Adhyaya 46
ఈ అధ్యాయంలో స్కందుడు చెబుతాడు—యోగినీ ప్రసంగానంతరం భగవంతుడు సూర్యుడైన అంషుమాలి/రవిని శుభమైన వారాణసీకి త్వరగా పంపి, ధర్మమూర్తి అయిన రాజు దివోదాసుని అధర్మవిరోధం ద్వారా కదిలించగలమా అని పరిశీలించమంటాడు. ధర్మంలో స్థిరమైన రాజును నిందించడం మహాదోషమని, కాశీలో ధర్మనిశ్చయం నిలకడగా ఉన్నప్పుడు కామం, క్రోధం, లోభం, మోహం, మత్సరం, అహంకారం వంటి వికారాలు జయించకూడదని హెచ్చరిస్తాడు. కాశీ దర్శనలాలసతో రవి ఒక సంవత్సరం పాటు అనేక వేషాలు ధరిస్తాడు—తపస్వి, భిక్షువు, కొత్త కర్మకాండ ప్రవర్తకుడు, మాయావి, పండితుడు, గృహస్థుడు, సన్యాసి—కానీ రాజ్యమంతా వెతికినా నైతిక లోపం కనబడదు. కార్యం నెరవేరక తిరిగి వెళ్లాల్సి వస్తుందేమోనని భావించి, కాశీలోనే ఉండాలని తలచి, ప్రవేశించినవారి దోషాలను కూడా శమింపజేసే కాశీ మహిమను స్తుతిస్తాడు. అనంతరం కాశీలో ద్వాదశ ఆదిత్యరూప సౌరప్రాదుర్భావాన్ని స్థాపిస్తాడు; అందులో ‘లోళార్క’ విశేషం—కాశీని చూడాలనే తీవ్రమైన లాలస (లోలత్వం) వల్ల ఆ నామం. లోళార్క స్థానం దక్షిణదిశలో అసిసంభేద వద్దనని చెప్పబడింది. మార్గశీర్ష సమీపంలో వార్షిక యాత్ర, ముఖ్యంగా షష్ఠి/సప్తమి తిథి మరియు ఆదివారంలో, గంగా–అసి సంగమంలో స్నానం, శ్రాద్ధ విధానాలు, దానధర్మాల ఫలవృద్ధి—ప్రత్యేకంగా సూర్యగ్రహణ సమయంలో—ఇవి ప్రసిద్ధ తీర్థాలకన్నా శ్రేష్ఠఫలదాయకమని పేర్కొంటుంది. చివరికి ఇది కేవలం ప్రశంస కాదు, సత్యవచనమేనని నిర్ధారించి, వేదధర్మాన్ని తృణీకరించే నిందకులను తిరస్కరిస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
स्कंद उवाच । गतेथ योगिनीवृंदे देवदेवो घटोद्भव । काशीप्रवृत्तिं जिज्ञासुः प्राहिणोदंशुमालिनम्
స్కందుడు పలికెను—యోగినీ వృందము వెళ్లిపోయిన తరువాత, దేవదేవుడు ఘటోద్భవుడు కాశీ విషయవృత్తాంతాన్ని తెలుసుకోవాలని ఆశించి అంశుమాలిన్ని పంపెను।
Verse 2
देवदेव उवाच । सप्ताश्व त्वरितो याहि पुरीं वाराणसीं शुभाम् । यत्रास्ति स दिवोदासो धर्ममूर्तिर्महीपतिः
దేవదేవుడు పలికెను—హే సప్తాశ్వా! త్వరగా శుభమైన వారాణసీ పురికి వెళ్ళుము; అక్కడ ధర్మమూర్తి మహీపతి దివోదాసుడు ఉన్నాడు।
Verse 3
तस्य धर्मविरोधेन यथातत्क्षेत्रमुद्वसेत् । तथा कुरुष्व भो क्षिप्रं मावमंस्थाश्च तं नृपम्
హే భానూ! అతని ధర్మవిరోధం వల్ల ఆ రాజు ఆ పవిత్ర క్షేత్రమైన కాశీని విడిచిపెట్టునట్లు నీవు శీఘ్రంగా చేయుము; ఆ నృపుని అవమానించకుము।
