచెను.

Verse 30

तुष्टस्तस्मै वरं प्रादाद्ब्रध्नो वृद्धतपस्विने । अलं विलंब्य याचस्व कस्ते देयो वरो मया

సంతోషించిన బ్రధ్న (సూర్యుడు) ఆ వృద్ధ తపస్వికి వరమిచ్చెను—“ఇక ఆలస్యం చాలు; కోరుము! నేను నీకు ఏ వరం ఇవ్వాలి?”

Verse 31

सोथ प्रसन्नाद्द्युमणेरवृणीत वरं मुनिः । यदि प्रसन्नो भगवान्युवत्वं देहि मे पुनः

అప్పుడు ప్రసన్నుడైన ద్యుమణి (సూర్యుడు) నుండి ముని వరం కోరెను—“భగవాన్ ప్రసన్నుడైతే, నాకు మళ్లీ యౌవనాన్ని ప్రసాదించుము.”

Verse 32

तपःकरण सामर्थ्यं स्थविरस्य न मे यतः । पुनस्तारुण्यमाप्तोहं चरिष्याम्युत्तमं तपः

వృద్ధావస్థలో తపస్సు చేయుటకు నాకు సామర్థ్యం లేదు. మళ్లీ యౌవనం పొందిన నేను పునః ఉత్తమ తపస్సును ఆచరిస్తాను.

Verse 33

तप एव परो धर्मस्तप एव परं वसु । तप एव परः कामो निर्वाणं तप एव हि

తపస్సే పరమ ధర్మము, తపస్సే పరమ ధనము. తపస్సే పరమ కోరిక; నిజముగా నిర్వాణమూ తపస్సువలననే లభిస్తుంది.

Verse 34

ऋतेन तपसः क्वापि लभ्या ऐश्वर्यसंपदः । पदं ध्रुवादिभिः प्रापि केवलं तपसो बलात्

తపస్సు లేక ఎక్కడా ఐశ్వర్యసంపదలు లభించవు. ధ్రువాది మహాత్ములు పొందిన పరమపదమూ కేవలం తపోబలమువల్లనే.

Verse 36

धिग्जरांप्राणिनामत्र यया सर्वो विरज्यति । जरातुरेंद्रियग्रामे स्त्रियोपि नयतः स्वसात्

ప్రాణులలో ఆ జరను ధిక్కరించాలి; దానివల్ల అందరూ విరక్తులవుతారు. జరతో ఇంద్రియసమూహం క్షీణించినప్పుడు స్త్రీలూ స్వభావబలంతో వశం కాకపోతారు.

Verse 37

वरं मरणमेवास्तु मा जरास्त्वतिशोच्यकृत् । क्षणं दुःखं च मरणं जरा दुःखं क्षणेक्षणे

మరణమే మేలుగాక; జరా అతిశయ శోకాన్ని కలిగించకూడదు. మరణదుఃఖం క్షణమాత్రమే; జరాదుఃఖం క్షణక్షణమూ ఉంటుంది.

Verse 38

कांक्षंति दीर्घतपसे चिरमायुर्जितेंद्रियाः । धनं दानाय पुत्राय कलत्रं मुक्तये धियम्

ఇంద్రియజయులు దీర్ఘతపస్సు మరియు దీర్ఘాయుష్షును కోరుతారు; దానార్థం ధనం, వంశవృద్ధికి పుత్రుడు, ధర్మార్థం భార్య, మోక్షార్థం వివేకబుద్ధిని అభిలషిస్తారు।

Verse 39

वृद्धस्यवार्धकं ब्रध्नस्तत्क्षणादपहृत्य वै । ददौ च चारुता हेतुं तारुण्यं पुण्यसाधनम्

బ్రధ్నుడు ఆ వృద్ధుని వృద్ధాప్యదౌర్భల్యాన్ని క్షణమాత్రంలో తొలగించి, పుణ్యసాధనానికి కారణమైన యౌవనాన్ని మరియు సౌందర్యాన్ని ప్రసాదించాడు।

