Adhyaya 13

Verse 1

सूत उवाच । दशार्णाधिपतेस्तस्य वज्रबाहोर्महाभुजः । बभूव शत्रुर्बलवान्राजा मगधराट् ततः

సూతుడు పలికెను—దశార్ణాధిపతి మహాబాహువు వజ్రబాహునికి అప్పుడు ఒక బలవంతమైన శత్రువు ఉద్భవించెను—మగధరాజు।

Verse 2

स वै हेमरथो नाम बाहुशाली रणोत्कटः । बलेन महतावृत्य दशार्णं न्यरुधद्बली

హేమరథుడనబడే ఆ రాజు బాహుబలశాలి, యుద్ధంలో ఘోరుడు; అతడు మహాబలంతో దశార్ణాన్ని చుట్టుముట్టి, బలవంతుడై ముట్టడించాడు।

Verse 3

चमूपास्तस्य दुर्धर्षाः प्राप्य देशं दशार्णकम् । व्यलुंपन्वसुरत्नानि गृहाणि ददहुः परे

అతని దుర్ధర్ష శిబిరానుచరులు దశార్ణదేశంలో ప్రవేశించి ధనరత్నాలను దోచిరి; మరికొందరు ఇళ్లను దహించిరి।

Verse 4

केचिद्धनानि जगृहुः केचिद्बालान्स्त्रियोऽपरे । गोधनान्यपरेऽगृह्णन्केचिद्धान्यपरिच्छदान् । केचिदारामसस्यानि गृहोद्यानान्यनाशयत्

కొంతమంది ధనాన్ని దోచిరి, కొంతమంది పిల్లలను, మరికొందరు స్త్రీలను అపహరించిరి. కొందరు గోవులను తీసిరి, మరికొందరు ధాన్యమును గృహోపకరణములను. కొందరు తోటల పంటలను, ఇళ్లకు ఆనుకుని ఉన్న ఉద్యానాలను నాశనం చేసిరి।

Verse 5

एवं विनाश्य तद्राज्यं स्त्रीगोधनजिघृक्षवः । आवृत्य तस्य नगरीं वज्रबाहोस्तु मागधः

ఇలా ఆ రాజ్యాన్ని విధ్వంసం చేసి, స్త్రీలు మరియు గోధన-సంపదపై లోభంతో మగధాధిపతి వజ్రబాహువు నగరాన్ని చుట్టుముట్టెను।

Verse 6

एवं पर्याकुलं वीक्ष्य राजा नगरमेव च । युद्धाय निर्जगामाशु वज्रबाहुः ससै निकः

నగరం ఇలా కలవరపడినదిగా చూసి, రాజు వజ్రబాహువు తన సైన్యంతో కూడి వెంటనే యుద్ధానికి బయలుదేరెను।

Verse 7

वज्रबाहुश्च भूपालस्तथा मंत्रिपुरःसराः । युयुधुर्मागधैः सार्धं निजघ्नुः शत्रुवाहिनीम्

రాజు వజ్రబాహువు మంత్రులను ముందుంచి, మగధులతో కలిసి యుద్ధం చేసి శత్రుసేనను సంహరించెను।

Verse 8

वज्रबाहुर्महेष्वासो दंशितो रथमास्थितः । विकिरन्बाणवर्षाणि चकार कदनं महत्

మహాధనుర్ధరుడైన వజ్రబాహువు కవచధారి రథారూఢుడై, బాణవర్షాలను చిమ్ముతూ మహా సంహారం చేసెను।

Verse 9

दशार्णराजं युध्यंतं दृष्ट्वा युद्धे सुदुःसहम् । तमेव तरसा वव्रुः सर्वे मागधसैनिकाः

యుద్ధంలో అత్యంత దుర్ధర్షుడైన దశార్ణరాజు పోరాడుతున్నదాన్ని చూసి, మగధసైనికులందరూ బలంగా అతనిపైనే దూకిరి।

Verse 10

कृत्वा तु सुचिरं युद्धं मागधा दृढविक्रमाः । तत्सैन्यं नाशयामासुर्लेभिरे च जयश्रियम्

దీర్ఘకాలం యుద్ధం చేసి, దృఢపరాక్రములైన మాగధులు ఆ రాజుని సైన్యాన్ని నాశనం చేసి విజయశ్రీని పొందిరి।

Verse 11

केचित्तस्य रथं जघ्नुः केचित्तद्धनुराच्छिनम् । सूतं तस्य जघानैकस्त्वपरः खड्गमाच्छिनत्

కొంతమంది అతని రథాన్ని కూల్చిరి, మరికొందరు అతని ధనుస్సును తెంచిరి. ఒకడు అతని సారథిని చంపెను, ఇంకొకడు అతని ఖడ్గాన్ని కోసెను।