Verse 4
धर्ममार्ग प्रवृत्तस्य क्रियते यावमानना । सा भवेदात्मनो नूनं महदेनश्च जायते
ధర్మమార్గంలో ప్రవృత్తుడైనవానిపై అవమానము చేయబడితే, ఆ అవమానము నిశ్చయంగా అవమానించువానికే మహాదోషమై, మహాపాపము జన్మించును।
Verse 5
तवबुद्धिविकासेन च्यवते चेत्स धर्मतः । तदा सा नगरी भानो त्वयोद्वास्याऽसहैः करैः
నీ బుద్ధివికాసం వల్ల ఆ రాజు ధర్మవిరోధం నుండి తొలగి ధర్మంలో స్థిరపడితే, హే భానూ, అసహ్యమైన పన్నులతో ఆ నగరిని నీవు ఉజ్జాడింపకుము।
Verse 6
कामक्रोधौ लोभमोहौ मत्सराहंकृती अपि । ते तत्र न भवेतां यत्तत्कालोपि न तं जयेत्
అక్కడ కామక్రోధాలు, లోభమోహాలు, మత్సరమూ అహంకారమూ కలుగకుండునట్లు చేయుము—అప్పుడు కాలముకూడా సమయమొచ్చినప్పటికీ అతనిని జయింపలేడు।
Verse 7
यावद्धर्मे स्थिराबुद्धिर्यावद्धर्मेस्थिरं मनः । तावद्विघ्नोदयः क्वास्ति विपद्यपि रवे नृषु
బుద్ధి ధర్మంలో స్థిరంగా ఉన్నంతవరకు, మనస్సు ధర్మంలో దృఢంగా ఉన్నంతవరకు—మనుష్యులకు, విపత్తులోనూ, హే రవీ, విఘ్నోదయం ఎక్కడ ఉంటుంది?
Verse 8
सर्वेषामिह जंतूनां त्वं वेत्सि ब्रध्नचेष्टितम् । अतएव जगच्चक्षुर्व्रज त्वं कार्यसिद्धये
ఇక్కడి సమస్త జీవుల చలనాలు, అంతరభావాలు నీవు ఎరుగుదువు; బ్రధ్నుడు (సూర్యుడు) చేసే కార్యమును కూడా నీవు తెలిసికొనియున్నావు. అందువల్ల, ఓ జగచ్చక్షువా, కార్యసిద్ధి కొరకు నీవు బయలుదేరు.
Verse 9
रविरादाय देवाज्ञां मूर्तिमन्यां प्रकल्प्य च । नभोध्वगामहोरात्रं काशीमभिमुखोऽभवत्
రవి దేవాజ్ఞను స్వీకరించి, మరొక రూపమును ధరించి, అహోరాత్రమూ ఆకాశమార్గమున సాగుతూ కాశీ వైపు అభిముఖుడయ్యెను.
Verse 10
मनसातीवलोलोऽभूत्काशीदर्शनलालसः । सहस्रचरणोप्यैच्छत्तदा खे नैकपादताम्
కాశీ దర్శనాభిలాషతో అతని మనస్సు అత్యంత చంచలమైంది. సహస్ర పాదములు ఉన్నవాడైనప్పటికీ, వేగంగా వెళ్లుటకై అతడు ఆకాశమున ఏకపాదత్వమును కోరెను.
Verse 11
हंसत्वं तस्य सूर्यस्य तदा सफलतामगात् । सदा नभोध्वनीनस्य काशीं प्रति यियासतः
అప్పుడు కాశీ వైపు వెళ్లదలచిన, నిత్యం ఆకాశమార్గమున సంచరించే ఆ సూర్యుని హంసరూపధారణ నిజముగా ఫలప్రదమైంది.
Verse 12
अथ काशीं समासाद्य रविरंतर्बहिश्चरन् । मनागपि न तद्भूपे धर्मध्वस्तिमवेक्षत
అనంతరం కాశీని చేరి రవి అంతరంగమునూ బాహ్యమునూ సంచరించెను; అయినా ఆ రాజ్యంలో ధర్మనాశమును అతడు కించిత్తు కూడా చూడలేదు.
