Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 50

Devanagari script

एकात्मतां भावयतां त्वमेको नानाधियां यस्त्वमनेकरूपः । अतींद्रियं साक्ष्युदयास्तविभ्रमं मनःपथात्संह्रियते पदं ते

Transliteration

ekātmatāṃ bhāvayatāṃ tvameko nānādhiyāṃ yastvamanekarūpaḥ | atīṃdriyaṃ sākṣyudayāstavibhramaṃ manaḥpathātsaṃhriyate padaṃ te

Translation

ఏకత్వాన్ని భావించేవారికి మీరు ఒక్కరే; విభిన్న ధోరణుల మనస్సులకు మీరు అనేక రూపాలుగా దర్శనమిస్తారు. మీ తత్త్వం ఇంద్రియాతీతం; సాక్షి-చైతన్యం ఉదయించగానే మీ పదం మనోమార్గానికి అందని దూరంలో నిలుస్తుంది.

Word by Word

• एकात्मताम्: oneness
• एकात्मताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एक (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक) + -ता (तद्धित)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; तत्पुरुष-आधार (एकस्य आत्मा/एकात्मन् → एकात्मता 'oneness')

• भावयताम्: (you all) contemplate/bring to mind
• भावयताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु) → भावय (णिच् causative stem)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद; मध्यमपुरुष (2nd), बहुवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• एकः: one
• एकः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (त्वम् इति)

• नानाधियाम्: of diverse intellects
• नानाधियाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नाना (अव्यय/प्रातिपदिक-प्रयोग) + धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय (नाना + धियः)

• यः: who
• यः: Karta (Relative subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अनेकरूपः: having many forms
• अनेकरूपः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (अनेकानि रूपाणि यस्य)

• अतीन्द्रियम्: beyond the senses
• अतीन्द्रियम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अति (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (इन्द्रियातीत)

• साक्ष्युदयात्: from the rise of witnessing (awareness)
• साक्ष्युदयात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: साक्ष्य (प्रातिपदिक) + उदय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; तत्पुरुष (साक्ष्यस्य उदयः)

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• इभ्रमम्: delusion/illusion
• इभ्रमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विभ्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मनःपथात्: from the path/range of the mind
• मनःपथात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (मनसः पथः)

• संह्रियते: is withdrawn/ceases
• संह्रियते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + √हृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• पदम्: state/abode/footing
• पदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (context: प्रथमा as subject)

• ते: of you/your
• ते: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (enclitic)

Speaker

Rājā (the King)

Visual Art Cues

Scene: A single central light (bindu) radiating into many deity-forms and sacred symbols, while a calm witness-eye motif hovers above, indicating sākṣī-udaya beyond mind.

Characters & Entities

• Śiva (addressed)
• Sākṣin (witness-consciousness)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The One Reality is approached as unity by contemplatives and as many forms by diverse devotees; true realization transcends mind and senses.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is mentioned; the verse emphasizes philosophical realization (tattva-jñāna) within devotion.

What ritualistic prescription is mentioned?

Meditative contemplation on ekātmatā (oneness) and establishment in sākṣī-bhāva (witness-awareness) are implied.