Adhyaya 20

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि शिवतीर्थमनुत्तमम् । यत्रासौ शंकरो देवः पुनर्जन्मधरोऽभवत्

వ్యాసుడు పలికెను—ఇకపై నేను అనుత్తమమైన శివతీర్థాన్ని వివరిస్తాను; అక్కడ స్వయంగా దేవుడు శంకరుడు పునర్జన్మధారిగా అయ్యెను.

Verse 2

कीलितो देवदेवेशः शंकरश्च त्रिलोचनः । गिरिजया महाभाग पातितो भूमिमंडले

దేవదేవేశుడు త్రిలోచన శంకరుడు ‘కీలితుడై’ వశమయ్యెను; ఓ మహాభాగా, గిరిజ అతనిని భూమిమండలంపై పడవేసెను.

Verse 3

छलितो मुह्यमानस्तु दिवारात्रिं न वेत्ति च । पुंस्त्रीनपुंसकाश्चैव जडीभूतस्त्रिलोचनः

మోసపోయి మోహగ్రస్తుడైన అతడు పగలు-రాత్రి తేడా తెలియకుండెను; జడమైపోయిన త్రిలోచనుడు పురుష-స్త్రీ-నపుంసక భేదమును కూడా గ్రహించలేకపోయెను.

Verse 4

कल्पांतमिव संजातं तदा तस्मिंश्च कीलिते । पार्वत्या सहसा तस्य कृत कीलनकं तदा

అతడు ఈ విధంగా కీలితుడై స్థంభించగా, అప్పుడు కల్పాంతం వచ్చినట్లుగా అనిపించెను. అప్పుడు పార్వతి సహసా అతనిపై ఆ కీలనక్రియను నిర్వహించెను.

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं वचनं यत्त्वयोदितम् । यो गुरुः सर्वदेवानां योगिनां चैव सर्वदा

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—నీవు పలికిన ఈ వాక్యం అతి ఆశ్చర్యకరమూ, అపూర్వమూ; యోగులకూ దేవతలకూ నిత్యము గురువైనవాడు (అలా ప్రభావితుడవడం) ఎంత విచిత్రం!

Verse 6

पार्वत्या कीलितः कस्मा न्नष्टवृत्तिः शिवः कथम् । कारणं कथ्यतां तत्र परं कौतूहलं हि मे

పార్వతి శివుణ్ని ఎందుకు కదలలేని విధంగా చేసింది? శివుని సాధారణ స్థితి ఎలా నశించింది? దాని కారణం చెప్పండి; నాకు పరమ కౌతూహలం ఉంది.

Verse 7

व्यास उवाच । मन्त्रौघा विविधा राजञ्छंकरेण प्रकाशिताः । पार्वत्यग्रे महाराज अथर्वणोपवेदजाः

వ్యాసుడు అన్నాడు—ఓ రాజా, అథర్వణ ఉపవేదజన్యమైన అనేక విధాల మంత్రప్రవాహాలను శంకరుడు పార్వతి సమక్షంలో ప్రకటించాడు, ఓ మహారాజా.

Verse 9

बीजान्युद्धृत्य वै ताभ्यो माला चैकवृता कृता । शंभुना कथिता चैव पार्वत्यग्रे नृपोत्तम

ఓ నృపోత్తమా, వాటి నుండి బీజాక్షరాలను తీసుకొని ఒకే సూత్రంగా మాలారూప జపవిధానం రూపొందించబడింది; శంభువు దానిని పార్వతి సమక్షంలో ఉపదేశించాడు.

Verse 10

तैश्चैव अष्टा भवति मंत्रोद्धारः कृतस्तु सा । साधयेत्सा महादुष्टा शाकिनी प्रमदानघे

అదే (బీజాక్షరాల) ద్వారా అష్టవిధ మంత్రోద్ధారం చేయబడింది. ఓ నిర్దోషిణీ, ఆ మహాదుష్ట శాకిని దానిని సాధించుటకు యత్నించేది.

