Adhyaya 38

Verse 1

व्यास उवाच । ततः प्रभाते विमले कृतपूर्वाह्निकक्रियाः । शुभवस्त्रपरीधानाः फल हस्ताः पृथक्पृथक्

వ్యాసుడు పలికెను—ఆపై నిర్మలమైన ప్రాతఃకాలంలో, ప్రాతఃకర్మలు ముగించుకొని, శుభవస్త్రాలు ధరించి, చేతుల్లో ఫలాలు పట్టుకొని, ఒక్కొక్కరు విడివిడిగా బయలుదేరిరి।

Verse 2

रत्नांगदाढ्यदोर्दंडा अंगुलीयकभूषिताः । कर्णाभरणसंयुक्ताः समाजग्मुः प्रहर्षिताः

వారి భుజాలు రత్నమయ అంగదాలతో సమృద్ధిగా ఉండెను, వేళ్లు ఉంగరాలతో అలంకృతమయ్యెను, చెవులు కుండలాలతో యుక్తమయ్యెను; వారు హర్షంతో సమూహంగా వచ్చిరి।

Verse 3

राजद्वारं तु संप्राप्य संत स्थुर्ब्रह्मवादिनः । तान्दृष्ट्वा राजपुत्रस्तु ईषत्प्रहसितो बली

రాజద్వారాన్ని చేరి ఆ బ్రహ్మవాదులు శాంతంగా నిలిచిరి. వారిని చూచి ఆ బలవంతుడైన రాజకుమారుడు స్వల్పంగా చిరునవ్వు నవ్వెను।

Verse 4

रामं च हनुमंतं च गत्वा विप्राः समागताः । श्रूयतां मंत्रिणः सर्वे दृश्यंतो द्विज सत्तमान्

విప్రులు రాముని మరియు హనుమంతుని వద్దకు వెళ్లి సమాగమమయ్యిరి. (అన్నారు)—“మంత్రులారా, అందరూ వినండి; ఈ ఉత్తమ ద్విజులు దర్శనార్థం ఇక్కడ ఉన్నారు.”

Verse 5

एतदुक्त्वा तु वचनं तूष्णीं भूत्वा स्थितो नृपः । ततो द्वित्रा द्विजाः सर्वे उपविष्टाः क्रमात्ततः

ఆ మాట చెప్పి రాజు మౌనంగా నిలిచెను. ఆపై క్రమంగా అందరు బ్రాహ్మణులు ఇద్దరేసి, ముగ్గురేసి చొప్పున కూర్చుండిరి।

Verse 6

क्षेमं पप्रच्छुर्नृपतिं हस्तिरथपदातिषु । ततः प्रोवाच नृपतिर्विप्रान्प्रति महामनाः

వారు హస్తి, రథ, పాదాతి సేనల క్షేమాన్ని రాజును అడిగారు. అప్పుడు మహామనస్కుడైన నృపతి బ్రాహ్మణులను ఉద్దేశించి పలికెను.

Verse 7

अरिहंतप्रसादेन सर्वत्र कुशलं मम । सा जिह्वा या जिनं स्तौ ति तौ करौ यौ जिनार्चनौ

అరిహంతుని ప్రసాదముచేత నాకు సర్వత్ర కుశలమే. జినుని స్తుతించే జిహ్వ ధన్యము; జినార్చన చేసే ఆ రెండు చేతులు ధన్యములు.

Verse 8

सा दृष्टिर्या जिने लीना तन्मनो यज्जिने रतम् । दया सर्वत्र कर्तव्या जीवात्मा पूज्यते सदा

జినునందు లీనమైన దృష్టి ధన్యము; జినునందు రమించే మనస్సు ధన్యము. సర్వత్ర దయ ఆచరించవలెను; జీవాత్మ సదా పూజ్యుడు.

Verse 9

योगशाला हि गंतव्या कर्त्तव्यं गुरुवंदनम् । न चकारं महामंत्रं जपितव्यमहर्निशम्

యోగశాలకు తప్పక వెళ్లి గురువందనం చేయవలెను. ‘న-కార’ మహామంత్రాన్ని అహర్నిశలు జపించవలెను.

Verse 10

पंचूषणं हि कर्त्तव्यं दातव्यं श्रमणे सदा । श्रुत्वा वाक्यं ततो विप्रास्तस्य दंतानपीडयन्

పంచూషణ వ్రతం తప్పక ఆచరించవలెను; శ్రమణునికి సదా దానం ఇవ్వవలెను. ఈ మాటలు విని బ్రాహ్మణులు అప్పుడు పళ్ళు కొరికిరి.

