Adhyaya 2

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यदपि वक्ष्यामि माहात्म्यं त्रिपुरद्विषः । श्रुतमात्रेण येनाशु च्छिद्यंते सर्वसंशयाः

సూతుడు పలికెను—ఇప్పుడు త్రిపురద్విషుడు (శివుడు) యొక్క మరొక మహాత్మ్యాన్ని చెప్పుదును; దానిని వినుట మాత్రముననే సమస్త సందేహములు శీఘ్రముగా ఛేదింపబడును.

Verse 2

अतः परतरं नास्ति किंचित्पापविशोधनम् । सर्वानंदकरं श्रीमत्सर्वकामार्थसाधम्

ఇదికన్నా గొప్ప పాపవిశోధనం మరొకటి లేదు. ఇది సర్వానందకరం, శ్రీమంతం, సమస్త కామ్యార్థాలను సిద్ధిచేయునది.

Verse 3

दीर्घायुर्विजयारोग्यभुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । यदनन्येन भावेन महे शाराधनं परम्

ఇది దీర్ఘాయువు, విజయము, ఆరోగ్యము ప్రసాదించి, భోగమూ మోక్షమూ—రెండింటి ఫలములను ఇస్తుంది; అనన్యభావంతో చేయబడిన మహేశ్వరుని పరమారాధన ఇదే.

Verse 4

आर्द्राणामपि शुष्काणामल्पानां महतामपि । एतदेव विनिर्दिष्टं प्रायश्चितमथोत्तमम्

తాజా (ఆర్ద్ర) పాపములైనా, పాత (శుష్క) పాపములైనా, చిన్నవైనా పెద్దవైనా—వాటికన్నిటికీ ఇదే ఉత్తమ ప్రాయశ్చిత్తమని నిర్దిష్టమైంది.

Verse 5

सर्वकालेऽप्यभेद्यानामघानां क्षयकारणम् । महामुनिविनिर्दिष्टैः प्रायश्चित्तैरथोत्तमैः

ఇది సర్వకాలములందు ‘అభేద్య’మని భావించబడే పాపములకూడా క్షయకారణము; మహామునులు నిర్దేశించిన ఉత్తమ ప్రాయశ్చిత్తములకన్నా శ్రేష్ఠము।

Verse 6

इयमेव परं श्रेयः सर्वशास्त्रविनिश्चितम् । यद्भक्त्या परमेशस्य पूजनं परमो दयम्

ఇదే పరమ శ్రేయస్సు—అని సమస్త శాస్త్రాలు నిర్ణయించాయి: భక్తితో పరమేశ్వరుని పూజించుటే పరమ దానం, పరమ దయ।

Verse 7

जानताऽजानता वापि येन केनापि हेतुना । यत्किंचिपि देवाय कृतं कर्म विमुक्तिदम्

తెలిసి చేసినా, తెలియక చేసినా, ఏ కారణంతోనైనా—దేవునికై చేయబడిన ఏ కార్యమైనా విముక్తిని ప్రసాదించేది అవుతుంది।

Verse 8

माघे कृष्णचतुर्द्दश्यामुपवासोऽति दुर्लभः । तत्रापि दुर्लभं मन्ये रात्रौ जागरणं नृणाम्

మాఘమాసంలో కృష్ణచతుర్దశిన ఉపవాసం అత్యంత దుర్లభం; ఇంకా దుర్లభమని నేను భావించేది మనుష్యుల రాత్రి జాగరణం।

Verse 9

अतीव दुर्लभं मन्ये शिवलिंगस्य दर्शनम् । सुदुर्लभतरं मन्ये पूजनं परमेशितुः

అతీవ దుర్లభమని నేను భావించేది శివలింగ దర్శనం; ఇంకా సుదుర్లభమని నేను భావించేది పరమేశ్వరుని పూజ।

Verse 10

भवकोटिशतोत्पन्नषुण्यराशिविपाकतः । लभ्यते वा पुनस्तत्र बिल्वपत्रार्चनं विभोः

కోటికోట్ల జన్మలలో కూడిన పుణ్య‑పాపాల శూన్యరాశి-సదృశ విపాకం పరిపక్వమైన తరువాతనే, ఆ పవిత్ర సందర్భంలో, విభువు ప్రభువును బిల్వపత్రాలతో అర్చించే అవకాశం లభిస్తుంది।

Verse 11

वर्षाणामयुतं येन स्नातं गंगासरिज्जले । सकृद्बिल्वार्चनेनैव तत्फलं लभते नरः

గంగా నదీజలంలో పదివేల సంవత్సరాలు స్నానం చేసినవాడు పొందే ఫలమే, మనిషి ఒక్కసారి బిల్వపత్రార్చన చేయడం వల్లనే పొందుతాడు।

Verse 12

यानियानि तु पुण्यानि लीनानीह युगेयुगे । माघेऽसितचतुर्दश्यां तानि तिष्ठंति कृत्स्नशः

యుగయుగాలుగా ఇక్కడ లీనమై ఉన్న ఏ ఏ పుణ్యాలు ఉన్నాయో, మాఘ మాస కృష్ణ చతుర్దశి నాడు అవన్నీ సంపూర్ణంగా ప్రత్యక్షమవుతాయి।

Verse 13

एतामेव प्रशंसंति लोके ब्रह्मादयः सुराः । मुनयश्च वशिष्ठाद्या माघेऽसितचतुर्दशीम्

మాఘ కృష్ణ చతుర్దశినే లోకాలలో బ్రహ్మాది దేవతలు ప్రశంసిస్తారు; వశిష్ఠాది మునులు కూడా అదే విధంగా స్తుతిస్తారు।

Verse 14

अत्रोपवासः केनापि कृतः क्रतुशताधिकैः । रात्रौ जागरणं पुण्यं कल्पकोटितपोऽधिकम्

ఇక్కడ ఎవరు ఉపవాసం చేసినా అది వంద యజ్ఞాలకన్నా అధిక పుణ్యప్రదం; రాత్రి జాగరణం పవిత్రం—కోటికల్పాల తపస్సుకన్నా మిన్న।

Verse 15

एकेन बिल्वपत्रेण शिवलिंगार्चनं कृतम् । त्रैलोक्ये तस्य पुण्यस्य को वा सादृश्यमिच्छति

ఒకే బిల్వపత్రంతో కూడ శివలింగార్చన చేసినచో, ఆ పుణ్యానికి త్రిలోకములలో సమానమైనది ఏది అని ఎవరు కోరగలరు?

