Adhyaya 3

Verse 1

। व्यास उवाच । श्रूयतां नृपशार्दूल कथां पौराणिकीं शुभाम् । यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

వ్యాసుడు పలికెను - ఓ రాజశ్రేష్ఠుడా! ఈ శుభకరమైన పౌరాణిక కథను వినుము, దీనిని వినడం వల్ల సకల పాపాల నుండి విముక్తి లభిస్తుంది, ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 2

एकदा धर्मराजो वै तपस्तेपे सुदुष्करम् । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यैर्जलवर्षांतपादिषाट्

ఒకప్పుడు ధర్మరాజు అత్యంత కఠినమైన తపస్సును ఆచరించాడు. బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరుల సాక్షిగా అతడు వర్షం, ఎండ వంటి కష్టాలను సహించాడు.

Verse 3

आदौ त्रेतायुगे राजन्वर्षाणामयुतत्रयम् । मध्येवनं तपस्यंतमशोकतरुमूलगम्

ఓ రాజా! త్రేతాయుగం ప్రారంభంలో, అడవి మధ్యలో అశోక వృక్షం మొదట్లో కూర్చుని అతడు ముప్పై వేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేశాడు.

Verse 4

शुष्कस्नायुपिनद्धास्थिसंचयं निश्चलाकृतिम् । वल्मीककीटिकाकोटिशोषिताशेषशोणितम्

అతని శరీరం ఎండిన నరాలతో కప్పబడిన ఎముకల గూడులా మారి నిశ్చలంగా ఉంది. చెదపురుగులు అతని రక్తాన్నంతా పీల్చివేశాయి.

Verse 5

निर्मांसकीकसचयं स्फटिकोपलनिश्चलम् । शंखकुदेंदुतहिनमहाशंखलसच्छ्रियम्

అది మాంసరహిత ఎముకల గుట్టగా, స్ఫటిక శిలలా నిశ్చలంగా నిలిచింది; శంఖం, కుందపువ్వు, చంద్రకాంతి, హిమంలాంటి కాంతితో మహాశంఖమాల వలె దివ్యశోభతో ప్రకాశించింది।

Verse 6

सत्त्वावलंबितप्राणमायुःशेषेण रक्षितम् । निश्वासोच्छ्वास पवनवृत्तिसूचितजीवितम्

అతని ప్రాణం అంతరంగ ధైర్యసంకల్పం మీదే నిలిచింది; మిగిలిన ఆయుష్షు కేవలం కాపాడబడింది. అతడు జీవించి ఉన్నాడని తెలిసేది శ్వాస-ప్రశ్వాసాల్లోని అతి స్వల్ప వాయుగమనంతో మాత్రమే।

Verse 7

निमेषोन्मेषसंचारपशुनीकृतजन्तुकम् । पिशंगितस्फुरद्रश्मिनेत्रदीपितदिङ्मुखम्

అతని కనురెప్పల నిమేషోన్మేషాల లయకే జీవులు వశమయ్యినట్లుండేవి; అతని పింగళ నేత్రాల నుంచి మెరుస్తూ వెలువడే కిరణాలు దిక్కుల ముఖాలను ప్రకాశింపజేశాయి।

Verse 8

तत्तपोग्निशिखादाव चुंबितम्लानकाननम् । तच्छांत्युदसुधावर्षसंसिक्ताखिलभूरुहम

ఆ అరణ్యం అతని తపోఅగ్ని శిఖల ముద్దుతో కాలినట్లుగా వాడిపోయింది; కానీ అతని శాంతి నుంచి ప్రవహించిన అమృతవర్షం వలె సమస్త వృక్షాలు మళ్లీ సేదతీరాయి।

Verse 9

साक्षात्तपस्यंतमिव तपो धृत्वा नराकृतिम् । निराकृतिं निराकाशं कृत्वा भक्तिं च कांचनम्

తపస్సే మానవరూపం ధరించి ప్రత్యక్షంగా తపించుతున్నట్లుగా అది కనిపించింది. నిరాకారమైన, ఆకాశసదృశమైన సర్వవ్యాపి తత్త్వాన్ని సులభంగా చేరువచేసి, భక్తిని కూడా స్వర్ణంలా సాకారంగా, స్పర్శ్యంగా చేసింది।

Verse 10

कुरंगशावैर्गणशो भ्रमद्भिः परिवारितम् । निनादभीषणास्यैश्च वनजैः परिरक्षितम्

ఆ వనం గుంపులుగా తిరుగాడే కురంగ శావకములచే చుట్టుముట్టబడి, భయంకర ముఖములు గల నినాదములు చేసే వనచర జంతువులచే అన్ని వైపులా రక్షింపబడెను।

Verse 11

एतादृशं महाभीमं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः । ध्यायंतं च महादेवं सर्वेषां चाभयप्रदम्

ఇంత మహాభీషణమైన దృశ్యాన్ని చూచి, ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు సమాధిలో లీనమైన మహాదేవుని దర్శించిరి—ఆయనే సమస్తులకు అభయప్రదుడు।