Verse 12

संछिन्नखड्गधन्वानं विरथं हतसारथिम् । बलाद्गृहीत्वा बलिनो बबंधुर्नृपतिं रुषा

ఖడ్గధనుస్సులు తెగి, రథం కోల్పోయి, సారథి హతుడైన ఆ రాజును బలవంతులైన యోధులు కోపంతో బలాత్కారంగా పట్టుకొని బంధించిరి।

Verse 13

तस्य मंत्रिगणं सर्वं तत्सैन्यं च विजित्य ते । मागधास्तस्य नगरीं विविशुर्जयकाशिनः

అతని మంత్రివర్గమంతటిని, సైన్యమును జయించి, విజయకాంతితో ప్రకాశించే మాగధులు అతని నగరంలో ప్రవేశించిరి।

Verse 14

अश्वान्नरान्गजानुष्ट्रान्पशूंश्चैव धनानि च । जगृहुर्युवतीः सर्वाश्चार्वंगीश्चैव कन्यकाः

వారు అశ్వములను, పురుషులను, గజములను, ఉష్ట్రములను, పశువులను, ధనములను స్వాధీనం చేసిరి; అలాగే సమస్త యువతులను, సుందరాంగి కన్యలను కూడా తీసికొనిపోయిరి।

Verse 15

राज्ञो बबंधुर्महिषीर्दासीश्चैव सहस्रशः । कोशं च रत्नसंपूर्णं जह्रुस्तेऽप्याततायिनः

వారు రాజుని మహిషులను, వేలాది దాసీలను బంధించారు; రత్నసంపూర్ణమైన ఖజానాను కూడా ఆ దుష్టులు దోచుకొని పోయారు।

Verse 16

एवं विनाश्य नगरीं हृत्वा स्त्रीगोधनादिकम् । वज्रबाहुं बलाद्बद्ध्वा रथे स्थाप्य विनिर्ययुः

ఇలా నగరాన్ని ధ్వంసం చేసి, స్త్రీలు, గోధనాది దోచుకొని, వజ్రబాహువును బలవంతంగా బంధించి రథంలో కూర్చోబెట్టి బయలుదేరారు।

Verse 17

एवं कोलाहले जाते राष्ट्रनाशे च दारुणे । राजपुत्रोऽथ भद्रायुस्तद्वार्तामशृणोद्बली

ఇలా కోలాహలం చెలరేగి, రాజ్యనాశం భయంకరంగా జరుగుతుండగా, బలవంతుడైన రాజకుమారుడు భద్రాయు ఆ వార్తను విన్నాడు।

Verse 18

पितरं शत्रुनिर्बद्धं पितृपत्नीस्तथा हृताः । नष्टं दशार्णराष्ट्रं च श्रुत्वा चुक्रोश सिंहवत्

శత్రువులు తండ్రిని బంధించారని, తండ్రి భార్యలను అపహరించారని, దశార్ణ రాజ్యం నాశనమైందని విని, అతడు సింహంలా గర్జించాడు।

Verse 19

स खड्गशंखावादाय वैश्यपुत्रसहायवान् । दंशितो हयमारुह्य कुमारो विजिगीषया

ఆ యువరాజు వైశ్యపుత్రుని సహాయంతో ఖడ్గ-శంఖనాదం చేయించాడు; ఆపై సన్నద్ధుడై విజయాకాంక్షతో గుర్రం ఎక్కాడు।

Verse 20

जवेनागत्य तं देशं मागधैरभिपूरितम् । दह्यमानं क्रंदमानं हृतस्त्रीसुतगोधनम्

అతడు వేగంగా పరుగెత్తి మాగధ సైన్యంతో నిండిన ఆ దేశానికి చేరాడు; అది అగ్నికి ఆహుతై, కేకలతో మార్మోగి, అక్కడ స్త్రీలు, పిల్లలు, గోవులు మరియు ధనం అపహరించబడినవి।

Verse 21

दृष्ट्वा राजजनं सर्वं राज्यं शून्यं भयाकुलम् । क्रोधाध्मातमनास्तूर्णं प्रविश्य रिपुवाहिनीम् । आकर्णाकृष्टकोदंडो ववर्ष शरसंततीः

రాజ్యమంతా శూన్యమై భయంతో వణికిపోతున్న రాజజనాన్ని చూసి, క్రోధంతో ఉబ్బిన మనస్సుతో అతడు వెంటనే శత్రుసేనలోకి దూసుకెళ్లాడు; చెవివరకు ధనుస్సు లాగి, నిరంతర బాణవర్షం కురిపించాడు।

Verse 22

ते हन्यमाना रिपवो राजपुत्रेण सायकैः । तमभिद्रुत्य वेगेन शरैर्विव्यधुरुल्बणैः

రాజకుమారుని బాణాలతో గాయపడిన శత్రువులు వేగంగా అతనిపై దూసుకొచ్చి, భయంకరమైన శరాలతో అతనిని ఛేదించసాగారు।