Verse 13
विभावसुर्वसन्काश्यां नानारूपेण वत्सरम् । क्वचिन्नावसरं प्राप तत्र राज्ञि सुधर्मिणि
విభావసు (సూర్యుడు) కాశీలో ఒక సంవత్సరం నానారూపాలు ధరించి నివసించినా, ధర్మంలో స్థిరుడైన ఆ రాజుపై అక్కడ ఎక్కడా అతనికి ఏ అవకాశమూ దొరకలేదు।
Verse 14
कदाचिदतिथिर्भूतो दुर्लभं प्रार्थयन्रविः । न तस्य राज्ञो विषये दुर्लभं किंचिदैक्षत
కొన్నిసార్లు రవి అతిథిగా మారి దుర్లభమైనదాన్ని కోరాడు; కానీ ఆ రాజు రాజ్యంలో నిజంగా ‘అప్రాప్యం’ అనిపించేదేమీ అతనికి కనబడలేదు।
Verse 15
कदाचिद्याचको जातो बहुदोपि कदाप्यभूत् । कदाचिद्दीनतां प्राप्तः कदाचिद्गणकोप्यभूत्
కొన్నిసార్లు అతడు యాచకుడయ్యాడు; కొన్నిసార్లు అపార ధనవంతుడై కూడా అలా కనిపించలేదు. కొన్నిసార్లు దీనస్థితికి చేరాడు; మరికొన్నిసార్లు లెక్కగాడు కూడా అయ్యాడు—ఇలా పదేపదే పాత్రలు మార్చాడు।
Verse 16
वेदबाह्यां क्रियां चापि कदाचित्प्रत्यपादयत् । कदाचित्स्थापयामास दृष्टप्रत्ययमैहिकम्
కొన్నిసార్లు అతడు వేదబాహ్య కర్మకాండలను కూడా ప్రోత్సహించాడు; మరికొన్నిసార్లు కేవలం ప్రత్యక్ష ప్రమాణంపై నిలిచిన లోకిక సిద్ధాంతాలను స్థాపించాడు।
Verse 17
कदाचिज्जटिलो जातः कदाचिच्च दिगंबरः । स कदाचिज्जांगुलिको विषविद्याविशारदः
కొన్నిసార్లు అతడు జటాధారి తపస్విగా, కొన్నిసార్లు దిగంబర సన్యాసిగా అయ్యాడు. మరికొన్నిసార్లు జాంగులికుడిగా (సర్పమంత్రవేత్తగా) విషవిద్యలో నిపుణుడై కనిపించాడు।
Verse 18
सर्वपाषंडधर्मज्ञः कदाचिद्ब्रह्मवाद्यभूत् । ऐंद्रजालिक आसीच्च कदाचिद्भ्रामयञ्जनान्
అతడు కొన్నిసార్లు అన్ని పాషండమతాల ధర్మతత్త్వాలను తెలిసినవాడై, మరికొన్నిసార్లు బ్రహ్మవాదిగా ఉన్నత తత్త్వప్రవక్తలా నటించెను. ఇంకొన్నిసార్లు ఐంద్రజాలికుడై మాయాక్రియలతో జనులను మోహింపజేసెను॥
Verse 19
नानाव्रतोपदेशैश्च कदाचित्स पतिव्रताः । क्षोभयामास बहुशः सदृष्टांत कथानकैः
అతడు కొన్నిసార్లు అనేక విధాల వ్రతాలను ఉపదేశిస్తూ, దృష్టాంతాలతో కూడిన కథలను ప్రలోభంగా చేసి, పతివ్రత స్త్రీలను కూడా పలుమార్లు కలవరపెట్టెను॥
Verse 20
कापालिक व्रतधरः कदाचिच्चाभवद्द्विजः । कदाचिदपि विज्ञानी धातुवादी कदाचन
అతడు కొన్నిసార్లు కాపాలిక వ్రతధారిగా, కొన్నిసార్లు ద్విజ బ్రాహ్మణుడిగా మారెను. కొన్నిసార్లు పండితుడిలా కనిపించి, మరికొన్నిసార్లు ధాతువాది (రసవిద్యా వక్త)గా ప్రవర్తించెను॥
Verse 21