Verse 12

ब्रह्माद्या दैवता सर्वे कैलासं प्रति जग्मिरे । पारिजाततरुच्छायामासीनं च सहोमया

బ్రహ్మాది సమస్త దేవతలు కైలాసమునకు వెళ్లిరి; అక్కడ ఆయన పారిజాత వృక్ష ఛాయలో ఉమాతో కూడి ఆసీనుడై ఉన్నాడు।

Verse 13

नदिर्भृंगिर्महाकालस्तथान्ये च महागणाः । स्कन्दस्वामी च भगवान्गणपश्च तथैव च । तत्र देवाः सब्रह्माद्याः स्वस्वस्थानेषु तस्थिरे

అక్కడ నంది, భృంగి, మహాకాలుడు మరియు ఇతర మహాగణులు ఉన్నారు; భగవాన్ స్కందస్వామి మరియు గణపుడు కూడా ఉన్నారు. అప్పుడు బ్రహ్మాది దేవతలు తమ తమ స్థానములలో నిలిచిరి।

Verse 14

ब्रह्मोवाच । नमोस्त्वनंतरूपाय नीलश्च नमोऽस्तु ते । अविज्ञातस्वरूपाय कैवल्यायामृताय च

బ్రహ్ముడు పలికెను—అనంతరూపుడా, నీకు నమస్కారం; హే నీలకంఠా, నీకు నమస్కారం. ఎవరి స్వరూపము అవిజ్ఞేయమో, ఆ కైవల్యస్వరూపుడైన అమృతస్వరూపునకు నమస్కారం।

Verse 15

नांतं देवा विजानंति यस्य तस्मै नमोनमः । यं न वाचः प्रशंसंति नमस्तस्मै चिदात्मने

యwhose అంతాన్ని దేవతలకైనా తెలియదు, ఆ పరమేశ్వరునికి పునఃపునః నమస్కారం. వాక్కులు సమ్యకంగా స్తుతించలేని ఆ చిదాత్మకు నమస్కారం.

Verse 16

योगिनो यं हृदः कोशे प्रणिधानेन निश्चलाः । ज्योतीरूपं प्रपश्यति तस्मै श्रीब्रह्मणे नमः

గాఢ ధ్యానంతో నిశ్చలమైన యోగులు హృదయ-కోశంలో జ్యోతిరూపంగా దర్శించు ఆ శ్రీబ్రహ్మకు నమస్కారం.

Verse 17

कालात्पराय कालाय स्वेच्छया पुरुषाय च । गुणत्रयस्वरूपाय नमः प्रकृतिरूपिणे

కాలమై ఉండి కాలాతీతుడైనవాడికి, స్వేచ్ఛతో క్రియచేసే పురుషునికి; త్రిగుణస్వరూపుడై ప్రకృతిరూపంగానూ ప్రకాశించువాడికి నమస్కారం.

Verse 18

विष्णवे सत्त्वरूपाय रजोरूपाय वेधसे । तमोरूपाय रुद्राय स्थितिसर्गांतकारिणे

సత్త్వరూపమైన విష్ణువుకు, రజోరూపమైన వేదసు (బ్రహ్మ)కు, తమోరూపమైన రుద్రునకు నమస్కారం—స్థితి, సృష్టి, అంతం (ప్రళయం) చేయువాడికి.

Verse 19

नमो बुद्धिस्वरूपाय त्रिधाहंकाररूपिणे । पंचतन्मात्ररूपाय नमः प्रकृतिरूपिणे

బుద్ధిస్వరూపుడికి, త్రివిధ అహంకారస్వరూపుడికి, పంచ తన్మాత్రాస్వరూపుడికి నమస్కారం; ప్రకృతిరూపంగా ప్రకాశించువాడికీ నమస్కారం.

Verse 20

नमो नमः स्वरूपाय पंचबुद्धींद्रियात्मने । क्षित्यादिपंचरूपाय नमस्ते विषयात्मने

పంచ జ్ఞానేంద్రియాత్మస్వరూపుడవైన నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. భూమి మొదలైన పంచరూపములవాడవు, విషయాత్ముడవైన నీకు నమస్కారం.

Verse 21

नमो ब्रह्मांडरूपाय तदंतर्वर्तिने नमः । अर्वाचीनपराचीनविश्वरूपाय ते नमः

బ్రహ్మాండస్వరూపుడవై దానిలో అంతర్వర్తిగా నివసించువాడవైన నీకు నమస్కారం. సమీపమూ దూరమూ, ముందూ పరమూ అన్నిటిని ఆవరించే విశ్వరూప నీకు నమస్కారం.

Verse 22

अनित्यनित्यरूपाय सदसत्पतये नमः । नमस्ते भक्तकृपया स्वेच्छावि ष्कृतविग्रह

అనిత్య-నిత్య రూపములుగా ప్రకాశించువాడా, సత్-అసత్‌ల అధిపతీ, నీకు నమస్కారం. భక్తులపై కరుణతో స్వేచ్ఛగా విగ్రహాన్ని ప్రకటించువాడా, నీకు నమస్కారం.

