Adhyaya 6

Verse 1

पाराशर्य उवाच । शृणु सूत महाभाग कथां श्रुतिसहोदराम् । यां वै हृदि निधायेह पुरुषः पुरुषार्थभाक्

పారాశర్యుడు పలికెను—ఓ మహాభాగ సూతా! వేదసహోదరమైన ఈ పవిత్ర కథను వినుము; దీనిని హృదయంలో నిలుపుకొనినవాడు ఇహలోకంలో ధర్మార్థకామమోక్ష ఫలాలను పొందును।

Verse 2

ततः श्रीदर्श नानंद सुधाधाराधुनीं मुनिः । अवगाह्य सपत्नीकः परां मुदमवाप सः

అనంతరం ముని భార్యతో కూడి, శ్రీదర్శనానందమనే అమృతధారలా ప్రవహించే ఆ ధారలో స్నానమాచరించి పరమానందాన్ని పొందెను।

Verse 3

वह्निकुंडसमुद्भूत सूतनिर्मलमानस । शृणुष्वैकं पुरा विद्भिर्भाषितं यत्सुभा षितम्

ఓ అగ్నికుండమునుండి జన్మించిన, నిర్మలమనస్సు గల సూతా! పూర్వకాలంలో పండితులు పలికిన ఈ ఒక శ్రేష్ఠ సుభాషితాన్ని వినుము।

Verse 4

परोपकरणं येषां जागर्ति हृदये सताम् । नश्यंति विपदस्तेषां संपदः स्युः पदेपदे

సత్పురుషుల హృదయంలో పరోపకార భావం జాగ్రత్తగా నిలిచియుంటే, వారి విపత్తులు నశించును; ప్రతి అడుగున సంపద కలుగును।

Verse 5

तीर्थस्नानैर्न सा शुद्धिर्बहुदानैर्न तत्फलम् । तपोभिरुग्रैस्तन्नाप्यमुपकृत्याय दाप्यते

కేవలం తీర్థస్నానాలతో ఆ శుద్ధి లభించదు; విస్తారమైన దానాలతో కూడా ఆ ఫలం దక్కదు. ఘోర తపస్సులతో కూడ అది కొనలేం—పరోపకారంతోనే అది సిద్ధిస్తుంది.

Verse 6

परोपकृत्या यो धर्मो धर्मो दानादिसंभवः । एकत्र तुलितौ धात्रा तत्र पूर्वो भवद्गुरुः

పరోపకారంతో పుట్టే ధర్మం, దానాది వల్ల పుట్టే ధర్మం—విధాత వాటిని కలిపి తూకం వేస్తే, మొదటిదే గురుత్వంగా, శ్రేష్ఠ మార్గంగా నిలుస్తుంది.

Verse 7

परिनिर्मथ्य वाग्जालं निर्णीतमिदमेव हि । नोपकारात्परो धर्मो नापकारादवं परम्

వాక్యజాలాన్ని మథించి తేలిన తీర్పు ఇదే—ఉపకారానికి మించిన ధర్మం లేదు; అపకారానికి మించిన పతనం లేదు.

Verse 8

उपकर्तुरगस्त्यस्य जातमेतन्निदर्शनम् । क्व तादृक्काशिजं दुःखं क्व तादृक्श्रीमुखेक्षणम्

ఉపకర్త అయిన అగస్త్యుని నుండి ఈ దృష్టాంతం పుట్టింది—ఎక్కడ అలాంటి కాశీ-జనిత దుఃఖం, ఎక్కడ అలాంటి శ్రీముఖ దర్శనం!

Verse 9

करिकर्णाग्रचपलं जीवितं विविधं वसु । तस्मात्परोपकरणं कार्यमेकं विपश्चिता

జీవితం ఏనుగు చెవి కొనలా చంచలమైనది; ధనం కూడా ఎన్నో రూపాల్లో అస్థిరం. కాబట్టి వివేకి ఒకటే కార్యం ప్రధానంగా చేయాలి—పరోపకారం.