Verse 40

एवं स वृद्धहारीतो वाराणस्यां महामुनिः । संप्राप्य यौवनं ब्रध्नात्तप उग्रं चचार ह

ఇలా వృద్ధాప్యభారంతో ఉన్న మహాముని హారీతుడు బ్రధ్నుని నుండి యౌవనాన్ని పొందిన తరువాత వారాణసీలో ఘోర తపస్సు చేశాడు।

Verse 41

वृद्धेनाराधितो यस्माद्धारीतेन तपस्विना । आदित्यो वार्धकहरो वृद्धादित्यस्ततः स्मृतः

వృద్ధావస్థలో తపస్వి హారీతుడు ఆదిత్యుని ఆరాధించినందున, జరను హరించే ఆ ఆదిత్యుడు ‘వృద్ధాదిత్యుడు’ అని స్మరించబడతాడు।

Verse 42

वृद्धादित्यं समाराध्य वाराणस्यां घटोद्भव । जरा दुर्गति रोगघ्नं बहवः सिद्धिमागताः

ఓ ఘటోద్భవా! వారాణసీలో వృద్ధాదిత్యుని విధివిధానంగా ఆరాధిస్తే—జర, దుర్గతి, రోగాలను నశింపజేసే ఆయన కృపతో—అనేకులు సిద్ధిని పొందారు।

Verse 43

वृद्धादित्यं नमस्कृत्य वाराणस्या रवौ नरः । लभेदभीप्सितां सिद्धिं न क्वचिद्दुर्गतिं लभेत्

వారణాసిలోని సూర్యస్వరూపుడైన వృద్ధాదిత్యునికి నమస్కరించిన మనిషి కోరిన సిద్ధిని పొందుతాడు; ఎక్కడా దుర్గతిని పొందడు.

Verse 44

स्कंद उवाच । अतः परं शृणु मुने केशवादित्यमुत्तमम् । यथा तु केशवं प्राप्य सविता ज्ञानमाप्तवान्

స్కందుడు పలికెను—ఓ మునీ, ఇకపై పరమ కేశవాదిత్యుని విషయమును వినుము; కేశవుని చేరి సవితా తత్త్వజ్ఞానాన్ని ఎలా పొందెనో.

Verse 45

व्योम्नि संचरमाणेन सप्ताश्वेनादिकेशवः । एकदा दर्शिभावेन पूजयंल्लिंगमैश्वरम्

సప్తాశ్వయుక్తుడై ఆకాశంలో సంచరించే సవితా వాహనంపై ఉన్న ఆదికేశవుడు ఒకసారి దర్శనాభిలాషతో ఈశ్వరుని ఐశ్వర్యలింగాన్ని పూజించెను.

Verse 46

कौतुकादिव उत्तीर्य हरे रविरुपाविशत् । निःशब्दो निश्चलः स्वस्थो महाश्चर्यसमन्वितः

కౌతుకంతో దిగివచ్చినట్లుగా రవి హరి సమీపానికి చేరి కూర్చున్నాడు—నిశ్శబ్దంగా, నిశ్చలంగా, ప్రశాంతంగా, మహా ఆశ్చర్యంతో నిండినవాడై.

Verse 47

प्रतीक्षमाणोवसरं किंचित्प्रष्टुमना हरिम् । हरिं विसर्जितार्चं च प्रणनाम कृतांजलिः

తగిన అవకాశాన్ని ఎదురుచూస్తూ, ఏదో అడగాలనే మనసుతో, పూజను ముగించి అతడు కృతాంజలిగా హరికి ప్రణామం చేసెను.