Verse 16

अत्रानुवर्ण्यते गाथा पुण्या परमशोभना । गोपनीयापि कारुण्याद्गौतमेन प्रकाशिता

ఇక్కడ పరమ పుణ్యమయమైన, అత్యంత శోభనమైన గాథ వర్ణించబడుతోంది; గోప్యమైనదైనా కరుణవశాత్తు గౌతముడు దానిని ప్రకటించాడు.

Verse 17

इक्ष्वाकुवंशजः श्रीमान्राजा परम धार्मिकः । आसीन्मित्रसहोनाम श्रेष्ठः सर्वधनुर्भृताम्

ఇక్ష్వాకు వంశజుడైన శ్రీమంతుడు, పరమ ధార్మికుడైన ఒక రాజు ఉండెను; అతని పేరు మిత్రసహ, ధనుర్ధారులలో శ్రేష్ఠుడు.

Verse 18

स राजा सकलास्त्रज्ञः शास्त्रज्ञः श्रुतिपारगः । वीरोऽत्यंतबलोत्साहो नित्योद्योगी दयानिधिः

ఆ రాజు సమస్తాస్త్రజ్ఞుడు, శాస్త్రవిద్వాంసుడు, శ్రుతిపారగుడు; వీరుడు, అపార బలోత్సాహముతో, నిత్యోద్యోగి, దయానిధి.

Verse 19

पुण्यानामिव संघातस्तेजसामिव पंजरः । आश्चर्याणामिव क्षेत्रं यस्य मूर्तिर्विराजते

అతని మూర్తి పుణ్యాల సమూహంలా, తేజస్సుల పంజరంలా, ఆశ్చర్యాల క్షేత్రములా విరాజిల్లెను.

Verse 20

हृदयं दययाक्रांतं श्रियाक्रांतं च तद्वपुः । चरणौ यस्य सामंतचूडामणिमरीचिभिः

ఆయన హృదయం కరుణతో ఆవరించబడింది; ఆయన దేహం రాజశ్రీతో నిండింది. సామంత రాజుల కిరీటమణుల కాంతిరేఖలు ఆయన పాదాలపై పడి వాటిని ప్రకాశింపజేశాయి.

Verse 21

एकदा मृगयाकेलिलोलुपः स महीपतिः । विवेश गह्वरं घोरं बलेन महतावृतः

ఒకసారి మృగయా క్రీడలో లాలసగల ఆ రాజు, మహాబలంతో చుట్టుముట్టబడి, గుహలాంటిది అయిన భయంకర అరణ్యగర్భంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 22

तत्र विव्याध विशिखैः शार्दूलान्गवयान्मृगान् । रुरून्वराहान्महिषान्मृगेंद्रानपि भूरिशः

అక్కడ అతడు బాణాలతో మళ్లీ మళ్లీ అనేక జంతువులను గాయపరిచాడు—పులులు, గవయాలు, జింకలు, రురులు, అడవిపందులు, గేదెలు, జంతువులలో మహాబలవంతులనూ కూడా.

Verse 23

स रथी मृगयासक्तो गहनं दंशित श्चरन् । कमपि ज्वलनाकारं निजघान निशाचरम्

ఆ రథారూఢ రాజు మృగయాలో మునిగిపోయి ఘన అరణ్యంలో సంచరిస్తుండగా, అగ్నిలా జ్వలించే రూపమున్న ఏదో నిశాచరుణ్ని కొట్టి సంహరించాడు.

Verse 24

तस्यानुजः शुचाविष्टो दृष्ट्वा दूरे तिरोहितः । भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा चिंतयामास चेतसा

అతని తమ్ముడు శోకంతో ఆవరించబడి, చూసి దూరంగా తొలగిపోయాడు. అన్నను హతుడిగా చూసి, మనసులో లోతుగా ఆలోచించాడు.

Verse 25

नन्वेष राजा दुर्द्धर्षो देवानां रक्षसामपि । छद्मनैव प्रजेतव्यो मम शत्रुर्न चान्यथा

నిజమే, ఈ రాజు దేవులకైనా రాక్షసులకైనా దుర్జేయుడు. నా శత్రువును కేవలం వేషధారణతోను మాయతోను మాత్రమే జయించాలి; ఇతర మార్గం లేదు.

Verse 26

इति व्यवसितः पापो राक्षसो मनुजाकृतिः । आससाद नृपश्रेष्ठमुत्पात इव मूर्तिमान्

ఇలా నిర్ణయించుకున్న ఆ పాపి రాక్షసుడు మనుష్యాకారాన్ని ధరించి, మూర్తిమంతమైన అపశకునంలా నృపశ్రేష్ఠుని సమీపించాడు.

Verse 27

तं विनम्राकृतिं दृष्ट्वा भृत्यतां कर्तुमागतम् । चक्रे महानसाध्यक्षमज्ञानात्स महीपतिः

వినయరూపంతో సేవ చేయడానికి వచ్చినవాడని చూసి, రాజు అజ్ఞానవశాత్తు అతనిని రాజమహానసాధ్యక్షుడిగా నియమించాడు.