क्वचिद्विप्रः क्वचिद्राजपुत्रो वैश्योंत्यजः क्वचित । ब्रह्मचारी क्वचिदभूद्गृही वनचरः क्वचित्
అతడు కొన్నిసార్లు విప్ర బ్రాహ్మణుడై, కొన్నిసార్లు రాజపుత్రుడై, కొన్నిసార్లు వైశ్యుడై, మరికొన్నిసార్లు అంత్యజుడై మారెను. కొన్నిసార్లు బ్రహ్మచారిగా, కొన్నిసార్లు గృహస్థుడిగా, మరికొన్నిసార్లు వనచరుడిగా ఉండెను॥
Verse 22
यतिः कदाचिदिति सरूपैरभ्रामयज्जनान् । सर्वविद्यासु कुशलः सर्वज्ञश्चाभवत्क्वचित्
ఇలా అతడు కొన్నిసార్లు యతి రూపం ధరించి అనేక రూపాలతో జనులను భ్రమింపజేసెను. కొన్నిసార్లు అన్ని విద్యలలో నిపుణుడిగా, కొన్నిసార్లు సర్వజ్ఞుడిలా కూడా కనిపించెను॥
Verse 23
इति नानाविधै रूपैश्चरन्काश्यां ग्रहेश्वरः । न कदापि जने क्वापि च्छिद्रं प्राप कदाचन
ఇలా నానావిధ వేషాలు ధరించి గ్రహేశ్వరుడు కాశీలో సంచరించాడు; అయినా ఎక్కడా, ఎవరిలోనూ, అతడు ఒక్క లోపమునైనా ఎప్పుడూ కనుగొనలేకపోయాడు।
Verse 24
ततो निनिंद चात्मानं चिंतार्तः कश्यपात्मजः । धिक्परप्रेष्यतां यस्यां यशो लभ्येत न क्वचित्
అప్పుడు చింతతో బాధపడిన కశ్యపపుత్రుడు తనను తానే నిందించుకున్నాడు—“ధిక్కారం! పరుల పనివాడిగా ఉండటానికి; అందులో ఎక్కడా కీర్తి లభించదు!”
Verse 25
मार्तंड उवाच । मंदरं यदि याम्यद्य सद्यस्तत्क्रुद्ध्यतीश्वरः । अनिष्पादितकार्यार्थे मयि सामान्यभृत्यवत्
మార్తండుడు అన్నాడు—“నేను ఈరోజు మందరానికి వెళితే, కార్యం నెరవేరకపోవడంతో ప్రభువు వెంటనే నాపై కోపిస్తాడు; నన్ను సాధారణ సేవకుడిలా భావిస్తాడు।”
Verse 26
कोपमप्युररीकृत्य यदि यायां कथंचन । कथं तिष्ठे पुरस्तस्य तर्हि वै मूढभृत्यवत्
ఆయన కోపాన్ని భరించి ఏదోలా నేను వెళ్లినా, అప్పుడు ఆయన ఎదుట నేను ఎలా నిలబడగలను—మూర్ఖ సేవకుడిలా?
Verse 27
अथोंकृत्यावहेलं वा यामि चेच्च कथंचन । क्रोधान्निरीक्षेत्त्र्यक्षो मां विषं पेयं तदा मया
లేదా అవహేళనగా కేవలం ‘హూం’ అని ఏదోలా నేను వెళితే, కోపంతో త్రినేత్రుడు నన్ను చూచినట్లయితే—అప్పుడు నాకు విషం త్రాగడమే మేలు।
Verse 28
हरकोपानले नूनं यदि यातः पतंगताम् । पितामहोपि मां त्रातुं तदा शक्ष्यति नस्फुटम्
హరుని కోపాగ్నిలో నేను నిజంగా పతంగంలా పడిపోతే, అప్పుడు పితామహుడు బ్రహ్మ కూడా నన్ను రక్షించలేడని నిశ్చయం।
Verse 29
स्थास्याम्यत्रैव तन्नित्यं न त्यक्ष्यामि कदाचन । क्षेत्रसंन्यासविधिना वाराणस्यां कृताश्रमः
నేను ఇక్కడే నిత్యం నిలిచివుంటాను; ఎప్పటికీ విడిచిపెట్టను. ‘క్షేత్ర-సంన్యాస’ విధితో వారాణసీలో వ్రతబద్ధ ఆశ్రమవాసం స్వీకరించాను।