Verse 48

स्वागतं ते हरिः प्राह बहुमानपुरःसरम् । स्वाभ्याशं आसयामास भास्वंतं नतकंधरम्

హరి గౌరవపూర్వకంగా “స్వాగతం” అని పలికి, నమ్రంగా మెడ వంచిన ప్రకాశవంతుడైన సూర్యదేవుని దగ్గరకు తీసుకొని తన పక్కన ఆసీనుని చేశాడు।

Verse 49

अथावसरमालोक्य लोकचक्षुरधोक्षजम् । नत्वा विज्ञापयामास कृतानुज्ञोऽसुरारिणा

అనంతరం తగిన సమయాన్ని గమనించి లోకచక్షువు సూర్యదేవుడు అధోక్షజుడైన విష్ణువుకు నమస్కరించాడు; అసురారిచే అనుమతి పొందినవాడై తన విజ్ఞప్తిని సమర్పించాడు।

Verse 50

रविरुवाच । अंतरात्मासि जगतां विश्वंभर जगत्पते । तवापि पूज्यः कोप्यस्ति जगत्पूज्यात्र माधव

రవి (సూర్యుడు) పలికెను—హే విశ్వంభరా, హే జగత్పతే! నీవు సమస్త జీవుల అంతరాత్మవు. అయినా, హే మాధవా, జగత్తు పూజించే నిన్ను, ఇక్కడ నీవు కూడా పూజించే ఎవరో ఉన్నారా?

Verse 51

त्वत्तश्चाविर्भवेदेतत्त्वयि सर्वं प्रलीयते । त्वमेव पाता सर्वस्य जगतो जगतांनिधे

నీ నుండే ఈ జగత్తు అవిర్భవిస్తుంది, నీలోనే సమస్తం లయమవుతుంది. హే జగతాంనిధే, నీవే సమస్త జగత్తుకు ఏకైక రక్షకుడవు।

Verse 52

इत्याश्चर्यं समालोक्य प्राप्तोस्म्यत्र तवांतिकम् । किमिदं पूज्यते नाथ भवता भवतापहृत्

ఈ ఆశ్చర్యాన్ని చూసి నేను ఇక్కడ నీ సన్నిధికి వచ్చాను. హే నాథా, శరణాగతుల బాధను తొలగించేవాడా! నీవు ఏదిని/ఎవరిని పూజిస్తున్నావు?

Verse 53

इति श्रुत्वा हृषीकेशः सहस्रांशोरुदीरितम् । उच्चैर्माशंस सप्ताश्वं वारयन्करसंज्ञया

సహస్రకిరణుడైన సూర్యుడు పలికిన మాటలు విని హృషీకేశుడు (విష్ణువు) ఆయనను గట్టిగా స్తుతించాడు; చేతి సంకేతంతో సప్తాశ్వుని మృదువుగా ఆపాడు।

Verse 54

श्रीविष्णुरुवाच । देवदेवो महादेवो नीलकंठ उमापतिः । एक एव हि पूज्योत्र सर्वकारणकारणम्

శ్రీ విష్ణువు పలికెను—దేవదేవుడు మహాదేవుడు, నీలకంఠుడు, ఉమాపతి; ఆయనే ఇక్కడ ఏకైక పూజ్యుడు, సమస్త కారణాలకు కారణము।

Verse 55

अत्र त्रिलोचनादन्यं समर्चयतियोल्पधीः । सलोचनोपि विज्ञेयो लोचनाभ्यां विवर्जितः

ఇక్కడ త్రిలోచనుని తప్ప మరెవ్వరినైనా పూజించే అల్పబుద్ధి గలవాడు, కళ్లున్నా నిజమైన దృష్టి లేనివాడిగా తెలుసుకోవాలి।

Verse 56

एको मृत्युंजयः पूज्यो जन्ममृत्युजराहरः । मृत्युंजयं किलाभ्यर्च्य श्वेतो मृत्युंजयोभवत्

మృత్యుంజయుడే ఏకైక పూజ్యుడు—ఆయనే జన్మ, మృతి, జరలను హరించువాడు. నిజంగా మృత్యుంజయుని ఆరాధించి శ్వేతుడు మృత్యుజయుడయ్యాడు।

Verse 57

कालकालं समाराध्य भृंगी कालं जिगायवै । शैलादिमपि तत्याज मृत्युर्मृत्युंजयार्चकम्

కాలకాలుని సమారాధించి భృంగి నిజంగా కాలాన్ని జయించాడు; అలాగే మృత్యుంజయుని ఆర్చించే శైలాదిని మరణం కూడా విడిచిపెట్టింది।

Verse 58

विजिग्ये त्रिपुरं यस्तु हेलयैकेषु मोक्षणात् । तं समभ्यर्च्य भूतेशं को न पूज्यतमो भवेत्

త్రిపురాన్ని జయించిన భూతేశుడు శివుడు, కొందరికి అలక్ష్యంగా చేసిన కృత్యంతోనైనా మోక్షం ప్రసాదించువాడు—ఆయనను సమ్యగర్చించి ఎవడు అత్యంత పూజాభక్తుడుగా కాకపోవును?

