Adhyaya 49

Verse 1

सूत उवाच । पाराशर्यमुने व्यास कुमारः कुंभजन्मने । यदावदत्कथामेतां तदा क्व द्रुपदात्मजा

సూతుడు అన్నాడు: పరాశరుని కుమారుడైన వ్యాసుడు, కుంభజన్ముడైన (అగస్త్య) ముని కుమారుడు కుమారుడు (స్కందుడు)కు ఈ కథను చెప్పినప్పుడు, ద్రుపదుని కుమార్తె ద్రౌపది అప్పుడెక్కడ ఉంది?

Verse 2

व्यास उवाच । पुराणसंहितां सूत ब्रूते त्रैकालिकीं कथाम् । संदेहो नात्र कर्तव्यो यतस्तद्गोचरोखिलम्

వ్యాసుడు అన్నాడు: హే సూతా! పురాణసంహిత త్రికాలవ్యాపినైన కథను చెప్పుతుంది. ఇక్కడ సందేహం చేయకూడదు, ఎందుకంటే ఇవన్నీ దాని పరిధిలోనే ఉన్నాయి.

Verse 3

स्कंद उवाच । आकर्णय मुने पूर्वं पंचवक्त्रो हरः स्वयम् । पृथिव्यां पंचधा भूत्वा प्रादुरासीज्जगद्धितः

స్కందుడు అన్నాడు: హే మునీ! పూర్వం జరిగినదాన్ని వినుము. పంచవక్త్రుడైన హరుడు స్వయంగా జగద్ధితార్థం భూమిపై ఐదు రూపాలుగా ప్రాదుర్భవించాడు.

Verse 4

उमापि च जगद्धात्री द्रुपदस्य महीभुजः । यजतो वह्निकुंडाच्च प्रादुश्चक्रेति सुंदरी

జగద్ధాత్రి ఉమ కూడా, రాజు ద్రుపదుడు యజ్ఞం చేయుచుండగా, అగ్నికుండమునుండి ఆ సుందరిని ప్రాదుర్భవింపజేసెను।

Verse 5

पंचापि पांडुतनयाः साक्षाद्रुद्रवपुर्धराः । अवतेरुरिह स्वर्गाद्दुष्टसंहारकारकाः

పాండువుని ఐదుగురు కుమారులు సాక్షాత్తు రుద్రస్వరూప దేహములు ధరించి, స్వర్గమునుండి ఇక్కడికి అవతరించి దుష్టసంహారము చేసిరి।

Verse 6

नारायणोपि कृष्णत्वं प्राप्य तत्साहचर्यकृत् । उद्वृत्तवृत्तशमनः सद्वृत्तस्थितिकारकः

నారాయణుడు కూడా కృష్ణత్వమును పొందుకొని వారి సహచరుడై, వికృతాచారమును శమింపజేసి, సదాచార స్థితిని స్థాపించెను।

Verse 7

प्रतपंतः पृथिव्यां ते पार्थाश्चेरुः पृथक्पृथक् । उदयानुदयौ तस्मिन्संपदां विपदामपि

పరాక్రమముతో ప్రకాశించుచు ఆ పార్థులు భూమిపై వేర్వేరు మార్గములలో సంచరించిరి; వారి గమనములో సంపదలకును విపదలకును, ఉదయానుదయములు కలిగెను।

Verse 8

कदाचित्ते महावीरा भ्रातृव्यप्रतिपादिताम् । विपत्तिमाप्य महतीं बभूवुः काननौकसः

ఒకప్పుడు ఆ మహావీరులు, శత్రుత్వముగల బంధువులచే కలిగింపబడిన మహావిపత్తిని పొందీ, అరణ్యవాసులైయిరి।

Verse 9

पांचाल्यपि च तत्पत्नी पतिव्यसनतापिता । धर्मज्ञा प्राप्य तन्वंगी ब्रध्नमाराधयद्भृशम्

పాంచాలీ కూడా—అతని భార్య—భర్త దురదృష్టవేదనతో తపించుచు, ధర్మనిష్ఠయుతురాలై సుకుమారాంగిగా, కాశీకి వచ్చి బ్రధ్నరూప సవితృదేవుని అత్యంత భక్తితో ఘనంగా ఆరాధించింది।

Verse 10

आराधितोथ सविता तया द्रुपदकन्यया । सदर्वी सपिधानां च स्थालिकामक्षयां ददौ

ద్రుపదకన్య అయిన ఆమె ఈ విధంగా ఆరాధించగా, సవితృ సూర్యదేవుడు ఆమెకు డోసిలి (దర్వి) మరియు తగిన మూతతో కూడిన అక్షయ స్థాళికను దయచేశాడు।

Verse 11

आराधयंतीं भावेन सर्वत्र शुचिमानसाम्

ఆమె అన్ని పరిస్థితుల్లోనూ మనస్సును శుద్ధంగా ఉంచుకొని, హృదయభావంతో భక్తియుతంగా సవితృ సూర్యదేవుని ఆరాధిస్తూ ఉండెను।

Verse 12

स्थाल्यैतया महाभागे यावंतोऽन्नार्थिनो जनाः । तावंतस्तृप्तिमाप्स्यंति यावच्च त्वं न भोक्ष्यसे

‘ఓ మహాభాగ్యవతీ! ఈ స్థాళి ద్వారా ఎంతమంది అన్నార్థులు వచ్చినా, అంతమందీ తృప్తి పొందుతారు—నీవు స్వయంగా భోజనం చేయని వరకు.’