Verse 23

तव निश्वसितं वेदास्तव वेदोऽखिलं जगत् । विश्वाभूतानि ते पादः शिरो द्यौः समवर्तत

వేదాలు నీ నిశ్వాసమే; సమస్త జగత్తు నీ వేదమే. సమస్త భూతజాతమూ నీ పాదములు; ద్యౌలోకమే నీ శిరస్సుగా నిలిచింది.

Verse 24

नाभ्या आसीदंतरिक्षं लोमानि च वनस्पतिः । चंद्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यस्तव प्रभो

హే ప్రభూ! నీ నాభి నుండి అంతరిక్షము ఉద్భవించింది; నీ రోమముల నుండి వనస్పతులు. నీ మనస్సు నుండి చంద్రుడు జన్మించాడు; నీ కన్ను నుండి సూర్యుడు ప్రదర్శితుడయ్యాడు.

Verse 25

त्वमेव सर्वं त्वयि देव सर्वं सर्वस्तुति स्तव्य इह त्वमेव । ईश त्वया वास्यमिदं हि सर्वं नमोऽस्तु भूयोऽपि नमो नमस्ते

ఓ దేవా! నీవే సమస్తము; నీలోనే సమస్తమూ నిలిచియున్నది. ఇహలో స్తుతించదగినవాడు నీవొక్కడివే. ఓ ఈశ్వరా! నీచేతనే ఈ సమస్త జగత్తు వ్యాపించియున్నది—నమస్కారం; మరల మరల నమో నమః, నీకే ప్రణామము।

Verse 26

इति स्तुत्वा महादेवं निपेतुर्दंडवत्क्षितौ । प्रत्युवाच तदा शंभुर्वरदोऽस्मि किमिच्छति

ఇలా మహాదేవుని స్తుతించి వారు దండవత్‌గా భూమిపై పడి నమస్కరించారు. అప్పుడు శంభువు పలికెను—“నేను వరదాతను; మీకు ఏమి కావాలి?”

Verse 27

महादेव उवाच । कथं व्यग्राः सुराः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः । तत्समाचक्ष्व मां ब्रह्मन्भवतां दुःखकारणम्

మహాదేవుడు పలికెను—“బృహస్పతి ముందుండగా సమస్త దేవతలు ఎందుకు వ్యాకులులయ్యారు? ఓ బ్రహ్మన్ (బ్రహ్మా), మీ దుఃఖకారణాన్ని నాకు చెప్పు।”

Verse 28

ब्रह्मोवाच । नीलकंठ महादेव दुःखनाशाभयप्रद । शृणु त्वं दुःखमस्माकं भवतो यद्वदाम्यहम्

బ్రహ్మా పలికెను—“ఓ నీలకంఠ మహాదేవా, దుఃఖనాశకా, అభయప్రదా! నేను చెప్పేది వినుము—ఇది మా అందరి దుఃఖము।”

Verse 29

धर्मराजोऽपि धर्मात्मा तपस्तेपे सुदुःसहम् । न जानेऽसौ किमिच्छति देवानां पदमुत्तमम्

ధర్మాత్ముడైన ధర్మరాజు కూడా అత్యంత దుర్భరమైన తపస్సు చేశాడు. అతడు ఏమి కోరుతున్నాడో నాకు తెలియదు—బహుశా దేవులలో ఉత్తమమైన పదవిని।

Verse 30

तेन त्रस्तास्तत्तपसा सर्व इंद्रपुरोगमाः । भवतोंघ्रौ चिरेणैव मनस्तेन समर्पितम् । तमुत्थापय देवेश किमिच्छति स धर्मराट्

ఆ తపస్సు వల్ల భయపడిన ఇంద్రప్రధాన దేవతలందరూ ఎంతో కాలానంతరం మీ పాదాల వద్ద తమ మనస్సును సమర్పించారు. ఓ దేవేశ్వరా, ఆయనను తపస్సు నుండి లేపి ధర్మరాజు ఏమి కోరుతున్నాడో తెలుసుకోండి.

Verse 31

ईश्वर उवाच । भवतां नास्ति नु भयं धर्मात्सत्यं ब्रवीम्यहम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—నేను సత్యమే చెబుతున్నాను; ధర్మం వల్ల మీకు ఏ భయమూ లేదు.

Verse 32

तत उत्थाय ते सर्वे देवाः सह दिवौकसः । रुद्रं प्रदक्षिणीकृत्य नमस्कृत्वा पुनःपुनः

అనంతరం ఆ దేవతలందరూ దివ్యలోకవాసులతో కలిసి లేచి, రుద్రుని ప్రదక్షిణ చేసి, మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించారు.

Verse 33

इन्द्रेण सहिताः सर्वे कैलात्पुनरागताः । स्वस्वस्थाने तदा शीघ्रं गताः सर्वे दिवौकसः

ఇంద్రునితో కలిసి వారందరూ కైలాసం నుండి మళ్లీ తిరిగి వచ్చారు. ఆపై దివ్యలోకవాసులందరూ త్వరగా తమ తమ స్థానాలకు వెళ్లారు.