Verse 59

त्रिजगज्जयिनो हेतोस्त्र्यक्षस्याराधनं परम् । को नाराधयति ब्रध्नसारस्य स्मरविद्विषः

మూడు లోకాలను జయించుటకై త్రినేత్రుడైన ప్రభువు ఆరాధనమే పరమము. కామవైరి, తేజోమయస్వరూపుడైన శివుని ఎవడు ఆరాధించడు?

Verse 60

यस्याक्षिपक्ष्मसंकोचाज्जगत्संकोचमेत्यदः । विकस्वरं विकासाच्च कस्य पूज्यतमो न सः

ఎవరి కనురెప్పలు మూసుకొనగానే ఈ జగత్తు సంకుచితమగును, తెరచుకొనగానే విస్తరించి వికసించును—ఆయన ఎవరికీ అత్యంత పూజ్యుడు కాడు?

Verse 61

शंभोर्लिंगं समभ्यर्च्य पुरुषार्थचतुष्टयम् । प्राप्नोत्यत्र पुमान्सद्यो नात्र कार्या विचारणा

ఇక్కడ శంభువు లింగాన్ని విధివిధానంగా పూజించినవాడు తక్షణమే ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షమనే నాలుగు పురుషార్థాలను పొందును; ఇందులో సందేహం అక్కరలేదు.

Verse 62

समर्च्य शांभवं लिंगमपिजन्मशतार्जितम् । पापपुंजं जहात्येव पुमानत्र क्षणाद्ध्रुवम्

ఇక్కడ శాంభవ లింగాన్ని పూజించినవాడు వంద జన్మలలో కూడబెట్టిన పాపరాశినీ క్షణమాత్రంలోనే నిశ్చయంగా విడిచిపెట్టును.

Verse 63

किंकिं न संभवेदत्र शिवलिंगसमर्चनात् । पुत्राः कलत्र क्षेत्राणि स्वर्गो मोक्षोप्यसंशयम्

ఇక్కడ శివలింగాన్ని సమ్యక్‌గా అర్చించినచో ఏది అసంభవం? పుత్రులు, భార్య, భూములు, స్వర్గం—నిస్సందేహంగా మోక్షమూ కలుగును।

Verse 64

त्रैलोक्यैश्वर्यसंपत्तिर्मया प्राप्ता सहस्रगो । शिवलिंगार्चनादेकात्सत्यंसत्यं पुनःपुनः

శివలింగాన్ని ఒక్కసారి అర్చించిన మాత్రాననే నేను త్రిలోకైశ్వర్యసంపత్తిని సహస్రగుణంగా పొందితిని—సత్యం, సత్యం, మళ్లీ మళ్లీ చెబుతున్నాను।

Verse 65

अयमेव परोयोगस्त्विदमेव परं तपः । इदमेव परं ज्ञानं स्थाणुलिंगं यदर्च्यते

ఇదే పరమయోగం, ఇదే పరమతపస్సు, ఇదే పరమజ్ఞానం—అంటే స్థాణు (శివ) లింగార్చనమే।

Verse 66

यैर्लिंगं सकृदप्यत्र पूजितं पार्वतीपतेः । कुतो दुःखभयं तेषां संसारे दुःखभाजने

ఇక్కడ పార్వతీపతి లింగాన్ని ఒక్కసారైనా పూజించినవారికి, దుఃఖభాజనమైన ఈ సంసారంలో దుఃఖభయం ఎక్కడ ఉంటుంది?

