Adhyaya 11

Verse 1

अगस्तिरुवाच । शृणु सुश्रोणि सुभगे वैश्वानरसमुद्भवम् । पुण्यशीलसुशीलाभ्यां यथोक्तं शिवशर्मणे

అగస్త్యుడు పలికెను—హే సుశ్రోణి, హే సుభగే! వైశ్వానరుడు (పవిత్ర అగ్ని) నుండి ఉద్భవించిన ఈ వృత్తాంతాన్ని వినుము. పుణ్యశీలా, సుశీలా అనే సద్గుణవతులు జరిగినట్లే శివశర్మునికి చెప్పిరి.

Verse 2

अथ कालेन तद्योषिदंतर्वत्नी बभूव ह । विधिवद्विहिते तेन गर्भाधानाख्य कर्मणि

తరువాత కాలక్రమేణ, అతడు విధివిధానంగా ‘గర్భాధాన’ అనే సంస్కారాన్ని నిర్వహించినప్పుడు, ఆ స్త్రీ గర్భవతిగా మారింది.

Verse 3

ततः पुंसवनं तेन स्पंदनात्प्राग्विपश्चिता । गृह्योक्तविधिना सम्यक्कृतं पुंस्त्वविवृद्धये

ఆపై గర్భంలో తొలి స్పందనకు ముందే, ఆ పండితుడు గృహ్యసూత్రోక్త విధానమున ‘పుంసవన’ సంస్కారాన్ని సమ్యకంగా నిర్వహించాడు, పుత్రత్వవృద్ధి కోసం.

Verse 4

सीमन्तोथाष्टमे मासि गर्भरूपसमृद्धिकृत् । सुखप्रसव सिद्ध्यै च तेनाकारि क्रियाविदा

అనంతరం ఎనిమిదవ నెలలో గర్భరూపసమృద్ధి కలగాలని, సుఖప్రసవసిద్ధి కలగాలని, క్రియావిదులు ‘సీమంత’ సంస్కారాన్ని విధివిధానంగా నిర్వహించారు।

Verse 5

अथातः सत्सुतारासु ताराधिप वराननः । केंद्रे गुरौ शुभे लग्ने सुग्रहेष्वयुगेषु च

ఆపై శుభ నక్షత్రాలు ఉన్న వేళ, తారాధిపుడైన చంద్రమా—శుభాననుడు—గురుతో కలిసి శుభకేంద్రస్థానంలో నిలిచెను; శుభలగ్నం, అలాగే విషమ భాగాలలో శుభగ్రహాలు ఉండగా కాలం పరమ మంగళమయమైంది।

Verse 6

अरिष्टं दीपयन्दीप्त्या सर्वारिष्टविनाशकृत् । तनयो नाम तस्यां तु शुचिष्मत्यां बभूव ह

తన దీప్తితో సమస్త అరిష్టాలను తొలగించే, సర్వ అరిష్టవినాశకుడైన కుమారుడు ఆ శుచిష్మతీ దేవికి నిజంగా జన్మించాడు।

Verse 7

सद्यः समस्तसुखदो भूर्भुवःस्वर्निवासिनाम् । गंधवाहागन्धवाहादिग्वधूमुखवासनाः

క్షణమాత్రంలోనే అది భూః, భువః, స్వః లోకనివాసులకు సమస్త సుఖదాయకమైంది; దిక్కుల వధువుల ముఖసువాసనల వంటి సుగంధాలను మోసుకొనే గంధవాహక వాయువులు అన్ని దిశలలో వీచాయి।

Verse 8

इष्टगन्धप्रसूनौघैर्ववर्षुस्ते घनाघनाः । देवदुन्दुभयो नेदुः प्रसेदुः सर्वतोदिशः

ఆ ఘనమైన మేఘాలు ఇష్టసుగంధ పుష్పసమూహాలను ధారలుగా వర్షించాయి; దేవదుందుభులు మ్రోగాయి, అన్ని దిశలూ ప్రసన్నంగా శాంతించాయి।

Verse 9

परितः सरितः स्वच्छा भूतानां मानसैः सह

చుట్టూ నదులు నిర్మలమయ్యాయి; వాటితో పాటు భూతజనుల మనస్సులు కూడా స్వచ్ఛమై శాంతంగా ప్రసన్నమయ్యాయి।

Verse 10

सत्त्वाः सत्त्वसमायुक्ता वसुधासीच्छुभा तदा । कल्याणी सर्वतो वाणी प्राणिनः प्रीणयंत्यभूत्

సర్వ జీవులు సత్త్వగుణంతో నిండిపోయారు; అప్పుడు భూమి కూడా శుభమయమైంది; అన్ని వైపులా కల్యాణకరమైన మధుర వాక్కు ఉద్భవించి ప్రాణులను ఆనందింపజేసింది।

Verse 11

तिलोत्तमोर्वशीरंभा प्रभा विद्युत्प्रभा शुभा । सुमंगला शुभालापा सुशीलाड्या वरांगनाः

తిలోత్తమా, ఊర్వశీ, రంభా, ప్రభా, విద్యుత్ప్రభా, శుభా, సుమంగళా, శుభాలాపా, సుశీలా—ఈ సుగుణసంపన్న దివ్య అప్సరలు ఉత్సవానందంలో ప్రత్యక్షమయ్యారు।

Verse 12

क्वणत्कंकण पात्राणि कृत्वा करतलं मुदा । मुक्तमुक्ताफलाढ्यानि यक्षकर्दमवंति च

ఆనందంతో వారు కరతాళాలు కొట్టగా కంకణాలు, పాత్రలు మ్రోగాయి; ముత్యాలు మరియు ముత్యగుచ్ఛాలతో సమృద్ధమైన అర్ఘ్యాన్ని, అలాగే యక్షకర్దమం (యక్షనిధి) కూడా వారు మోసుకొచ్చారు।

Verse 13

वज्रवैदूर्य दीपानि हरिद्रा लेपनानि च । गारुत्मतैकरूपाणि शंखशुक्तिदधीनि च

వజ్రం, వైదూర్యమణి దీపాలు, హరిద్ర లేపనాలు, గరుడసమ కాంతితో ఏకరూపమైన శుభద్రవ్యాలు, అలాగే శంఖం, శుక్తి, దధి—ఇవన్నీ మంగళార్థంగా సమర్పించబడ్డాయి।

Verse 14

पद्मरागप्रवालाख्यरत्नकुंकुमवंति च । गोमेदपुष्परागेंद्र नीलसन्माल्यभांजि च

వారు పద్మరాగం, ప్రవాళం మొదలైన రత్నచూర్ణాలతో చేసిన శుభ కుంకుమంతో అలంకరింపబడి, గోమేదం, పుష్పరాగం, నీలమణి మరియు శ్రేష్ఠ మాల్యాలతో ప్రకాశిస్తూ వచ్చారు।

