Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 75

Devanagari script

प्रगृह्य वीणां संशुद्धां करे सर्वांगसुन्दरी । नर्तनं त्रिविधं तत्र चक्रे लोकमनोरमम्

Transliteration

pragṛhya vīṇāṃ saṃśuddhāṃ kare sarvāṃgasundarī | nartanaṃ trividhaṃ tatra cakre lokamanoramam

Translation

ఆ సర్వాంగసుందరి తన చేతిలో శుద్ధమైన, సుస్వర వీణను పట్టుకొని అక్కడ లోకమనోహరమైన త్రివిధ నృత్యాన్ని చేసింది।

Word by Word

• प्रगृह्य: having taken/holding
• प्रगृह्य: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र-ग्रह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्ययभावः; धातु: ग्रह्, उपसर्ग: प्र-; अर्थे: ‘गृहीत्वा/उद्गृह्य’ (having taken/holding)

• वीणाम्: the vīṇā (lute)
• वीणाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वीणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन

• संशुद्धाम्: well-purified/clean
• संशुद्धाम्: Karma-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-शुध् (धातु) → संशुद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘वीणाम्’)

• करे: in (her) hand
• करे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन

• सर्वाङ्गसुन्दरी: the all-limbed beauty (a very beautiful woman)
• सर्वाङ्गसुन्दरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + अङ्ग + सुन्दरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; समासः: षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वेषाम् अङ्गानां सुन्दरी = beautiful in all limbs)

• नर्तनम्: dance
• नर्तनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर्तन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• त्रिविधम्: threefold
• त्रिविधम्: Karma-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + विध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘नर्तनम्’); समासः: तत्पुरुष (त्रयः विधाः यस्य = threefold)

• तत्र: there
• तत्र: Deśa/Adhikaraṇa-nirdeśa (Locative indication)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• चक्रे: she performed/made
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; धातु: कृ

• लोकमनोरमम्: delightful to the world
• लोकमनोरमम्: Karma-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लोक + मनोरम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘नर्तनम्’); समासः: तत्पुरुष (लोकस्य मनोरमम् = delightful to the world)

Speaker

Narrator (contextual; within the Vyāsa–Yudhiṣṭhira dialogue frame of this adhyāya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (frame typical) / Yudhiṣṭhira within embedded dialogue context

Visual Art Cues

Scene: A supremely beautiful lady lifts a purified, well-tuned vīṇā and begins a threefold dance in a forest-sacred arena; the air seems to shimmer as worlds are captivated.

Characters & Entities

• Vīṇā
• Nartana (dance)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly beauty, music, and spectacle can enchant the mind; Dharma is tested amid such refined allure.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is Dharmāraṇya (a sacred forest-region) within the Dharmāraṇyakhaṇḍa context, emphasizing the sanctity and moral-testing atmosphere of the स्थल (sthāla).

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; the verse describes a narrative scene of musical-dance enchantment.