Verse 67

सर्वं परित्यज्य रवे यो लिंगं शरणं गतः । न तं पापानि बाधंते महांत्यपि दिवाकर

హే దివాకరా! ఎవడు సమస్తాన్ని విడిచి లింగశరణు పొందినాడో, అతనిని మహాపాపాలైనా బాధించలేవు।

Verse 68

लिंगार्चने भवेद्वृद्धिस्तेषामेवात्र भास्कर । येषां पुनर्भवच्छेदं चिकीर्षति महेश्वरः

హే భాస్కరా! ఈ పుణ్యక్షేత్రంలో లింగార్చన వలన నిజమైన ఆధ్యాత్మిక వృద్ధి, మహేశ్వరుడు ఎవరి పునర్జన్మబంధాన్ని ఛేదించదలచునో వారికే కలుగుతుంది।

Verse 69

न लिंगाराधनात्पुण्यं त्रिषुलोकेषु चापरम् । सर्वतीर्थाभिषेकः स्याल्लिंगस्नानांबु सेवनात्

త్రిలోకాలలో లింగారాధనకన్నా మించిన పుణ్యం లేదు; లింగస్నాన జలాన్ని సేవించుట వలన సమస్త తీర్థాభిషేక ఫలం లభిస్తుంది।

Verse 70

तस्माल्लिंगं त्वमप्यर्क समर्चय महेशितुः । संप्राप्तं परमां लक्ष्मीं महातेजोभि जृंभणीम्

కాబట్టి హే అర్కా! నీవు కూడా మహేశ్వరుని లింగాన్ని సమ్యక్‌గా ఆరాధించు; అప్పుడు మహాతేజస్సుతో విస్తరించే పరమ లక్ష్మీని, దివ్య సమృద్ధిని పొందుదువు।

Verse 71

इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यं तदारभ्य सहस्रगुः । विधाय स्फाटिकं लिंगं मुनेद्यापि समर्चयेत्

హరి వాక్యాన్ని విని సహస్రగు (సూర్యుడు) అప్పటినుండి స్ఫటిక లింగాన్ని నిర్మించి, హే మునీ, నేటికీ దానిని ఆరాధిస్తున్నాడు।

Verse 72

गुरुत्वेन तदाकल्य विवस्वानादिकेशवम् । तत्रोपतिष्ठतेद्यापि उत्तरेणादिकेशवात्

ఆదికేశవుని గురువుగా భావించి వివస్వాన్ (సూర్యుడు) నేటికీ అక్కడ ఉపస్థితుడై ఉంటాడు—ఆదికేశవుని ఉత్తర దిశలో నిలిచి।

Verse 73

अतः स केशवादित्यः काश्यां भक्ततमोनुदः । समर्चितः सदा देयान्मनसो वांछितं फलम्

అందుచేత కాశీలో భక్తుల అంధకారాన్ని తొలగించే కేశవాదిత్యుని నిత్యం భక్తితో ఆరాధిస్తే, ఆయన మనసు కోరిన ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తాడు।

Verse 74

केशवादित्यमाराध्य वाराणस्यां नरोत्तमः । परमं ज्ञानमाप्नोति येन निर्वाणभाग्भवेत्

వారణాసిలో కేశవాదిత్యుని ఆరాధించిన నరశ్రేష్ఠుడు పరమ జ్ఞానాన్ని పొందుతాడు; ఆ జ్ఞానంతో అతడు నిర్వాణభాగుడవుతాడు।

Verse 75

तत्र पादोदके तीर्थेकृतसर्वोदकक्रियः । विलोक्य केशवादित्यं मुच्यते जन्मपातकैः

అక్కడ పాదోదక తీర్థంలో సమస్త జలక్రియలు చేసి, కేశవాదిత్యుని దర్శనమాత్రంతోనే జన్మజన్మాంతర పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు।

Verse 76

अगस्ते रथसप्तम्यां रविवारो यदाप्यते । तदा पादोदके तीर्थे आदिकेशव सन्निधौ

అగస్త (భాద్రపద) మాసంలో రథసప్తమి ఆదివారంతో కలిసినప్పుడు, ఆదికేశవ సన్నిధిలోని పాదోదక తీర్థంలో విశేష పుణ్యకాలం ఏర్పడుతుంది।