Verse 15

विद्याधर्यश्च किन्नर्यस्तथाऽमर्यः सहस्रशः । चामर व्यग्रहस्ताग्र मंगलद्रव्यपाणयः

వేల సంఖ్యలో విద్యాధరీలు, కిన్నరీలు మరియు దివ్య కన్యలు వచ్చారు; కొందరు చామరాలు పట్టుకొని సేవలో నిమగ్నులై, మరికొందరు చేతుల్లో మంగళద్రవ్యాలు మోసుకొచ్చారు।

Verse 16

गंधर्वोरगयक्षाणां सुवासिन्यः शुभस्वराः । गायंत्यो ललितं गीतं तत्राजग्मुरनेकशः

గంధర్వులు, ఉరగులు (నాగులు), యక్షుల సువాసినులు—శుభమైన మధుర స్వరాలతో—లలిత గీతాలు పాడుతూ అనేకమంది అక్కడికి వచ్చారు।

Verse 17

मरीचिरत्रि पुलहः पुलस्त्यः क्रतुरंगिराः । वसिष्ठः कश्यपश्चाहं विभांडो मांडवीसुतः

మరీచి, అత్రి, పులహ, పులస్త్య, క్రతు, అంగిరస; వసిష్ఠుడు, కశ్యపుడు మరియు నేనూ—మాండవీ సుతుడు విభాండుడుతో కలిసి—అందరూ అక్కడ సమాగమించారు।

Verse 18

लोमशो लोमचरणो भरद्वाजोथ गौतमः । भृगुस्तु गालवो गर्गो जातूकर्ण्यः पराशरः

లోమశుడు, లోమచరణుడు, భరద్వాజుడు, గౌతముడు; అలాగే భృగువు, గాలవుడు, గర్గుడు, జాతూకర్ణ్యుడు, పరాశరుడు—ఈ మునులూ అక్కడ సమవేతమయ్యారు।

Verse 19

तत्र स्नात्वा विधानेन दृष्ट्वा विश्वेश्वरं विभुम् । त्रैलोक्यप्राणिसंत्राणकारिणं प्रणनाम ह

అక్కడ విధివిధానంగా స్నానం చేసి, సర్వవ్యాపకుడైన విశ్వేశ్వర ప్రభువును దర్శించి—త్రిలోక ప్రాణుల సంరక్షకుడైన ఆయనకు—భక్తితో నమస్కరించాడు।

Verse 20

जमदग्निश्च संवर्तो मतंगो भरतोंशुमान् । व्यासः कात्यायनः कुत्सः शौनकः सुश्रुतः शुकः

జమదగ్ని మరియు సంవర్త, మతంగుడు మరియు అంశుమాన్ భరతుడు; వ్యాసుడు, కాత్యాయనుడు, కుత్సుడు, శౌనకుడు, సుశ్రుతుడు, శుకుడు—ఈ మునులూ అక్కడ హాజరయ్యారు।

Verse 21

ऋष्यशृंगोथ दुर्वासा रुचिर्नारदतुंबुरू । उत्तंको वामदेवश्च च्यवनोसितदेवलौ

ఋష్యశృంగుడు, ఆపై దుర్వాసుడు, రుచి, నారదుడు మరియు తుంబురు; ఉత్తంకుడు, వామదేవుడు, అలాగే చ్యవనుడు, అసితుడు, దేవలుడు—వీరూ అక్కడికి వచ్చారు।

Verse 22

शालंकायनहारी तौ विश्वामित्रोथभार्गवः । मृकंडः सह पुत्रेण दाल्भ्य उद्दालकस्तथा

శాలంకాయనుడు మరియు హారీ, విశ్వామిత్రుడు మరియు భార్గవుడు; మృకండుడు తన కుమారునితో కలిసి, దాల్భ్యుడు మరియు ఉద్దాలకుడు కూడా—అందరూ అక్కడ సమవేతమయ్యారు।

Verse 23

धौम्योपमन्युवत्साद्या मुनयो मुनिकन्यकाः । तच्छांत्यर्थं समाजग्मुर्धन्यं विश्वानराश्रमम्

ధౌమ్యుడు, ఉపమన్యుడు, వత్సుడు మొదలైన మునులు, మునికన్యలతో కూడి—ఆ శాంతి కార్యార్థం—ధన్యమైన విశ్వానర ఆశ్రమానికి సమవేతమై వచ్చారు।

Verse 24

ब्रह्मा बृहस्पतियुतो देवो गरुडवाहनः । नंदि भृंगि समायुक्तो गौर्या सह वृषध्वजः

బృహస్పతితో కూడిన బ్రహ్మదేవుడు వచ్చెను; గరుడవాహనుడైన భగవానుడూ చేరెను. గౌరీతో కూడిన వృషధ్వజ మహాదేవుడు నంది, భృంగితో సహా ఆ మహాపవిత్రోత్సవానికి హాజరయ్యెను.

Verse 25

महेंद्रमुख्या गीर्वाणा नागाः पातालवासिनः । रत्नान्यादाय बहुशः ससरित्का महाब्धयः

మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) నాయకత్వంలో దేవగణము వచ్చెను; పాతాళవాసి నాగులూ వచ్చిరి. మహాసముద్రాలు తమ నదులతో కూడి, పునఃపునః అనేక రత్నాలను తీసుకొని అర్పణార్థం చేరిరి.

Verse 26

स्थावरा जंगमं रूपं धृत्वा याताः सहस्रशः । महामहोत्सवे तस्मिन्बभूवाकालकौमुदी

స్థావరులైనవారూ జంగమరూపం ధరించి వేల సంఖ్యలో అక్కడికి వచ్చిరి. ఆ మహామహోత్సవంలో కాలానికి అతీతమైన జ్యోత్స్నావలె ఒక ప్రకాశం ఉద్భవించినట్లు అనిపించెను.

Verse 27

जातकर्म स्वयं चक्रे तस्य देवः पितामहः । श्रुतिं विचार्य तद्रूपां नाम्ना गृहपतिस्त्वयम्

అతనికి దేవపితామహుడైన బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా జాతకర్మను నిర్వహించెను. ఆ రూపానికి తగిన శ్రుతిని విచారించి, “నీ నామము ‘గృహపతి’” అని ప్రకటించెను.

Verse 28

इति नाम ददौ तस्मै देयमेकादशेहनि । नामकर्मविधानेन तदर्थं श्रुतिमुच्चरन्

ఇట్లు ఆయన అతనికి నామం ప్రసాదించెను—అది ఏకాదశ దినమున ఇవ్వవలెనని. నామకర్మ విధానానుసారం, దాని అర్థాన్ని తెలిపే శ్రుతిని ఉచ్చరిస్తూ.

Verse 29

अयमग्निर्गृहपतिर्गार्हपत्यः प्रजाया वसुवित्तमः । अग्ने गृहपतेभिद्युम्नमभि सह आयच्छस्व

ఈ అగ్ని గృహపతి—గార్హపత్యాగ్ని—సంతానానికి ధనసంపదలను ప్రసాదించువాడు. ఓ అగ్నీ, ఓ గృహపతీ, మాకు కలిసి ద్యుమ్నమయమైన కాంతి-వైభవాన్ని అనుగ్రహించుము.