Verse 28

अथ तस्मिन्वने राजा किंचित्कालं विहृत्य सः । निवृत्तो मृगयां हित्वा स्वपुरीं पुनराययौ

ఆపై రాజు ఆ వనంలో కొంతకాలం విహరించి, వేటను విరమించి, మృగయను విడిచి మళ్లీ తన నగరానికి వచ్చాడు.

Verse 29

तस्य राजेंद्रमुख्यस्य मदयंतीतिनामतः । दमयन्ती नलस्येव विदिता वल्लभा सती

ఆ రాజేంద్రశ్రేష్ఠునికి ‘మదయంతీ’ అనే పేరుగల పతివ్రత ప్రియభార్య ఉండెను; ఆమె నలుని దమయంతిలా ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 30

एतस्मिन्समये राजा निमंत्र्य मुनिपुंगवम् । वशिष्ठं गृहमानिन्ये संप्राप्ते पितृवासरे

ఆ సమయంలో రాజు మునిపుంగవుడైన వశిష్ఠుని ఆహ్వానించి, పితృకార్యాలకు పవిత్రమైన పితృవాసరం వచ్చినందున, సాదరంగా తన గృహానికి తీసుకొచ్చెను।

Verse 31

रक्षसा सूदरूपेण संमिश्रितनरामिषम् । शाकामिषं पुरः क्षिप्तं दृष्ट्वा गुरुरथाब्रवीत्

వంటవాడి వేషం ధరించిన రాక్షసుడు శాకాహార వంటలో నరమాంసం కలిపి ముందుంచెను; అది చూచి గురువు అప్పుడు పలికెను।

Verse 32

धिग्धिङ्नरामिषं राजं स्त्वयैतच्छद्मकारिणा । खलेनोपहृतं मेऽद्य अतो रक्षो भविष्यसि

“ధిక్ ధిక్! ఇది నరమాంసం! ఓ రాజా, నేడు నీ మాయచేత—ఒక దుష్టుడు—ఇది నాకు సమర్పించాడు; అందుచేత నీవు రాక్షసుడవు అవుతావు.”

Verse 33

रक्षःकृतमविज्ञाय शप्त्वैवं स गुरुस्ततः । पुनर्विमृश्य तं शापं चकार द्वादशाब्दिकम्

అది రాక్షసకృతమని తెలియక గురువు ఇలా శపించెను; తరువాత మళ్లీ ఆలోచించి ఆ శాపాన్ని పన్నెండు సంవత్సరాల పరిమితిగా చేసెను।

Verse 34

राजापि कोपितः प्राह यदिदं मे न चेष्टितम् । न ज्ञातं च वृथा शप्तो गुरुं चैव शपाम्यहम्

రాజు కూడా కోపించి పలికెను—“ఇది నేను చేయలేదు, నాకు తెలియదు కూడా. నన్ను కారణం లేకుండా శపించారు; అందుచేత నేనూ గురువును శపిస్తున్నాను.”

Verse 35

इत्यपोंजलिनादाय गुरुं शप्तुं समुद्यतः । पतित्वा पादयोस्तस्य मदयन्ती न्यवारयत्

ఇట్లు చెప్పి అంజలిలో జలము తీసుకొని గురువును శపించుటకు అతడు లేచెను; అప్పుడు మదయంతీ గురుపాదములపై పడి అతనిని ఆపెను।

Verse 36

ततो निवृत्तः शापाच्च तस्या वचनगौरवात् । तत्याज पादयोरंभः पादौ कल्मषतां गतौ

ఆమె వాక్యగౌరవముచేత అతడు శాపమునుండి వెనుదిరిగి, ఆ జలమును తన పాదములపై జారవిడిచెను; వెంటనే పాదములు కల్మషమయమయ్యెను।

Verse 37

कल्मषांघ्रिरिति ख्यातस्ततः प्रभृति पार्थिवः । बभूव गुरुशापेन राक्षसो वनगोचरः

అప్పటినుండి ఆ రాజు ‘కల్మషాంఘ్రి’ (కల్మషిత పాదములు గలవాడు) అని ప్రసిద్ధి పొందెను; గురుశాపముచేత రాక్షసుడై అడవుల్లో సంచరించెను।

Verse 38

स बिभ्रद्राक्षसं रूपं घोरं कालां तकोपमम् । चखाद विविधाञ्जंतून्मानुषादीन्वनेचरः

అతడు కాలాంతక మృత్యువుతో సమానమైన ఘోర రాక్షసరూపమును ధరించి, అడవిలో సంచరిస్తూ మనుష్యాదులైన వివిధ జీవులను భక్షించెను।

Verse 39

स कदाचिद्वने क्वापि रममाणौ किशोरकौ । अपश्यदंतकाकारो नवोढौ मुनिदंपती

ఒకసారి అడవిలో ఎక్కడో ఆ అంతకసమానుడు ఆనందముగా క్రీడించుచున్న నవవివాహిత యువ మునిదంపతులను చూచెను।

Verse 40

राक्षसो मानुषाहारः किशोरमुनिनंदनम् । जग्धुं जग्राह शापार्तो व्याघ्रो मृगशिशुं यथा

శాపపీడితుడైన మనుష్యభక్షక రాక్షసుడు ముని యొక్క కిశోర కుమారుని భక్షించుటకు, వ్యాఘ్రం మృగశిశువును ఎత్తుకుపోవునట్లు పట్టుకున్నాడు।

Verse 41

रक्षोगृहीतं भर्तारं दृष्ट्वा भीताथ तत्प्रिया । उवाच करुणं बाला क्रंदंती भृशवेपिता

రాక్షసుడు పట్టుకున్న తన భర్తను చూసి అతని ప్రియురాలు భయపడింది; ఆ యువతి కరుణగా విలపిస్తూ, ఏడుస్తూ, బాగా వణుకుతూ పలికింది।

Verse 42

भोभो मामा कृथाः पापं सूर्यवंशयशोधर । मदयंतीपतिस्त्वं हि राजेंद्रो न तु राक्षसः

“అయ్యో అయ్యో! సూర్యవంశ యశస్సును ధరించినవాడా, ఈ పాపం చేయకు; నీవు మదయంతీ భర్తవు, రాజేంద్రుడవు—రాక్షసుడు కాడు।”

Verse 43

न खाद मम भर्त्तारं प्राणात्प्रियतमं प्रभो । आर्त्तानां शरणार्त्तानां त्वमेव हि यतो गतिः

“ప్రభూ! ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైన నా భర్తను భక్షించకండి. ఆర్తులకూ శరణార్థులకూ మీరు మాత్రమే ఆశ్రయం, మీరు మాత్రమే పరమగతి.”