Verse 34

इन्द्रोऽपि वै सुधर्मायां गतवान्प्रभुरीश्वरः । न निद्रां लब्धवांस्तत्र न सुखं न च निर्वृतिम्

ప్రభువు, ఈశ్వరసముడైన ఇంద్రుడు కూడా సుధర్మా సభకు వెళ్లాడు; కానీ అక్కడ అతనికి నిద్రా లేదు, సుఖమూ లేదు, ఉపశమనమైన శాంతিও లేదు.

Verse 35

मनसा चिंतयामास विघ्नं मे समुपस्थितम् । अवाप महतीं चितां तदा देवः शचीपतिः

అప్పుడు శచీపతి ఇంద్రుడు మనసులో ఆలోచించాడు—“నా ముందర ఒక విఘ్నం ఏర్పడింది.” ఆ క్షణమే దేవుడు మహా చింతతో వ్యాకులుడయ్యాడు.

Verse 36

मम स्थानं पराहर्तुं स्तपस्तेपे सुदुश्चरम् । सर्वान्देवान्समाहूय इदं वचनमब्रवीत्

నా స్థానాన్ని హరించుటకై అతడు అత్యంత దుష్కరమైన తపస్సు చేశాడు. అనంతరం సమస్త దేవతలను పిలిచి ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 37

इन्द्र उवाच । शृण्वंतु देवताः सर्वा मम दुःखस्य कारणम् । दुःखेन मम यल्लब्धं तत्किं वा प्रार्थयेद्यमः । बृहस्पतिः समालोक्य सर्वान्दे वानथाब्रवीत्

ఇంద్రుడు అన్నాడు—“సమస్త దేవతలు నా దుఃఖకారణాన్ని వినండి. నేను కష్టపడి పొందినదాన్ని యముడు ఎందుకు కోరాలి?” అప్పుడు బృహస్పతి అందరు దేవతలను చూచి ప్రత్యుత్తరం పలికాడు.

Verse 38

बृहस्पतिरुवाच । तपसे नास्ति सामर्थ्यं विघ्नं कर्तुं दिवौकसः । उर्वश्याद्या समाहूय संप्रेष्यंतां च तत्र वै

బృహస్పతి అన్నాడు—“ఇలాంటి తపస్సుకు బలవంతంగా విఘ్నం కలిగించే శక్తి స్వర్గవాసులకు లేదు. కనుక ఉర్వశి మొదలైన అప్సరసలను పిలిచి అక్కడికి పంపించండి.”

Verse 39

तासामाकारणार्थाय प्रतिद्वारं प्रतस्थिवान् । स गत्वा ताः समादाय सभायां शीघ्रमाययौ

వారిని పిలువుటకై అతడు ప్రతి ద్వారమునకు వెళ్లాడు. వెళ్లి వారిని సమీకరించి త్వరగా సభామండపానికి తీసుకొచ్చాడు.

Verse 40

आगतास्ता हरिः प्राह महत्कार्यमुपस्थितम् । गच्छन्तु त्वरिताः सर्वा धर्मारण्यं प्रति द्रुतम्

వారు వచ్చినప్పుడు హరి పలికెను—“మహత్తర కార్యము సమీపించింది. మీరందరూ త్వరగా వెళ్లండి; పరుగెత్తి ధర్మారణ్యమునకు చేరండి.”

Verse 41

यत्र वै धर्मराजोसौ तपश्चक्रे सुदुष्करम् । हास्यभावकटाक्षैश्च गीतनृत्यादिभिस्तथा

ఆ ధర్మరాజు అత్యంత దుష్కరమైన తపస్సు చేసిన చోట, వారు హాస్యభావంతో కూడిన కటాక్షాలతోను, గీత-నృత్యాది కళలతోను అక్కడికి చేరిరి.

Verse 42

तं लोभयध्वं यमिनं तपःस्थानाच्च्युतिर्भवेत् । देवस्य वचनं श्रुत्वा तथा अप्सरसां गणाः

“ఆ యతిని ప్రలోభపెట్టి, అతడు తపస్సు స్థానమునుండి చ్యుతుడగునట్లు చేయండి.” దేవుని వాక్యము విని అప్సరాగణములు అలాగే సిద్ధమయ్యిరి.

Verse 43

मिथः संरेभिरे कर्तुं विचार्य च परस्परम् । धर्मारण्यं प्रतस्थेसावुर्वशी स्वर्वरांगना

పరస్పరం ఆలోచించి ఏం చేయాలో నిర్ణయించుకొని, స్వర్గసుందరి ఉర్వశీ ధర్మారణ్యమునకు బయలుదేరెను.

Verse 44

तुष्टुवुः पुष्पवर्षाश्च ससृजुस्तच्छिरस्यमी । ततस्तु देवैर्विप्रैश्च स्तूयमानः समंततः

వారు స్తుతించి, ఆయన శిరస్సుపై పుష్పవర్షము కురిపిరి. అనంతరం దేవులు, విప్రులు అన్ని దిక్కుల నుండీ స్తుతించగా ఆయన సర్వత్ర గౌరవింపబడెను.