Verse 30

अग्ने गृहपते स्थित्या परामपि निदर्शयन् । चतुर्निगममंत्रोक्तैराशीर्भिरभिनंद्य च

ఓ అగ్నీ గృహపతీ, నీ స్థిరమైన నియమస్థితితో పరమస్థితినికూడా నీవు వెల్లడించుచున్నావు. మరియు నాలుగు వేదమంత్రాలలో చెప్పబడిన ఆశీర్వచనాలతో అతడు ఆయనను అభినందించాడు.

Verse 31

कृत्वा बालोचितां रक्षां हरेण हरिणा सह । निर्ययौ हंसमारुह्य सर्वेषां प्रपितामहः

శిశువుకు తగిన రక్షావిధిని చేసి, హరి (విష్ణు) మరియు హర (శివ)లతో కలిసి, సమస్తుల ప్రపితామహుడు బ్రహ్మ హంసపై అధిరోహించి బయలుదేరెను.

Verse 32

अहोरूपमहो तेजस्त्वहो सर्वांगलक्षणम् । अहो शुचिष्मतीभाग्यमाविरासीत्स्वयं हरः

అహో, ఎంత సుందర రూపం! అహో, ఎంత తేజస్సు! అహో, ప్రతి అవయవమందు సంపూర్ణ మంగళలక్షణాలు! అహో, ఈ పవిత్ర ప్రకాశమయ భాగ్యం—స్వయంగా హరుడు (శివుడు) ప్రత్యక్షమయ్యాడు!

Verse 33

अथवा किमिदं चित्रं शर्वभक्तजनेष्वहो । आविर्भवेत्स्वयं रुद्रो यतोरुद्रास्तदर्चकाः

లేదా ఇందులో ఆశ్చర్యమేముంది—శర్వభక్తుల మధ్య? ఎందుకంటే రుద్రుడు స్వయంగా ప్రత్యక్షమగును; ఆయనను ఆరాధించువారూ భక్తిబలంతో రుద్రస్వరూపులవుతారు.

Verse 34

इति स्तुवंतस्त्वन्योन्यं जग्मुः सर्वे यथागतम् । विश्वानरं समापृच्छ्य संप्रहृष्टतनूरुहाः

ఇలా పరస్పరం స్తుతించుకుంటూ వారు అందరూ వచ్చినట్లే తిరిగి వెళ్లారు. విశ్వానరుని అనుమతి తీసుకొని, ఆనందంతో వారి దేహమంతా రోమాంచితమైంది.

Verse 35

अतः पुत्रं समीहंते गृहस्थाश्रमवासिनः । पुत्रेण लोकाञ्जयति श्रुतिरेषा सनातनी

అందుకే గృహస్థాశ్రమంలో ఉన్నవారు పుత్రుని కోరుకుంటారు; పుత్రుని ద్వారా లోకాలను జయించగలరు—ఇది శ్రుతి యొక్క శాశ్వత ఉపదేశం.

Verse 36

अपुत्रस्य गृहं शून्यमपुत्रस्यार्जनं वृथा । अपुत्रस्यान्वयश्छिन्नो नापवित्रं ह्यपुत्रतः

పుత్రుడు లేనివాడికి ఇల్లు శూన్యమని చెప్పబడుతుంది; పుత్రుడు లేనివాడి సంపాదన వ్యర్థం. పుత్రుడు లేనివాడి వంశం తెగిపోతుంది—నిజంగా పుత్రుని మించిన పవిత్రకర్త లేడు.

Verse 37

न पुत्रात्परमो लाभो न पुत्रात्परमं सुखम् । न पुत्रात्परमं मित्रं परत्रेह च कुत्रचित्

పుత్రుని మించిన లాభం లేదు, పుత్రుని మించిన సుఖం లేదు. పుత్రుని మించిన మిత్రుడు లేదు—ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ ఎక్కడా లేదు.

Verse 38

औरसः क्षेत्रजः क्रीतो दत्तः प्राप्तः सुतासुतः । आपत्सुरक्षितश्चान्यः पुत्राः सप्तात्र कीर्तिताः

ఇక్కడ పుత్రుల ఏడు రకాలు చెప్పబడ్డాయి—ఔరసుడు (స్వపత్నీ గర్భజుడు), క్షేత్రజుడు, క్రీతుడు (కొనుగోలు చేసినవాడు), దత్తుడు (దత్తత), ప్రాప్తుడు, సుతాసుతుడు (కుమార్తె కుమారుడు), మరియు మరొకడు—ఆపదలో రక్షించబడినవాడు.

Verse 39

एषामन्यतमः कार्यो गृहस्थेन विपश्चिता । पूर्वपूर्वः सुतः श्रेयान्हीनःस्यादुत्तरोत्तरः

ఈ పుత్రప్రకారాలలో జ్ఞానవంతుడైన గృహస్థుడు ఏదో ఒకదానిని పుత్రుడిగా స్థాపించాలి. ముందుగా చెప్పబడిన పుత్రుడు శ్రేష్ఠుడు; తరువాత తరువాత చెప్పబడినవాడు క్రమంగా హీనుడవుతాడు.

Verse 40

गणावूचतुः । निष्क्रमोथ चतुर्थेऽस्य मासि पित्राकृतो गृहात् । अन्नप्राशनमब्दार्धे चूडाब्दे चार्थवत्कृता

గణులు అన్నారు—అతని నాల్గవ నెలలో తండ్రి గృహం నుండి నిష్క్రమణ సంస్కారాన్ని నిర్వహించాడు. అర్ధవత్సరంలో అన్నప్రాశనాన్ని చేశాడు; చూడా జరిగే సంవత్సరంలో తగిన దానాలతో కూడిన చూడాకర్మను విధివిధానంగా చేసాడు.

Verse 41

कर्णवेधं ततः कृत्वा श्रवणर्क्षे सकर्मवित् । ब्रह्मतेजोभिवृद्ध्यर्थं पंचमेऽब्दे व्रतं ददौ

తర్వాత కర్మవిధానాలలో నిపుణుడు శ్రవణ నక్షత్రంలో కర్ణవేధ సంస్కారాన్ని చేసి, బ్రహ్మతేజస్సు (ఆధ్యాత్మిక కాంతి) వృద్ధి కోసం ఐదవ సంవత్సరంలో వ్రతాన్ని ప్రసాదించాడు.

Verse 42

उपाकर्म ततः कृत्वा वेदानध्यापयत्सुधीः । त्र्यब्दं वेदान्सविधिनाऽध्यैष्ट सांगपदक्रमान्

ఆ తరువాత ఉపాకర్మం చేసి ఆ సుధీ వేదాధ్యయనాన్ని ప్రారంభించాడు. మూడు సంవత్సరాలు విధివిధానంగా వేదాలను అధ్యయనం చేశాడు—వేదాంగాలతో పాటు, పదపాఠం మరియు క్రమపాఠంతో కూడి.