Verse 13

भुक्तायां त्वयि रिक्तैषा पूर्णभक्ता भविप्यति । रसवद्व्यंजननिधिरिच्छाभक्ष्यप्रदायिनी

‘కానీ నీవు భోజనం చేసిన తరువాత ఇది ఖాళీ అవుతుంది; ఇది నిండినప్పుడు మాత్రం ఉత్తమ అన్నం, రుచికరమైన వంటకాల నిధితో పరిపూర్ణమై, కోరిన ఆహారాన్ని ప్రసాదించేది అవుతుంది।’

Verse 14

इत्थं वरस्तया लब्धः काश्यामादित्यतो मुने । अपरश्च वरो दत्तस्तस्यै देवेन भास्वता

ఓ మునీ, ఈ విధంగా కాశీలో ఆమె ఆదిత్యుని నుండి ఈ వరాన్ని పొందింది; ఆ ప్రకాశవంతుడైన దేవుడు ఆమెకు మరొక వరమును కూడా ప్రసాదించాడు।

Verse 15

रविरुवाच । विश्वेशाद्दक्षिणेभागे यो मां त्वत्पुरतः स्थितम् । आराधयिष्यति नरः क्षुद्बाधा तस्य नश्यति

రవి పలికెను— ‘విశ్వేశ్వరుని దక్షిణ భాగంలో, నీ ముందర నిలిచిన నన్ను ఎవడు ఆరాధించునో, అతని ఆకలి బాధ నశించును।’

Verse 16

अन्यश्च मे वरो दत्तो विश्वेशेन पतिव्रते । तपसा परितुष्टेन तं निशामय वच्मि ते

ఓ పతివ్రతా, నీ తపస్సుతో సంతుష్టుడైన విశ్వేశ్వరుడు నాకు మరొక వరమును కూడా ఇచ్చెను; దానిని విను, నేను నీకు చెబుతున్నాను।

Verse 17

प्राग्रवे त्वां समाराध्य यो मां द्रक्ष्यति मानवः । तस्य त्वं दुःखतिमिरमपानुद निजैः करैः

‘ఎవడు ప్రాతఃకాలంలో ముందుగా నిన్ను విధివిధానంగా ఆరాధించి తరువాత నన్ను దర్శించునో, అతని దుఃఖరూపమైన అంధకారాన్ని నీవు నీ కిరణాలతో తొలగించుము।’

Verse 18

अतो धर्माप्रिये नित्यं प्राप्य विश्वेश्वराद्वरम् । काशीस्थितानां जंतूनां नाशयाम्यघसंचयम्

‘అందుచేత, ఓ ధర్మప్రియే, విశ్వేశ్వరుని నుండి ఈ వరాన్ని పొందిన నేను కాశీలో నివసించే జీవుల సঞ্চిత పాపరాశిని నిత్యం నశింపజేస్తున్నాను।’

Verse 19

ये मामत्र भजिष्यंति मानवाः श्रद्धयान्विताः । त्वद्वरोद्यतपाणिं च तेषां दास्यामि चिंतितम्

ఇక్కడ శ్రద్ధతో నన్ను భజించే వారు, వరదాయినీ నిన్ను కూడా చేతులు ఎత్తి నమస్కరించి పూజిస్తే, వారి హృదయంలో కోరినదాన్ని నేను అనుగ్రహిస్తాను।

Verse 20

भवतीं मत्समीपस्थां युधिष्ठिरपतिव्रताम् । विश्वेशाद्दक्षिणेभागे दंडपाणेः समीपतः

యుధిష్ఠిరునకు పతివ్రతగా నిలిచిన నీవు నా సమీపంలోనే నివసిస్తావు—విశ్వేశ్వరుని దక్షిణ భాగంలో, దండపాణి సమీపంలో।

Verse 21

येर्चयिष्यंति भावेन पुरुषा वास्त्रियोपि वा । तेषां कदाचिन्नो भावि भयं प्रियवियोगजम्

భావభక్తితో (ఇక్కడ) పూజించే పురుషులకైనా స్త్రీలకైనా, ప్రియవియోగం వల్ల కలిగే భయం ఎప్పటికీ ఉండదు।

Verse 22

न व्याधिजं भयं क्वापि न क्षुत्तृड्दोषसंभवम् । द्रौपदीक्षणतः काश्यां तव धर्मप्रियेनघे

ధర్మప్రియుడవైన నిర్దోషా! కాశీలో ద్రౌపదీ యొక్క శుభదర్శనం వల్ల ఎక్కడా వ్యాధిజన్య భయం ఉండదు; ఆకలి-దాహ దోషాల వల్ల కలిగే కష్టం కూడా ఉండదు।

Verse 23

उवाच च प्रसन्नात्मा भास्करो द्रुपदात्मजाम्

అప్పుడు ప్రసన్నహృదయుడైన భాస్కరుడు (సూర్యుడు) ద్రుపదకుమార్తె ద్రౌపదితో పలికెను।

Verse 24

आदित्यस्य कथामेतां द्रौपद्याराधितस्य वै । यः श्रोष्यति नरो भक्त्या तस्यैनः क्षयमेष्यति

ద్రౌపదీ ఆరాధించిన ఆదిత్యుని ఈ కథను ఎవడు భక్తితో శ్రవణం చేస్తాడో, అతని పాపాలు నిశ్చయంగా క్షయమవుతాయి।

Verse 25

स्कंद उव ।च । द्रौपदादित्यमाहात्म्यं संक्षेपात्कथितं मया । मयूखादित्यमाहात्म्यं शृण्विदानीं घटोद्भव

స్కందుడు పలికెను—ద్రౌపద-ఆదిత్య మహాత్మ్యాన్ని నేను సంక్షేపంగా చెప్పాను. ఇప్పుడు, ఓ ఘటోద్భవ అగస్త్యా, మయూఖ-ఆదిత్య మహాత్మ్యాన్ని వినుము।

Verse 26

पुरा पंचनदे तीर्थे त्रिषुलोकेषु विश्रुते । सहस्ररश्मिर्भगवांस्तपस्तेपे सुदारुणम्

పూర్వకాలంలో, త్రిలోకాల్లో ప్రసిద్ధమైన పంచనద తీర్థంలో, సహస్రరశ్మి భగవాన్ ఆదిత్యుడు అత్యంత ఘోరమైన తపస్సు చేశాడు।