Verse 11

श्रीपार्वत्युवाच । प्रकाशितास्त्वया नाथ भेदा ह्येते षडेव हि । षड्विधाः शक्तयो नाथ अगम्यायोगमालिनीः । षड्विधोक्तं त्वयैकेन कूटात्कृतं वदस्व माम्

శ్రీ పార్వతి పలికెను—ఓ నాథా! మీరు ఈ భేదాలను ఇప్పటికే ప్రకటించారు; అవి నిజంగా ఆరు. ఓ స్వామీ! ఈ శక్తులు ఆరు విధాలుగా, గ్రహించుటకు దుర్గమమై, యోగమాలినిగా ఉన్నాయి. ఈ షడ్విధ తత్త్వాన్ని మీరు ఒక్కడే ఉపదేశించారు; ‘కూట’ నుండి ఇది ఎలా నిర్మితమైందో నాకు వివరించండి.

Verse 12

श्रीमहादेव उवाच । अप्रकाशो महादेवि देवासुरैस्तु मानवैः

శ్రీ మహాదేవుడు పలికెను—హే మహాదేవీ! ఇది సులభంగా వెల్లడించదగినది కాదు; దేవులు, అసురులు, మనుష్యులకు కూడా ఇది అప్రకాశితంగానే ఉంటుంది.

Verse 13

पार्वत्युवाच । नमस्ते सर्वरूपाय नमस्ते वृषभध्वज । जटिलेश नमस्तुभ्यं नीलकण्ठ नमोस्तुते

పార్వతి పలికెను—సర్వరూపుడవైన నీకు నమస్కారం; వృషభధ్వజుడవైన నీకు నమస్కారం. హే జటిలేశ్వరా! నీకు నమస్కారం; హే నీలకంఠా! నీకు ప్రణామం.

Verse 14

कृपासिंधो नमस्तुभ्यं नमस्ते कालरूपिणे । एतैश्च बहुभिर्वाक्यैः कोमलैः करुणानिधिम्

హే కృపాసింధో! నీకు నమస్కారం; హే కాలరూపా! నీకు నమస్కారం. ఇలాంటి అనేక మృదువాక్యాలతో ఆమె కరుణానిధిని స్తుతించింది.

Verse 15

तोषयित्वाद्रितनया दण्डवत्प्रणिपत्य च । जग्राह पादयुगलं तां प्रोवाच दयापरः

అద్రితనయ ఆయనను సంతోషింపజేసి దండవత్ ప్రణామం చేసి, ఆయన పాదయుగ్మాన్ని పట్టుకుంది. అప్పుడు దయాపరుడైన ప్రభువు ఆమెతో పలికెను.

Verse 16

किमर्थं स्तूयसे भद्रे याच्यतां मनसीप्सितम्

హే భద్రే, నన్ను ఇలా ఎందుకు స్తుతిస్తున్నావు? నీ హృదయం కోరినదాన్ని అడుగు.

Verse 17

पार्वत्युवाच । समाहारं च सध्यानं कथयस्व सविस्तरम् । असंदेहमशेषं च यद्यहं वल्लभा तव

పార్వతి పలికెను—దాని సంపూర్ణ సమాహారాన్ని, దానితో కూడిన ధ్యానాన్ని కూడా విస్తారంగా చెప్పండి. నేను మీకు ప్రియురాలినైతే, సందేహం లేకుండా సమగ్రంగా వివరించండి.

Verse 19

मायाबीजं तु सर्वेषां कूटानां हि वरानने । सर्वेषां मध्यमो वर्णो बिंदुना दादिशोभितः

హే వరాననే, సమస్త కూటాలలో ‘మాయా-బీజం’ నిశ్చయంగా ఉంది. వాటన్నిటిలో మధ్య అక్షరం బిందువుతో అలంకరింపబడి ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 20

वह्निबीजं सवातं च कूर्मबीजसमन्वितम् । आदित्यप्रभवं बीजं शक्तिबीजोद्भवं सदा

వహ్ని-బీజం వాయు-తత్త్వంతో కూడి కూర్మ-బీజంతో సంయుక్తమై ఉంటుంది. ఆదిత్యప్రభవమైన బీజం సదా శక్తి-బీజం నుండి ఉద్భవిస్తుంది.