Verse 43

विद्याजातं समस्तं च साक्षिमात्राद्गुरोर्मुखात् । विनयादिगुणानाविष्कुर्वञ्जग्राह शक्तिमान्

గురువు ముఖం నుండి, కేవలం సాక్షీభావంతోనే అన్నట్లుగా, అతడు సమస్త విద్యాజ్ఞానాన్ని గ్రహించాడు. సామర్థ్యవంతుడై వినయం మొదలైన గుణాలను ప్రదర్శిస్తూ అన్నిటినీ స్వీకరించాడు.

Verse 44

ततोथ नवमे वर्षे पित्रोः शुश्रूषणे रतम् । वैश्वानरं गृहपतिं दृष्ट्वा कामचरो मुनिः

అప్పుడు తొమ్మిదవ సంవత్సరంలో, తల్లిదండ్రుల శుశ్రూషలో పూర్తిగా నిమగ్నమైన బాలుడు గృహపతి వైశ్వానరుని చూచి, స్వేచ్ఛగా సంచరించే ముని అతనిని సమీపించాడు।

Verse 45

विश्वानरोटजं प्राप्य देवर्षिर्नारदः सुधीः । पप्रच्छ कुशलं तत्र गृहीतार्घासनः क्रमात्

వైశ్వానరుని ఆశ్రమానికి చేరి, వివేకవంతుడైన దేవర్షి నారదుడు—అర్ఘ్యాసనాలతో యథావిధిగా సత్కరింపబడి—అక్కడ కుశలక్షేమాన్ని క్రమంగా అడిగాడు।

Verse 46

नारद उवाच । विश्वानर महाभाग शुचिष्मति शुभव्रते । कुरुते युवयोर्वाक्यमयं गृहपतिः शिशुः

నారదుడు పలికెను—ఓ మహాభాగ్య వైశ్వానరా, ఓ శుచిమనస్కా శుభవ్రతా! ఈ బాలుడు గృహపతి నిజంగా మీ ఇద్దరి వాక్యాన్ని అనుసరిస్తున్నాడు।

Verse 47

नान्यत्तीर्थं न वा देवो न गुरुर्न च सत्किया । विहाय पित्रोर्वचनं नान्यो धर्मः सुतस्य हि

తల్లిదండ్రుల వాక్యాన్ని విడిచిపెట్టి కుమారునికి మరొక తీర్థం లేదు, మరొక దేవుడు లేదు, గురువు లేదు, పుణ్యక్రియ కూడా లేదు; నిజంగా అతనికి దీనికన్నా ఉన్నత ధర్మం లేదు।

Verse 48

न पित्रोरधिकं किंचित्त्रिलोक्यां तनयस्य हि । गर्भधारणपोषाभ्यां पितुर्माता गरीयसी

కుమారునికి త్రిలోకాల్లో తల్లిదండ్రులకన్నా గొప్పది ఏదీ లేదు; గర్భధారణ మరియు పోషణ కారణంగా తల్లి తండ్రికన్నా మరింత గౌరవనీయురాలు।

Verse 49

अंभोभिरभिषिच्यस्वं जननीचरणच्युतैः । प्राप्नुयात्स्वर्धुनीशुद्ध कबंधाधिकशुद्धताम्

తల్లి పాదాల నుండి జారిన జలంతో తనను తాను అభిషేకించుకొనినవాడు, హే గంగాసమ శుద్ధా, ప్రసిద్ధ పుణ్యశుద్ధికన్నా మించిన పరమ శుద్ధిని పొందును।

Verse 50

संन्यस्ताखिलकर्मापि पितुर्वंद्यो हिमस्करी । सर्ववंद्येन यतिना प्रसूर्वंद्या प्रयत्नतः

మాత సమస్త కర్మాలను సంన్యసించినా ఆమె పితకు వందనీయం; సర్వలోకవంద్యుడైన యతియైనా ప్రత్యేక ప్రయత్నంతో ఆ ప్రసూ—జన్మదాత్రి మాతను వందించవలెను।

Verse 51

इदमेव तपोत्युग्रमिदमेवपरं व्रतम् । अयमेव परो धर्मो यत्पित्रोः परितोषणम्

ఇదే ఏకైక ఉగ్ర తపస్సు, ఇదే పరమ వ్రతం; ఇదే పరమ ధర్మం—తల్లిదండ్రులను సంపూర్ణంగా సంతృప్తిపరచడం।

Verse 52

मन्येमान्यो नाधमस्य तथान्यस्य यथा युवाम् । सुखाकारैर्विनीतस्य शिशोर्गृहपतेरहम्

మీ ఇద్దరిలా నేను మరెవ్వరినీ అంత గౌరవనీయులుగా భావించను, మరెవ్వరినీ అంత తక్కువగా కూడా కాదు; ఎందుకంటే మీరు ఈ శిశువు గృహపతిని సౌమ్యమైన, స్నేహపూర్వక మార్గాలతో వినయవంతునిగా తీర్చిదిద్దారు।

Verse 53

वैश्वानरसमभ्येहि ममोत्संगे निषीद भो । लक्षणानि परीक्षेहं पाणिं दर्शय दक्षिणम्

హే వైశ్వానరా, దగ్గరకు రా; నా ఒడిలో కూర్చో. నీ శుభలక్షణాలను నేను పరిశీలిస్తాను—నీ కుడి చేయి చూపు।

Verse 54

इत्युक्तो मुनिना बालः पित्रोराज्ञामवाप्य सः । प्रणम्य नारदं श्रीमान्भक्त्याप्रह्व उपाविशत्

ముని ఇలా ఉపదేశించగా ఆ బాలుడు తల్లిదండ్రుల అనుమతి పొందెను. అనంతరం భక్తి వినయాలతో నారదమునికి నమస్కరించి కూర్చుండెను.

Verse 55

ततो दृष्ट्वास्य सर्वांगं तालुजिह्वाद्विजानपि । आनीय कुंकुमारक्तं सूत्रं च त्रिगुणीकृतम्

అనంతరం ముని అతని సర్వాంగమును—తాలువు, నాలుక, పళ్లను కూడా—పరిశీలించి, కుంకుమరంగు పూసిన దారాన్ని తెప్పించి మూడింతలు చేసెను.

Verse 56

स्मृत्वा शिवौ गणाध्यक्षमूर्ध्वीभूतमुदङ्मुखम् । मुनिः परिममौ बालमापादतलमस्तकम्

గణాధ్యక్షుడైన శివుని స్మరించి, బాలుడిని ఉత్తరాభిముఖంగా నిటారుగా నిలబెట్టి, ముని పాదతలమునుండి శిరోమణి వరకు కొలిచెను.