Verse 11

विमुच्य दीर्घनिश्वासमूचुस्ते नृपतिं प्रति । रामेण कथितं राजन्धीमता च हनूमता

వారు దీర్ఘ నిశ్వాసం విడిచి రాజుని ఉద్దేశించి పలికిరి— “ఓ రాజా, ఇది శ్రీరాముడు చెప్పిన మాట; అలాగే ధీమంతుడైన హనుమంతుడూ చెప్పినదే।”

Verse 12

दीयतां विप्रवृत्तिं च धर्मिष्ठोऽसि धरातले । ज्ञायते तव द्दत्ता स्यान्मदत्ता नैव नैव च

“బ్రాహ్మణులకు జీవనవృత్తి కూడా దయచేయండి; మీరు భూమిపై ధర్మనిష్ఠులు. ఇది మీ దానమని లోకానికి తెలిసిపోవాలి— నా దానమని ఎప్పటికీ కాదు, కాదు।”

Verse 13

रक्षस्व रामवाक्यं त्वं यत्कृत्वा त्वं सुखी भव

“శ్రీరాముని వాక్యాన్ని కాపాడు; అలా చేస్తే నీవు సుఖపడతావు।”

Verse 14

राजोवाच । यत्र रामहनूमंतौ यांतु सर्वेऽपि तत्र वै । रामो दास्यति सर्वस्वं किं प्राप्ता इह वै द्विजाः

రాజు పలికెను— “శ్రీరాముడు, హనుమంతుడు ఎక్కడ ఉన్నారో అక్కడికే మీరందరూ వెళ్లండి. శ్రీరాముడు సర్వమును ఇస్తాడు; ఓ ద్విజులారా, మీరు ఇక్కడ ఏమి పొందుటకు వచ్చారు?”

Verse 15

न दास्यामि न दास्यामि एकां चैव वराटिकाम् । न ग्रामं नैव वृत्तिं च गच्छध्वं यत्र रोचते

“నేను ఇవ్వను, ఇవ్వను— ఒక్క వరాటిక కూడా కాదు. గ్రామమూ కాదు, జీవనవృత్తీ కాదు; మీకు నచ్చిన చోటికి వెళ్లండి।”

Verse 16

तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं द्विजाः कोपाकुलास्तदा । सहस्व रामकोपं हि साम्प्रतञ्च हनूमतः

ఆ దారుణ వాక్యాలు విని ద్విజులు కోపంతో కలవరపడ్డారు. వారు అన్నారు—“ఇప్పుడు శ్రీరాముని కోపాన్ని భరించు; ఈ క్షణమే హనుమంతుని కోపాన్నీ.”

Verse 17

इत्युक्त्वा हनुमद्दत्ता वामकक्षोद्भवा पुटी । प्रक्षिप्ता चास्य निलये व्यावृत्ता द्विजसत्तमाः

ఇలా చెప్పి, ద్విజశ్రేష్ఠులు హనుమంతుడు ఇచ్చిన, ఆయన ఎడమ కక్ష నుండి ఉద్భవించిన చిన్న పుటిని తీసుకొని, ఆ మనిషి నివాసంలోకి విసిరి, తరువాత వెనుదిరిగారు.

Verse 18

गते तदा विप्रसंघे ज्वालामालाकुलं त्वभूत् । अग्निज्वालाकुलं सर्वं संजातं चैव तत्र हि

విప్రసంఘం వెళ్లిన వెంటనే ఆ స్థలం జ్వాలామాలలతో నిండిపోయింది. అక్కడ అంతా అగ్నిజ్వాలల గుంపుగా మారింది.

Verse 19

दह्यंते राजवस्तूनिच्छत्राणि चामराणि च । कोशागाराणि सर्वाणि आयुधागारमेव च

రాజసామగ్రి దగ్ధమైంది—ఛత్రాలు, చామరాలూ కూడా. అన్ని కోశాగారాలు, ఆయుధాగారం సైతం అగ్నికి ఆహుతయ్యాయి.

Verse 20

महिष्यो राजपुत्राश्च गजा अश्वा ह्यनेकशः । विमानानि च दह्यंते दह्यंते वाहनानि च

గేదెలు, రాజపుత్రులు, ఏనుగులు, అనేక గుర్రాలు దగ్ధమయ్యాయి. విమానాలు మరియు అన్ని వాహనాలూ మంటల్లో కాలిపోయాయి.

Verse 21

शिबिकाश्च विचित्रा वै रथाश्चैव सहस्रशः । सर्वत्र दह्यमानं च दृष्ट्वा राजापि विव्यथे

విచిత్రమైన శిబికలు, సహస్రాల రథములు కూడ దగ్ధమగుచుండెను. సర్వత్ర అగ్నిజ్వాలలు చూచి రాజుడుకూడా వ్యాకులుడై భయపడెను.

Verse 22

न कोपि त्राता तस्यास्ति मानवा भयविक्लवाः । न मंत्रयंत्रैर्वह्निः स साध्यते न च मूलिकैः

అతనికి రక్షకుడు ఎవడును లేడు; జనులు భయవికలులయ్యిరి. ఆ అగ్ని మంత్రయంత్రములతోను, ఔషధిమూలికలతోను శమింపబడలేదు.

Verse 23

कौटिल्यकोटिनाशी च यत्र रामः प्रकुप्यते । तत्र सर्वे प्रणश्यंति किं तत्कुमारपालकः

యెక్కడ శ్రీరాముడు ప్రకుపితుడగునో, అక్కడ కౌటిల్యముల కోటి ఉపాయములనుకూడా నాశనము చేయును. అక్కడ అందరూ నశించుదురు—అప్పుడు ఆ కుమారపాలకుడు ఏమి చేయగలడు?