Verse 10

यल्लक्ष्मीनाममात्राप्त्या नरो नो माति कुत्रचित् । साक्षात्समीक्ष्यतां लक्ष्मीं कृतकृत्यो भवन्मुनिः

లక్ష్మీ నామమాత్రం పొందినవాడే మనిషి ఎక్కడా నశించడు. కావున సాక్షాత్తుగా లక్ష్మీదేవిని దర్శించుము; ఓ మునీ, అప్పుడు నీవు కృతకృత్యుడవగుదువు.

Verse 11

गच्छन्यदृच्छयासोथ दूराच्छ्रीशैलमैक्षत । यत्र साक्षान्निवसति देवः श्रीत्रिपुरांतकः

అతడు యదృచ్ఛగా సాగుతూ దూరం నుంచే శ్రీశైలాన్ని చూచెను; అక్కడ సాక్షాత్తుగా దేవుడు శ్రీత్రిపురాంతకుడు నివసించుచున్నాడు.

Verse 12

उवाच वचनं पत्नीं तदा प्रीतमना मुनिः । इहस्थितैव पश्य त्वं कांते कांततरं परम्

అప్పుడు హర్షభరితుడైన ముని తన భార్యతో ఇలా అన్నాడు—“ప్రియమే, ఇక్కడే నిలిచి, అన్నిటికన్నా మోహనమైన ఆ పరమ మనోహర దృశ్యాన్ని చూడు.”

Verse 13

श्रीशैल शिखरं श्रीमदिदंतद्यद्विलोकनात् । पुनर्भवो मनुष्याणां भवेत्र नभवेत्क्वचित्

ఈ శ్రీశైలపు శ్రీమంత శిఖరాన్ని దర్శించడమే చేత—మనుష్యులకు పునర్జన్మ అంతమగును; అది మరెక్కడా మళ్లీ కలుగదు.

Verse 14

गिरि श्चतुरशीत्यायं योजनानां हि विस्मृतः । सर्वलिंगमयो यस्मादतः कुर्यात्प्रदक्षिणम्

ఈ పర్వతం ఎనభై నాలుగు యోజనాల విస్తీర్ణమై ఉంది—అంత విస్తారమై వర్ణనాతీతం. ఇది సర్వత్ర లింగమయమైనందున, దీనికి ప్రదక్షిణ చేయవలెను.

Verse 15

लोपामुद्रोवाच । किंचिद्विज्ञप्तुमिच्छामि यद्याज्ञा स्वामिनो भवेत् । ब्रूते हि याऽनुज्ञाता पत्या सा पतिता भवेत्

లోపాముద్ర చెప్పింది—స్వామి అనుమతి ఉంటే నేను కొంత వినపం చేయదలచుకున్నాను. భర్త అనుమతి లేకుండా మాట్లాడే భార్య దోషభాగినిగా చెప్పబడుతుంది।

Verse 16

अगस्त्य उवाच । किं वक्तुकामा देवि त्वं ब्रूहि तत्त्वमशंकिता । न त्वादृशीनां वाक्यं हि पत्युः खेदाय जायते

అగస్త్యుడు అన్నాడు—దేవి, నీవు ఏమి చెప్పదలచుకున్నావు? సందేహం లేకుండా సత్యాన్ని చెప్పు. నీ వంటి స్త్రీల మాటలు భర్తకు దుఃఖకారణం కావు।

Verse 17

ततः पप्रच्छ सा देवी प्रणम्य मुनिमानता । सर्वेषां च हितार्थाय स्वसंदेहापनुत्तये

అనంతరం ఆ దేవి మునికి నమస్కరించి గౌరవంతో ప్రశ్నించింది—సర్వుల హితార్థం కోసం, తన సందేహ నివృత్తి కోసం కూడా।

Verse 18

लोपामुद्रोवाच । श्रीशैलशिखरं दृष्ट्वा पुनर्जन्म न विद्यते । इदमेव हि सत्यं चेत्किमर्थं काशिरिष्यते

లోపాముద్ర చెప్పింది—శ్రీశైల శిఖరాన్ని దర్శించినవాడికి పునర్జన్మ ఉండదని అంటారు. ఇది మాత్రమే నిజమైతే, కాశీకి వెళ్లడం ఎందుకు?