Verse 21

एतत्कूटं चाद्यबीजं द्वितीयं च विभोर्मतम् । तृतीयं चाग्निबीजं तु संयुक्तं बिंदुनेंदुना

ఈ కూటమే ఆద్య బీజం; రెండవది విభువు (ఈశ్వరుడు) యొక్క మతమని చెప్పబడింది. మూడవది అగ్ని-బీజం; అది బిందు మరియు ఇందు-చిహ్నంతో సంయుక్తం.

Verse 22

चतुर्थं युक्तं शेषेण ब्रह्मबीजमृषिस्तथा । पंचमं कालबीजं च षष्ठं पार्थिव बीजकम्

నాలుగవ భాగాన్ని మిగిలిన అక్షరాలతో యుక్తం చేయవలెను; బ్రహ్మబీజంతో పాటు ఋషినీ సూచించవలెను. ఐదవది కాలబీజం, ఆరవది పార్థివ (పృథ్వీ) బీజము.

Verse 23

सप्तमे चाष्टमे बाह्यं नृसिंहेन समन्वितम् । नवमे द्वितीयमेकं च दशमे चाष्टकूटकम्

ఏడవ మరియు ఎనిమిదవ భాగాలలో బాహ్య భాగాన్ని నృసింహంతో సమన్వితం చేసి ప్రయోగించాలి. తొమ్మిదవలో రెండవ తత్త్వం మాత్రమే గ్రహించాలి; పదవలో అష్టకూటకం ఉంది.

Verse 24

विपरीतं तयोर्बीजं रुद्राक्षे वर चारिणि । चतुर्दशे चतुर्थ्यर्थं पृथ्वीबीजेन संयुतम्

హే రుద్రాక్షధారిణీ వరచారిణీ, ఆ రెండింటి బీజాన్ని విపరీత క్రమంలో గ్రహించాలి. పద్నాలుగవ భాగంలో చతుర్థ కార్యార్థం పృథ్వీబీజంతో సంయుక్తం చేయాలి.

Verse 25

कूटाः शेषाक्षराः केचिद्रक्षिता मेनकात्मजे । सा पपात यदोर्व्यां हि शिवपत्नी तदा नृप

హే మేనకాత్మజా, కొన్ని మిగిలిన అక్షరాలు ‘కూట’లుగా రక్షించబడ్డాయి. అప్పుడు, హే రాజా, శివపత్నీ ఆ సమయంలో భూమిపై పడిపోయింది.

Verse 26

रामेणाश्वासिता तत्र प्रहसंस्त्रिपुरांतकः । भद्रे यस्मात्त्वया पन्नं जंवशक्तिर्भविष्यति

అక్కడ రామునిచే ఆశ్వాసింపబడి త్రిపురాంతకుడు (శివుడు) నవ్వి ఇలా అన్నాడు—‘హే భద్రే, నీవు దీనిని పొందినందున “జంవ” అనే శక్తి నీకు ఉద్భవిస్తుంది.’

Verse 27

मारणे मोहने वश्ये आकर्षणे च क्षोभणे । यंयं कामयते नूनं ततत्सिद्धिर्भविष्यति

మారణం, మోహనం, వశీకరణం, ఆకర్షణం, క్షోభణం—ఇవన్నిటిలో ఎవడు ఏ ఫలాన్ని కోరుతాడో, నిశ్చయంగా ఆ ఆ సిద్ధి కలుగుతుంది.

Verse 28

इति श्रुत्वा तदा देवी दुष्टचित्ता शुचिस्मिता । कूटशेषास्ततो वीराः प्रोक्तास्तस्यै तु शंभु ना

ఇది విని ఆ దేవి—మనసులో దుష్టసంకల్పమున్నా, మధురస్మితతో—శంభువు ఆమెకు కూట (గూఢ) శేష భాగాలను కూడా వివరించాడు.