Verse 44

पापानामिव संघातैः किं मे दुष्टैर्जडासुभिः । देहेन चातिभारेण विना भर्त्रा महात्मना

“మహాత్ముడైన భర్త లేకుండా ఈ దేహం నాకు ఏ ప్రయోజనం—దుష్టమైనది, జడప్రాయంగా ప్రాణహీనమైనది, పాపరాశిలా, పైగా భారమైన బరువే కదా?”

Verse 45

मलीमसेन पापेन पांचभौतेन किं सुखम् । बालोयं वेदविच्छांतस्तपस्वी बहुशास्त्रवित्

మలినమైన, పాపభూయిష్టమైన, పంచభూతాలతో కూడిన ఈ శరీరంతో ఏమి సుఖం? ఈ బాలుడు శాంతుడు, వేదవేత్త, తపస్వి మరియు అనేక శాస్త్రాలను తెలిసినవాడు.

Verse 46

अतोऽस्य प्राणदानेन जगद्रक्षा त्वया कृता । कृपां कुरु महाराज बालायां ब्राह्मणस्त्रियाम्

కనుక, ఇతని ప్రాణాలను కాపాడటం ద్వారా నీవు జగత్తును రక్షించినవాడవవుతావు. ఓ మహారాజా! ఈ బ్రాహ్మణ స్త్రీపై దయ చూపించు.

Verse 47

अनाथकृपणार्तेषु सघृणाः खलु साधवः । इत्थमभ्यर्थितः सोऽपि पुरुषादः स निर्घृणः

సాధువులు అనాథల పట్ల, దీనుల పట్ల, ఆర్తుల పట్ల దయ కలిగి ఉంటారు. ఈ విధంగా వేడుకున్నప్పటికీ, ఆ నరభక్షకుడు నిర్దయగానే ఉండిపోయాడు.

Verse 48

चखाद शिर उत्कृत्य विप्रपुत्रं दुराशयः । अथ साध्वी कृशा दीना विलप्य भृशदुःखिता

ఆ దుర్బుద్ధి గలవాడు బ్రాహ్మణ బాలుని తల నరికి తినివేశాడు. అప్పుడు చిక్కిపోయిన, దీనస్థితిలో ఉన్న ఆ సాధ్వీమణి అత్యంత దుఃఖంతో విలపించసాగింది.

Verse 49

आहृत्य भर्तुरस्थीनि चितां चक्रे तथोल्बणाम् । भर्तारमनुगच्छंती संविशंती हुताशनम्

తన భర్త ఎముకలను సేకరించి, ఆమె ఒక పెద్ద చితిని పేర్చింది. భర్తను అనుసరిస్తూ ఆమె అగ్నిలో ప్రవేశించింది.

Verse 50

राजानं राक्षसाकारं शापास्त्रेण जघान तम् । रेरे पार्थिव पापात्मंस्त्वया मे भक्षितः पतिः

రాక్షసాకారంలో ఉన్న రాజును చూసి, ఆమె శాపాస్త్రంతో అతన్ని కొట్టింది. 'ఓ పాపాత్ముడా! నీవు నా భర్తను భక్షించావు.'

Verse 51

अतः पतिव्रतायास्त्वं शापं भुंक्ष्व यथोल्बणम् । अद्यप्रभृति नारीषु यदा त्वमपि संगतः । तदा मृतिस्तवेत्युक्त्वा विवेश ज्वलनं सती

'కావున పతివ్రత నైన నా నుండి నీవు భయంకరమైన శాపాన్ని అనుభవించు. నేటి నుండి ఎప్పుడైతే నీవు స్త్రీ సాంగత్యం చేస్తావో, అప్పుడే నీకు మరణం సంభవిస్తుంది.' అని పలికి ఆ సతి అగ్నిలో ప్రవేశించింది.

Verse 52

सोऽपि राजा गुरोः शापमुपभुज्य कृतावधिम् । पुनः स्वरूपमादाय स्वगृहं मुदितो ययौ

ఆ రాజు కూడా గురువుగారి శాపకాలం పూర్తిచేసుకుని, తిరిగి తన స్వరూపాన్ని పొంది సంతోషంతో తన ఇంటికి వెళ్ళాడు.

Verse 53

ज्ञात्वा विप्रसतीशापं तत्पत्नी रतिलालसम् । पतिं निवारयामास वैधव्यातिबिभ्यती

బ్రాహ్మణ స్త్రీ శాపాన్ని తెలుసుకున్న రాణి, రతి క్రీడపై ఆసక్తి చూపిన భర్తను వైధవ్యం వస్తుందనే భయంతో వారించింది.

Verse 54

अनपत्यः स निर्विण्णो राज्यभोगेषु पार्थिवः । विसृज्य सकलं लक्ष्मीं ययौ भूयोऽपि काननम्

సంతానం లేని ఆ రాజు రాజ్యభోగాలపై విరక్తి చెందాడు. సకల రాజసంపదలను విడిచిపెట్టి అతడు మళ్ళీ అడవికి వెళ్ళిపోయాడు.