Verse 19

अगस्तिरुवाच । आकर्णय वरारोहे सत्यं पृष्टं त्वयामले । निर्णीतमसकृच्चैतन्मुनिभिस्तत्त्वचिंतकैः

అగస్త్యుడు అన్నాడు—ఓ వరారోహే, ఓ అమలే, విను; నీవు సత్యమైన ప్రశ్న అడిగావు. ఈ విషయం తత్త్వచింతక మునులు ఎన్నిసార్లయినా నిర్ణయించారు।

Verse 20

मुक्तिस्थानान्यनेकानि कृतस्तत्रापिनिर्णयः । तानि ते कथयाम्यत्र दत्तचित्ता भव क्षणम्

ముక్తిని ప్రసాదించే అనేక తీర్థస్థానాలు ఉన్నాయి; వాటి నిర్ణయం అక్కడే నిశ్చయించబడింది. ఇప్పుడు వాటిని ఇక్కడ నీకు చెబుతున్నాను—క్షణమాత్రం మనస్సు నిలిపి శ్రద్ధగా విను।

Verse 21

प्रथमं तीर्थराजं तु प्रयागाख्यं सुविश्रुतम् । कामिकं सर्वतीर्थानां धर्मकामार्थमोक्षदम्

మొదటిగా తీర్థరాజమైన ‘ప్రయాగ’ము అత్యంత ప్రసిద్ధం. సమస్త తీర్థాలలో అత్యంత కావ్యమైనది; ధర్మం, కామం, అర్థం, మోక్షం ప్రసాదించేది।

Verse 22

नैमिषं च कुरुक्षेत्रं गंगाद्वारमवंतिका । अयोध्या मथुरा चैव द्वारकाप्यमरावती

నైమిషం, కురుక్షేత్రం; గంగాద్వారం (హరిద్వారం) మరియు అవంతికా (ఉజ్జయిని); అయోధ్య, మథుర; అలాగే ద్వారకా, అమరావతి—ఇవీ ప్రసిద్ధమైనవి।

Verse 23

सरस्वती सिंधुसंगो गंगासागरसंगमः । कांती च त्र्यंबकं चापि सप्तगोदावरीतटम्

సరస్వతి; సింధు సంగమం; గంగా-సాగర సంగమం; కాంతీ; త్ర్యంబకం; అలాగే గోదావరి తీరంలోని ఏడు పవిత్ర తీరప్రదేశాలు—ఇవీ ప్రశంసింపబడినవి।

Verse 24

कालंजरं प्रभासश्च तथा बद रिकाश्रमः । महालयस्तथोंकारक्षेत्रं वै पौरुषोत्तमम्

కాలంజరం, ప్రభాసం; అలాగే బదరికాశ్రమం; మహాలయం; ఓంకారక్షేత్రం; మరియు పౌరుషోత్తమం—ఇవి నిశ్చయంగా ముక్తిమార్గానికి పుణ్యక్షేత్రాలు.

Verse 25

गोकर्णो भृगुकच्छश्च भृगुतुंगश्च पुष्करम् । श्रीपर्वतादि तीर्थानि धारातीर्थं तथैव च

గోకర్ణం, భృగుకచ్ఛం, భృగుతుంగం, పుష్కరం, శ్రీపర్వతాది తీర్థాలు మరియు ధారాతీర్థం—ఇవన్నీ కూడా మోక్షప్రదమైన ప్రసిద్ధ పుణ్యతీర్థాలుగా లెక్కించబడతాయి।

Verse 26

मानसान्यपि तीर्थानि सत्यादीनि च वै प्रिये । एतानि मुक्तिदान्येव नात्र कार्या विचारणा

ప్రియే, సత్యాది ‘మానస’ తీర్థాలు కూడా ఉన్నాయి. ఇవి నిశ్చయంగా మోక్షప్రదాలు; ఇక్కడ సందేహం గానీ విచారణ గానీ అవసరం లేదు।

Verse 27

गया तीर्थं च यत्प्रोक्तं पितॄणां हि मुक्तिदम् । पितामहानामृणतो मुक्तास्तत्तनया अपि

గయాతీర్థం పితృదేవతలకు ముక్తిని ప్రసాదించేదిగా ప్రకటించబడింది. పితామహుల ఋణం తీరినప్పుడు వారి సంతానమూ ముక్తులుగా చెప్పబడుతుంది।