Verse 29

उवाच च कृपासिंधुः साधयस्व यथाविधि । कैलासात्तु हरस्तत्र धर्मारण्यं गतो भृशम्

అప్పుడు కృపాసముద్రుడు అన్నాడు—“విధి ప్రకారం సాధించు.” ఆపై హరుడు (శివుడు) కైలాసం నుండి బయలుదేరి మహా ఉత్సాహంతో ధర్మారణ్యానికి వెళ్లాడు.

Verse 30

ज्ञात्वा देवी ययौ तत्र यत्रासौ वृषभध्वजः । तत्क्षणात्पतितो भूमौ धर्मारण्ये नृपोत्तम

ఇది తెలిసిన దేవి, వృషభధ్వజుడు (శివుడు) ఉన్న చోటికి వెళ్లింది. ఆ క్షణమే ధర్మారణ్యంలో ఆయన భూమిపై పడిపోయాడు, ఓ నృపోత్తమా.

Verse 31

मुंडमाला च कौपीनं कपालं ब्रह्मणस्तु वै

అక్కడ ముండమాల, కౌపీనము, కపాలము—ఇవి నిజంగా బ్రహ్మునకు సంబంధించినవే.

Verse 32

गता गणाश्च सर्वत्र भूतप्रेता दिशो दश । विसंज्ञं च स्वमात्मानं ज्ञात्वा देवो महेश्वरः

గణులు సర్వత్రా వ్యాపించి, భూత‑ప్రేత సమూహాలు దశదిశలలో విస్తరించినప్పుడు, దేవ మహేశ్వరుడు తన స్వస్వరూపం అచేతనమైందని గ్రహించి తగినట్లు ప్రవర్తించాడు।

Verse 33

स्वेदजास्तु समुत्पन्ना गणाः कूटादयस्तथा । पंचकूटान्समुत्पाद्य तस्मात्तदाधमूलिने

స్వేదజన్యంగా కూట మొదలైన గణులు ఉద్భవించారు; ఆ మూలం నుంచే ‘పంచకూట’లను సృష్టించి, వారు అదే ఆదిమూలంలో స్థిరపడ్డారు।

Verse 34

साधकास्ते महाराज जपहोमपरायणाः । प्रेतासनास्तु ते सर्वे कालकूटोपरि स्थिताः

మహారాజా, ఆ సాధకులు జప‑హోమాలలో పరాయణులై ఉన్నారు. వారు అందరూ ప్రేతాలను ఆసనంగా చేసుకొని కాలకూటంపై నిలిచియున్నారు।

Verse 35

कथयंति स्वमात्मानं येन मोक्षः पिनाकिनः । ततः कष्टसमाविष्टा गौरी वह्निभयातुरा

వారు తమ అంతఃస్థితిని వివరించారు; దాని ద్వారా పినాకధారి ప్రభువు మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. అప్పుడు గౌరీ కష్టంతో కుంగి, అగ్నిభయంతో ఆతురపడింది।

Verse 36

सभाजितः शिवस्तैश्च गौरी ह्रीणा त्वधोमुखी । तपस्तेपे च तत्रस्था शंकरादेशकारिणी

వారిచే శివుడు సత్కరింపబడ్డాడు; గౌరీ లజ్జతో తలవంచింది. శంకరుని ఆజ్ఞను నెరవేర్చుతూ, అక్కడే నిలిచి ఆమె తపస్సు చేసింది।

Verse 37

पंचाग्निसेवनं कृत्वा धूम्रपानमधोमुखी । कूटाक्षरैः स्तुतस्तैस्तु तोषितो वृषभध्वजः

పంచాగ్ని సేవన వ్రతం ఆచరించి, అధోముఖంగా ధూమపానం చేస్తూ ఆమె కూటాక్షరాలతో స్తుతించింది; ఆ స్తుతులతో వృషభధ్వజుడు అయిన శివుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు.