Verse 24

सर्वं तज्जवलितं दृष्ट्वा नग्नक्षपणकास्तदा । धृत्वा करेण पात्राणि नीत्वा दंडाञ्छुभानपि

అంతటా దగ్ధమగుచున్నదని చూచి, ఆ నగ్నక్షపణకులు చేతిలో పాత్రములు ధరించి, శుభదండములను కూడ తీసుకొని, త్వరగా అక్కడినుండి వెళ్లిరి.

Verse 26

रक्तकंबलिका गृह्य वेपमाना मुहुर्मुहुः । अनुपानहिकाश्चैव नष्टाः सर्वे दिशो दश

రక్తకంబళమును పట్టుకొని వారు ముహుర్ముహుః వణికిరి; పాదుకలు లేకుండానే వారు అందరూ దశదిశలలో చెదిరి అదృశ్యమయ్యిరి.

Verse 27

केचिच्च भग्नपात्रास्ते भग्नदं ण्डास्तथापरे । प्रनष्टाश्च विवस्त्रास्ते वीतरागमिति ब्रुवन्

కొంతమందికి భిక్షాపాత్రాలు పగిలిపోయాయి; మరికొందరికి దండాలు విరిగిపోయాయి. కొందరు దారి తప్పి వస్త్రహీనులైనా, “మేము వీతరాగులం” అని పలుకుతూనే ఉన్నారు.

Verse 28

अर्हतमेव केचिच्च पलायनपरायणाः । ततो वायुः समभवद्वह्निमांदोलयन्निव

కొంతమంది పారిపోవడానికే పరాయణులై “అర్హతుడే! అర్హతుడే!” అని కేకలు వేశారు. అప్పుడు అగ్నిని ఊగిస్తున్నట్లుగా ఒక గాలి లేచింది.

Verse 29

प्रेषितो वै हनुमता विप्राणां प्रियकाम्यया । धावन्स नृपतिः पश्चादितश्चेतश्च वै तदा

బ్రాహ్మణులకు ప్రీతికరమైనది చేయాలనే కోరికతో హనుమంతుడు పంపగా, రాజు అప్పుడు వారి వెనుక పరుగెత్తాడు; ఇటూ అటూ తిరుగుతూ దూసుకెళ్లాడు.

Verse 30

पदातिरेकः प्ररुदन्क्व विप्रा इति जल्पकः । लोकाच्छ्रुत्वा ततो राजा गतस्तत्र यतो द्विजाः

పాదసైన్యం మాత్రమే మిగిలిన రాజు ఏడుస్తూ “విప్రులు ఎక్కడ?” అని అనుకుంటూ పలికాడు. ప్రజల మాట విని, ద్విజులు వెళ్లిన చోటుకే రాజు వెళ్లాడు.

Verse 31

गत्वा तु सहसा राजन्गृहीत्वा चरणौ तदा । विप्राणां नृपतिर्भूमौ मूर्च्छितो न्यपत त्तदा

అక్కడికి అకస్మాత్తుగా చేరి, ఓ రాజా, రాజు విప్రుల పాదాలను పట్టుకొని, వెంటనే మూర్ఛపోయి నేలపై పడిపోయాడు.

Verse 32

उवाच वचनं राजा विप्रान्विनयतत्परः । जपन्दाशरथिं रामं रामरामेति वै पुनः

రాజు వినయభక్తితో బ్రాహ్మణులతో మాటలాడుతూ, దశరథనందనుడైన రాముని నామజపం చేస్తూ—“రామ రామ” అని పునఃపునః పలికెను.

Verse 33

तस्य दासस्य दासोहं रामस्य च द्विज स्य च । अज्ञानतिमिरांधेन जातोस्म्यंधो हि संप्रति

నేను ఆ దాసుని దాసుడను—రామునికీ, బ్రాహ్మణునికీ సేవకుడను. అజ్ఞానాంధకారంతో అంధుడనై, నిజంగా ఇప్పుడే అంధుడనయ్యాను.

Verse 34

अंजनं च मया लब्धं रामनाममहौषधम् । रामं मुक्त्वा हि ये मर्त्या ह्यन्यं देव मुपासते । दह्यंते तेऽग्निना स्वामिन्यथाहं मूढचेतनः

నాకు అంజనం లభించింది—రామనామమనే మహౌషధి. రాముని విడిచి ఇతర దేవుని ఉపాసించే మానవులు, ఓ స్వామీ, అగ్నిచే దహింపబడతారు—నేను మూఢచేతనుడై ఉన్నట్లే.

Verse 35

हरिर्भागीरथी विप्रा विप्रा भागीरथी हरिः । भागीरथी हरिर्विप्राः सारमेकं जगत्त्रये

హే బ్రాహ్మణులారా, హరియే భాగీరథి; బ్రాహ్మణులే భాగీరథి; భాగీరథియే హరి. హే బ్రాహ్మణులారా, త్రిలోకమందు ఇదే ఏకైక సారము.

Verse 36

स्वर्गस्य चैत्र सोपानं विप्रा भागीरथी हरिः । रामनाममहारज्ज्वा वैकुंठे येन नीयते

హే బ్రాహ్మణులారా, భాగీరథి మరియు హరి స్వర్గానికి శుభసోపానము. రామనామమనే మహారజ్జువలన జీవుడు వైకుంఠానికి నడిపింపబడును.