Verse 55

सूर्यवंशप्रतिष्ठित्यै वशिष्ठो मुनिसत्तमः । तस्यामुत्पादयामास मदयंत्यां सुतोत्तमम्

సూర్యవంశ స్థిరత్వం కోసం మునిశ్రేష్ఠుడు వశిష్ఠుడు మదయంతి గర్భంలో అతనికి ఒక ఉత్తమ కుమారుని జన్మింపజేశాడు।

Verse 56

विसृष्टराज्यो राजापि विचरन्सकलां महीम् । आयांतीं पृष्ठतोऽपश्यत्पिशाचीं घोररूपिणीम्

రాజ్యాన్ని విడిచిపెట్టి రాజు సమస్త భూమిని సంచరిస్తుండగా, తన వెనుకనుండి వస్తున్న భయంకరరూపిణి పిశాచిని చూశాడు.

Verse 57

सा हि मूर्तिमती घोरा ब्रह्महत्या दुरत्यया । यदासौ शापविभ्रष्टो मुनिपुत्रमभक्षयत्

ఆ భయంకరమైన మూర్తిమంత రూపం దుర్జేయమైన బ్రహ్మహత్యే; శాపవశంగా భ్రష్టుడై అతడు మునిపుత్రుని భక్షించినప్పుడు అది ఉద్భవించింది.

Verse 58

तेनात्मकर्मणा यांतीं ब्रह्महत्यां स पृष्ठतः । बुबुधे मुनिवर्याणामुपदेशेन भूपतिः

తన స్వకర్మఫలంగా వెనుకనుండి వస్తున్న ఆ బ్రహ్మహత్యను, మునివర్యుల ఉపదేశంతో రాజు గుర్తించాడు.

Verse 59

तस्या निर्वेशमन्विच्छन्राजा निर्विण्णमानसः । नानाक्षेत्राणि तीर्थानि चचार बहुवत्सरम्

ఆమె పీడన నుండి ఉపశమనస్థానాన్ని వెదుకుతూ, పశ్చాత్తాపంతో క్షీణించిన మనస్సుగల రాజు అనేక క్షేత్రాలు, తీర్థాలు ఎన్నో సంవత్సరాలు సంచరించాడు.

Verse 60

यदा सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वापि च मुहुर्मुहुः । न निवृत्ता ब्रह्महत्या मिथिलामाययौ तदा । बाह्योद्यानगतस्तस्याश्चिंतया परयार्दितः

అన్ని తీర్థాలలో మళ్లీ మళ్లీ స్నానం చేసినా బ్రహ్మహత్యాపాపం శాంతించకపోవడంతో అతడు మిథిలకు వెళ్లాడు. అక్కడ బయటి ఉద్యానంలో ప్రవేశించి తీవ్రమైన చింతతో బాధపడెను.

Verse 61

ददर्श मुनिमायांतं गौतमं विमलाशयम् । हुताशनमिवाशेषतपस्विजनसेवितम्

అతడు సమీపించుచున్న గౌతమ మునిని చూచెను—నిర్మల హృదయుడైనవాడు—అనేక తపస్వులచే సేవింపబడుచు, యజ్ఞాగ్నిలా ప్రకాశించుచున్నాడు.

Verse 62

विवस्वंतमिवात्यंतं घनदोषतमोनुदम् । शशांकमिव निःशंकमवदातगुणोदयम्

అతడు దోషరూప ఘనాంధకారాన్ని తొలగించే దివ్య సూర్యునివలె అత్యంత ప్రకాశించాడు; అలాగే నిశ్శంకుడైన చంద్రునివలె శాంతంగా, నిర్మల గుణోదయాన్ని వెలిగించాడు.

Verse 63

महेश्वरमिव श्रीमद्द्विजराजकलाधरम् । शांतं शिष्यगणोपेतं तपसामेकभाजनम्

అతడు మహేశ్వరునివలె శ్రీమంతుడు, ద్విజరాజుడు (చంద్రుడు) యొక్క కళను ధరించినవాడు; శాంతస్వరూపుడు, శిష్యగణంతో కూడినవాడు, తపస్సుల సారానికి ఏక పాత్రవై నిలిచెను.

Verse 66

गौतम उवाच । कच्चित्ते कुशलं राजन्कच्चित्ते पदमव्ययम्

గౌతముడు పలికెను—“ఓ రాజా, నీకు క్షేమమేనా? నీవు అవ్యయమైన, సురక్షితమైన పదాన్ని పొందితివా?”

Verse 67

कुशलिन्यः प्रजाः कच्चिदवरोधजनोपि वा । किमर्थमिह संप्राप्तो विसृज्य सकलां श्रियम्

మీ ప్రజలు క్షేమంగా ఉన్నారా, అంతఃపుర జనులూ కుశలమేనా? సమస్త రాజశ్రీని విడిచి మీరు ఏ ప్రయోజనంతో ఇక్కడికి వచ్చారు?

Verse 68

किं च ध्यायसि भो राजन्दीर्घमुष्णं च निःश्वसन्

ఓ రాజా, మీరు ఏ ధ్యానంలో మునిగిపోయారు? దీర్ఘంగా, వేడిగా నిట్టూర్చుతూ ఎందుకు ఇలా విషాదపడుతున్నారు?

Verse 69

अभिनंद्य मुनिः प्रीत्या संस्मितं समभाषत

ఆనందంతో మునిని అభివందించి, అతడు వినయంగా మృదుస్మితంతో పలికెను.

Verse 70

अलक्षिता मदपरैर्भर्त्सयंती पदेपदे । यन्मया शापदग्धेन कृतमहो दुरत्ययम् । न शांतिर्जायते तस्य प्रायश्चित्तसहस्रकैः

గర్వమదంతో మత్తులైనవారికి తెలియకుండానే ఆమె ప్రతి అడుగులో నన్ను గద్దిస్తుంది. హాయ్! శాపదగ్ధుడైన నేను చేసినది దాటలేని మహాపాతకం; దానికి వేల ప్రాయశ్చిత్తాలు చేసినా శాంతి కలగదు.