Verse 57

तिर्यगूर्ध्वं समो माने योष्टोत्तरशतांगुलः । स भवेत्पृथिवीपालो बालोऽयं ते यथा द्विज

మాపులో అతడు వెడల్పు, ఎత్తు రెండింటిలో సమానంగా ఉండి, వంద అంగుళాలకు ఒక విస్తి మించి ఉంటే, ఓ ద్విజా, నీ ఈ బాలుడు భూపాలుడు—రాజు—అగును.

Verse 58

पंचसूक्ष्मः पंचदीर्घः सप्तरक्तः षडुन्नतः । त्रिपृथुर्लघुगंभीरो द्वात्रिंशल्लक्षणस्त्विति

‘ఇతనికి ఐదు సూక్ష్మ లక్షణాలు, ఐదు దీర్ఘ లక్షణాలు, ఏడు రక్తవర్ణ లక్షణాలు, ఆరు ఉన్నత లక్షణాలు ఉన్నాయి; మూడు విశాల లక్షణాలు ఉన్నాయి; స్వల్ప-గంభీరుడుగా ఉండి—ఇలా ఇతడు ద్వాత్రింశత్ శుభలక్షణాలతో యుక్తుడు.’

Verse 59

पंचदीर्घाणि शस्यानि यथादीर्घायुषोस्य वै । भुजौ नेत्रे हनुर्जानु नासाऽस्य तनयस्य ते

దీర్ఘాయుష్కోసం ఇతనిలో ఐదు దీర్ఘ లక్షణాలు ప్రశంసించబడుతున్నాయి—భుజాలు, నేత్రాలు, హనువు, మోకాళ్లు, నాసిక; ఇతడు నీ కుమారుడు.

Verse 60

ग्रीवाजंघा मेहनैश्च त्रिभिर्ह्रस्वोयमीडितः । स्वरेण सत्त्वनाभिभ्यां त्रिगंभीरः शिशुः शुभः

గ్రీవ, జంఘ, మేహన—ఈ మూడింటిలో ఇతడు ‘హ్రస్వ’గా ప్రశంసితుడు; స్వరం, సత్త్వం, నాభి—ఈ మూడింటితో ఈ శుభ శిశువు ‘త్రిగంభీరుడు’.

Verse 61

त्वक्केशांगुलिदशनाः पर्वाण्यंगुलिजान्यपि । तथास्य पंचसूक्ष्माणि दिक्पालपदभाग्यथा

చర్మం, కేశాలు, వేళ్లు, పళ్లు, వేళ్ల సంధులు కూడా సూక్ష్మంగా సుకుమారంగా ఉన్నాయి; అందువల్ల ఇతనికి ఐదు ‘సూక్ష్మ’ లక్షణాలు దిక్పాలపద భాగ్యానికి తగినవి.

Verse 62

वक्षः कुक्ष्यलकं स्कंध करं वक्त्रं षडुन्नतम् । तथाऽत्र दृश्यते बाले महदैश्वर्यभाग्यथा

వక్షస్సు, కుక్షి, అలకాలు (వంకర జుట్టు), స్కంధాలు, చేతులు, ముఖం—ఇవి ఆరు ఉన్నత లక్షణాలు; ఈ బాలునిలో మహా ఐశ్వర్య-సమృద్ధి భాగ్య సూచకాలు కనిపిస్తున్నాయి.

Verse 63

पाण्योस्तले च नेत्रांते तालुजिह्वाधरौष्ठकम् । सप्तारुणं च सनखमस्मिन्राज्यसुखप्रदम्

చేతుల తళాల్లో, కళ్ల మూలల్లో, తాలువు-నాలుకలో, అలాగే క్రింది పెదవిలో (గోళ్లతో సహా) ఏడు అరుణ వర్ణ ఛాయలు ఉన్నాయి; ఇవి ఇతనికి రాజ్యసుఖాన్ని ప్రసాదించేవి.

Verse 64

ललाटकटिवक्षोभिस्त्रिविस्तीर्णो यथाह्यसौ । सर्वतेजोतिरैश्वर्यं तथा प्राप्स्यति नान्यथा

లలాటం, కటి, వక్షస్థలం—ఈ మూడు చోట్ల విస్తారంగా సుసంహతంగా ఉన్నవాడు నిశ్చయంగా సర్వతేజోమయమైన ఐశ్వర్యాన్ని పొందుతాడు; ఇతరథా కాదు।

Verse 65

कमठीपृष्ठकठिनावकर्मकरणौ करौ । राज्यहेतू शिशोरस्य पादौ चाध्वनि कोमलौ

శిశువుకు కప్ప వెన్నులా కఠినంగా, పనికి తగిన చేతులు ఉంటే అవే రాజ్యప్రాప్తికి కారణమవుతాయి; మార్గయాత్రకు কোমలమైన పాదాలు ఉంటే అతడు మహాపథాలలో ముందుకు సాగుతాడు।

Verse 66

अच्छिन्ना तर्जनीं व्याप्य तथा रेखास्य दृश्यते । कनिष्ठा पृष्ठनिर्याता दीर्घायुष्यं यथार्पयेत्

తర్జనీ అంతటా తెగకుండా రేఖ కనిపించి, కనిష్ఠిక రేఖ వెనుక వైపుకు సాగితే, అది అతనికి దీర్ఘాయుష్షును ప్రసాదిస్తుందని చెప్పబడుతుంది।

Verse 67

पादौ सुमांसलौ रक्तौ समौ सूक्ष्मौ सुशौभनौ । समगुल्फौ स्वेदहीनौ स्निग्धावैश्वर्यसूचकौ

మాంసలంగా, ఎర్రగా, సమంగా, సూక్ష్మస్పర్శతో, అందంగా ఉన్న పాదాలు; సమమైన మడమలు, అధిక చెమట లేకపోవడం, సహజ స్నిగ్ధత—ఇవి ఐశ్వర్యం మరియు ప్రభుత్వానికి సూచకాలు।

Verse 68

स्वल्पाभिः कररेखाभिरारक्ताभिः सदासुखी । लिंगेन कृशह्रस्वेन राजराजो भविष्यति

చేతుల్లో కొద్దిగా, స్వల్ప ఎర్రటి రేఖలు ఉంటే అతడు ఎల్లప్పుడూ సుఖంగా ఉంటాడు; కృశమైన, హ్రస్వమైన లింగం ఉంటే అతడు రాజాధిరాజుడవుతాడు।

Verse 69

उत्कंटासनगुल्फास्फिग्नाभिरस्यापि वर्तुला । दक्षिणावर्तमरुणं महदैश्वर्यसूचिका

అతని నితంబాలు, తొడలు, మడమలు, నాభి కూడా వృత్తాకారంగా ఉంటాయి. కుడివైపు తిరిగే ఎర్రని శుభలక్షణం మహా ఐశ్వర్యసమృద్ధికి సూచకం.

Verse 70

धारैका मूत्रयत्यस्मिन्दक्षिणावर्तिनी यदि । गंधश्च मीनमधुनोर्यदि वीर्ये तदा नृपः

అతని మూత్రం ఒకే స్థిర ధారగా ప్రవహించి కుడివైపు తిరిగితే, అలాగే వీర్యంలో చేప మరియు తేనె వంటి సువాసన ఉంటే, అతడు రాజు అవుతాడు.