Verse 37

इत्येवं प्रणमन्राजा प्रांजलिर्वाक्यमब्रवीत् । वह्निः प्रशाम्यतां विप्राः शासनं वो ददाम्यहम्

ఇలా నమస్కరించి రాజు అంజలి ఘటించి పలికెను— “హే విప్రులారా, అగ్ని శాంతించుగాక. నేను మీ ఆజ్ఞాధీనుడను; మీకు అధికారమును ప్రసాదించుచున్నాను.”

Verse 38

दासोऽस्मि सांप्रतं विप्रा न मे वागन्यथा भवेत् । यत्पापं ब्रह्महत्यायाः पर दाराभिगामिनाम्

“హే విప్రులారా, ఈ క్షణం నుండి నేను మీ దాసుడను; నా మాట ఎప్పుడూ ఇతరథా కాదును. ఈ వ్రతం భంగం చేస్తే బ్రహ్మహత్యా పాపమూ పరస్త్రీగమన పాపమూ నాపై పడుగాక.”

Verse 39

यत्पापं मद्यपानां च सुवर्णस्तेयिनां तथा । यत्पापं गुरुघातानां तत्पापं वा भवेन्मम

“మద్యపానుల పాపమూ, స్వర్ణస్తేయుల పాపమూ, గురుఘాతకుల పాపమూ—నేను ఇతరథా ప్రవర్తిస్తే ఆ పాపమంతా నాపై కలుగుగాక.”

Verse 40

यंयं चिंतयते कामं तं तं दास्याम्यहं पुनः । विप्रभक्तिः सदा कार्या रामभक्तिस्तथैव च

“మీరు ఏ ఏ కోరికను మనసులో తలచుతారో, దానిని నేను మళ్లీ మళ్లీ ప్రసాదిస్తాను. విప్రభక్తి ఎల్లప్పుడూ చేయవలెను; అలాగే రామభక్తి కూడా.”

Verse 41

अन्यथा करणीयं मे न कदाचि द्द्विजोत्तमाः

“హే ద్విజోత్తములారా, నేను ఎప్పటికీ ఇతరథా చేయకూడదు.”

Verse 42

व्यास उवाच । तस्मिन्नवसरे विप्रा जाता भूप दयालवः । अन्या या पुटिका चासीत्सा दत्ता शापशांतये

వ్యాసుడు పలికెను—ఆ సమయంలో, ఓ రాజా, బ్రాహ్మణులు కరుణామయులయ్యారు. మరియు ఉన్న మరో ‘పుటిక’ను శాపశాంతి కోసం దానమిచ్చారు.

Verse 43

जीवितं चैव तत्सैन्यं जातं क्षिप्तेषु रोमसु । दिशः प्रसन्नाः संजाताः शांता दिग्जनितस्वनाः

రోమాలు విసిరిన వెంటనే ఆ సైన్యం మళ్లీ జీవించింది. దిక్కులు ప్రసన్నంగా, నిర్మలంగా మారి, దిక్కులనుండి లేచిన కలకలం శాంతించింది.

Verse 44

प्रजा स्वस्था ऽभवत्तत्र हर्षनिर्भरमानसा । अवतस्थे यथापूर्वं पुत्रपौत्रादिकं तथा

అక్కడ ప్రజలు ఆరోగ్యంగా, నిశ్చింతగా అయ్యారు; వారి మనస్సులు ఆనందంతో నిండాయి. కుమారులు, మనవళ్లు మొదలైనవి పూర్వంలాగానే మళ్లీ స్థిరపడ్డాయి.

Verse 45

विप्राज्ञाकारिणो लोकाः संजाताश्च यथा पुरा । विष्णुधर्मं परित्यज्य नान्यं जानंति ते वृषम्

ప్రజలు మళ్లీ పూర్వంలాగానే బ్రాహ్మణుల ఆజ్ఞను అనుసరించేవారయ్యారు. విష్ణుధర్మాన్ని విడువక, దాని తప్ప మరే ధర్మమానదండాన్ని వారు అంగీకరించలేదు.

Verse 46

नवीनं शासनं कृत्वा पूर्ववद्विधिपूर्वकम् । निष्कासितास्तु पाषंडाः कृतशास्त्रप्रयोजकाः

పూర్వంలాగానే విధిపూర్వకంగా కొత్త పాలనను స్థాపించి, కల్పిత శాస్త్రాలను దుర్వినియోగం చేసిన పాషండులను దేశం నుంచి వెలివేశారు.

Verse 47

वेदबाह्याः प्रनष्टास्ते उत्तमाधममध्यमाः । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि येऽभूवन्गोभुजाः पुरा

వేదమార్గానికి వెలుపలికి తప్పిపోయి నశించిన వారు—ఉత్తములు, అధములు, మధ్యములు అనే భేదమున్నా—పూర్వకాలంలో ముప్పై ఆరు వేలమంది గోపాలకులుగా ఉండేవారు।

Verse 48

तेषां मध्यात्तु संजाता अढवीजा वणिग्जनाः । शुश्रूषार्थं ब्राह्मणानां राज्ञा सर्वे निरूपिताः

వారిలోనుండి అఢవీజా అనే వైశ్య-వాణిజ్యజనులు పుట్టారు; బ్రాహ్మణుల శుశ్రూషార్థం రాజు వారందరినీ నియమించాడు।