Verse 27

प्रतिष्ठाप्य महालिंगं गभस्तीश्वर संज्ञितम् । गौरीं च मंगला नाम्नीं भक्तमंगलदां सदा

‘గభస్తీశ్వర’ అనే మహాలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి, ‘మంగళా’ నామధారిణి గౌరీదేవిని కూడా స్థాపించాడు; ఆమె భక్తులకు నిత్యం శుభమంగళం ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 28

दिव्यवर्षसहस्रं तु शतेन गुणितं मुने । आराधयञ्शिवं सोमं सोमार्धकृतशेखरम्

ఓ మునీ, వెయ్యి దివ్య సంవత్సరాలను వంద రెట్లు చేసి, అర్ధచంద్రశోభిత శిరస్సు గల శివుని ఆయన నిరంతరం ఆరాధించాడు।

Verse 29

स्वरूपतस्तु तपनस्त्रिलोकीतापनक्षमः । ततोतितीव्र तपसा जज्वाल नितरां मुने

స్వరూపతఃనే తపనుడు త్రిలోకాలను దహింపజేయగల సమర్థుడు. ఆపై అత్యంత తీవ్రమైన తపస్సుతో, ఓ మునీ, అతడు మరింతగా జ్వలించాడు.

Verse 30

मयूखैस्तत्र सवितुस्त्रैलोक्यदहनक्षमैः । ततं समस्तं तत्काले द्यावाभूम्योर्यदंतरम्

అక్కడ సవితృదేవుని త్రిలోకదహనసమర్థమైన కిరణాలతో, ఆ సమయంలో ఆకాశం–భూమి మధ్యనున్న సమస్త అంతరం నిండిపోయింది.

Verse 31

वैमानिकैर्विष्णुपदे तत्यजे च गतागतम् । तीव्रे पतंगमहसि पतंगत्वभयादिव

విష్ణుపదంలో ఉన్న వైమానిక దేవులు కూడా తమ రాకపోకలను విడిచిపెట్టారు. సూర్యుని ఆ ఘోర తేజస్సులో, అగ్నిలో పడే పతంగమవుతామేమో అన్న భయం ఉన్నట్లుగా.

Verse 32

मयूखा एव दृश्यंते तिर्यगूर्ध्वमधोपि च । आदित्यस्य न चादित्यो नीपपुष्पस्थितेरिव

కేవలం కిరణాలే కనిపించాయి—అడ్డంగా, పైకి, కిందకూ. ఆదిత్యుని ఆదిత్యుడు మాత్రం కనిపించలేదు; నీపపుష్పం తన స్థితిలో దాగినట్లుగా.

Verse 33

तस्यवै महसां राशेस्तपोराशेस्तपोर्चिषाम् । चकंपे साध्वसात्तीव्रा त्रैलोक्यं सचराचरम्

ఆ తేజస్సు సమూహం—తపస్సుల గుట్టలు, తపోఅగ్ని కాంతి—వలన తీవ్రమైన భయంతో చరాచరాలతో కూడిన త్రిలోకం కంపించింది.

Verse 34

सूर्य आत्मास्य जगतो वेदेषु परिपठ्यते । स एव चेज्वालयिता को नस्त्राता भवेदिह

వేదాలలో సూర్యుడు ఈ జగత్తుకు ఆత్మగా పఠించబడుతున్నాడు. ఆయనే సమస్తాన్ని దహింపజేసే జ్వాలకుడైతే, ఇక్కడ మనకు రక్షకుడు ఎవరు?

Verse 35

जगच्चक्षुरसौ सूर्यो जगदात्मैष भास्करः । जगद्योयन्मृतप्रायं प्रातःप्रातः प्रबोधयेत्

ఆ సూర్యుడు జగత్తుకు కన్ను; ఈ భాస్కరుడు జగత్తుకు ఆత్మ—ప్రతి ఉదయం ఉదయం మృతప్రాయమైన జగత్తును మేల్కొలిపేవాడు.

Verse 36

तमोंधकूपपतितमुद्यन्नेष दिनेदिने । प्रसार्य परितः पाणीन्प्राणिजातं समुद्धरेत्

రోజురోజూ ఉదయిస్తూ, అంధకార అంధకూపంలో పడిపోయిన ప్రాణిజాతాన్ని, చుట్టూ చేతులు చాపినట్లుగా, పైకి లేపి రక్షిస్తాడు.

Verse 37

उदितेऽत्रोदिमो नित्यमस्तं यात्यस्तमाप्नुमः । उदयेऽनुदये तस्मादस्माकं कारणं रविः

ఆయన ఉదయిస్తే మనమూ ఇక్కడ నిత్యం ఉదయిస్తాము; ఆయన అస్తమిస్తే మనమూ అస్తమించి అంతానికి చేరుతాము. కనుక ఉదయ-అనుదయాలలో రవియే మనకు కారణం.

Verse 38

इति व्याकुलितं विश्वं पश्यन्विश्वेश्वरः स्वयम् । विश्वत्राता वरं दातुं संजग्मे तिग्मरश्मये

ఇలా వ్యాకులమైన విశ్వాన్ని చూచి, స్వయంగా విశ్వేశ్వరుడు—లోకత్రాత—తీక్ష్ణరశ్మి సూర్యుని వద్దకు వరం ప్రసాదించుటకు వెళ్లెను.