Verse 45

निर्ययौ परमप्रीत्या वनं परमपावनम् । बिल्वार्कखदिराकीर्णं कपित्थधवसंकुलम्

అతడు పరమ ప్రీతితో ఆ పరమ పవిత్రమైన వనానికి బయలుదేరెను; అది బిల్వ, అర్క, ఖదిర వృక్షాలతో నిండినది, కపిత్థ మరియు ధవ వృక్షాలతో కూడ ఘనమైనది।

Verse 46

न सूर्यो भाति तत्रैव महांधकार संयुतम् । निर्जनं निर्मनुष्यं च बहुयोजनमायतम्

అక్కడ సూర్యుడు కూడా ఏమాత్రం ప్రకాశించలేదు; అది మహా అంధకారంతో నిండినది, నిర్జనము, మనుష్యరహితము, అనేక యోజనాల వరకు విస్తరించినది।

Verse 47

मृगैः सिंहैर्वृतं घोरेरन्यैश्चापि वनेचरैः । पुष्पितैः पादपैः कीर्णं सुमनोहरशाद्वलम्

ఆ వనం జింకలు, సింహాలు మరియు ఇతర భయంకర వనచరులతో చుట్టుముట్టబడి ఉండెను; అయినా పుష్పించిన వృక్షాలతో నిండినది, మనసును మోహింపజేసే పచ్చికతో అలంకృతమైనది।

Verse 48

विपुलं मधुरानादैर्नादितं विहगैस्तथा । पुंस्कोकिलनिनादाढ्यं झिल्लीकगणनादितम्

ఆ విశాల వనం పక్షుల మధుర నాదాలతో మార్మోగెను; పుంకోకిలల గానంతో సమృద్ధమై, ఝిల్లికల గణనాదంతో నిండిపోయెను।

Verse 49

प्रवृद्धविकटैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम् । वृक्षैराच्छादिततलं लक्ष्म्या परमया युतम्

ఆ స్థలం పెరిగిన వికట వృక్షాలచే ఆవరించబడినది, అవి సుఖదాయకమైన నీడనిచ్చెను; నేల కూడా వృక్షాలతో కప్పబడి, ఆ ప్రదేశం పరమ లక్ష్మి—అత్యుత్తమ శోభా-సంపదలతో—యుక్తమై ఉండెను।

Verse 50

नापुष्पः पादपः कश्चिन्नाफलो नापि कंटकी । षट्पदैरप्यनाकीर्णं नास्मिन्वै काननेभवेत्

ఆ పవిత్ర వనంలో పుష్పరహితమైన వృక్షమూ లేదు, ఫలరహితమైనదీ లేదు, ముల్లులతో కూడినదీ లేదు; తేనెటీగలతో నిండని స్థలం అక్కడ ఎక్కడా లేదు।

Verse 51

विहंगैर्नादितं पुष्पैरलंकृतमतीव हि । सर्वर्तुकुसमैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम्

ఆ వనం పక్షుల మధుర కూయింపులతో మార్మోగుతూ, పుష్పాలతో అత్యంత అలంకృతమై ఉండేది; అన్ని ఋతువులలో పూసే కుసుమధార వృక్షాలు, సుఖదాయకమైన నీడనిచ్చే చెట్లు దానిని చుట్టుముట్టి ఉండేవి।

Verse 52

मारुताकलितास्तत्र द्रुमाः कुसुमशाखिनः । पुष्पवृष्टिं विचित्रां तु विसृजंति च पादपाः

అక్కడ గాలికి కదిలిన పుష్పశాఖలతో కూడిన వృక్షాలు ఆశ్చర్యకరమైన పుష్పవర్షాన్ని కురిపించాయి; ఆ పాదపాలు విచిత్రంగా పూల జల్లును వెదజల్లాయి।

Verse 53

दिवस्पृशोऽथ संपुष्टाः पक्षिभिर्मधुरस्वनैः । विरेजुः पादपास्तत्र सुगन्धकुसुमैर्वृताः

అప్పుడు ఆకాశాన్ని తాకినట్లుగా ఎత్తుగా ఉన్న వృక్షాలు అక్కడ మరింత పుష్టిగా వికసించాయి; మధుర స్వరాల పక్షులతో చుట్టుముట్టబడి, సుగంధ పుష్పాలతో అలంకృతమై అవి ప్రకాశించాయి।

Verse 54

तिष्ठंति च प्रवालेषु पुष्पभारावनादिषु । रुवंति मधुरालापाः षट्पदा मधुलिप्सवः

అవి কোমల పల్లవాలపై, పుష్పభారంతో నిండిన ఉపవనాలలో నిలిచి ఉండేవి; తేనె కోసం తపించే తేనెటీగలు మధుర ఆలాపాలతో మ్రోగుతూ గుంగునించేవి।

Verse 55

तत्र प्रदेशांश्च बहूनामोदांकुरमंडितान् । लतागृह परिक्षिप्तान्मनसः प्रीतिवर्द्धनान्