Verse 77

स्नात्वोषसि नरो मौनी केशवादित्यपूजनात् । सप्तजन्मार्जितात्पापान्मुक्तो भवति तत्क्षणात्

ఉషస్సులో స్నానం చేసి మౌనం వహించి, కేశవాదిత్యుని పూజించడంతో మనిషి ఏడు జన్మలలో కూడిన పాపాల నుండి తక్షణమే విముక్తుడవుతాడు।

Verse 78

यद्यज्जन्मकृतं पापं मया सप्तसु जन्मसु । तन्मे रोगं च शोकं च माकरी हंतु सप्तमी

నా ఏడు జన్మలలో నేను చేసిన ఏ పాపమైతే ఉందో, దానిని నా రోగం మరియు శోకంతో కూడ మాకరీ సప్తమీ నశింపజేయుగాక।

Verse 79

एतज्जन्मकृतं पापं यच्च जन्मांतरार्जितम् । मनोवाक्कायजं यच्च ज्ञाताज्ञाते च ये पुनः

ఈ జన్మలో చేసిన పాపమూ, ఇతర జన్మల్లో సంపాదించిన పాపమూ; అలాగే మనస్సు, వాక్కు, కాయము ద్వారా పుట్టినదేదైనా—తెలిసి గానీ తెలియక గానీ—చేసినదంతా।

Verse 80

इति सप्तविधं पापं स्नानान्मे सप्तसप्तिके । सप्तव्याधिसमायुक्तं हर माकरि सप्तमि

ఇలా ఏడు విధాల పాపాన్ని—నా ‘సప్త-సప్తిక’ స్నానఫలంగా—ఓ మాకరీ సప్తమీ, తొలగించుము; దానితో కూడిన ఏడు వ్యాధుల సమూహాన్నీ తొలగించుము।

Verse 81

एतन्मंत्रत्रयं जप्त्वा स्नात्वा पादोदके नरः । केशवादित्यमालोक्य क्षणान्निष्कलुषो भवेत्

ఈ మూడు మంత్రాలను జపించి, పాదోదకంలో స్నానం చేసి, కేశవాదిత్యుని దర్శించగానే మనిషి క్షణంలోనే కలుషరహితుడవుతాడు।

Verse 82

केशवादित्यमाहात्म्यं शृण्वञ्श्रद्धासमन्वितः । नरो न लिप्यते पापैः शिवभक्तिं च विंदति

శ్రద్ధతో కేశవాదిత్య మహాత్మ్యాన్ని వినే మనిషి పాపాలతో లిప్తుడుకాడు; శివభక్తిని కూడా పొందుతాడు।

Verse 83

स्कंद उवाच । अतः परं शृणु मुने विमलादित्यमुत्तमम् । हरिकेशवने रम्ये वाराणस्यां व्यवस्थितम्

స్కందుడు పలికెను—ఓ మునీ! ఇకపై వినుము; వారాణసిలోని రమ్య హరి-కేశవ వనంలో ప్రతిష్ఠితుడైన ఉత్తమ విమలాదిత్యుని మహిమను।

Verse 84

उच्चदेशेभवत्पूर्वं विमलो नाम बाहुजः । स प्राक्तनात्कर्मयोगाद्विमले पथ्यपि स्थितः

పూర్వం ఒక ఉన్నత దేశంలో బాహుజ వంశానికి చెందిన ‘విమల’ అనే పురుషుడు ఉండెను. పూర్వకర్మయోగ బలముచేత ‘విమల’ నామమున్నా క్షేమానికి విరుద్ధ స్థితిలో నిలిచెను।

Verse 85

कुष्ठरोगमवाप्योच्चैस्त्यक्त्वा दारान्गृहं वसु । वाराणसीं समासाद्य ब्रध्नमाराधयत्सुधीः