Verse 28

सधर्मिण्युवाच । मानसान्यपि तीर्थानि यान्युक्तानि महामते । कानि कानि च तानीह ह्येतदाख्यातुमर्हसि

సధర్మిణి పలికింది: ఓ మహామతీ, మీరు ‘మానస’ తీర్థాలనూ చెప్పారు. అవి ఇక్కడ ఏఏవి? దయచేసి నాకు వివరించండి।

Verse 29

अगस्त्य उवाच । शृणु तीर्थानि गदतो मानसानि ममानघे । येषु सम्यङ्नरः स्नात्वा प्रयाति परमां गतिम्

అగస్త్యుడు పలికెను: ఓ అనఘే, నేను చెప్పబోయే ‘మానస’ తీర్థాలను విను; వాటిలో మనిషి సమ్యక్ స్నానం చేసి పరమగతిని పొందుతాడు।

Verse 30

सत्यं तीर्थं क्षमा तीर्थं तीर्थमिन्द्रियनिग्रहः । सर्वभूतदयातीर्थं तीर्थमार्जवमेव च

సత్యం తీర్థము, క్షమ తీర్థము, ఇంద్రియనిగ్రహమూ తీర్థము. సమస్త భూతాలపై దయ తీర్థము; ఆర్జవం—అంతఃకరణ సరళత—కూడా తీర్థమే.

Verse 31

दानं तीर्थं दमस्तीर्थं संतोषस्तीर्थमुच्यते । ब्रह्मचर्यं परं तीर्थं तीर्थं च प्रियवादिता

దానం తీర్థము, దమం (సంయమం) తీర్థము, సంతోషమును కూడా తీర్థమని అంటారు. బ్రహ్మచర్యం పరమ తీర్థము; ప్రియమైన మధుర వాక్యమూ తీర్థమే.

Verse 32

ज्ञानं तीर्थं धृतिस्तीर्थं तपस्तीर्थमुदाहृतम् । तीर्थानामपि तत्तीर्थं विशुद्धिर्मनसः परा

జ్ఞానం తీర్థము, ధృతి (ధైర్యం) తీర్థము, తపస్సు కూడా తీర్థమని ప్రకటించబడింది. అయితే అన్ని తీర్థాలలో ఆ తీర్థమే శ్రేష్ఠం—మనస్సు యొక్క పరమ విశుద్ధి.

Verse 33

न जलाप्लुतदेहस्य स्नानमित्यभिधीयते । स स्नातो यो दमस्नातः शुचिः शुद्धमनोमलः

కేవలం నీటితో దేహాన్ని తడిపినదే ‘స్నానం’ అని చెప్పరు. దమంలో (సంయమంలో) స్నానించినవాడే నిజంగా స్నాతుడు—పవిత్రుడు, మనోమలము శుద్ధమైనవాడు.

Verse 34

यो लुब्धः पिशुनः क्रूरो दांभिको विषयात्मकः । सर्वतीर्थेष्वपि स्नातः पापो मलिन एव सः

లోభి, పిశునుడు (చాడీ), క్రూరుడు, దాంభికుడు, విషయాసక్తుడు—ఇలాంటి వాడు అన్ని తీర్థాలలో స్నానం చేసినా పాపియే, మలినుడే ఉంటాడు.

Verse 35

न शरीर मल त्यागान्नरो भवति निर्मलः । मानसे तु मले त्यक्ते भवत्यंतः सुनिर्मलः

మనిషి కేవలం శరీర మలినాన్ని తొలగించడంవల్లనే నిర్మలుడు కాడు. మనస్సు మలాన్ని విడిచిపెట్టినప్పుడు అతడు అంతరంగంలో అత్యంత నిర్మలుడవుతాడు.

Verse 36

जायंते च म्रियंते च जलेष्वेव जलौकसः । न च गच्छंति ते स्वर्गमविशुद्धमनोमलाः

జలచరులు నీటిలోనే పుడతారు, నీటిలోనే మరణిస్తారు; అయినా మనోమలము శుద్ధి కానివారు స్వర్గానికి చేరరు.