అక్కడ ఆమె అనేక మనోహర ప్రదేశాలను చూచింది—ఆనందకరమైన నవాంకురాలతో అలంకృతమై, లతాగృహాలతో పరివేష్టితమై, మనస్సుకు ప్రీతిని పెంచేవిగా ఉన్నవి।

Verse 56

संपश्यंती महातेजा बभूव मुदिता तदा । परस्पराश्लिष्टशाखैः पादपैः कुसमाचितैः

అది చూచి ఆ మహాతేజస్సుగల స్త్రీ అప్పుడు ముదితయైంది; పుష్పభారంతో నిండిన వృక్షాల శాఖలు పరస్పరం ఆలింగనమై ఉన్నట్లుగా కలిసిపోయి నిలిచాయి।

Verse 57

अशोभत वनं तत्तु महेंद्रध्वजसन्निभैः । सुखशीतसुगन्धी च पुष्परेणुवहोऽनिलः

ఆ వనం మహేంద్రధ్వజాల వలె ప్రకాశిస్తూ శోభించింది; పుష్పరేణువును మోసుకొచ్చే సుఖద, శీతల, సుగంధ గాలి వీచింది।

Verse 58

एवंगुणसमायुक्तं ददर्श सा वनं तदा । तदा सूर्योद्भवां तत्र पवित्रां परिशोभिताम्

ఇలా అనేక గుణాలతో సమన్వితమైన ఆ వనాన్ని ఆమె అప్పుడు చూచింది; అక్కడే సుందరంగా శోభించిన, పవిత్రతనిచ్చే ‘సూర్యోద్భవా’ నదిని కూడా చూచింది।

Verse 59

आश्रमप्रवरं तत्र ददर्श च मनोरमम् । पतिभिर्वालखिल्यैश्च वृतं मुनिगणा वृतम्

అక్కడ ఆమె ఒక శ్రేష్ఠమైన, మనోహరమైన ఆశ్రమాన్ని చూచింది; అది పూజ్య వాలఖిల్య ఋషులు మరియు మునిగణాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది।

Verse 60

अग्न्यगारैश्च बहुभिर्वृक्षशाखावलंबितैः । धूगम्रपानकणैस्तत्र दिग्वासोयतिभिस्तथा

ఆ స్థలం అనేక అగ్న్యాగారాలతో అలంకృతమై, వృక్షశాఖలపై వేలాడుతూ ఉండెను. యజ్ఞాగ్నిధూమకణాల మధ్య దిగంబర యతులు కూడా అక్కడ సంచరించుచుండిరి.

Verse 61

पाल्या वन्या मृगास्तत्र सौम्या भूयो बभूविरे । मार्जारा मूषकैस्तत्र सर्पैश्च नकुलास्तथा

అక్కడి వన్యమృగాలు కూడా సౌమ్యస్వభావమై, రక్షింపబడినవలె కనిపించెను. అలాగే పిల్లులు ఎలుకలతో, నకులాలు సర్పాలతో కూడ అక్కడే కలిసి నివసించుచుండిరి.

Verse 62

मृगशावैस्तथा सिंहाः सत्त्वरूपा बभूविरे । परस्परं चिक्रीडुस्ते यथा चैव सहोदराः । दूराद्ददर्श च वनं तत्र देवोऽब्रवीत्तदा

మృగశావకాల మధ్య సింహాలు కూడా శాంతస్వభావమై మారెను. వారు పరస్పరం సహోదరులవలె ఆడుకొనుచుండిరి. దూరమునుండి ఆ వనాన్ని చూచి దేవుడు అప్పుడు పలికెను.

Verse 63

इन्द्र उवाच । अयं च खलु धर्मराड् तपस्तुग्रेवतिष्ठते । मम राज्याभिकांक्षोऽसावतोर्थे यत्यतामिह

ఇంద్రుడు పలికెను—ఈ ధర్మరాటుడు నిశ్చయంగా ఉగ్రతపస్సులో నిలిచియున్నాడు. ఇతడు నా రాజ్యాన్ని కోరుచున్నాడు; అందుకే ఈ కార్యార్థం ఇక్కడ ప్రయత్నం చేయుడి.

Verse 64

तपोविघ्नं प्रकुर्वंतु ममाज्ञा तत्र गम्यताम् । इन्द्रस्य वचनं श्रुत्वा उर्वशी च तिलोत्तमा

“అతని తపస్సుకు విఘ్నం కలిగించుడి—ఇది నా ఆజ్ఞ; అక్కడికి వెళ్ళుడి.” ఇంద్రవచనం విని ఉర్వశీ మరియు తిలోత్తమా (సమ్మతించిరి).