Verse 39

मयूखमालिनं शंभुरालोक्याति सुनिश्चलम् । समाधि विस्मृतात्मानं विसिस्माय तपः प्रति

కిరణమాలలతో అలంకృతుడై పరమ నిశ్చలంగా నిలిచిన శంభువును చూచి, సమాధిలో ఆత్మవిస్మృతుడైన సూర్యుడు ఆ తపస్సుకు ఆశ్చర్యపడ్డాడు।

Verse 40

उवाच च प्रसन्नात्मा श्रीकंठः प्रणतार्तिहृत् । अलं तप्त्वा वरं ब्रूहि द्युमणे महसां निधे

అప్పుడు ప్రసన్నహృదయుడైన శ్రీకంఠుడు, శరణు వచ్చినవారి ఆర్తిని హరించువాడు, ఇలా పలికెను—“హే ద్యుమణీ, మహత్తేజోనిధీ! తపస్సు చాలును; వరం కోరుము.”

Verse 41

निरुद्धेंद्रियवृत्तित्वाद्ब्रध्नो ध्यानसमाधिना । न जग्राह वचः शंभोर्द्वित्रिरुक्तोप्यकर्णवत्

ధ్యానసమాధిచేత ఇంద్రియవృత్తులు నిరోధింపబడినందున బ్రధ్నుడు (సూర్యుడు) శంభువు వచనాన్ని గ్రహించలేదు; రెండుమూడుసార్లు పలికినా చెవులేనివాడివలె నిలిచెను।

Verse 42

काष्ठीभूतं तु तं ज्ञात्वा शिवः पस्पर्श पाणिना । महातपः समुद्भूत संतापामृतवर्षिणा

అతడు కాష్ఠమువలె జడనిశ్చలుడై ఉన్నాడని తెలిసి, శివుడు తన చేతితో స్పర్శించెను—ఆ చేయి మహాతపస్సు జనితమైన సంతాపంపై అమృతవర్షం కురిపించునది।

Verse 43

तत उन्मीलयांचक्रे लोचने विश्वलोचनः । तस्योदयमिव प्राप्य प्रगे पंकजिनीवनी

అప్పుడు విశ్వలోచనుడు (సర్వదర్శి) అతని కన్నులను ఉన్మీలింపజేసెను—ప్రాతఃకాలంలో సూర్యోదయం పొందిన కమలవనం వికసించునట్లు।

Verse 44

परिव्यपेतसंतापस्तपनः स्पर्शनाद्विभोः । अवग्रहितसस्यश्रीरुल्ललास यथांबुदात्

విభువు స్పర్శతో తపనుని దాహసంతాపం తొలగిపోయెను; మేఘవృష్టి తరువాత పంటల శోభ వికసించునట్లు సూర్యుడు ప్రకాశించెను।

Verse 45

मित्रो नेत्रातिथीकृत्य त्र्यक्षं प्रत्यक्षमग्रतः । दंडवत्प्रणनामोच्चैस्तुष्टाव च पिनाकिनम्

మిత్రుడు (సూర్యుడు) నేత్రాలను ‘అతిథి’గా చేసి (పూర్తిగా విప్పి) త్రినేత్రుడైన ప్రభువును ముందర ప్రత్యక్షంగా దర్శించెను; దండవత్ ప్రణమించి పినాకిని (శివుని) గట్టిగా స్తుతించెను।

Verse 46

रविरुवाच । देवदेव जगतांपते विभो भर्ग भीम भव चंद्रभूषण । भूतनाथ भवभीतिहारक त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

రవి పలికెను— దేవదేవా, జగత్పతే, సర్వవ్యాపి విభో! భర్గా, భీమా, చంద్రభూషణ భవా! భూతనాథా, భవభీతిహారకా! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను—నమ్రుల కోరికలను ప్రసాదించువాడవు నీవే।

Verse 47

चंद्रचूडमृड धूर्जटे हर त्र्यक्ष दक्ष शततंतुशातन । शांतशाश्वत शिवापते शिव त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

హే చంద్రచూడా, మృడా, ధూర్జటే! హే హరా, త్రినేత్రా, దక్షా, శతతంతు (బంధన) ఛేదకా! హే శాంతా, శాశ్వతా, శివాపతే శివా! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను—నమ్రుల వాంఛితాన్ని ప్రసాదించువాడవు।

Verse 48

नीललोहित समीहितार्थ दहे द्व्येकलोचन विरूपलोचन । व्योमकेशपशुपाशनाशन त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

హే నీలలోహితా, సమీహితార్థాన్ని నెరవేర్చువాడా! హే దహనా, ద్వ్యేకలోచనా (రెండు మరియు ఒక కన్ను కలవాడా), విరూపలోచనా! హే వ్యోమకేశా, పశుపాశ (జీవబంధ) నాశకా! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను—నమ్రుల వాంఛితాన్ని ప్రసాదించువాడవు।

Verse 49

वामदेवशितिकंठशूलभृच्चंद्रशेखर फणींद्रभूषण । कामकृत्पशुपते महेश्वर त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

హే వామదేవా, హే నీలకంఠ త్రిశూలధారీ, హే చంద్రశేఖరా ఫణీంద్రభూషణా! హే కామదమన పశుపతీ మహేశ్వరా, నీకు నమస్కరిస్తున్నాను; నమస్కరించిన భక్తులకు అభీష్ట వరాలు ప్రసాదించు.

Verse 50

त्र्यंबक त्रिपुरसूदनेश्वर त्राणकृत्त्रिनयनत्रयीमय । कालकूट दलनांतकांतक त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

హే త్ర్యంబకా, హే త్రిపురసంహారకేశ్వరా, హే రక్షకా—నీ త్రినేత్రాలు త్రయీమయములు! హే కాలకూటవిషదలన, హే యమాంతకా, నీకు నమస్కరిస్తున్నాను; నమస్కరించినవారికి అభీష్ట వరాలు ప్రసాదించు.

Verse 51

शर्वरीरहितशर्वसर्वगस्वर्गमार्गसुखदापवर्गद । अंधकासुररिपो कपर्दभृत्त्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

హే శర్వా, అంధకారరహితుడా, సర్వవ్యాపకుడా! స్వర్గమార్గసుఖదాతవు, అపవర్గం (మోక్షం) ప్రసాదించువాడవు! హే అంధకాసురశత్రూ, హే కపర్దభృత్ (జటాధారీ), నీకు నమస్కరిస్తున్నాను; భక్తుల అభీష్టాలను ప్రసాదించు.