Verse 71

विस्तीर्णौ मांसलौ स्निग्धौ स्फिचावस्य सुखोचितौ । वामावर्तौ सुप्रलंबौ दोषौ दिग्रक्षणोचितौ

అతని నితంబాలు విశాలంగా, మాంసలంగా, మృదువుగా సుఖానికి తగినవిగా ఉండి, వృషణాలు ఎడమవైపు తిరిగేలా బాగా వేలాడుతూ ఉంటే, అతడు దిక్కుల రక్షణకు, రాజరక్షణాధికారానికి యోగ్యుడు.

Verse 72

श्रीवत्सवज्रचक्राब्ज मत्स्यकोदंडदंडभृत् । तथास्य करगा रेखा यथा स्यात्त्रिदिवस्पतिः

అతని చేతి రేఖల్లో శ్రీवत్సం, వజ్రం, చక్రం, పద్మం, మత్స్యం, కోదండం (ధనుస్సు), దండం వంటి చిహ్నాలు ఉంటే, అతడు త్రిలోకాధిపతిలా అవుతాడు.

Verse 73

द्वात्रिंशद्दशनश्चायं करकंबु शिरोधरः । कौंचदुंदुभिहंसाभ्र स्वरः सर्वेश्वराधिकः

అతనికి ముప్పై రెండు దంతాలు ఉంటాయి; చేతులు శంఖసదృశంగా ఉంటాయి; శిరస్సు, కంఠం సుగఠితంగా ఉంటాయి; అతని స్వరం కొంగ, దుందుభి, హంస, మేఘంలా మధురంగా, సర్వాధిపత్యానికి యోగ్యంగా ఉంటుంది.

Verse 74

मधुपिंगलनेत्रोऽसौ नैनं श्रीस्त्यजति क्वचित् । पंचरेखललाटस्तु तथा सिंहोदरः शुभः

ఆయన నేత్రాలు మధువర్ణ-సువర్ణవర్ణంగా మెరుస్తాయి; శ్రీ (సంపద) ఆయనను ఎప్పుడూ విడువదు. లలాటంపై ఐదు రేఖలు, ఉదరం సింహసమం—సర్వతోముఖంగా శుభం.

Verse 75

ऊर्ध्वरेखांकितपदो निःश्वसन्पद्मगंधवान् । अच्छिद्रपाणिः सुनखो महालक्षणवानयम्

ఆయన పాదాలపై పైకి ఎగసే రేఖలు అంకితమై ఉన్నాయి; ఆయన నిశ్వాసంలోనూ పద్మసువాసన ఉంది. ఆయన చేతులు నిర్దోషం, నఖాలు సుందరం; ఆయన మహాలక్షణసంపన్నుడు.

Verse 76

किंतु सर्वगुणोपेतं सर्वलक्षणलक्षितम् । संपूर्णनिर्मलकलं पातयेद्विधुवद्विधिः

కానీ సర్వగుణసంపన్నుడై, సర్వశుభలక్షణాలతో గుర్తింపబడినవాడై, సర్వాంగసంపూర్ణుడై నిర్మలుడైనవాడినీ ప్రతికూల విధి కూలదోసగలదు; విధినియమానుసారం చంద్రుడు క్షీణించునట్లు.

Verse 77

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रक्षणीयस्त्वसौ शिशुः । गुणोपि दोषतां याति वक्रीभूते विधातरि

అందువల్ల ఆ శిశువును సర్వప్రయత్నంతో రక్షించాలి. ఎందుకంటే విధాత (భాగ్యం) ప్రతికూలమైతే గుణమూ దోషంగా మారుతుంది.

Verse 78

शंकेऽस्य द्वादशेवर्षे प्रत्यूहो विद्युदग्नितः । इत्युक्त्वा नारदो धीमान्स जगाम यथागतम्

“ఇతని పన్నెండవ సంవత్సరంలో మెరుపు మరియు అగ్నివలన ఒక ప్రతిబంధకం కలుగుతుందని నాకు శంక.” అని చెప్పి ధీమంతుడైన నారదుడు వచ్చినట్లే వెళ్లిపోయాడు.

Verse 79

विश्वानरः सपत्नीकस्तच्छ्रुत्वा नारदेरितम् । तदैव मन्यमानोभूद्वज्रपातं सुदारुणम्

నారదుడు చెప్పిన మాటలు విని, భార్యతో కూడిన విశ్వానరుడు వెంటనే అది అత్యంత భయంకరమైన వజ్రపాతంలా అనుభవించాడు।

Verse 80

हाहतोस्मीति वचसा हृदयं समताडयत् । मूर्च्छामवाप महतीं पुत्रशोकसमाकुलः

“హాయ్, నేను నాశనమయ్యాను!” అని పలికి, తన మాటలతోనే హృదయాన్ని కొట్టుకున్నాడు; పుత్రశోకంతో కలతచెంది మహా మూర్ఛకు లోనయ్యాడు।

Verse 81

शुचिष्मत्यपि दुःखार्ता रुरोदातीव दुःसहम् । आर्तस्वरेण हारावैरत्यंत व्याकुलेद्रिया

శుచిష్మతీ కూడా దుఃఖంతో బాధపడుతూ తట్టుకోలేనంతగా ఏడ్చింది; ఆర్తస్వరంతో, ఇంద్రియాలు పూర్తిగా కలతచెంది, మళ్లీ మళ్లీ విలపించింది।

Verse 82

हाशिशो हागुणनिधे हा पितुर्वाक्यकारक । हा कुतो मंदभाग्याया जठरे मे समागतः

“హాయ్ నా శిశువా! హాయ్ గుణనిధీ! హాయ్ తండ్రి వాక్యాన్ని నెరవేర్చినవాడా! హాయ్, నేను మందభాగ్యురాలిని—నీవు నా గర్భంలో ఎలా వచ్చావు?” అని విలపించింది।

Verse 83

त्वदेकपुत्रां हापुत्रकोऽत्र मां त्रायते पुरा । त्वदृते त्वद्गुणोर्म्याढ्ये पतितां शोकसागरे

“హాయ్ కుమారా! నీవే నా ఏకైక పుత్రుడవు; నీవు లేక ఇక్కడ నన్నెవరు రక్షిస్తారు? గుణతరంగాలతో సమృద్ధుడా! నేను శోకసాగరంలో పడిపోయాను।”

Verse 84

हा बाल हा विमल हा कमलायताक्ष हा लोकलोचनचकोर कुरंगलक्ष्मन् । हा तात तात नयनाब्ज मयूखमालिन्हा मातुरुत्सवसहस्रसुखैकहेतो

అయ్యో బాలా! అయ్యో నిర్మలా! అయ్యో కమలాక్షా! లోకనేత్రాలకు ఆనందమా! హరిణసౌందర్యమా! అయ్యో తండ్రీ, అయ్యో తండ్రీ! కిరణమాలలతో అలంకృత కమలనయనా! తల్లికి సహస్రోత్సవసుఖమునకు ఏకైక కారణమా!