Verse 30
पुरः पुरारेः कायार्थमनिवेद्येह तिष्ठतः । यत्पापं भावि मे तस्य काशीपापस्यनिष्कृतिः
ఇక్కడ ఉండి పురారి (శివుడు) సమక్షంలో ఆయన కార్యవిషయాన్ని నివేదించకపోతే, దానివల్ల నాకు ఏ పాపం కలిగినా—ఆ పాపానికి కాశీనే ప్రాయశ్చిత్తం అవుతుంది।
Verse 31
अन्यान्यपि च पापानि महांत्यल्पानि यानि च । क्षयंति तानि सर्वाणि काशीं प्रविशतां सताम्
ఇంకా ఇతర పాపాలు ఏవైనా—పెద్దవైనా చిన్నవైనా—కాశీలో ప్రవేశించే సజ్జనులవి అన్నీ నశించిపోతాయి।
Verse 32
बुद्धिपूर्वं मया चैतन्न पापं समुपार्जितम् । पुरारिणैव हि पुराऽशासि धर्मो हि रक्ष्यताम्
ఈ పాపాన్ని నేను బుద్ధిపూర్వకంగా చేయలేదు. ఎందుకంటే పూర్వమే పురారి (శివుడు) స్వయంగా ఆజ్ఞాపించాడు—‘ధర్మం రక్షింపబడాలి’ అని।
Verse 33
धर्मो हि रक्षितो येन देहे सत्वरगत्वरे । त्रैलोक्यरक्षितं तेन किं कामार्थैः सुरक्षितैः
ఈ వేగంగా క్షయమయ్యే దేహంలోనూ ధర్మాన్ని రక్షించువాడు త్రిలోకమునే రక్షించినవాడే. అటువానికి జాగ్రత్తగా కాపాడిన కామమూ అర్థమూ ఏమి అవసరం?
Verse 34
रक्षणीयो यदि भवेत्कामः कामारिणा कथम् । क्षणादनंगतां नीतो बहूनां सुखकार्यपि
కామము నిజంగా రక్షించదగినదైతే, ‘కామారి’ (శివుడు) క్షణములోనే దానిని అనంగుడిగా ఎలా చేసెను? అనేకులకు సుఖకారకుడని చెప్పబడినవాడే కదా!
Verse 35
अर्थश्चेत्सर्वथारक्ष्य इति कैश्चिदुदाहृतम् । तत्कथं न हरिश्चंद्रोऽरक्षत्कुशिकनंदने
కొందరు ‘అర్థము (ధనం) ఎల్లప్పుడూ రక్షించదగినది’ అని చెబుతారు. అయితే కుశికనందనుడు (విశ్వామిత్రుడు) ఎదుట రాజు హరిశ్చంద్రుడు దానిని ఎందుకు కాపాడలేకపోయెను?
Verse 36
धर्मस्तु रक्षितः सर्वैरपिदेहव्ययेन च । शिबिप्रभृतिभूपालैर्दधीचिप्रमुखैर्द्विजैः
కానీ ధర్మాన్ని అందరూ రక్షించారు—దేహత్యాగం చేసినా సరే—శిబి మొదలైన రాజులు, దధీచి మొదలైన బ్రాహ్మణులు.
Verse 37
अयमेव हि वै धर्मः काशीसेवनसंभवः । रुषितादपि रुद्रान्मां रक्षिष्यति न संशयः
కాశీ సేవనమునుండి జనించిన ఇదే నిజమైన ధర్మము. రుద్రుడు కోపించినా ఈ ధర్మమే నన్ను రక్షించును—సందేహము లేదు.
Verse 38
अवाप्य काशीं दुष्प्रापां को जहाति सचेतनः । रत्नं करस्थमुत्सृज्य कः काचं संजिघृक्षति
దుర్లభమైన కాశీని పొందిన తరువాత ఎవడు వివేకి ఆమెను విడిచిపెడతాడు? చేతిలోని రత్నాన్ని వదలి ఎవడు కంచు ముక్కను ఎత్తుకోవాలని కోరుకుంటాడు?