Verse 52

शंकरोग्रगिरिजापते पते विश्वनाथविधिविष्णु संस्तुत । वेदवेद्यविदिताऽखिलेंगि तत्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

హే శంకరా, హే ఉగ్రప్రభూ, హే గిరిజాపతే, హే పతే! హే విశ్వనాథా, బ్రహ్మ-విష్ణువులచే స్తుతుడా! వేదవేద్యుడవై, సమస్తాంగాలలో వ్యాపించిన తత్త్వరూపా, నీకు నమస్కరిస్తున్నాను; భక్తుల అభీష్ట వరాలు ప్రసాదించు.

Verse 53

विश्वरूपपररूप वर्जितब्रह्मजिह्मरहितामृतप्रद । वाङमनोविषयदूरदूरगत्वां नतोस्मि नतवांछितप्रद

హే అమృతసమాన అమరత్వప్రదాతా! పరిమిత ‘బ్రహ్మ’ భావనల వక్రతల నుండి విముక్తుడా! విశ్వరూపమూ పరరూపమూ—రెండింటికీ అతీతుడా! వాక్కు మనస్సులకు అగోచరంగా అతి దూరంగా ఉన్నవాడా, నీకు నమస్కరిస్తున్నాను; భక్తుల అభీష్ట వరాలు ప్రసాదించు.

Verse 54

इत्थं परीत्य मार्तंडो मृडं देवं मृडानिकाम् । अथ तुष्टाव प्रीतात्मा शिववामार्धहारिणीम्

ఇట్లుగా మార్తాండుడు (సూర్యుడు) మృడదేవుడైన శివుని, మృడానికా దేవిని ప్రదక్షిణ చేసి; ఆనందహృదయంతో శివుని వామార్ధధారిణి దేవిని స్తుతించాడు।

Verse 55

रविरुवाच । देवि त्वदीयचरणांबुजरेणुगौरीं भालस्थलीं वहति यः प्रणतिप्रवीणः । जन्मांतरेपि रजनीकरचारुलेखा तां गौरयत्यतितरां किल तस्य पुंसः

రవి పలికెను—హే దేవి! నమస్కారంలో నిపుణుడైన పురుషుడు నీ పద్మపాదరేణువలన పుట్టిన గౌరవర్ణ కాంతిని తన లలాటంపై ధరిస్తాడు. మరొక జన్మలోనూ అతని నుదుటిపై చంద్రుని మనోహర రేఖ ఆ ముద్రను మరింత ప్రకాశింపజేస్తుంది।

Verse 56

श्रीमंगले सकलमंगलजन्मभूमे श्रीमंगले सकलकल्मषतूलवह्ने । श्रीमंगले सकलदानवदर्पहंत्रि श्रीमंगलेऽखिलमिदं परिपाहि विश्वम्

హే శ్రీమంగళే! సమస్త మంగళాలకు జన్మభూమి! హే శ్రీమంగళే! పాపరూపి పత్తి గుట్టలను దహించే అగ్ని! హే శ్రీమంగళే! సమస్త దానవుల దర్పాన్ని హరించే దేవి! హే శ్రీమంగళే—ఈ సమస్త విశ్వాన్ని పరిరక్షించుము।

Verse 57

विश्वेश्वरि त्वमसि विश्वजनस्य कर्त्री त्वं पालयित्र्यसि तथा प्रलयेपिहंत्री । त्वन्नामकीर्तनसमुल्लसदच्छपुण्या स्रोतस्विनी हरति पातककूलवृक्षान्

హే విశ్వేశ్వరి! నీవే సమస్త జగజ్జనుల సృష్టికర్త్రి; నీవే పాలయిత్రి, ప్రళయంలో సంహారిణీ కూడా. నీ నామకీర్తనంతో ఉప్పొంగే పుణ్యపు నిర్మల ప్రకాశవంతమైన స్రోతస్విని పాపసమూహరూప వృక్షవనాన్ని వేరుతో పెకలిస్తుంది।

Verse 58

मातर्भवानि भवती भवतीव्रदुःखसंभारहारिणि शरण्यमिहास्ति नान्या । धन्यास्त एव भुवनेषु त एव मान्या येषु स्फुरेत्तवशुभः करुणाकटाक्षः

హే మాతా భవానీ! ఘోర దుఃఖభారాన్ని తొలగించేది నీవే; ఇక్కడ నీ తప్ప మరొక శరణం లేదు. ఎవరి మీద నీ శుభకరుణాకటాక్షం ప్రకాశిస్తుందో వారు లోకాల్లో ధన్యులు, గౌరవనీయులు.

Verse 59

ये त्वा स्मरंति सततं सहजप्रकाशां काशीपुरीस्थितिमतीं नतमोक्षलक्ष्मीम् । तान्संस्मरेत्स्मरहरो धृतशुद्धबुद्धीन्निर्वाणरक्षणविचक्षणपात्रभूतान्

నిన్ను నిత్యం స్మరించువారు—సహజప్రకాశరూపిణి, కాశీపురిలో స్థితమై, నమస్కరించువారికి మోక్షలక్ష్మిగా ఉన్న నిన్ను—వారిని స్మరహరుడు శివుడు కూడా స్మరిస్తాడు; వారి బుద్ధి శుద్ధమై, నిర్వాణరక్షణలో నిపుణులైన పాత్రలవుతారు।

Verse 60

मातस्तवांघ्रियुगलं विमलं हृदिस्थं यस्यास्ति तस्य भुवनं सकलं करस्थम् । यो नामतेज एति मंगलगौरि नित्यं सिद्ध्यष्टकं न परिमुंचति तस्य गेहम्