Verse 85

हा पूर्णचंद्रमुख हा सुनखांगुलीक हा चाटुकारवचनामृतवीचिपूर । दुःखैः कियद्भिरहहां गमयात्वमाप्तः किं किं कृतं गृहपते न मया त्वदाप्त्यै

అయ్యో పూర్ణచంద్ర ముఖమా! అయ్యో సుందర నఖాంగుళికలవాడా! అయ్యో, మధుర చాటువాక్యాలు అమృతతరంగాలుగా పొంగేవాడా! ఎన్ని దుఃఖాలతో—అయ్యో!—నిన్ను దూరం తీసుకుపోయారు? ఓ గృహపతీ! నిన్ను పొందుటకు (నిలుపుకొనుటకు) నేను ఏమేమి చేయలేదు?

Verse 86

नोप्तो बलिर्न बत कासु च देवता सुतीर्थानि कानि न मयाध्युषितानि वत्स । के के मया न नियमौषधमंत्रयंत्राः संसाधितास्तव कृते सुकृतैकलभ्य

ఏ బలియర్పణమూ మిగలలేదు; ఏ ఏ దేవతలను నేను శరణు కోరలేదు? ఏ తీర్థాలలో నేను నివసించలేదు, వత్సా? నీ కోసమే—ఓ పుణ్యసంచయముతోనే లభ్యమయ్యేవాడా—ఏ ఏ నియమాలు, ఔషధాలు, మంత్రాలు, యంత్రాలు నేను సాధించలేదు?

Verse 87

संसारसागरतरे हर दुःखभारं सारं मुखेंदुमभिदर्शय सौख्यसिंधो । पुन्नामतीव्रनरकार्णव वाडवाग्नेस्संजीवयस्व पितरं निजवाक्सुधोक्षैः

హే సంసారసాగరాన్ని దాటించేవాడా! దుఃఖభారాన్ని తొలగించు. హే సౌఖ్యసింధూ! నీ ముఖచంద్రసారాన్ని మళ్లీ దర్శింపజేయి. హే ‘పున్నామ’ అనే ఘోర నరకసముద్రంలోని వాడవాగ్నీ! నీ వాక్సుధావర్షాలతో తండ్రిని సంజీవింపజేయి.

Verse 88

किंदेवता अहह जन्ममहोत्सवेऽस्य ज्ञात्वेति भाविमिलिता युगपत्समस्ताः । एकस्थ सर्वगुण शील कलाकलाप सौंदर्यलक्षणपरीक्षणपूर्णहर्षाः

“ఇది ఏ దేవత?” అని భావించి, అతని మహాజన్మోత్సవానికి అందరూ ఒకేసారి చేరుకున్నారు; ఈ ఒక్క శిశువులోనే సమస్త గుణాలు, శీలం, కళాసంపద, సౌందర్యం, శుభలక్షణాలు పరిశీలించి పరిపూర్ణ హర్షంతో నిండిపోయారు.

Verse 89

शंभो महेश करुणाकर शूलपाणे मृत्युंजयस्त्वमिति वेदविदो वदंति । त्वद्दत्त बालतनये यदि कालकालः स्यादेवमत्र वद कस्य भवेन्न पातः

హే శంభో, మహేశా, కరుణాసాగరా, శూలపాణీ! వేదవిదులు నీవే మృత్యుంజయుడవని చెబుతారు. నీ దయతో లభించిన బాలపుత్రునికే కాలరూప మృత్యువు మృత్యువై నిలిచితే, చెప్పు—ఈ లోకంలో ఎవడు పతనమవడు?

Verse 90

हा हंतहंतभवता भव तापहारी कस्माद्विधेऽत्र विदधे बहुभिः प्रयत्नैः । बालो विशालगुणसिंधुमगाधमध्यं सद्रत्नसारमखिलं सविधं विधाय

హాయ్! హాయ్! హే విధాతా, భవతాపహారీ! ఇంతటి ప్రయత్నాలతో నీవెందుకు ఇక్కడ అతనిని సృష్టించావు—గుణాల విశాల సముద్రమైన, అగాధ గర్భమున్న, సమస్త సద్రత్నసారమై, సర్వాంగసంపూర్ణుడైన ఆ బాలుణ్ని?

Verse 91

हा कालबालकवती किमुतेन राज्ञी त्वत्कालतां न हृतवान्नसुताननेंदुः । बालेति कोमलमृणाल लतांगलीलं दंभोलिनिष्ठुरकठोरकुठारदंष्ट्रः

హాయ్—కాలం ఆమెను సంతానహీనురాలిని చేసింది! మరి ఈ రాణి సంగతి ఏమిటి—పుత్రవదనచంద్రుడు ఆమె ప్రాణశక్తిని హరించలేదా? ‘బాలుడు!’—అయినా కమలనాళం, లతలాంటీ కోమల దేహలీలను కాలం కొట్టివేసింది; దాని దంతాలు వజ్రంలా కఠినం, గొడ్డలిలా నిర్దయం, ఖడ్గంలా నిష్ఠురం.

Verse 92

इत्थं विलप्य बहुशो नयनांबुधारासंपातजात तटिनी शतमुत्तरंगम् । सा तोकशोकजनितानल तापतप्ता प्रोच्छ्वस्यदीर्घविपुलोष्णमहो शुशोष

ఇలా పదేపదే విలపిస్తూ ఆమె కన్నీటి ధారలు ప్రవహించాయి; ఉప్పొంగే అలలతో వందల నదుల్లా మారాయి. బాలశోకజనిత అగ్ని తాపంతో దగ్ధమై ఆమె దీర్ఘమైన, భారమైన, మండే నిట్టూర్పులు విడిచింది—అయ్యో, చివరకు వాడిపోయి శుష్కించింది.

Verse 93

आकर्ण्य तत्करुणवत्परिदेवितानि तानि द्रुमा व्रततयः कुसुमाश्रुपातैः । प्रायो रुदंति पततां विरुतार्तरावैरालोल्यमौलिमसकृत्पवनच्छलेन

ఆ కరుణభరిత పరితాపాలను విని ఆ వృక్షాలు వ్రతధారి తపస్వుల్లా కనిపించాయి—పుష్పాలనే కన్నీళ్లుగా జల్లుతూ విలపిస్తున్నట్లుగా. పడిపోతున్న పక్షుల వ్యాకుల ఆర్తనాదాలతో అవి రోదిస్తున్నట్లే, గాలి నెపంతో వాటి శిఖరాలు మళ్లీ మళ్లీ ఊగాయి.