Verse 71

इष्टाश्च विविधा यज्ञाः कोशसर्वस्वदक्षिणाः । सरित्सरांसि स्नातानि यानि पूज्यानि भूतले । निषेवितानि सर्वाणि क्षेत्राणि भ्रमता मया

నేను అనేక విధాల యజ్ఞాలు నిర్వహించాను; దక్షిణగా నా కోశమూ సమస్త ధనమూ సమర్పించాను. భూమిపై పూజ్యమైన నదులు, సరస్సుల్లో స్నానమాచరించాను. సంచరిస్తూ అన్ని తీర్థక్షేత్రాలను సేవించాను—అయినా నాకు విముక్తి లభించలేదు.

Verse 72

जप्तान्यखिलमंत्राणि ध्याताः सकलदेवताः । महाव्रतानि चीर्णानि पर्णमूलफलाशिना

నేను సమస్త మంత్రాలను జపించాను; సమస్త దేవతలను ధ్యానించాను. ఆకులు, వేర్లు, ఫలాలనే ఆహారంగా తీసుకొని మహావ్రతాలను ఆచరించాను.

Verse 73

तानि सर्वाणि कुर्वंति स्वस्थं मां न कदाचन । अद्य मे जन्मसाफल्यं संप्राप्तमिव लक्ष्यते

అయినా ఇవన్నీ చేసినప్పటికీ అవి నన్ను ఎప్పుడూ సంపూర్ణంగా శాంతిగా/స్వస్థంగా చేయవు. కానీ నేడు నా జన్మసాఫల్యం లభించినట్టుగా కనిపిస్తోంది.

Verse 74

यतस्त्वद्दर्शनादेव ममात्मानंदभागभूत् । अन्विच्छंल्लभते क्वापि वर्षपूगैर्मनोरथम्

ఎందుకంటే మీ దర్శనమాత్రంతోనే నా ఆత్మ ఆనందానికి భాగస్వామి అయింది; ఎన్నో సంవత్సరాలుగా కోరుకున్న మనోరథం చివరకు లభించినట్టుగా ఉంది.

Verse 75

इत्येवं जनवादोऽपि संप्राप्तो मयि सत्यताम् । आजन्मसंचितानां तु पुण्यानामुदयोदये

ఇలా ప్రజల మాట కూడా నా విషయంలో సత్యమైంది; ఎందుకంటే అనేక జన్మలుగా సঞ্চితమైన పుణ్యాలు ఉదయమై ఉదయమై ఫలిస్తున్నాయి.

Verse 76

यद्भवान्भवभीतानां त्राता नयनगोचरः । कस्माद्देशादिहायातो भवान्भवभयापहः

మీరు—సంసారభయంతో భయపడినవారికి త్రాత—నా కంటికి కనిపిస్తున్నారు; హే భవభయాపహా, మీరు ఏ దేశం నుంచి ఇక్కడికి వచ్చారు?

Verse 77

दूरभ्रमणविश्रांतं शंके त्वामिह चागतम् । दृष्ट्वाश्चर्यमिवात्यर्थं मुदितोसि मुखश्रिया

నీవు దూరదూరంగా సంచరించి అలసిపోయి ఇక్కడికి వచ్చావేమో అని నాకు అనిపిస్తోంది; కానీ నిన్ను చూచిన వెంటనే మహా ఆశ్చర్యాన్ని చూచినట్లుగా ఉంది—నీ ముఖకాంతి ప్రకాశిస్తోంది, నీవు అత్యంత ఆనందంగా ఉన్నావు।

Verse 78

आनंदयसि मे चेतः प्रेम्णा संभाषणादिव । अद्य मे तव पादाब्जशरणस्य कृतैनसः । शांतिं कुरु महाभाग येनाहं सुखमाप्नुयाम्

ప్రేమతో కూడిన సంభాషణ వలె నీవు నా చిత్తాన్ని ఆనందింపజేస్తున్నావు। ఈ రోజు నేను—పాపి అయినప్పటికీ—నీ పద్మపాదాల శరణు పొందాను; ఓ మహాభాగ, నాకు శాంతిని ప్రసాదించు, దాని వల్ల నేను సుఖాన్ని పొందుదును।

Verse 79

इति तेन समादिष्टो गौतमः करुणानिधिः । समादिदेश घोराणामघानां साधु निष्कृतिम्

ఇలా అతడు వేడుకొనగా, కరుణానిధి గౌతముడు అప్పుడు ఘోర పాపాలకు తగిన ప్రాయశ్చిత్తాన్ని ఆదేశించాడు।

Verse 80

गौतम उवाच । साधु राजेंद्र धन्योऽसि महा घेभ्यो भयं त्यज

గౌతముడు అన్నాడు—సాధు, ఓ రాజేంద్రా! నీవు ధన్యుడవు; మహాభయాల పట్ల భయాన్ని విడిచిపెట్టు।

Verse 81

शिवे त्रातरि भक्तानां क्व भयं शरणैषिणाम् । शृणु राजन्महाभाग क्षेत्रमन्यत्प्रतिष्ठितम्

భక్తులకు రక్షకుడు శివుడే అయితే శరణు కోరువారికి భయం ఎక్కడ? విను, ఓ మహాభాగ రాజా—ఇంకొక పవిత్ర క్షేత్రం సుస్థిరంగా ప్రతిష్ఠితమై ఉంది।

Verse 82

महापातकसंहारि गोकर्णाख्यं मनोरमम् । यत्र स्थितिर्न पापानां महद्भ्यो महतामपि

మహాపాతకాలను సంహరించే ‘గోకర్ణ’ అనే ఆ మనోహర క్షేత్రం; అక్కడ పాపాలకు నిలువుదల లేదు—సాధారణులకైనా, మహానుభావులలో మహానుభావులకైనా।