Verse 37

विषयेष्वति संरागो मानसो मल उच्यते । तेष्वेव हि विरागो स्य नैर्मल्यं समुदाहृतम्

విషయాల పట్ల అతిగా మమకారం మనస్సు మలమని చెప్పబడుతుంది. ఆ విషయాల పట్లనే వైరాగ్యం నిర్మలతగా ప్రకటించబడింది.

Verse 38

चित्तमंतर्गतं दुष्टं तीर्थस्नानान्न शुद्ध्यति । शतशोथ जलैर्धौतं सुराभांडमिवाशुचि

అంతరంగంలో దుష్టమైన చిత్తం తీర్థస్నానాలతో శుద్ధి కాదు; మద్యం పాత్రను వందలసార్లు నీటితో కడిగినా అది అపవిత్రంగానే ఉండటంలా.

Verse 39

दानमिज्यातपःशौचं तीर्थसेवा श्रुतं तथा । सर्वाण्येतान्यतीर्थानि यदि भावो न निर्मलः

దానం, ఇజ్యా-పూజ, తపస్సు, శౌచం, తీర్థసేవ, శాస్త్రశ్రవణం—భావం నిర్మలంగా లేకపోతే ఇవన్నీ కూడా అతిర్థాలే (నిజమైన తీర్థాలు కావు).

Verse 40

निगृहीतेंद्रियग्रामो यत्रैव च वसेन्नरः । तत्र तस्य कुरुक्षेत्रं नैमिषं पुष्कराणि च

మనిషి ఇంద్రియసమూహాన్ని నియంత్రించి ఎక్కడ నివసిస్తాడో, ఆ స్థలమే అతనికి కురుక్షేత్రం, నైమిషం, పుష్కరం తీర్తాల సమానమవుతుంది।

Verse 41

ज्ञानपूते ज्ञानजले रागद्वेषमलापहे । यः स्नाति मानसे तीर्थे स याति परमां गतिम्

జ్ఞానంతో పవిత్రమైన జ్ఞానజలంలో—రాగద్వేష మలాన్ని తొలగించేదానిలో—మానస తీర్తంలో స్నానం చేసే వాడు పరమగతిని పొందుతాడు।

Verse 42

एतत्ते कथितं देवि मानसं तीर्थलक्षणम् । भौमानामपि तीर्थानां पुण्यत्वे कारणं शृणु

దేవీ! నీకు మానస తీర్త లక్షణం చెప్పబడింది; ఇప్పుడు భౌమ (భూమిపై ఉన్న) తీర్తాల పుణ్యతకు కారణాన్ని విను।

Verse 43

यथा शरीरस्योद्देशाः केचिन्मेध्यतमाः स्मृताः । तथा पृथिव्यामुद्देशाः केचित्पुण्यतमाः स्मृताः

శరీరంలోని కొన్ని భాగాలు అత్యంత శుద్ధమని భావించబడినట్లే, భూమిపై కూడా కొన్ని ప్రాంతాలు అత్యంత పుణ్యమని స్మరించబడతాయి।

Verse 44

प्रभावादद्भुताद्भूमेः सलिलस्य च तेजसः । परिग्रहान्मुनीनां च तीर्थानां पुण्यता स्मृता

భూమి యొక్క అద్భుత ప్రభావం వల్ల, జలంలో అంతర్లీనమైన తేజస్సు వల్ల, అలాగే మునుల పరిగ్రహం (పావన సాన్నిధ్య-స్వీకారం) వల్ల తీర్తాల పుణ్యత స్మరించబడుతుంది।

Verse 45

तस्माद्भौमेषु तीर्थेषु मानसेषु च नित्यशः । उभयेष्वपि यः स्नाति स याति परमां गतिम

కాబట్టి భౌమ తీర్థాలలోను, మానస తీర్థాలలోను నిత్యంగా స్నానం చేయువాడు పరమగతిని పొందును.

Verse 46

अनुपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थान्यनभिगम्य च । अदत्त्वा कांचनं गाश्च दरिद्रो नाम जायते

మూడు రాత్రులు ఉపవాసం చేయక, తీర్థాలను దర్శించక, బంగారం మరియు గోవులను దానం చేయనివాడు ‘దరిద్రుడు’ (పుణ్యహీనుడు) అని పిలువబడును.