Verse 49

सदाचाराः सुनिपुणा देवब्राह्मणपूजकाः । त्यक्त्वा पाखण्डमार्गं तु विष्णुभक्तिपरास्तु ते

వారు సదాచారులు, అత్యంత నిపుణులు, దేవబ్రాహ్మణ పూజకులు; పాఖండమార్గాన్ని విడిచి విష్ణుభక్తికి పరాయణులయ్యారు।

Verse 50

जाह्नवीतीरमासाद्य त्रैविद्येभ्यो ददौ नृपः । शासनं तु यदा दत्तं तेषां वै भक्तिपूर्वकम्

జాహ్నవీ (గంగా) తీరాన్ని చేరి రాజు త్రైవిద్య పండితులకు దానం చేశాడు; వారికి రాజశాసనం ఇచ్చినప్పుడు అది భక్తిపూర్వకంగా ఇచ్చాడు।

Verse 51

स्थानधर्मात्प्रचलिता वाडवास्ते समागताः । नृपो विज्ञापितो विप्रैस्तैरेवं क्लेशकारिभिः

తమ స్థానధర్మం నుండి తప్పిపోయిన ఆ వాడవులు సమూహంగా చేరారు; ఆ కష్టకారుల విషయమై బ్రాహ్మణులు రాజుకు నివేదించారు।

Verse 52

ये त्यक्तवाचो विप्रेंद्रास्तान्निःसारय भूपते । परस्परं विवादास्तु संजाता दत्तवृत्तये

హే విప్రేంద్రులారా, హే భూపతే—ప్రతిజ్ఞావాక్యాన్ని విడిచిన వారిని నీవు దేశం నుండి వెలివేయుము; దత్తవృత్తి విషయమై పరస్పర వివాదాలు పుట్టినవి।

Verse 53

न्याय प्रदशनार्थं च कारितास्तु सभासदः । हस्ताक्षरेषु दृष्टेषु पृथक्पृथक्प्रपादितम्

న్యాయాన్ని ప్రదర్శించుటకై సభాసదులను పిలిపించారు; సంతకాలను పరిశీలించిన తరువాత విషయం ఒక్కొక్క కేసుగా వేర్వేరుగా వివరించబడింది।

Verse 54

एतच्छ्रुत्वा ततो राजा तुलादानं चकार ह । दीयमाने तदा दाने चातुर्विद्या बभाषिरे

ఇది విని రాజు అప్పుడు తులాదానం చేశాడు; ఆ దానం ఇవ్వబడుచుండగా చాతుర్విద్యా నిపుణులు పలికిరి।

Verse 55

अस्माभिर्हारिता जातिः कथं कुर्मः प्रतिग्रहम् । निवारितास्तु ते सर्वे स्थानान्मोहेरका द्विजाः

‘మా వంశమర్యాద హానియైందే—మేము ప్రతిగ్రహం ఎలా చేయగలం?’ అని చెప్పి ఆ మోహేరక ద్విజులందరినీ వారి స్థానాల నుండి నిరోధించి తొలగించారు।

Verse 56

दशपंच सहस्राणि वेदवेदांगपारगाः । ततस्तेन तदा राजन्राज्ञा रामानुवर्तिना

పదిహేనువేల మంది—వేదవేదాంగపారగాములైన ఆచార్యులు—అప్పుడు రామానువర్తి అయిన ఆ రాజునిచే ఆశ్రయము/పోషణ పొందిరి।

Verse 57

आहूता वाडवांस्तास्तु ज्ञातिभेदं चकार सः । त्रयीविद्या वाडवा ये सेतुबंधं प्रति प्रभुम्

ఆ వాడవులను పిలిపించి అతడు బంధువర్గాల మధ్య స్పష్టమైన భేదాన్ని స్థాపించాడు. త్రయీవిద్యలో నిపుణులైన వాడవులను సేతుబంధంలో ఉన్న ప్రభువుని చేరుమని నియోగించాడు.

Verse 58

गतास्ते वृत्तिभाजः स्युर्नान्ये वृत्त्यभिभागिनः । तत्र नैव गता ये वै चातुर्विद्यत्वमागताः

అక్కడికి వెళ్లినవారే జీవికా-భాగాల యథార్థ హక్కుదారులయ్యారు; ఇతరులు ఆ హక్కుల్లో భాగస్వాములు కాలేరు. అయితే ‘చాతుర్విద్య’ స్థితిని పొందినవారు అక్కడికి అసలు వెళ్లలేదు.

Verse 59

वणिग्भिर्न च संबंधो न विवाहश्च तैः सह । ग्रामवृत्तौ न संबंधो ज्ञातिभेदे कृते सति

వ్యాపారులతో ఎలాంటి సంబంధం ఉండకూడదు; వారితో వివాహ సంబంధమూ ఉండకూడదు. గ్రామ జీవికా వ్యవహారాల్లో కూడా, జ్ఞాతిభేదం స్థాపితమైన తరువాత పరస్పర అనుసంధానం ఉండరాదు.

Verse 60

द्विजभक्तिपराः शूद्राः ये पाखंडैर्न लोपिताः । जैन धर्मात्परावृत्तास्ते गोभूजास्तथोत्तमाः

ద్విజుల సేవాభక్తిలో నిమగ్నులై, పాఖండ మార్గాల వల్ల భ్రష్టులుకాని, జైనధర్మం నుండి తిరిగి వచ్చిన శూద్రులు—వారు ‘గోభూజులు’గా, ఉత్తములుగా గణింపబడ్డారు.