తీవ్ర కుష్ఠరోగముతో బాధపడుతూ భార్యను, గృహాన్ని, ధనాన్ని విడిచెను. తరువాత వారాణసికి చేరి ఆ సుధీ బ్రధ్నుడు (సూర్యదేవుడు)ను ఆరాధించెను।

Verse 86

करवीरैर्जपाभिश्च गंधकैः किंशुकैः शुभैः । रक्तोत्पलैरशोकैश्च स समानर्च भास्करम्

కరవీర, జపా, సుగంధ పుష్పాలు, శుభ కింశుక పువ్వులు, రక్తోత్పలాలు, అశోక పుష్పాలతో అతడు విధివిధానంగా భాస్కరుడు (సూర్యదేవుడు)ను పూజించెను।

Verse 87

विचित्ररचनैर्माल्यैः पाटलाचंपकोद्भवैः । कुंकुमागुरुकर्पूरमिश्रितैः शोणचंदनैः

పాటలా, చంపక పుష్పాలనుండి చేసిన విచిత్రరచన గల మాలలతో, అలాగే కుంకుమ, అగరు, కర్పూరములు కలిపిన ఎర్ర చందనంతో—

Verse 88

देवमोहनधूपैश्च बह्वामोदततांबरैः । कर्पूरवर्तिदीपैश्च नैवेद्यैर्घृतपायसैः

అతడు దేవమోహక ధూపాలతో, ఘనసుగంధి పరిమళవస్త్రాలతో, కర్పూరవత్తులతో వెలిగించిన దీపాలతో, నెయ్యి మరియు పాయస నైవేద్యాలతో (సూర్యుని) ఆరాధించాడు।

Verse 89

अर्घदानैश्च विधिवत्सौरेः स्तोत्रजपैरपि । एवं समाराधयतस्तस्यार्को वरदोभवत्

విధివిధానంగా అర్ఘ్యదానం చేసి, సౌర స్తోత్రాలు మరియు మంత్రజపాలతో కూడా అతడు ఇలా సమారాధించాడు; అప్పుడు అర్కుడు (సూర్యుడు) అతనికి వరదాత అయ్యాడు।

Verse 90

उवाच च वरं ब्रूहि विमलामलचेष्टित । कुष्ठश्च ते प्रयात्वेष प्रार्थयान्यं वरं पुनः

అప్పుడు (సూర్యుడు) అన్నాడు—“హే విమల, నిర్మల నిష్కలంక చరిత్రుడా! నీ వరం చెప్పు. నీ కుష్ఠం ఇది ఇప్పుడే తొలగిపోతుంది; మరొక వరం మళ్లీ కోరుకో।”

Verse 91

आकर्ण्य विमलश्चेत्थमालापं रश्मिमालिनः । प्रणतो दंडवद्भूमौ संप्रहष्टतनूरुहः

రశ్మిమాలినుడైన (సూర్యుని) ఈ మాటలు విని విమలుడు దండవత్‌గా భూమిపై ప్రణమించాడు; ఆనందరసంతో అతని దేహమంతా రోమాంచితమైంది।

Verse 92

शनैर्विज्ञापयांचक्र एकचक्ररथं रविम् । जगच्चक्षुरमेयात्मन्महाध्वांतविधूनन

తర్వాత అతడు వినయంగా ఏకచక్రరథుడైన రవిని ఉద్దేశించి ఇలా విన్నవించాడు—“హే జగచ్చక్షు, హే అమేయాత్మా, హే మహాంధకార విధూనన!”

Verse 93

यदि प्रसन्नो भगवन्यदि देयो वरो मम । तदा त्वद्भक्तिनिष्ठा ये कुष्ठं मास्तु तदन्वये

హే భగవాన్, మీరు ప్రసన్నులై నాకు వరమిచ్చదలచితే, మీ భక్తిలో నిష్ఠగలవారికి కుష్ఠం కలగకూడదు; వారి వంశంలో కూడా అది ఉద్భవించకూడదు।

Verse 94

अन्येपि रोगा मा संतु मास्तु तेषां दरिद्रता । मास्तु कश्चन संतापस्त्वद्भक्तानां सहस्रगो