మాతా! ఎవరి హృదయంలో నీ నిర్మల పాదయుగళం నిలిచియుంటుందో, వారికి సమస్త లోకం చేతి అరచేతిలో ఉన్నట్లే. ఓ మంగళగౌరీ! ఎవడు నిత్యం నీ నామతేజస్సును ఆశ్రయించునో, అతని గృహాన్ని అష్టసిద్ధులు విడువవు।

Verse 61

त्वं देवि वेदजननी प्रणवस्वरूपा गायत्र्यसि त्वमसि वै द्विजकामधेनुः । त्वं व्याहृतित्रयमिहाऽखिलकर्मसिद्ध्यै स्वाहास्वधासि सुमनः पितृतृप्तिहेतुः

దేవీ! నీవే వేదజనని, ప్రణవ (ఓం) స్వరూపిణి. నీవే గాయత్రీ; ద్విజులకు కామధేనువలె. సమస్త కర్మసిద్ధికి నీవే త్రివ్యాహృతులు (భూః భువః స్వః); నీవే ‘స్వాహా’ ‘స్వధా’—దేవపితృ తృప్తికి కారణమగు సుమనస్విని।

Verse 62

गौरि त्वमेव शशिमौलिनि वेधसि त्वं सावित्र्यसि त्वमसि चक्रिणि चारुलक्ष्मीः । काश्यां त्वमस्यमलरूपिणि मोक्षलक्ष्मीस्त्वं मे शरण्यमिह मंगलगौरि मातः

ఓ గౌరీ! శశిమౌళి శివునితో నీవే; వేదహసు బ్రహ్మతోనూ నీవే; నీవే సావిత్రి; చక్రధారి విష్ణువుతో నీవే చారులక్ష్మి. కాశీలో, ఓ అమలరూపిణి, నీవే మోక్షలక్ష్మి. ఓ మంగళగౌరీ మాతా, ఇక్కడ నీవే నా శరణం।

Verse 63

स्तुत्वेति तां स्मरहरार्धशरीरशोभां श्रीमंगलाष्टक महास्तवनेन भानुः । देवीं च देवमसकृत्परितः प्रणम्य तूष्णीं बभूव सविता शिवयोः पुरस्तात्

స్మరహరుని అర్ధశరీరంగా శోభించే ఆ దేవిని ‘శ్రీమంగళాష్టక’ అనే మహాస్తవంతో స్తుతించి, భాను (సూర్యుడు) దేవి దేవులను పునఃపునః చుట్టూరా నమస్కరించాడు; తరువాత శివ-శివల సమక్షంలో మౌనంగా నిలిచాడు।

Verse 64

देवदेव उवाच । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते प्रसन्नोस्मि महामते । मित्रमन्नेत्रगो नित्यं प्रपश्ये तच्चराचरम्

దేవదేవుడు (శివుడు) పలికెను—లేచెదవా, లేచెదవా; నీకు మంగళం కలుగుగాక, ఓ మహామతీ. నేను ప్రసన్నుడను. మిత్రరూపంగా నీ కన్నులో నివసించి, ఆ సమస్త చరాచర జగత్తును నేను నిత్యం దర్శించుచున్నాను।

Verse 65

मम मूर्तिर्भवान्सूर्य सर्वज्ञो भव सर्वगः । सर्वेषां महसां राशिः सर्वेषां सर्वकर्मवित्

ఓ సూర్యా, నీవు నా స్వరూపమే. సర్వజ్ఞుడవు కావు, సర్వవ్యాపకుడవు కావు. అందరికీ ప్రకాశతేజస్సుల నిధిగా ఉండి, అందరి కర్మలను తెలిసినవాడవు కావు।

Verse 66

सर्वेषां सर्वदुःखानि भक्तानां त्वं निराकुरु । त्वया नाम्नां चतुःषष्ट्या यदष्टकमुदीरितम्

నీవు సమస్త భక్తుల సమస్త దుఃఖాలను తొలగించుము. మరియు నీవు అరవై నాలుగు నామాల ద్వారా ప్రకటించిన ఆ అష్టకం (ఎనిమిది శ్లోకాల స్తోత్రం)…

Verse 67

अनेन मां परिष्टुत्य नरो मद्भक्तिमाप्स्यति । अष्टकं मंगलागौर्या मंगलाष्टकसंज्ञकम्

ఇదితో నన్ను స్తుతించిన మనిషి నా భక్తిని పొందును. ఇది మంగళాగౌరీదేవి అష్టకం; దీనికి ‘మంగళాష్టకం’ అనే నామం ఉంది।

Verse 68

अनेन मंगलागौरीं स्तुत्वा मंगलमाप्स्यति । चतुःषष्ट्यष्टकं स्तोत्रं मंगलाष्टकमेव च

ఇదితో మంగళాగౌరీదేవిని స్తుతించినవాడు మంగళం (శుభం) పొందును. ఈ స్తోత్రం ‘చతుఃషష్ట్యష్టకం’; ఇదే నిజంగా ‘మంగళాష్టకం’ కూడా।

Verse 69

एतत्स्तोत्रवरं पुण्यं सर्वपातकनाशनम् । दूरदेशांतरस्थोपि जपन्नित्यं नरोत्तमः

ఈ ఉత్తమమైన పుణ్య స్తోత్రము సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది. దూరదేశంలో ఉన్నా శ్రేష్ఠుడు నిత్యం జపిస్తే దాని పవిత్ర ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 70

त्रिसंध्यं परिशुद्धात्मा काशीं प्राप्स्यति दुर्लभाम् । अनेन स्तोत्रयुग्मेन जप्तेन प्रत्यहं नृभिः

ఈ స్తోత్రయుగ్మాన్ని ప్రతిరోజు జపిస్తే—త్రిసంధ్యలలో ఆచరించి—పరిశుద్ధమనస్సు గలవాడు దుర్లభమైన కాశీని పొందుతాడు.