Verse 61

ये च पाखंडनिरता रामशासनलोपकाः । सर्वे विप्रास्तथा शूद्रा प्रतिबंधेन योजिताः

పాఖండంలో నిమగ్నులై, రాముని ధర్మశాసనాన్ని క్షీణింపజేసేవారు—విప్రులైనా శూద్రులైనా—అందరినీ నియంత్రణ, ఆంక్షలతో బంధించారు.

Verse 62

सत्यप्रतिज्ञां कुर्वाणास्तत्रस्थाः सुखिनोऽभवन् । चातुर्विद्या बहिर्ग्रामे राज्ञा तेन निवासिताः

సత్యప్రతిజ్ఞ చేసి అక్కడ నిలిచినవారు అందరూ సుఖులయ్యారు. ఆ రాజు ‘చాతుర్విద్య’లను గ్రామం వెలుపల నివసింపజేశాడు.

Verse 63

यथा रामो न कुप्येत तथा कार्यं मया ध्रुवम । पराङ्मुखा ये रामस्य सन्मुखानुगताः किल

రాముడు కోపించకుండునట్లు నేను నిశ్చయంగా కార్యం చేయాలి. రాముని నుండి ముఖం తిప్పినవారిని కూడా నిజంగా ఆయన వైపు తిప్పి అనుసరింపజేశారు.

Verse 64

चातुर्विद्यास्ते विज्ञेया वृत्तिबाह्याः कृतास्तदा । कृतकृत्यस्तदा जातो राजा कुमारपालकः

ఆ ‘చాతుర్విద్య’లు అప్పుడు జీవనోపాధి హక్కుల నుండి వెలివేయబడ్డారని గ్రహించాలి. అప్పుడు కుమారపాల రాజు కృతకృత్యుడయ్యాడు.

Verse 65

विप्राणां पुरतः प्राह प्रश्रयेण वचस्तदा । ग्रामवृत्तिर्न मे लुप्ता एतद्वै देवनिर्मितम्

అప్పుడు అతడు బ్రాహ్మణుల సమక్షంలో వినయంగా ఇలా అన్నాడు— ‘గ్రామవృత్తిని నేను హరించలేదు; ఇది దేవనిర్మితమైన వ్యవస్థ.’

Verse 66

स्वयं कृतापराधानां दोषो कस्य न दीयते । यथा वने काष्ठवर्षाद्वह्निः स्याद्दैवयोगतः

తానే చేసిన అపరాధముల వారికి దోషం ఎవరిపై వేయబడదు? అడవిలో ఎండు కట్టెల వర్షం వల్ల దైవయోగంగా అగ్ని పుట్టినట్లే.

Verse 67

भवद्भिस्तु पणः प्रोक्तो ह्यभिज्ञानस्य हेतवे । रामस्य शासनं कृत्वा वायुपुत्रस्य हेतवे

అభిజ్ఞానానికి కారణముగా ఈ పణాన్ని మీరే నిర్ణయించారు. కనుక వాయుపుత్రుడు హనుమంతుని నిమిత్తం శ్రీరాముని ఆజ్ఞను నేను నిర్వర్తించాను.

Verse 68

व्यावृत्ता वाडवा यूयं स दोषः कस्य दीयते । अवसाने हरिं स्मृत्वा महापापयुतोऽपि वा

హే బ్రాహ్మణులారా, మీరు వెనుదిరిగారు; మరి ఆ దోషం ఎవరికి వేయాలి? అంత్యకాలంలో హరిని స్మరిస్తే మహాపాపియైనవాడుకూడా విముక్తుడవుతాడు.

Verse 69

विष्णुलोकं व्रजत्याशु संशयस्तु कथं भवेत् । महत्पुण्योदये नॄणां बुद्धिः श्रेयसि जायते

అతడు త్వరగా విష్ణులోకాన్ని చేరుతాడు—ఇందులో సందేహం ఎలా ఉంటుంది? మహాపుణ్యం ఉదయించినప్పుడు మనుష్యుని బుద్ధి పరమ శ్రేయస్సు వైపు మళ్లుతుంది.

Verse 70

पापस्योदयकाले च विपरीता हि सा भवेत् । सकृत्पालयते यस्तु धर्मेणैतज्जगत्त्रयम्

పాపం ఉదయించే వేళ ఆ బుద్ధి నిజంగా విపరీతమవుతుంది. అయినా ధర్మముతో ఒక్కసారైనా ఈ త్రిలోకాన్ని పోషించేవాడు మహిమగలవాడు.

Verse 71

योंतरात्मा च भूतानां संशयस्तत्र नो हितः । इंद्रादयोऽमराः सर्वे सनकाद्यास्तपोधनाः

సర్వభూతముల అంతరాత్మ అయిన ఆయన విషయంలో సందేహం హితకరం కాదు. ఇంద్రాది సమస్త దేవతలు, సనకాది తపోధన ఋషులు కూడా ఇదే అంగీకరిస్తారు.