Verse 47

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्ट्वा विपुलदक्षिणैः । न तत्फलमवाप्नोति तीर्थभिगमनेन यत्

అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞాలను విస్తార దక్షిణలతో చేసినా, తీర్థగమనంతో లభించే ఫలము అంతటితో లభించదు.

Verse 48

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते

య whose చేతులు, పాదాలు, మనస్సు సుసంయమంగా ఉండి, విద్య, తపస్సు, కీర్తి కలవాడో—అతడే తీర్థఫలాన్ని నిజంగా అనుభవించును.

Verse 49

प्रतिग्रहादुपावृत्तः संतुष्टो येनकेनचित् । अहंकार विमुक्तश्च स तीर्थफलमश्नुते

బహుమాన స్వీకారము (ప్రతిగ్రహం) నుండి విరమించి, ఏది లభించినా దానితో సంతృప్తిగా ఉండి, అహంకారమునకు అతీతుడైనవాడు—తీర్థఫలాన్ని అనుభవించును.

Verse 50

अदंभको निरारंभो लघ्वाहारो जितेंद्रियः । विमुक्तसर्वसंगैर्यः स तीर्थफलमश्नुते

దంభరహితుడు, ఆడంబరప్రదర్శనలేని వాడు, అల్పాహారి, ఇంద్రియజయుడు, సమస్త ఆసక్తుల నుండి విముక్తుడు—అటువంటి వాడే తీర్థఫలాన్ని నిజంగా అనుభవిస్తాడు.

Verse 52

अकोपनोऽमलमतिः सत्यवादी दृढव्रतः । आत्मोपमश्च भूतेषु सतीर्थफलमश्नुते । तीर्थान्यनुसरन्धीरः श्रद्दधानः समाहितः । कृतपापो विशुद्ध्येत किं पुनः शुद्धकर्मकृत्

కోపరహితుడు, నిర్మలబుద్ధి గలవాడు, సత్యవాది, దృఢవ్రతుడు, సమస్త భూతాలలో తనను తాను సమానంగా చూసేవాడు—అతడు తీర్థాల నిజమైన ఫలాన్ని పొందుతాడు. ధీరుడు శ్రద్ధతో సమాహితచిత్తంతో తీర్థాలను అనుసరిస్తే, పాపం చేసినవాడైనా శుద్ధుడవుతాడు; మరి శుద్ధకర్మచేసేవాడి సంగతి ఎంత ఎక్కువ!

Verse 53

तिर्यग्योनि न वै गच्छेत्कुदेशे नैव जायते । न दुःखी स्यात्स्वर्गभाक्च मोक्षोपायं च विंदति

అతడు తిర్యగ్యోనిలో పడడు, కుదేశంలో జన్మించడు; దుఃఖపడడు—స్వర్గభాగ్యాన్ని పొందుతాడు, మోక్షోపాయాన్ని కూడా కనుగొంటాడు.

Verse 54

अश्रद्दधानः पापात्मा नास्तिकोऽच्छिन्नसंशयः । हेतुनिष्ठश्च पंचैते न तीर्थफलभागिनः

శ్రద్ధలేని వాడు, పాపబుద్ధి గలవాడు, నాస్తికుడు, సందేహం తీరని వాడు, కేవలం తర్కవాదంలో నిమగ్నుడు—ఈ ఐదుగురు తీర్థఫలానికి భాగ్యులు కారు.

Verse 55

तीर्थानि च यथोक्तेन विधिना संचरंति ये । सर्वद्वंद्वसहा धीरास्ते नराः स्वर्गभागिनः

శాస్త్రోక్త విధానంతో తీర్థాలను సంచరించి, ధీరులై సమస్త ద్వంద్వాలను సహించే వారు—అటువంటి మనుష్యులు స్వర్గభాగ్యులు అవుతారు.