Verse 65

सुकेशी मंजुघोषा च घृताची मेनका तथा । विश्वाची चैव रंभा च प्रम्लोचा चारुभाषिणी

అక్కడ సుకేశీ, మంజుఘోషా; ఘృతాచీ, మేనకా; అలాగే విశ్వాచీ, రంభా, మధురభాషిణి ప్రమ్లోచా—ఈ ప్రసిద్ధ అప్సరసలు హాజరయ్యారు।

Verse 66

पूर्वचित्तिः सुरूपा च अनुम्लोचा यशस्विनी । एताश्चान्याश्च बहुशस्तत्र संस्था व्यचिंतयन्

పూర్వచిత్తి, సురూపా, యశస్విని అనుమ్లోచా—వీరు మరియు మరెన్నో అప్సరసలు అక్కడ సమవేశమై, ఆ కార్యార్థం పునఃపునః పరిశీలించబడుతున్నారు।

Verse 67

परस्परं विलोक्यैव शंकमाना भयेन हि । यमश्चैव तथा शक्र उभौ वायतनं हि वः

వారు పరస్పరం చూసుకొని భయసందేహంతో వెనుకాడారు; ఎందుకంటే అక్కడ యముడు మరియు శక్రుడు (ఇంద్రుడు)—ఈ ఇద్దరూ ఆ విషయంలో అధికారమూ ఆశ్రయమూ గా నిలిచియున్నారు।

Verse 68

एवं विचार्य बहुधा वर्द्धनी नाम भारत । सर्वासामप्सरसां श्रेष्ठा सर्वाभरणभूषिता

ఇలా అనేక విధాలుగా ఆలోచించి, ఓ భారతా, వారు ‘వర్ధనీ’ అనే ఆమెను ఎన్నుకున్నారు—ఆమె సమస్త అప్సరసలలో శ్రేష్ఠురాలు, సమస్త ఆభరణాలతో అలంకృతురాలు।

Verse 69

उवाचैवोर्वशी तत्र किं खिद्यसि शुभानने । देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं मायारूपबलेन च । वर्णधर्मो यथा भूयात्करिष्ये पाकशासन

అప్పుడు అక్కడ ఉర్వశి పలికింది—“ఓ శుభాననే, నీవెందుకు ఖిన్నపడుతున్నావు? దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం, మాయా-రూపబలంతో, ఓ పాకశాసన (ఇంద్రా), వర్ణధర్మం యథావిధిగా స్థాపితమగునట్లు నేను కార్యం చేస్తాను।”

Verse 70

इन्द्र उवाच । साधुसाधु महाभागे वर्द्धनी नाम सुव्रता । शीघ्रं गच्छ स्वयं भद्रे कुरु कार्यं कृशोदरि

ఇంద్రుడు పలికెను— సాధు సాధు, మహాభాగ్యవతీ! సువ్రతా, వర్ధనీ నామముగలదానా. హే భద్రే, శీఘ్రముగా నీవే వెళ్లి; హే కృశోదరీ, కార్యమును సిద్ధింపుము.

Verse 71

धीराणामवने शक्ता नान्या सुभ्रु त्वया विना । वर्द्धनी च तथेत्युक्त्वा गता यत्र स धर्मराट्

హే సుభ్రూ, ధీరులను వశపరచుటకు నీ తప్ప మరెవ్వరూ శక్తులేరు. అలా చెప్పబడగా వర్ధనీ ‘తథాస్తు’ అని పలికి, ధర్మరాటు (యముడు) ఉన్న చోటికి వెళ్లెను.

Verse 72

महता भूषणेनैव रूपं कृत्वा मनोरमम् । कुंकुमैः कज्जलैर्वस्त्रैर्भूषणैश्चैव भूषिता

విశిష్టమైన ఆభరణాలతోనే ఆమె మనోహరమైన రూపమును ధరించింది; కుంకుమ, కాజల్, శ్రేష్ఠ వస్త్రాలు మరియు ఆభరణాలతో అలంకరించుకొనెను.

Verse 73

कुसुमं च तथा वस्त्रं किंकिणीकटिराजिता । झणत्कारैस्तथा कष्टैर्भूषिता च पदद्वये

పుష్పములతోను వస్త్రములతోను ఆమె సుసజ్జిత; కటిదేశము కింకిణీలతో రాజిల్లెను. ఝణఝణ మ్రోగు నూపురాలతో రెండు పాదములూ అలంకృతమయ్యెను.

Verse 74

नानाभूषणभूषाढ्या नानाचंदनचर्चिता । नानाकुसुम मालाढ्या दुकूलेनावृता शुभा

నానావిధ ఆభరణాలతో సమృద్ధిగా, నానా చందనలేపనాలతో అనులిప్తగా, నానా పుష్పమాలలతో విభూషితగా—శుభమయిన ఆమె—సూక్ష్మ రేశమీ దుకూలంతో ఆవరించబడెను.