Verse 72

मुक्त्यर्थमर्चयंतीह संशयस्तत्र नो हितः । सहस्रनाम तत्तुल्यं रामनामेति गीयते

ఇక్కడ మోక్షార్థంగా ఆరాధించువారికి ఆ విషయంలో సందేహం శ్రేయస్కరం కాదు. ‘రామనామం’ సహస్రనామములకు సమానమని గానము చేయబడుతుంది.

Verse 73

तस्मिन्ननिश्चयं कृत्वा कथं सिद्धिर्भवेदिह । मम जन्मकृतात्पुण्यादभिज्ञानं ददौ हरिः

అందులో అనిశ్చయాన్ని చేసుకుంటే ఇక్కడ సిద్ధి ఎలా కలుగుతుంది? నా జన్మజనిత పుణ్యఫలంగా హరి నాకు నిజమైన అభిజ్ఞానం (వివేకం) ప్రసాదించాడు.

Verse 74

पाखंडाद्यत्कृतं पापं मृष्टं तद्वः प्रणामतः । प्रसीदंतु भवंतश्च त्यक्त्वा क्रोधं ममाधुना

పాఖండం మొదలైన వాటివల్ల చేసిన పాపమేదైనా, మీకు నా ప్రణామం వల్ల అది తుడిచిపోవుగాక. ఇప్పుడు నా పట్ల కోపాన్ని విడిచి ప్రసన్నులై ఉండండి.

Verse 75

ब्राह्मणा ऊचुः । राजन्धर्मो विलुप्तस्ते प्रापितानां तथा पुनः । अवश्यं भाविनो भावा भवंति महतामपि

బ్రాహ్మణులు పలికిరి—ఓ రాజా, నీ ధర్మం ఆవరించబడింది; సాధించినవారికీ ఇది మళ్లీ మళ్లీ జరుగుతుంది. భవితవ్యమైన సంఘటనలు మహానుభావులకైనా తప్పక జరుగుతాయి.

Verse 76

नग्नत्वं नीलकण्ठस्य महाहिशयनं हरेः । एतद्दैवकृतं सर्वं प्रभुर्यः सुखदुःखयोः

నీలకంఠుడు (శివుడు) నగ్నవైరాగ్యస్థితి, హరి మహాశేషునిపై శయనం—ఇది అంతా దైవకృతమే. సుఖదుఃఖములకు అధిపతి ఆయనే ప్రభువు.

Verse 77

सत्यप्रतिज्ञास्त्रैविद्या भजंतु रामशासनम् । अस्माकं तु परं देहि स्थानं यत्र वसामहे

సత్యప్రతిజ్ఞులైన త్రైవిద్యులు రాముని ధర్మశాసనాన్ని ఆశ్రయించుగాక. అయితే మా కొరకు, ప్రభో, మేము స్థిరంగా నివసించగలిగే ఒక ఉత్తమ నివాసస్థానాన్ని ప్రసాదించుము.

Verse 78

तेषां तु वचनं श्रुत्वा सुखमिच्छुर्द्विजन्मनाम् । तेषां स्थानं तु दत्तं वै सुखवासं तु नामतः

వారి వాక్యాన్ని విని, ద్విజుల సుఖమును కోరుతూ, ఆయన వారికి నిజముగా ఒక నివాసస్థానాన్ని ప్రసాదించెను; అది పేరుగా ‘సుఖవాసం’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను.

Verse 79

हिरण्यं पुष्पवासांसि गावः कामदुघा नृप । स्वर्णालंकरणं सर्वं नानावस्तुचयं तथा

ఓ నృపా! బంగారం, పుష్పవస్త్రాలు, కామధేనువులవంటి గోవులు, సమస్త స్వర్ణాభరణాలు, అలాగే నానావిధ వస్తుసమూహములు కూడ (ఇచ్చబడెను).

Verse 80

श्रद्धया परया दत्त्वा मुदं लेभे नराधिपः । त्रयीविद्यास्तु ते ज्ञेयाः स्थापिता ये त्रिमूर्तिभिः

పరమ శ్రద్ధతో దానం చేసి నరాధిపుడు మహానందాన్ని పొందెను. ఆ ‘త్రయీవిద్య’ జ్ఞాతలు స్వయంగా త్రిమూర్తులచే స్థాపింపబడినవారని తెలుసుకొనుడి.

Verse 81

चतुर्थेनैव भूपेन स्थापिताः सुखवासने । ते बभूबुर्द्विजश्रेष्ठाश्चातुर्विद्याः कलौ युगे

నాల్గవ భూపతిచే ‘సుఖవాసం’లో స్థాపింపబడిన ఆ ద్విజశ్రేష్ఠులు, కలియుగంలో కూడ చతుర్విద్యలలో నిపుణులై నిలిచిరి.

Verse 82

चातुर्विद्याश्च ते सर्वे धर्मारण्ये प्रतिष्ठिताः । वेदोक्ता आशिषो दत्त्वा तस्मै राज्ञे महात्मने

చతుర్విద్యలలో పారంగతులైన వారు అందరూ ధర్మారణ్యంలో దృఢంగా స్థిరపడ్డారు. వేదోక్త ఆశీర్వచనాలు ప్రసాదించి ఆ మహాత్మ రాజునకు ఆశీర్వదించారు.