Verse 39
वाराणसीं समुत्सृज्य यस्त्वन्यत्र यियासति । हत्वा निधानं पादेन सोर्थमिच्छति भिक्षया
వారణాసిని వదలి ఇతరత్రా వెళ్లదలచినవాడు, పాదంతో పాతిపెట్టిన నిధిని తన్నివేసి తరువాత భిక్షతో ధనం కోరినవాడివలె.
Verse 40
पुत्रमित्रकलत्राणि क्षेत्राणि च धनानि च । प्रतिजन्मेह लभ्यंते काश्येका नैव लभ्यते
పుత్రులు, మిత్రులు, భార్య, క్షేత్రాలు, ధనాలు—ఇవి ప్రతి జన్మలో మళ్లీ లభిస్తాయి; కాని కాశీ ఒక్కటే, అది సులభంగా లభించదు.
Verse 41
येन लब्धा पुरी काशी त्रैलोक्योद्धरणक्षमा । त्रैलोक्यैश्वर्यदुष्प्रापं तेन लब्धं महासुखम्
త్రిలోకాలను उद्धరించగల కాశీపురిని పొందినవాడు, త్రిలోకైశ్వర్యానికన్నా దుర్లభమైన మహాసుఖాన్ని పొందినవాడే.
Verse 42
कुपितोपि हि मे रुद्रस्तेजोहानिं विधास्यति । काश्यां च लप्स्ये तत्तेजो यद्वै स्वात्मावबोधजम्
రుద్రుడు నాపై కోపించినా నా బాహ్య తేజస్సును హరించగలడు; కానీ కాశీలో నేను ఆత్మావబోధం నుండి జనించే సత్య తేజస్సును పొందుతాను.
Verse 43
इतराणीह तेजांसि भासंते तावदेव हि । खद्योताभानि यावन्नो जृंभते काशिजं महः
ఇక్కడ ఇతర వెలుగులు అంతవరకే ప్రకాశిస్తాయి; కాశీ నుండి జనించిన మహిమ వికసించేవరకు అవి కేవలం మిణుగురుల కాంతిలా కనిపిస్తాయి।
Verse 44
इति काशीप्रभावज्ञो जगच्चक्षुस्तमोनुदः । कृत्वा द्वादशधात्मानं काशीपुर्यां व्यवस्थितः
ఇలా కాశీ ప్రభావాన్ని తెలిసిన, జగత్తుకు నేత్రమైన, అంధకారాన్ని తొలగించే సూర్యుడు తనను పన్నెండు రూపాలుగా విభజించి కాశీపురిలో స్థిరమయ్యాడు।
Verse 45
लोलार्क उत्तरार्कश्च सांबादित्यस्तथैव च । चतुर्थो द्रुपदादित्यो मयूखादित्य एव च
వారు—లోలార్క, ఉత్తరార్క, సాంబాదిత్య; నాల్గవది ద్రుపదాదిత్య, అలాగే మయూఖాదిత్య।
Verse 46
खखोल्कश्चारुणादित्यो वृद्धकेशवसंज्ञकौ । दशमो विमलादित्यो गंगादित्यस्तथैव च
ఖఖోల్క, అరుణాదిత్య, అలాగే వృద్ధకేశవ అనే రూపం; పదవది విమలాదిత్య, ఇంకా గంగాదిత్య కూడా।
Verse 47
द्वादशश्च यमादित्यः काशिपुर्यां घटोद्भव । तमोऽधिकेभ्यो दुष्टेभ्यः क्षेत्रं रक्षंत्यमी सदा
పన్నెండవది యమాదిత్య. ఓ ఘటోద్భవా, వీరు ఎల్లప్పుడూ కాశీపురి క్షేత్రాన్ని అంధకారంలో మునిగిన దుష్టుల నుండి కాపాడుతారు।
Verse 48
तस्यार्कस्य मनोलोलं यदासीत्काशिदर्शने । अतो लोलार्क इत्याख्या काश्यां जाता विवस्वतः
కాశీ దర్శనముచూచి ఆ సూర్యుడు (వివస్వాన్) మనస్సు చంచలమై ఉత్సుకతతో లొలమైంది; అందువల్ల కాశీలో ఆయన ‘లోలార్క’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.