Verse 94

रुण्णं तया किल तथा बहुमुक्तकंठमार्तस्वरैः प्रतिरवच्छलतो यथोच्चैः । तद्दुःखतोनुरुरुदुर्गिरिकंदरास्याः सर्वा दिशः स्थगितपत्रिमृगागमा हि

ఆమె అలా విలపిస్తూ ఏడ్చింది—గొంతు పదేపదే రుద్దుకుపోయి—ఆర్తస్వరాలు అంత ఎత్తుగా వినిపించాయి గనుక ప్రతిధ్వని మళ్లీ మళ్లీ తిరిగి వచ్చింది. ఆ దుఃఖవేగంతో పర్వతగుహల ముఖాలే విలపించినట్లై, పక్షులు మృగాలు నిశ్శబ్దమై, దిక్కులన్నీ నిండిపోయి మౌనంగా ముసురుకున్నాయి।

Verse 95

श्रुत्वार्तनादमिति विश्वनरोपि मोहं हित्वोत्थितः किमिति किंत्विति किंकिमेतत् । उच्चैर्वदन्गृहपतिः क्व समे बहिस्थः प्राणोंतरात्मनिलयः सकलेंद्रियेशः

ఆ ఆర్తనాదం విని విశ్వనరుడూ మోహాన్ని విడిచి ఒక్కసారిగా లేచి—“ఇది ఏమిటి? ఎందుకు? ఏమైంది?” అని పలికాడు. గృహపతి గట్టిగా చెప్పాడు—“అతడు ఎక్కడ—బయట సమతలంలోనా? ప్రాణస్వరూపుడు, అంతరాత్మలో నివసించేవాడు, సమస్త ఇంద్రియాలకు అధీశ్వరుడు।”

Verse 96

अगस्त्य उवाच । ततो दृष्ट्वा स पितरौ बहुशोकसमावृतौ । स्मित्वोवाच ततो मातस्त्रासस्त्वीदृक्कुतो हि वाम्

అగస్త్యుడు అన్నాడు—అప్పుడు అతడు తన తల్లిదండ్రులను ఘోరశోకంలో మునిగినవారిగా చూసి చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు—“అమ్మా, మీ ఇద్దరికీ ఇంత భయం ఎందుకు?”

Verse 97

न मांकृत वपुस्त्राणं भवच्चरणरेणुभिः । कालः कलयितुं शक्तो वराकी चंचलाल्पिका

మీ పాదధూళితో నా దేహాన్ని ‘రక్షితమైనది’గా చేయకండి. దయనీయమైన, చంచలమైన, అల్పశక్తి అయిన కాలం నన్ను కొలవలేడు, కట్టివేయలేడు।

Verse 98

प्रतिज्ञां शृणुतं तातौ यदि वां तनयो ह्यहम् । करिष्येहं तथा तेन विद्युन्मत्तस्त्रसिष्यति

ప్రియ తల్లిదండ్రులారా, నా ప్రతిజ్ఞను వినండి. నేను నిజంగా మీ కుమారుడనైతే, నేను అలా చేస్తాను—విద్యుత్తులా ఉన్మత్తుడైన వాడుకూడా వణికిపోతాడు।

Verse 99

मृत्युंजयं समाराध्य सर्वज्ञं सर्वदं सताम् । कालकालं महाकालं कालकूटविषादिनम्

సత్పురుషులకు సర్వదానివైన, సర్వజ్ఞుడైన మృత్యుంజయుని విధివిధానంగా ఆరాధించి, కాలానికీ కాలుడైన మహాకాలుని, కాలకూటవిషభక్షకుని భజించు।

Verse 100

इति श्रुत्वा वचस्तस्य जरितौ द्विजदंपती । अकालामृतवर्षौघ शांततापौ तदोचतुः

ఆ మాటలు విని వృద్ధ బ్రాహ్మణ దంపతులు—అకాల అమృతవర్ష ప్రవాహంలా వారి తాపం శాంతించినవారు—అప్పుడు ఇలా పలికారు।

Verse 110

अंधकं यस्त्रिशूलाग्रप्रोतं वर्षायुतं पुरा । त्रैलोक्यैश्वर्यसंमूढं शोषयामास भानुना

ఎవడు పూర్వం త్రిశూలాగ్రంపై అంధకుణ్ని పదివేల సంవత్సరాలు గుచ్చి ఉంచి, త్రిలోకైశ్వర్య మోహితుడైన వానిని తన తేజోఘ్నితో ఎండబెట్టెనో—ఆయనే।

Verse 120

आलोक्यालोक्य तल्लिंगं तुतोष हृदये बहु । परमानंदकंदाख्यं स्फुटमेतन्न संशयः

ఆ లింగాన్ని మళ్లీ మళ్లీ దర్శించి అతని హృదయంలో మహా సంతోషం వెల్లివిరిసింది। నిస్సందేహంగా ఇదే ‘పరమానంద-కంద’—పరమానంద మూలకందము।

Verse 130

विश्वेषां विश्वबीजानां कर्माख्यानां लयो यतः । अस्मिन्निर्वाणदे लिंगे विश्वलिंगमिदं ततः

ఈ నిర్వాణప్రద లింగంలో సమస్త విశ్వబీజములూ, కర్మాఖ్యానములూ లయమగుచున్నవి; అందువల్ల ఇది ‘విశ్వలింగం’—జగత్తు లింగమని పిలువబడుతుంది।

Verse 140

उवाच मधुरं धीरः कीरवन्मधुराक्षरम् । मघवन्वृत्रशत्रो त्वां जाने कुलिशपाणिनम्

ధీరుడు చిలుకలాగే మధురాక్షరాలతో సౌమ్యంగా పలికెను— “హే మఘవన్, వృత్రహంతా! నిన్ను వజ్రధారి ఇంద్రుడిగా నేను గుర్తించితిని।”

Verse 150

परिज्ञाय महादेवं गुरुवाक्यत आगमात् । हर्ष बाष्पाकुलः सन्न कठो रोमांचकंचुकः

గురువాక్యమూ ఆగమప్రామాణ్యమూ ద్వారా మహాదేవుని గుర్తించి అతడు హర్షాశ్రువులతో కలవరపడ్డాడు; రోమాంచంతో దేహం కఠినమై, రోమాంచమే వస్త్రమైనట్లు అనిపించింది।

Verse 160

ततः काशीं पुनः प्राप्य कल्पांते मोक्षमाप्नुयात् । वीरेश्वरस्य पूर्वेण गंगायाः पश्चिमे तटे

ఆపై మళ్లీ కాశీని చేరి కల్పాంతంలో మోక్షాన్ని పొందును— వీరేశ్వరుని తూర్పున, గంగానది పశ్చిమ తీరమున।

Verse 163

गणावूचतुः । इत्थमग्निस्वरूपं ते शिवशर्मन्प्रवर्णितम् । किमन्यच्छ्रोतुकामोसि कथयावस्तदीरय

గణులు పలికిరి— “హే శివశర్మన్, ఈ విధంగా నీ అగ్నిస్వరూపం వర్ణించబడింది. ఇంకేమి వినదలచితివి? చెప్పు—స్పష్టంగా పలుకు।”