Verse 56

तीर्थयात्रां चिकीर्षुः प्राग्विधायोपोषणं गृहे । गणेशं च पितॄन्विप्रान्साधूञ्छक्त्या प्रपूज्य च

తీర్థయాత్ర చేయదలచినవాడు ముందుగా ఇంట్లో ఉపవాసం ఆచరించి, తరువాత తన శక్తి మేరకు గణేశుని, పితృదేవతలను, బ్రాహ్మణులను, సాధువులను విధిగా పూజించాలి।

Verse 57

कृतपारणको हृष्टो गच्छेन्नियमधृक्पुनः । आगत्याभ्यर्च्य पितॄन्यथोक्तफलभाग्भवेत्

ఉపవాస పారణం పూర్తిచేసి, ఆనందంతో నియమశీలుడై అతడు ప్రయాణం ప్రారంభించాలి; తిరిగి వచ్చి పితృదేవతలను ఆరాధిస్తే శాస్త్రోక్త ఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 58

न परीक्ष्यो द्विजस्तीर्थेष्वन्नार्थी भोज्य एव च । सक्तुभिः पिंडदानं च चरुणा पायसेन च

తీర్థంలో అన్నం కోరే బ్రాహ్మణుడిని పరీక్షించకూడదు; అతనికి తప్పక భోజనం పెట్టాలి। అలాగే సక్తు, చరు, పాయసం ద్వారా పిండదానం చేయవచ్చు।

Verse 59

कर्तव्यमृषिभिर्दृष्टं पिण्याकेन गुडेन च । श्राद्धं तत्र प्रकर्तव्यमर्घ्यावाहनवर्जितम्

ఋషులు అనుమోదించిన విధంగా పిణ్యాకం మరియు బెల్లంతో కూడా (అర్పణ) చేయడం యుక్తం. ఆ తీర్థంలో అర్ఘ్యము, ఆవాహనము విడిచి శ్రాద్ధం చేయాలి।

Verse 60

अकालेप्यथवा काले तीर्थे श्राद्धं च तर्पणम् । अविलंबेन कर्तव्यं नैव विघ्नं समाचरेत्

అకాలమైనా కాలమైనా, తీర్థంలో శ్రాద్ధం మరియు తర్పణం ఆలస్యం లేకుండా చేయాలి; ఎలాంటి విఘ్నాన్ని కలిగించకూడదు, ఆహ్వానించకూడదు।

Verse 61

तीर्थं प्राप्य प्रसंगेन स्नानं तीर्थे समाचरेत् । स्नानजं फलमाप्नोति तीर्थयात्राश्रितं स च

ఎవరైనా సందర్భవశాత్తు తీర్థానికి చేరినా, అక్కడ తీర్థస్నానం తప్పక ఆచరించాలి. ఆ స్నానజన్య పుణ్యమును, అలాగే తీర్థయాత్రాసంబంధ ఫలమును కూడా పొందుతాడు.

Verse 62

नृणां पापकृतां तीर्थे पापस्य शमनं भवेत् । यथोक्तं फलदं तीर्थं भवेच्छ्रद्धात्मनां नृणाम्

పాపకర్మలు చేసిన మనుష్యులకు తీర్థంలో పాపశమనము కలుగుతుంది. శ్రద్ధతో నిండిన హృదయమున్నవారికి తీర్థము శాస్త్రోక్త ఫలమును ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 63

षोडशांशं स लभते यः पराथं च गच्छति । अर्धं तीर्थफलं तस्य यः प्रसंगेन गच्छति

ఇతరుల కోసము తీర్థానికి వెళ్లేవాడు సంపూర్ణ ఫలంలో పదహారవ భాగమే పొందుతాడు. కానీ సందర్భవశాత్తు వెళ్లేవాడు తీర్థఫలంలో సగం పొందుతాడు.

Verse 64

कुश प्रतिकृतिं कृत्वा तीर्थवारिणि मज्जयेत् । मज्जयेच्च यमुद्दिश्य सोष्टमांशं लभेत वै

కుశగడ్డితో ప్రతికృతిని తయారు చేసి దానిని తీర్థజలంలో ముంచాలి. యముని ఉద్దేశించి ముంచితే, అతడు తీర్థపుణ్యంలో ఎనిమిదవ భాగాన్ని నిశ్చయంగా పొందుతాడు.