Verse 75

प्रगृह्य वीणां संशुद्धां करे सर्वांगसुन्दरी । नर्तनं त्रिविधं तत्र चक्रे लोकमनोरमम्

ఆ సర్వాంగసుందరి తన చేతిలో శుద్ధమైన, సుస్వర వీణను పట్టుకొని అక్కడ లోకమనోహరమైన త్రివిధ నృత్యాన్ని చేసింది।

Verse 76

तारस्वरेण मधुरैर्वंशनादेन मिश्रितम्

అది మధురమైన తారస్వరాలతో, వంశీ నాదం కలసి మేళవింపబడింది।

Verse 77

मूर्च्छनातालसंयुक्तं तंत्रीलयसमन्वितम् । क्षणेन सहसा देवो धर्मराजो जितात्मवान् । विमनाः स तदा जातो धर्मराजो नृपात्मजः

మూర్ఛనా, తాళంతో కూడి, తంత్రి లయతో నిండిన ఆ సంగీతం వలన క్షణంలోనే జితాత్ముడైన దేవ ధర్మరాజుడు అకస్మాత్తుగా విషణ్ణుడయ్యాడు, ఓ రాజపుత్రా।

Verse 78

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यं परमं ब्रह्मञ्जातं मे ब्रह्मसत्तम । कथं ब्रह्मोपपन्नस्य तपश्छेदो बभूव ह

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—ఓ బ్రాహ్మణా, ఓ బ్రహ్మవేత్తలలో శ్రేష్ఠుడా! నాకు పరమ ఆశ్చర్యం కలిగింది. బ్రహ్మంలో స్థితుడైనవానికి తపస్సు భంగం ఎలా కలిగింది?

Verse 79

धर्मे धरा च नाकश्च धर्मे पातालमेव च । धर्मे चंद्रार्कमापश्च धर्मे च पवनोऽनलः

ధర్మంలోనే భూమి మరియు స్వర్గం నిలిచాయి; ధర్మంలోనే పాతాళమూ ఉంది. ధర్మంలోనే చంద్రసూర్యులు, జలమూ; ధర్మంలోనే వాయువు, అగ్నీ ఉన్నాయి।

Verse 80

धर्मे चैवाखिलं विश्वं स धर्मो व्यग्रतां कथम् । गतः स्वामिंस्तद्वैयग्र्यं तथ्यं कथय सुव्रत

ధర్మములోనే ఈ సమస్త విశ్వము స్థితమైయున్నది; మరి ఆ ధర్మమే ఎలా వ్యగ్రతకు లోనైంది? ఓ స్వామీ, ఆ వ్యగ్రతకు నిజమైన కారణమును చెప్పుము, ఓ సువ్రతా।

Verse 81

व्यास उवाच । पतनं साहसानां च नरकस्यैव कारणम् । योनिकुण्डमिदं सृष्टं कुंभीपाकसमं भुवि

వ్యాసుడు పలికెను—సాహసికుల పతనమే నరకానికి కారణము. భూమిపై ఈ ‘యోని-కుండము’ సృష్టింపబడినది; ఇది కుంభీపాక నరకసమానము.

Verse 82

नेत्ररज्ज्वा दृढं बद्ध्वा धर्षयंति मनस्विनः । कुचरूपैर्महादंडैस्ताड्यमानमचेतसम्

కళ్లపై తాడు బిగిగా కట్టి వారు అతనిని హింసిస్తారు; అతడు అచేతనుడై, వికృతమైన భారమైన దండాలతో కొట్టబడుతాడు.

Verse 83

कृत्वा वै पातयंत्याशु नरकं नृपसत्तम । मोहनं सर्वभूतानां नारी चैवं विनिर्मिता

ఇలా చేసి వారు త్వరగా (మనిషిని) నరకంలో పడవేస్తారు, ఓ నృపశ్రేష్ఠా. ఈ విధంగా స్త్రీ సమస్త భూతాలకు మోహనంగా నిర్మితమైంది.

Verse 85

तावत्तपोभिवृद्धिस्तु तावद्दानं दया दमः । तावत्स्वाध्यायवृत्तं च तावच्छौचं धृतं व्रतम्

ఎంతకాలమైతే అంతకాలమే తపస్సు వృద్ధి చెందుతుంది; అంతకాలమే దానం, దయ, దమము నిలుస్తాయి; అంతకాలమే స్వాధ్యాయం మరియు సదాచారం ఉంటాయి; అంతకాలమే శౌచం మరియు ధృతవ్రతం స్థిరంగా ఉంటాయి.

Verse 86

यावत्त्रस्तमृगीदृष्टिं चपलां न विलोकयेत् । तावन्माता पिता तावद्धाता तावत्ससुहृज्जनः

మనస్సును కలవరపెట్టే చపలమైన, భీత మృగీదృష్టిని చూడనంతవరకు తల్లిదండ్రులే నిజ రక్షకులు; అంతవరకు విధాత సహాయంగా నిలుస్తాడు, సుహృదులు కూడా స్థిరంగా ఉంటారు।

Verse 87

तावल्लज्जा भयं तावत्स्वाचारस्तावदेव हि । ज्ञानमौदार्यमैश्वर्यं तावदेव हि भासते । यावन्मत्तांगनापाशैः पातितो नैव बन्धनैः

లజ్జా, పాపభయం అంతవరకే; స్వాచారం కూడా అంతవరకే నిలుస్తుంది. జ్ఞానం, ఔదార్యం, ఐశ్వర్యం కూడా అంతవరకే ప్రకాశిస్తాయి—ఉన్మత్త (అవివేక) స్త్రీ పాశబంధనాల్లో పడి మనిషి పతితుడవకముందు వరకు।