Verse 23

हन्यमानोऽस्त्रपूगेन रिपुभिर्युद्धदुर्मदैः । न चचाल रणे धीरः शिववर्माभिरक्षितः

యుద్ధోన్మత్త శత్రువుల ఆయుధవర్షానికి తాకినా, శివకవచం రక్షణలో ఉన్న ఆ ధీరుడు రణంలో కదలలేదు।

Verse 24

सोऽस्त्रकर्षं प्रसह्याशु प्रविश्य गजलीलया । जघानाशु रथान्नागान्पदातीनपि भूरिशः

ఆయుధాల గుంపును బలంగా ఛేదించి అతడు గజగమనంతో లోపలికి దూసుకెళ్లి, వెంటనే రథాలను, ఏనుగులను, అనేక పదాతులను సంహరించాడు।

Verse 25

तत्रैकं रथिनं हत्वा ससूतं नृपनंदनः । तमेव रथमास्थाय वैश्यनंदनसारथिः । विचचार रणे धीरः सिंहो मृगकुलं यथा

అక్కడ రాజకుమారుడు సారథితో కూడిన ఒక రథికుణ్ణి సంహరించి, అదే రథాన్ని అధిరోహించాడు; వైశ్యపుత్రుడు సారథిగా నిలిచాడు. ధీరుడైన అతడు రణభూమిలో జింకల గుంపులో సింహంలా సంచరించాడు.

Verse 26

अथ सर्वे सुसंरब्धाः शूराः प्रोद्यतकार्मुकाः । अभिसस्रुस्तमेवैकं चमूपा बलशालिनः

అప్పుడు ఆ వీరులందరూ తీవ్ర కోపంతో, విల్లు ఎత్తి, బలశాలులైన సేనానాయకులు ఆ ఒక్క యోధుని మీదకే దూసుకొచ్చారు.

Verse 27

तेषामापततामग्रे खड्गमुद्यम्य दारुणम् । अभ्युद्ययौ महावीरान्दर्शयन्निव पौरुषम्

వారు దూసుకొచ్చే ముందువరుసలో అతడు భయంకరమైన ఖడ్గాన్ని ఎత్తి, మహావీరుల వైపు దూకాడు; తన పరాక్రమాన్ని చూపుతున్నట్టుగా.

Verse 28

करालांतकजिह्वाभं तस्य खड्गं महोज्ज्वलम् । दृष्ट्वैव सहसा मम्रुश्च मूपास्तत्प्रभावतः

అతని ఖడ్గం భయంకరమైన అంతకుని నాలుకవలె మహోజ్వలంగా ప్రకాశించింది; దానిని చూచిన వెంటనే దాని ప్రభావంతో సేనానాయకులు అకస్మాత్తుగా మరణించారు.

Verse 29

येये पश्यंति तं खड्गं प्रस्फुरंतं रणांगणे । ते सर्वे निधनं जग्मुर्वज्रं प्राप्येव कीटकः

రణరంగంలో ఆ మెరుస్తున్న ఖడ్గాన్ని ఎవరు ఎవరు చూశారో, వారు అందరూ వజ్రాఘాతానికి గురైన పురుగుల్లా మరణించారు.

Verse 30

अथासौ सर्वसैन्यानां विनाशाय महाभुजः । शंखं दध्मौ महारावं पूरयन्निव रोदसी

అప్పుడు ఆ మహాబాహు వీరుడు సమస్త సైన్య వినాశమునకు సంకల్పించి, మహారవంతో శంఖాన్ని ఊదెను; ఆ నాదము ఆకాశమును భూమిని నింపినట్లు అనిపించెను।

Verse 31

तेन शंखनिनादेन विषाक्तेनैव भूयसा । श्रुतमात्रेण रिपवो मूर्च्छिताः पतिता भुवि

ఆ శంఖనినాదము—మరింత బలమైన విషంలా—కేవలం వినగానే శత్రువులు మూర్ఛపోయి నేలపై పడిపోయిరి।

Verse 32

येऽश्वपृष्ठे रथे ये च ये च दंतिषु संस्थिताः । ते विसंज्ञाः क्षणात्पेतुः शंखनादहतौजसः

గుర్రాలపై ఉన్నవారు, రథాలలో ఉన్నవారు, ఏనుగులపై ఉన్నవారు—శంఖనాదముచే వారి తేజస్సు హతమై—అందరూ క్షణములోనే స్పృహతప్పి పడిపోయిరి।

Verse 33

तान्भूमौ पतितान्सर्वान्नष्टसंज्ञा न्निरायुधान् । विगणय्य शवप्रायाननावधीद्धर्मशास्त्रवित्