Verse 71

ध्रुवदैनंदिनं पापं क्षालितं नात्र संशयः । न तस्य देहिनो देहे जातु चित्किल्बिषस्थितिः

నిత్యదిన పాపము నిశ్చయంగా కడుగబడుతుంది—ఇందులో సందేహం లేదు. అటువంటి దేహధారుడి దేహంలో పాపలేశమూ ఎప్పుడూ నిలవదు.

Verse 72

त्रिकालं योजयेन्नित्यमेतत्स्तोत्रद्वयंशुभम् । किंजप्तैर्बहुभिः स्तोत्रैश्चंचलश्रीप्रदैर्नृणाम्

ఈ శుభమైన స్తోత్రద్వయాన్ని త్రికాలములలో నిత్యం ఆచరించాలి. కేవలం చంచలమైన సంపదనిచ్చే అనేక స్తోత్రాలను జపించడం వల్ల మనుష్యులకు ఏమి ప్రయోజనం?

Verse 73

एतत्स्तोत्रद्वयं दद्यात्काश्यां नैःश्रेयसीं श्रियम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मानवैर्मोक्षकांक्षिभिः

ఈ స్తోత్రద్వయం కాశీలో నైఃశ్రేయసీ—మోక్షమార్గప్రదమైన—శ్రీని ప్రసాదిస్తుంది. కనుక మోక్షాకాంక్షులు సమస్త ప్రయత్నంతో దీనిని ఆశ్రయించాలి.

Verse 74

एतत्स्तोत्रद्वयं जप्यं त्यक्त्वा स्तोत्राण्यनेकशः । प्रपंच आवयोरेव सर्व एष चराचरः

అనేక స్తోత్రాలను విడిచి ఈ స్తోత్రద్వయాన్నే జపించవలెను; ఎందుకంటే ఈ సమస్త చరాచర జగత్తు నిజముగా ఆ ఇద్దరి (దైవతత్త్వాల) ప్రపంచరూప ప్రకటనయే.

Verse 75

तदावयोःस्तवादस्मान्निष्प्रपंचो जनो भवेत् । समृद्धिमाप्य महतीं पुत्रपौत्रवतीमिह

ఈ ఇద్దరి స్తవరూపమైన ఈ స్తోత్రం వల్ల మనిషి ప్రపంచబంధనాల నుండి విముక్తుడవుతాడు; అలాగే ఇక్కడ మహాసమృద్ధిని పొంది పుత్రపౌత్రసంపన్నుడవుతాడు.

Verse 76

अंते निर्वाणमाप्नोति जपन्स्तोत्रमिदं नरः । अन्यच्च शृणु सप्ताश्व ग्रहराज दिवाकर

చివరికి ఈ స్తోత్రాన్ని జపించే మనిషి నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు. ఇంకా వినుము—ఓ సప్తాశ్వా, ఓ గ్రహరాజా, ఓ దివాకరా!

Verse 77

त्वया प्रतिष्ठितं लिंगं गभस्तीश्वरसंज्ञितम् । सेवितं भक्तिभावेन सर्वसिद्धिसमर्पकम्

నీచేత ప్రతిష్ఠింపబడిన ‘గభస్తీశ్వర’ అనే లింగం భక్తిభావంతో సేవింపబడుతుంది; అది సమస్త సిద్ధి-సంపదలను ప్రసాదించేది.

Verse 78

त्वया गभस्तिमालाभिश्चांपेयांबुजकांतिभिः । यदर्चित्वैश्वरं लिंगं सर्वभावेन भास्कर

ఓ భాస్కరా! చంపకము మరియు కమలము వంటి కాంతితో మెరిసే కిరణమాలలతో, సర్వభావాన్ని సమర్పించి, నీవు ఈశ్వరుని లింగాన్ని అర్చించితివి.

Verse 79

गभस्तीश्वर इत्याख्यां ततो लिंगमवाप्स्यति । अर्चयित्वा गभस्तीशं स्नात्वा पंचनदे नरः

ఆ తరువాత ఆ లింగం ‘గభస్తీశ్వర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందును. గభస్తీశ్వరుని ఆరాధించి పంచనదిలో స్నానము చేసిన భక్తుడు ప్రతిజ్ఞాత పుణ్యఫలము పొందును.

Verse 80

न जातु जायते मातुर्जठरे धूतकल्मषः । इमां च मंगलागौरीं नारी वा पुरुषोपि वा

పాపములు కడుగబడినవాడు మాతృగర్భములో మరల జన్మించడు. ఈ మంగళాగౌరీ వ్రతాన్ని స్త్రీ అయినా పురుషుడైనా ఆచరించవచ్చు.

Verse 81

चैत्रशुक्लतृतीयायामुपोषणपरायणः । महोपचारैः संपूज्य दुकूलाभरणादिभिः

చైత్ర మాస శుక్ల పక్ష తృతీయ తిథిన ఉపవాసనిష్ఠతో, సన్నని వస్త్రాలు, ఆభరణాలు మొదలైన మహోపచారాలతో మంగళాగౌరీని సమ్యకంగా పూజించవలెను.

Verse 82

रात्रौ जागरणं कृत्वा गीतनृत्यकथादिभिः । प्रातः कुमारीः संपूज्य द्वादशाच्छादनादिभिः

రాత్రి గీతం, నృత్యం, కథా-పఠనం మొదలైనవాటితో జాగరణ చేసి, ఉదయాన్నే పన్నెండు కన్యలను వస్త్రాదుల దానాలతో సమ్యకంగా పూజించవలెను.

Verse 83

संभोज्यपरमान्नाद्यैर्दत्त्वान्येभ्योपि दक्षिणाम् । होमं कृत्वा विधानेन जातवेदस इत्यृचा

ఉత్తమ అన్నపానములతో (ఆదరితులను) భోజనముచేయించి, ఇతరులకు కూడా దక్షిణ ఇచ్చి, ‘జాతవేదసః…’ అని ప్రారంభమయ్యే ఋచాతో విధివిధానంగా హోమం చేయవలెను.