Verse 38

धराक्षेत्रमिदं राजन्पापघ्नं सर्वकामदम् । देवमज्जनकं शुभ्रं स्थानकेऽस्मिन्विराजते

ఓ రాజా, ఈ ధరాక్షేత్రం పాపనాశకమూ సర్వకామప్రదమూ. ఈ ప్రకాశమయ స్థలంలో శుద్ధమైన ‘దేవమజ్జన’—దేవతల పవిత్ర స్నానతీర్థం—విరాజిల్లుతోంది.

Verse 39

आश्विने कृष्णपक्षे च चतुर्दश्या दिने नृप । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते

ఓ నృపా, ఆశ్విన మాస కృష్ణపక్ష చతుర్దశి నాడు అక్కడ స్నానం చేసి, ఆ జలాన్ని పానము చేసినవాడు సర్వపాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 40

पूजयित्वा च देवेशमुपोष्य च विधानतः । शाकिनी डाकिनी चैव वेतालाः पितरो ग्रहाः

దేవేశ్వరుని పూజించి, విధిపూర్వకంగా ఉపవాసం చేసినచో—శాకినీ, డాకినీ, వేతాళాలు, పితృదేవతలు మరియు గ్రహశక్తులు అనుకూలమై బాధించవు.

Verse 41

ग्रहा धिष्ण्या न पीड्यंते सत्यंसत्यं वरानने । सांगं रुद्रजपं तत्र कृत्वा पापैः प्रमुच्यते

గ్రహాలు మరియు వాటి ధిష్ణ్యాలు (అధిష్ఠానాలు) బాధించవు—సత్యం, సత్యం, ఓ వరాననే. అక్కడ సాంగ రుద్రజపం చేసినవాడు పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 42

नश्यंति त्रिविधा रोगाः सत्यंसत्यं च भूपते । एतत्सर्वं मया ख्यातं देवमज्जनकं शृणु

ఓ భూపతే! నిజమునిజము—త్రివిధ రోగములు నశించును. ఇదంతా నేను తెలిపితిని; ఇప్పుడు దేవమజ్జానక (పవిత్ర స్నానతీర్థ/విధి) వృత్తాంతము వినుము.

Verse 43

अश्वमेधसहस्रैस्तु कृतैस्तु भूरिदक्षिणैः । तत्फलं समवाप्नोति श्रोता श्रावयिता नरः

బహు దక్షిణలతో చేయబడిన సహస్ర అశ్వమేధ యజ్ఞముల ఫలమేదో, అదే ఫలము వినువాడు మరియు వినిపించువాడు పొందును.

Verse 44

अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्धनो धनमाप्नुयात् । आयुरारोग्यमैश्वर्यं लभते नात्र संशयः

సంతానహీనుడు సంతానమును పొందును, నిర్ధనుడు ధనమును పొందును. ఆయుః, ఆరోగ్యము, ఐశ్వర్యము లభించును—ఇందులో సందేహము లేదు.

Verse 45

मनोवाक्कायजनितं पातकं त्रिविधं च यत् । तत्सर्वं नाशमायाति स्मरणात्कीर्तनान्नृप

ఓ నృపా! మనస్సు, వాక్కు, కాయము జనితమైన త్రివిధ పాతకమంతయు స్మరణముచేత, కీర్తనముచేత నశించును.

Verse 46

धन्यं यशस्यमायुष्यं सुखसंतानदायकम् । माहात्म्यं शृणुयाद्वत्स सर्वसौख्यान्वितो भवेत्

ఈ మహాత్మ్యము ధన్యము, యశస్సు దాయకము, ఆయుష్షు వర్ధకము, సుఖసంతానదాయకము. ఓ వత్సా! దీనిని వినువాడు సర్వసౌఖ్యములతో యుక్తుడగును.

Verse 47

सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वदानेषु यत्फलम् । सर्वयज्ञैश्च यत्पुण्यं जायते श्रवणान्नृप

ఓ రాజా! సమస్త తీర్థాలలో లభించే పుణ్యం, సమస్త దానాలలో కలిగే ఫలం, సమస్త యజ్ఞాలలో కలిగే పుణ్యం—ఇది (ఈ కథ) శ్రవణమాత్రంతోనే జనిస్తుంది।