Verse 83

स्मृतो ह्यशेषपापघ्नो यत्र संनिहितः शिवः । यथा कैलासशिखरे यथा मंदारमूर्द्धनि

శివుడు సంనిహితుడై ఉన్న చోట, ఆ స్థలాన్ని మరియు ఆయనను స్మరించడమే సమస్త పాపాలను నిశ్శేషంగా నశింపజేస్తుంది—ఆయన కైలాస శిఖరంపై, మందార శిఖరంపై నివసించినట్లే।

Verse 84

निवासो निश्चितः शंभोस्तथा गोकर्णमण्डले । नाग्निना न शशांकेन न ताराग्रहनायकैः

అట్లే గోకర్ణ మండలంలో శంభువు నివాసం అచలంగా స్థిరపడింది; దానిని అగ్ని గానీ, చంద్రుడు గానీ, నక్షత్ర-గ్రహాధిపతులు గానీ మార్చలేరు।

Verse 85

तमो निस्तीर्यते सम्य ग्यथा सवितृदर्शनात् । तथैव नेतरैस्तीर्थैर्न च क्षेत्रैर्मनोरमैः

సూర్యదర్శనంతో అంధకారం పూర్తిగా తొలగినట్లే, ఇతర తీర్థాలతో—మనోహర క్షేత్రాలతో కూడ—(పాపరూప) తమస్సు అలా తొలగదు।

Verse 86

सद्यः पापविशुद्धिः स्याद्यथा गोकर्णदर्शनात् । अपि पापशतं कृत्वा ब्रह्म हत्यादि मानवः

గోకర్ణ దర్శనమాత్రంతోనే తక్షణ పాపశుద్ధి కలుగుతుంది; మనిషి వందల పాపాలు చేసినా—బ్రహ్మహత్యాది చేసినా—(అతడు శుద్ధుడవుతాడు)।

Verse 87

सकृत्प्रविश्य गोकर्णं न बिभेति ह्यघात्क्वचित् । तत्र सर्वे महात्मानस्तपसा शांतिमागताः

ఒక్కసారి గోకర్ణంలో ప్రవేశించినవాడు ఎక్కడైనా పాపభయాన్ని పొందడు. అక్కడ మహాత్ములందరూ తపస్సుతో శాంతిని పొందారు.

Verse 88

इन्द्रोपेंद्रविरिंच्याद्यैः सेव्यते सिद्धिकांक्षिभिः । तत्रैकेन दिनेनापि यत्कृतं व्रतमुत्तमम्

ఇంద్రుడు, ఉపేంద్రుడు (విష్ణువు), విరించి (బ్రహ్మ) మొదలైన సిద్ధిని కోరువారు ఈ క్షేత్రాన్ని సేవిస్తారు; అక్కడ ఒక్క రోజులో చేసిన ఉత్తమ వ్రతమైతే—

Verse 89

तदन्यत्राब्दलक्षेण कृतं भवति तत्समम् । यत्रेंद्रब्रह्मविष्ण्वादिदेवानां हितकाम्यया

దాని సమాన ఫలం ఇతరత్రా లక్ష సంవత్సరాలు చేసినప్పుడే లభిస్తుంది. ఎందుకంటే ఇది ఇంద్ర, బ్రహ్మ, విష్ణు మొదలైన దేవుల హితాన్ని కోరుతూ—

Verse 90

महाबलाभिधानेन देवः संनिहितः स्वयम् । घोरेण तपसा लब्धं रावणाख्येन रक्षसा

అక్కడ ‘మహాబల’ అనే నామంతో స్వయంగా భగవంతుడు సన్నిహితుడై ఉన్నాడు. రావణుడనే రాక్షసుడు చేసిన ఘోర తపస్సుతో ఈ మహిమ లభించింది.

Verse 91

तल्लिंगं स्थापयामास गोकर्णे गणनायकः । इन्द्रो ब्रह्मा मुकुन्दश्च विश्वेदेवा मरुद्गणाः

ఆ లింగాన్ని గోకర్ణంలో శివగణనాయకుడు స్థాపించాడు. ఇంద్రుడు, బ్రహ్మ, ముకుందుడు (విష్ణు), విశ్వేదేవులు, మరుద్గణాలు భక్తితో అక్కడ ఉన్నారు.

Verse 92

आदित्या वसवो दस्रौ शशांकश्च दिवाकरः । एते विमानगतयो देवास्ते सह पार्षदैः

ఆదిత్యులు, వసువులు, ఉభయ అశ్వినులు, చంద్రుడు మరియు సూర్యుడు—ఈ దేవతలు దివ్య విమానాలపై ఆరూఢులై తమ పరిషద్‌గణాలతో కలిసి అక్కడికి వచ్చారు।

Verse 93

पूर्वद्वारं निषेवन्ते देवदेवस्य शूलिनः । योन्यो मृत्युः स्वयं साक्षाच्चित्रगुप्तश्च पावकः

తూర్పు ద్వారంలో దేవదేవుడైన శూలిని సేవించుచు యముడు, స్వయంగా మృత్యువు, చిత్రగుప్తుడు మరియు పావకుడు (అగ్ని) అక్కడ నిలిచియున్నారు।

Verse 94

पितृभिः सह रुद्रैश्च दक्षिणद्वारमाश्रितः । वरुणः सरितां नाथो गंगादिसरितां गणैः

దక్షిణ ద్వారాన్ని ఆశ్రయించి పితృగణాలతోను రుద్రులతోను కలిసి నదుల నాథుడైన వరుణుడు, గంగా మొదలైన నదీగణాలతో అక్కడ నిలిచియున్నాడు।

Verse 95

आसेवते महादेवं पश्चिमद्वारमाश्रितः । तथा वायुः कुबेरश्च देवेशी भद्रकर्णिका

పడమర ద్వారంలో మహాదేవుని సేవించుచు వాయువు, కుబేరుడు, అలాగే దేవేశీ భద్రకర్ణికా దేవి కూడా అక్కడ ఉపస్థితులై ఉన్నారు।