వారికి ఇతర రోగాలు కూడా లేకుండుగాక; వారికి దారిద్ర్యం కలగకూడదు. మీ భక్తులకు వెయ్యి విధాల ఏ బాధా తాపమూ ఎప్పుడూ కలగకూడదు।

Verse 95

।श्रीसूर्य उवाच । तथास्त्विति महाप्राज्ञ शृण्वन्यं वरमुत्तमम् । त्वयेयं पूजिता मूर्तिरेवं काश्यां महामते

శ్రీ సూర్యుడు పలికెను—తథాస్తు, హే మహాప్రాజ్ఞా! మరొక ఉత్తమ వరాన్ని వినుము. హే మహామతీ, కాశీలో ఈ విధంగానే నీవు ఈ మూర్తిని పూజించితివి।

Verse 96

अस्याः सान्निध्यमत्राहं न त्यक्ष्यामि कदाचन । प्रथिता तव नाम्ना च प्रतिमैषा भविष्यति

ఈ (ప్రతిమ) సమీపంలో నా సాన్నిధ్యాన్ని నేను ఇక్కడ ఎప్పుడూ విడువను. ఈ ప్రతిమ నీ నామంతోనే ప్రసిద్ధి పొందును।

Verse 97

विमलादित्य इत्याख्या भक्तानां वरदा सदा । सर्वव्याधि निहंत्री च सर्वपापक्षयंकरी

ఇది ‘విమలాదిత్య’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందును; భక్తులకు సదా వరప్రదాయిని—సర్వవ్యాధులను నశింపజేసి, సర్వపాపక్షయాన్ని కలిగించును।

Verse 98

इति दत्त्वा वरान्सूर्यस्तत्रैवांतरधीयत । विमलो निर्मलतनुः सोपि स्वभवनं ययौ

ఇట్లు వరములు ప్రసాదించిన సూర్యుడు అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమయ్యెను. విమలా నిర్మలదేహముతో నిష్కలంకమై తన ధామమునకు వెళ్లెను.

Verse 99

इत्थं स विमलादित्यो वाराणस्यां शुभप्रदः । तस्य दर्शनमात्रेण कुष्ठरोगः प्रणश्यति

ఇట్లు వారాణసీలో విమలాదిత్యుడు శుభప్రదుడు; ఆయన దర్శనమాత్రమునే కుష్ఠరోగము నశించును.

Verse 100

यश्चैतां विमलादित्यकथां वै शृणुयान्नरः । प्राप्नोति निर्मलां शुद्धिं त्यज्यते च मनोमलैः

విమలాదిత్యుని ఈ పవిత్రకథను ఎవడు శ్రవణము చేయునో, వాడు నిష్కలంక శుద్ధిని పొందును; మనోమలములు విడిచిపోవును.

Verse 110

यमेशं च यमादित्यं यमेन स्थापितं नमन् । यमतीर्थे कृतस्नानो यमलोकं न पश्यति

యమునిచే స్థాపితమైన యమేశునికీ యమాదిత్యునికీ భక్తితో నమస్కరించి, యమతీర్థమున స్నానము చేసినవాడు యమలోకమును చూడడు.

Verse 118

श्रुत्वाध्यायानिमान्पुण्यान्द्वादशादित्यसूचकान् । श्रावयित्वापि नो मर्त्यो दुर्गतिं याति कुत्रचित्

ద్వాదశ ఆదిత్యులను సూచించే ఈ పుణ్యాధ్యాయములను శ్రవణము చేసి, ఇతరులకు కూడా శ్రావయించినా, ఏ మర్త్యుడూ ఎక్కడా దుర్గతికి పోడు.

Verse 383

ततस्तपश्चरिष्यामि लोकद्वयमहत्त्वदम् । प्राप्य त्वद्वरदानेन यौवनं सर्वसंमतम्

ఆపై నేను రెండు లోకాలలో మహత్తును ప్రసాదించే తపస్సును ఆచరిస్తాను; మీరు ఇచ్చిన వరదానంతో అందరికీ సమ్మతమైన యౌవనాన్ని నేను పొందాను।