Verse 65

तीर्थोपवासः कर्तव्यः शिरसो मुंडनं तथा । शिरोगतानि पापानि यांति मुंडनतो यतः

తీర్థంలో ఉపవాసం చేయాలి, అలాగే శిరోముండనం కూడా చేయాలి. ఎందుకంటే ముండనక్రియ వల్ల శిరస్సుకు అంటుకున్న పాపాలు తొలగిపోతాయి.

Verse 66

यदह्नि तीर्थप्राप्तिः स्यात्ततोह्नः पूर्ववासरे । उपवासस्तु कर्तव्यः प्राप्ताह्नि श्राद्धदो भवेत्

తీర్థానికి చేరవలసిన దినానికి ముందురోజు ఉపవాసం చేయవలెను. చేరిన దినమున పితృదేవతలకు శ్రాద్ధము, తర్పణ-దానములు చేయవలెను.

Verse 67

तीर्थप्रसंगात्तीर्थांगमप्युक्तं त्वत्पुरोमया । स्वर्गसाधनमेवैतन्मोक्षोपायश्च वै भवेत्

తీర్థప్రసంగమున నిన్ను సమక్షముగా తీర్థయాత్రకు సంబంధించిన అంగోపాంగములను కూడా నేను వివరించితిని. ఇది నిశ్చయంగా స్వర్గసాధనము, అలాగే మోక్షోపాయముగా కూడా నిలుస్తుంది.

Verse 68

काशीकांती च मायाख्या त्वयोध्याद्वारवत्यपि । मथुरावंतिका चैताः सप्त पुर्योत्र मोक्षदाः

కాశీ, కాంచీ, మాయా (హరిద్వారము), అయోధ్య, ద్వారావతీ, మథుర, అవంతికా—ఇవే ఇక్కడ మోక్షప్రదమైన ఏడు పుణ్యపురులు.

Verse 69

श्रीशैलो मोक्षदः सर्वः केदारोपि ततोऽधिकः । श्रीशैलाच्चापि केदारात्प्रयागं मोक्षदं परम्

శ్రీశైలం సంపూర్ణంగా మోక్షప్రదము; దానికన్నా అధికము కేదారం. శ్రీశైలం, కేదారం రెండింటికన్నా శ్రేష్ఠమైనది ప్రయాగము—పరమ మోక్షద తీర్థము.

Verse 70

प्रयागादपि तीर्थाग्र्यादविमुक्तं विशिष्यते । यथाविमुक्ते निर्वाणं न तथाक्वाप्यसंशयम्

తీర్థాగ్ర్యమైన ప్రయాగముకన్నా కూడా అవిముక్తము విశేషంగా శ్రేష్ఠము. అవిముక్తములో ఉన్నట్లుగా నిర్వాణము మరెక్కడా లేదు—ఇందులో సందేహము లేదు.

Verse 73

अन्यानि मुक्तिक्षेत्राणि काशीप्राप्तिकराणि च । काशीं ध्यायमिमं श्रुत्वा नरो नियतमानसः । श्रावयित्वा द्विजांश्चापि श्रद्धाभक्तिसमन्वितान्

ఇతర ముక్తిక్షేత్రాలూ కాశీప్రాప్తికి కారణమవుతాయి. నియతమనస్సుతో కాశీని ధ్యానిస్తూ ఈ వృత్తాంతాన్ని విని, శ్రద్ధాభక్తులతో కూడిన ద్విజులకు కూడా వినిపించిన మనిషి కాశీప్రాప్తి మరియు మోక్షానికి దారితీసే పుణ్యాన్ని పొందుతాడు.

Verse 74

क्षत्रियान्धर्मनिरतान्वैश्यान्सन्मार्गवर्तिनः । शूद्रान्द्विजेषु भक्तांश्च निष्पापो जायते द्विजः

ధర్మనిరతులైన క్షత్రియులు, సన్మార్గవర్తులైన వైశ్యులు, ద్విజులపై భక్తి గల శూద్రులు—ఇవరు (ఇలాంటి శ్రద్ధాపూర్వక శ్రవణాచరణలో) నిమగ్నులైనప్పుడు ద్విజుడు పాపరహితుడవుతాడు.