Verse 84

अष्टोत्तरशताभिश्च तिलाज्याहुतिभिः प्रगे । एकं गोमिथुनं दत्त्वा ब्राह्मणाय कुटुंबिने

ప్రాతఃకాలంలో నువ్వులు–నెయ్యితో १०८ ఆహుతులు సమర్పించి, కుటుంబి బ్రాహ్మణునికి ఒక గోమిథునం (గోవుల జంట) దానం చేస్తే ఈ కర్మ సంపూర్ణంగా సిద్ధిస్తుంది।

Verse 85

श्रद्धया समलंकृत्य भूषणैर्द्विजदंपती । भोजयित्वा महार्हान्नैः प्रीयेतां मंगलेश्वरौ

శ్రద్ధతో బ్రాహ్మణ దంపతులను ఆభరణాలతో అలంకరించి, మహార్హమైన అన్నంతో భోజనం పెట్టితే మంగళేశ్వరుడు (మంగళా సహితంగా) ప్రసన్నుడవుతాడు।

Verse 86

इति मंत्रं समुच्चार्य प्रातः कृत्वाथ पारणम् । न दुर्भगत्वमाप्नोति न दारिद्र्यं कदाचन

ఇలా మంత్రాన్ని ఉచ్చరించి, ప్రాతః పారణం (సమాప్తి భోజనం) చేసినవాడు ఎప్పటికీ దుర్భాగ్యాన్ని పొందడు; దారిద్ర్యం కూడా ఎప్పుడూ కలగదు।

Verse 87

न वै संतानविच्छित्तिं भोगोच्छित्तिं न जातुचित् । स्त्री वैधव्यं न चाप्नोति न नायोषिद्वियोगभाक्

సంతాన విఛేదం కలగదు; భోగసుఖాల నష్టం కూడా ఎప్పుడూ ఉండదు. స్త్రీకి వైధవ్యం రాదు; పురుషుడు భార్యావియోగాన్ని పొందడు।

Verse 88

पापानि विलयं यांति पुण्यराशिश्च लभ्यते । अपि वंध्या प्रसूयेत कृत्वैतन्मंगलाव्रतम्

పాపాలు లయమైపోతాయి; పుణ్యరాశి లభిస్తుంది. ఈ మంగళావ్రతాన్ని ఆచరించితే వంధ్య స్త్రీకూడా సంతానాన్ని ప్రసవించగలదు।

Verse 89

एतद्व्रतस्य करणात्कुरूपत्वं न जातुचित् । कुमारी विंदतेत्यंतं गुणरूपयुतं पतिम्

ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించుటవలన ఎప్పుడూ కురూపత్వం కలుగదు. కన్య ఉత్తమ గుణములు, మనోహర రూపముతో కూడిన శ్రేష్ఠ భర్తను పొందును।

Verse 90

कुमारोपि व्रतं कृत्वा विंदति स्त्रियमुत्तमाम् । संति व्रतानि बहुशो धनकामप्रदानि च

యువకుడుకూడా ఈ వ్రతం చేసి ఉత్తమ భార్యను పొందును. ధనమును, ఇష్టభోగములను ప్రసాదించే అనేక వ్రతములు ఉన్నాయి।

Verse 91

नाप्नुयुर्जातुचित्तानि मंगलाव्रततुल्यताम् । कर्तव्या चाब्दिकी यात्रा मधौ तस्यां तिथौ नरैः

ఆ ఇతర వ్రతములు ఎప్పటికీ మంగళావ్రతానికి సమానమవు. మధు మాసంలోని ఆ తిథినాడు మనుష్యులు వార్షిక యాత్రావ్రతం చేయవలెను।

Verse 92

सर्वविघ्नप्रशांत्यर्थं सदा काशीनिवासिभिः । अपरं द्युमणे वच्मि तव चात्र तपस्यतः

సర్వ విఘ్నశాంతి కొరకు కాశీనివాసులు దీనిని నిత్యం చేయవలెను. ఓ ద్యుమణీ, ఇక్కడ తపస్సు చేస్తున్న నీకు మరికొంత విశేషముగా చెప్పుదును।

Verse 93

मयूखा एव खे दृष्टा न च दृष्टं कलेवरम् । मयूखादित्य इत्याख्या ततस्ते दितिनंदन

ఆకాశమందు కేవలం కిరణములే కనబడినవి, దేహరూపము కనబడలేదు. అందువలన, ఓ దితినందనా, ‘మయూఖాదిత్య’ అనే నామము ఏర్పడెను।

Verse 94

त्वदर्चनान्नृणां कश्चिन्न व्याधिः प्रभविष्यति । भविष्यति न दारिद्र्यं रविवारे त्वदीक्षणात्

నీ అర్చన వలన మనుష్యులకు ఏ వ్యాధియు ప్రభవించదు; అలాగే ఆదివారము నీ దర్శనముచేత దారిద్ర్యం కలుగదు।

Verse 95

इत्थं मयूखादित्यस्य शिवो दत्त्वा बहून्वरान् । तत्रैवांतर्हितो भूतो रविस्तत्रैव तस्थिवान्

ఇలా శివుడు మయూఖాదిత్యునికి అనేక వరములు ఇచ్చి అక్కడే అంతర్హితుడయ్యెను; రవి (సూర్యుడు) మాత్రం అక్కడే ప్రతిష్ఠితుడై నిలిచెను।

Verse 96

श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं मयूखादित्यसंश्रयम् । द्रौपदादित्यसहितं नरो न निरयं व्रजेत्

మయూఖాదిత్యసంబంధమైన ఈ పుణ్యాఖ్యానాన్ని, ద్రౌపదాదిత్యసహితంగా, ఎవడు వింటాడో అతడు నరకానికి పోడు।