Verse 49
लोलार्कस्त्वसिसंभेदे दक्षिणस्यां दिशिस्थितः । योगक्षेमं सदा कुर्यात्काशीवासि जनस्य च
లోలార్కుడు అసిసంభేదంలో దక్షిణ దిశలో స్థితుడై ఉన్నాడు; కాశీవాసుల యోగక్షేమాలను ఆయన నిత్యం కాపాడుతాడు.
Verse 50
मार्गशीर्षस्य सप्तम्यां षष्ठ्यां वा रविवासरे । विधाय वार्षिकीं यात्रां नरः पापै प्रमुच्यते
మార్గశీర్ష మాసంలో సప్తమీ—లేదా షష్ఠీ—తిథి ఆదివారమైతే, వార్షిక యాత్రను నిర్వహించినవాడు పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
Verse 51
कृतानि यानि पापानि नरैः संवत्सरावधि । नश्यंति क्षणतस्तानि षष्ठ्यर्के लोलदर्शनात्
సంవత్సర కాలంలో మనుష్యులు చేసిన ఏ పాపాలైనా, షష్ఠీ-అర్క దినమున లోలార్క దర్శనమాత్రంతో క్షణంలోనే నశించిపోతాయి.
Verse 52
नरः स्नात्वासिसंभेदे संतर्प्य पितृदेवताः । श्राद्धं विधाय विधिना पित्रानृण्यमवाप्नुयात्
అసిసంభేదంలో స్నానం చేసి పితృదేవతలకు తర్పణం సమర్పించి, విధివిధానంగా శ్రాద్ధం చేసినవాడు పితృఋణ విముక్తిని పొందుతాడు.
Verse 53
लोलार्कसंगमे स्नात्वा दानं होमं सुरार्चनम् । यत्किंचित्क्रियते कर्म तदानंत्याय कल्पते
లోలార్క సంగమంలో స్నానం చేసి దానం, హోమం, దేవార్చన మొదలైన ఏ కార్యం చేసినా అది అక్షయ పుణ్యానికి కారణమగును.
Verse 54
सूर्योपरागे लोलार्के स्नानदानादिकाः क्रियाः । कुरुक्षेत्राद्दशगुणा भवंतीह न संशयः
సూర్యగ్రహణ సమయంలో లోలార్కలో స్నానదానాది క్రియలు కురుక్షేత్రంతో పోల్చితే పదిగుణ ఫలమిస్తాయి; ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 55
लोलार्के रथसप्तम्यां स्नात्वा गंगासिसंगमे । सप्तजन्मकृतैः पापैर्मुक्तो भवति तत्क्षणात्
రథసప్తమి నాడు గంగా–అసి సంగమంలో లోలార్కలో స్నానం చేస్తే, ఏడు జన్మల పాపాల నుండి తక్షణమే విముక్తి కలుగుతుంది.
Verse 56
प्रत्यर्कवारं लोलार्कं यः पश्यति शुचिव्रतः । न तस्य दुःखं लोकेस्मिन्कदाचित्संभविष्यति
శుచివ్రతంతో ప్రతి ఆదివారము లోలార్క దర్శనం చేసే వానికి ఈ లోకంలో ఎప్పటికీ దుఃఖం కలుగదు.
Verse 57
न तस्य दुःखं नो पामा न दद्रुर्न विचर्चिका । लोलार्कमर्के यः पश्येत्तत्पादोदकसेवकः
ఆదివారము లోలార్క దర్శనం చేసి ఆయన పాదోదకాన్ని సేవించువానికి దుఃఖం లేదు; పామా, దద్రు, విచర్చికా వంటి చర్మరోగాలు కూడా రావు.
Verse 58
वाराणस्यामुषित्वापि यो लोलार्कं न सेवते । सेवंते तं नरं नूनं क्लेशाः क्षुद्व्याधिसंभवाः
వారణాసిలో నివసిస్తూ కూడా ఎవడు లోలార్కుని సేవించడు, అతనిని నిశ్చయంగా ఆకలి మరియు వ్యాధుల వల్ల పుట్టిన కష్టాలు వెంటాడుతాయి.