Verse 83

रथैरश्वैरुह्यमानाः कृतकृत्या द्विजातयः । महत्प्रमोदयुक्तास्ते प्रापुर्मोहेरकं महत्

రథాలపై, అశ్వాలపై అధిరోహించిన ఆ ద్విజులు కృతకృత్యులై మహానందంతో మహత్తరమైన మోహేరకాన్ని చేరుకున్నారు.

Verse 84

पौषशुक्लत्रयोदश्यां लब्धं शासनकं द्विजैः । बलिप्रदानं तु कृतमुद्दिश्य कुलदेवताम्

పౌష శుక్ల త్రయోదశినాడు ద్విజులు రాజశాసనపత్రాన్ని పొందారు; కులదేవతను ఉద్దేశించి విధివిధానంగా బలి ప్రదానం చేయబడింది.

Verse 85

वर्षेवर्षे प्रकर्त्तव्यं बलिदानं यथाविधि । कार्यं च मंगलस्नानं पुरुषेण महात्मना

ప్రతి సంవత్సరము విధి ప్రకారం బలిదానం చేయవలెను; అలాగే ఆ మహాత్ముడు మంగళస్నానమును కూడా తప్పక ఆచరించవలెను.

Verse 86

गीतं नृत्यं तथा वाद्यं कुर्वीत तद्दिने धुवम् । तन्मासे तद्दिने नैव वृत्तिनाशो भवेद्यथा

ఆ రోజున తప్పక గానం, నృత్యం మరియు వాద్యములను నిర్వహించాలి; అలా చేస్తే ఆ నెలలో, ఆ రోజున, జీవనోపాధి మరియు శ్రేయస్సు హాని చెందదు.

Verse 87

दैवादतीतकाले चेत्वृद्धिरापद्यते यदा । तदा प्रथमतः कृत्वा पश्चाद्वृद्धिर्विधीयते

దైవవశాత్ నిర్ణీత కాలం దాటిన తరువాత వృద్ధి అవసరమైతే, ముందుగా యథాపూర్వంగా చేయవలసినదాన్ని చేసి, అనంతరం వృద్ధిభాగాన్ని విధిగా నిర్వహించాలి।

Verse 88

ये च भिन्नप्रपाप्रायास्त्रैविद्या मोढवंशजाः । तथा चातुर्वेदिनश्च कुर्वंति गोत्रपूजनम्

విభిన్న ఆచారాల పట్ల ఆసక్తి గల త్రైవిద్యులు, మోఢ వంశజులు, అలాగే చాతుర్వేదులు—వీరందరూ గోత్రపూజను ఆచరిస్తారు।

Verse 89

वर्षमध्ये प्रकुर्वीत तथा सुप्ते जनार्द्दने । पौषे च लुप्तं कृत्वा च श्रौतं स्मार्त्तं करोति यः

వర్షాకాల మధ్యలో, లేదా జనార్దనుడు (విష్ణువు) శయనంలో ఉన్నప్పుడు ఈ కర్మలు చేయువాడు, అలాగే పౌషమాసంలో వ్రతం లుప్తమని భావించి కూడా శ్రౌత-స్మార్త కర్మలు చేయువాడు—విధివిరుద్ధంగా ప్రవర్తిస్తాడు।

Verse 90

तत्र क्रोधसमाविष्टा निघ्नंति कुलदेवताः । विवाहोत्सवकाले च मौंजीबंधादिकर्मणि

అటువంటి సందర్భాలలో కులదేవతలు క్రోధావేశంతో హానిని కలిగిస్తారు—ప్రత్యేకంగా వివాహోత్సవ సమయంలో, అలాగే మౌంజీబంధం మొదలైన సంస్కారకర్మలలో।

Verse 91

मुहूर्तं गणनाथस्य ततः प्रभृति शोभनम्

గణనాథుడు (గణేశుడు) యొక్క ముహూర్తం శుభకరం; ఆ క్షణం నుంచే తదుపరి కార్యమంతా మంగళప్రదంగా మారుతుంది।

Verse 92

निर्वासितास्तु ये विप्रा आमराज्ञा स्वशासनात् । पंचदशसहस्राणि ययुस्ते सुखवासकन्

ఆమరాజు తన రాజ్యము నుండి నిర్వాసితులైన ఆ బ్రాహ్మణులు—పదిహేనువేల మంది—అక్కడి నుండి వెళ్లి సుఖవాసస్థానమున నివసించిరి।

Verse 93

पंचपञ्चाशतो ग्रामान्ददौ रामः पुरा स्वयम् । तत्रस्था वणिजश्चैव तेषां वृत्तिमकल्पयन्

పూర్వకాలమున స్వయంగా రాముడు యాభై ఐదు గ్రామములను దానమిచ్చెను; అక్కడ నివసించిన వణిజులు వారికి జీవనోపాధిని ఏర్పాటు చేసిరి।

Verse 94

अडालजा माण्डलीया गोभूजाश्च पवित्रकाः । ब्राह्मणानां वृत्तिदास्ते ब्रह्मसेवासु तत्पराः

అడాలజులు, మాండలీయులు, గోభూజులు, పవిత్రకులు—వీరు బ్రాహ్మణులకు జీవనోపాధి కల్పించి, బ్రహ్మసేవలో నిత్యం తత్పరులై యుండిరి।