Verse 96

मातृभिश्चंडिकाद्याभिरुत्तरद्वारमाश्रिता । विश्वावसुश्चित्ररथश्चित्रसेनो महाबलः

ఉత్తర ద్వారంలో చండికా మొదలైన మాతృగణాలు స్థితులై ఉన్నారు; అక్కడే విశ్వావసు, చిత్రరథుడు మరియు మహాబలుడైన చిత్రసేనుడు కూడా ఉన్నారు।

Verse 97

सह गन्धर्ववर्गैश्च पूजयंति महाबलम् । रंभा घृताची मेना च पूर्वचित्तिस्तिलोत्तमा

గంధర్వగణములతో కలిసి వారు మహాబలుడైన దేవుని పూజించుచున్నారు; రంభా, ఘృతాచీ, మేనా, పూర్వచిత్తి, తిలోత్తమా కూడా అక్కడ సన్నిధానమై ఉన్నారు।

Verse 98

नृत्यंति पुरतः शम्भोरुर्वश्याद्याः सुरस्त्रियः । वशिष्ठः कश्यपः कण्वो विश्वामित्रो महा तपाः

శంభువు సమక్షంలో ఉర్వశీ మొదలైన దేవస్త్రీలు నర్తించుచున్నారు; వశిష్ఠుడు, కశ్యపుడు, కణ్వుడు, మహాతపస్వి విశ్వామిత్రుడు కూడా అక్కడ ఉన్నారు।

Verse 99

जैमिनिश्च भरद्वाजो जाबालिः क्रतुरंगिराः । एते वयं च राजेंद्र सर्वे ब्रह्मर्षयोऽमलाः

జైమిని, భరద్వాజ, జాబాలి, క్రతు, అంగిరసుడు—ఇవ్వరూ, మేము కూడా, ఓ రాజేంద్రా, అందరం నిర్మలమైన బ్రహ్మర్షులమే.

Verse 100

देवं महाबलं भक्त्या समंतात्पर्यु पास्महे । मरीचिना सहात्रिश्च दक्षाद्याश्च मुनीश्वराः

భక్తితో మేము మహాబలుడైన దేవుని చుట్టూరా సేవించి ఉపాసించుచున్నాము; మరీచి, అత్రి తో పాటు దక్షుడు మొదలైన మునీశ్వరులు కూడా అక్కడ ఆరాధనలో ఉన్నారు।

Verse 110

तथा देव्या भद्रकाल्या शिशुमारेण धीमता । दुर्मुखेन फणींद्रेण मणिनागाह्वयेन च

అదేవిధంగా దేవి భద్రకాళితో, ధీమంతుడైన శిశుమారంతో, ఫణీంద్రుడైన దుర్ముఖతో, మణినాగ అని పిలువబడువానితో కూడ (వారు ఉన్నారు)।

Verse 120

सर्वेषां शिवलिंगानां सार्वभौमो महाबलः । कृते महाबलः श्वेतस्त्रेतायामतिलोहितः

సర్వ శివలింగములలో మహాబలమే సార్వభౌముడైన మహాశక్తిమంతుడు. కృతయుగంలో అది శ్వేతవర్ణం; త్రేతాయుగంలో అత్యంత లోహితవర్ణంగా ఉంటుంది।

Verse 125

लुब्धाः क्रूराः खला मूढाः स्ते नाश्चैवातिकामिनः । ते सर्वे प्राप्य गोकर्णं स्नात्वा तीर्थजलेषु च

లోభులు, క్రూరులు, దుష్టులు, మూర్ఖులు, దొంగలు, అతికామాసక్తులు—వారందరూ గోకర్ణానికి చేరి అక్కడి తీర్థజలాలలో స్నానం చేస్తే పవిత్రులవుతారు।

Verse 130

यत्किंचिद्वा कृतं कर्म तदनंतफलप्रदम् । व्यतीपातादियोगेषु रविसंक्रमणेषु च

ఇలాంటి పవిత్ర సందర్భాలలో ఏ కార్యం చేసినా అది అనంత ఫలప్రదం అవుతుంది—ప్రత్యేకంగా వ్యతీపాతాది యోగాలలోను, సూర్య సంక్రాంతుల సమయంలోను।

Verse 135

गोकर्णं शिवलोकस्य नृणां सोपानपद्धतिः । शृणु राजन्नहमपि गोकर्णा दधुनागतः

గోకర్ణం మనుష్యులకు శివలోకానికి చేరే సోపానమార్గం. ఓ రాజా, వినుము—నేనూ ఇప్పుడే గోకర్ణం నుండి వచ్చాను।

Verse 140

लब्ध्वा च जन्मसाफल्यं प्रयाताः सर्वतोदिशम् । अमुनाद्य नरेंद्रेण जनकेन यियक्षुणा

జన్మసాఫల్యాన్ని పొందిన వారు అన్ని దిశలకూ ప్రయాణించారు—ఇది యజ్ఞం చేయదలచిన ఈ నరేంద్రుడైన తండ్రి చేతనే (ఇప్పుడీ విధంగా జరిగింది).

Verse 141

निमंत्रितोऽहं संप्राप्तो गोकर्णाच्छिवमंदिरात् । प्रत्यागमं किमप्यंग दृष्ट्वाश्चर्यमहं पथि । महानंदेन मनसा कृतार्थोऽस्मि महीपते

ఆహ్వానింపబడి నేను గోకర్ణంలోని శివమందిరం నుండి ఇక్కడికి వచ్చాను. తిరిగి వస్తూ, ప్రియమా, మార్గమధ్యంలో ఒక అద్భుతాన్ని చూశాను. ఓ మహారాజా, మహానందంతో నిండిన మనస్సుతో నేను కృతార్థుడనై ఉన్నాను.