Verse 59
सर्वेषां काशितीर्थानां लोलार्कः प्रथमं शिरः । ततोंऽगान्यन्यतीर्थानि तज्जलप्लावितानिहि
కాశీ తీర్తాలన్నిటిలో లోలార్కమే ప్రథమం—‘శిరస్సు’; ఇతర తీర్తాలు దాని ‘అంగాలు’, ఎందుకంటే అవి దాని జలప్రవాహంతో పవిత్రమవుతాయి.
Verse 60
तीर्थांतराणि सर्वाणि भूमीवलयगान्यपि । असिसंभेदतीर्थस्य कलां नार्हंति षोडशीम्
ఇతర అన్ని తీర్తాలు—భూమి వలయమంతా వ్యాపించినవైనా—అసి-సంభేద తీర్త మహిమలో పదహారవ భాగానికీ సరిపోవు.
Verse 61
सर्वेषामेव तीर्थानां स्नानाद्यल्लभ्यते फलम् । तत्फलं सम्यगाप्येत नरैर्गंगासिसंगमे
అన్ని తీర్తాలలో స్నానాది కర్మలతో లభించే ఫలాన్ని, గంగా–అసి సంగమంలో మనుష్యులు సంపూర్ణంగా పొందుతారు.
Verse 62
नार्थवादोयमुदितः स्तुतिवादो न वै मुने । सत्यं यथार्थवादोयं श्रद्धेयः सद्भिरादरात्
ఓ మునీ, ఇది అర్థవాదం (అతిశయోక్తి) కాదు, స్తుతిమాత్రమూ కాదు; ఇది సత్యమైన యథార్థ వచనం—సద్జనులు భక్తితో ఆదరించి స్వీకరించాలి.
Verse 63
यत्र विश्वेश्वरः साक्षाद्यत्र स्वर्गतरंगिणी । मिथ्या तत्रानुमन्यंते तार्किकाश्चानुसूयकाः
ఎక్కడ సాక్షాత్తుగా విశ్వేశ్వరుడు (శివుడు) ఉన్నాడో, ఎక్కడ స్వర్గతరంగిణీ గంగా ప్రవహిస్తుందో, అక్కడ కూడా అసూయగల తార్కికులు అన్నిటినీ ‘మిథ్య’ అని భావిస్తారు।
Verse 64
उदाहरंति ये मूढाः कुतर्कबलदर्पिताः । काश्यां सर्वेर्थवादोयं ते विट्कीटा युगेयुगे
కుతర్కబల గర్వంతో ఉబ్బిపోయి కాశీ విషయమై దీనిని ‘కేవలం అర్థవాదం’ అని ఉదాహరిస్తూ చెప్పే మూర్ఖులు యుగయుగాలూ విసర్జ్యకీటులవంటివారు।
Verse 65
कस्यचित्काशितीर्थस्य महिम्नो महतस्तुलाम् । नाधिरोहेन्मुने नूनमपि त्रैलोक्यमंडपः
ఓ మునీ! కాశీలోని ఏ ఒక్క తీర్థపు మహత్తర మహిమకు సమానంగా తూకం ఎక్కేందుకు, త్రిలోకముల సమస్త మండపమూ నిశ్చయంగా సరిపోదు।
Verse 66
नास्तिका वेदबाह्याश्च शिश्नोदरपरायणाः । अंत्यजाताश्च ये तेषां पुरः काशी न वर्ण्यताम्
నాస్తికుల ముందు, వేదబాహ్యుల ముందు, కామం-ఉదరాసక్తుల ముందు, అలాగే అధమచిత్త అంత్యజుల ముందు కాశీని వర్ణించకూడదు।
Verse 67
लोलार्ककरनिष्टप्ता असिधार विखंडिताः । काश्यां दक्षिणदिग्भागे न विशेयुर्महामलाः
లోలార్క కిరణాలతో దగ్ధమై, ఖడ్గధారలతో ఖండఖండమై ఉన్న మహామలినులు కాశీ దక్షిణ దిక్భాగంలో ప్రవేశించరాదు।
Verse 68
महिमानमिमं श्रुत्वा लोलार्कस्य नरोत्तमः । न दुःखी जायते क्वापि संसारे दुःखसागरे
లోలార్కుని ఈ మహిమను విని నరోత్తముడు ఈ దుఃఖసాగరమైన సంసారంలో ఎక్కడా దుఃఖిగా జన్మించడు।