భూమిపై పడిపోయిన, స్పృహలేని, నిరాయుధులైన వారందరిని శవప్రాయులుగా భావించి, ధర్మశాస్త్రవేత్త అతడు వారిని లెక్కచేయక హతముచేయలేదు।

Verse 34

आत्मनः पितरं बद्धं मोचयित्वा रणाजिरे । तत्पत्नीः शत्रुवशगाः सर्वाः सद्यो व्यमोचयत्

రణభూమిలో బంధింపబడిన తన తండ్రిని విడిపించి, శత్రువశములో ఉన్న ఆయన భార్యలందరినీ కూడా అతడు వెంటనే విముక్తి చేసెను।

Verse 35

पत्नीश्च मंत्रिमुख्यानां तथान्येषां पुरौकसाम् । स्त्रियो बालांश्च कन्याश्च गोधनादीन्यनेकशः

అతడు ప్రధాన మంత్రుల భార్యలతో పాటు ఇతర నగరవాసుల భార్యలనూ—స్త్రీలు, పిల్లలు, కన్యలను—మరియు గోధనముతో మొదలైన అనేక విధాల సంపదను కూడా తిరిగి పొందెను।

Verse 36

मोचयित्वा रिपुभयात्तमाश्वासयदाकुलः । अथारिसैन्येषु चरंस्तेषां जग्राह योषितः

శత్రుభయమునుండి అతనిని విడిపించి, తాను ఆందోళనలో ఉన్నప్పటికీ అతనికి ధైర్యం చెప్పెను. తరువాత శత్రుసేనలో సంచరిస్తూ వారి స్త్రీలను తన అధీనంలోకి తీసుకొనెను।

Verse 37

मरुन्मनोजवानश्वान्मातंगान्गिरिसन्निभान् । स्यंदनानि च रौक्माणि दासीश्च रुचिराननाः

అతడు గాలివలె, మనసువలె వేగముగల గుర్రాలను, పర్వతసమానమైన ఏనుగులను, స్వర్ణరథాలను, మరియు సుందరముఖముల దాసీలను కూడా స్వాధీనం చేసుకొనెను।

Verse 38

युग्मम् । सर्वमाहृत्य वेगेन गृहीत्वा तद्धनं बहु । मागधेशं हेमरथं निर्बबंध पराजितम्

అన్నిటినీ వేగంగా సమీకరించి, ఆ విస్తార ధనాన్ని స్వీకరించి, పరాజితుడైన మగధరాజు హేమరథుని బంధించెను।

Verse 39

तन्मंत्रिणश्च भूपांश्च तत्र मुख्यांश्च नायकान् । गृहीत्वा तरसा बद्ध्वा पुरीं प्रावेशयद्द्रुतम्

అతని మంత్రులను, రాజులను, అక్కడి ప్రధాన నాయకులను పట్టుకొని, వేగంగా బంధించి, వెంటనే నగరంలోకి ప్రవేశింపజేసెను।

Verse 40

पूर्वं ये समरे भग्ना विवृत्ताः सर्वतोदिशम् । ते मंत्रिमुख्या विश्वस्ता नायकाश्च समाययुः

మునుపు యుద్ధంలో ఓడిపోయి అన్ని దిశలకూ చెదరిపోయిన వారు ఇప్పుడు మళ్లీ వచ్చారు—ప్రధాన మంత్రులు, విశ్వాస పాత్రులు, సేనానాయకులు—అందరూ సమేతంగా కూడారు।

Verse 41

कुमारविक्रमं दृष्ट्वा सर्वे विस्मितमानसाः । तं मेनिरे सुरश्रेष्ठं कारणादागतं भुवम्

కుమారుని విక్రమాన్ని చూచి అందరి హృదయాలు ఆశ్చర్యంతో నిండాయి; ఆయనను దేవశ్రేష్ఠుడిగా, ఏదో దివ్య కారణంతో భూమికి వచ్చినవాడిగా భావించారు।

Verse 42

अहो नः सुमहाभाग्यमहो नस्तपसः फलम् । केनाप्यनेन वीरेण मृताः संजीविताः खलु

“అహో! మా మహాభాగ్యం; అహో! ఇది మా తపస్సు ఫలం—ఈ వీరుడు మృతప్రాయులనూ నిజంగా జీవింపజేశాడు।”

Verse 43

एष किं योगसिद्धो वा तपःसिद्धो ऽथवाऽमरः । अमानुषमिद कर्म यदनेन कृतं महत्

“ఇతడు యోగసిద్ధుడా, తపస్సిద్ధుడా—లేదా దేవుడా? ఎందుకంటే ఇతడు చేసిన ఈ మహత్కార్యం మానవమాత్రానికి అతీతం।”

Verse 44

नूनमस्य भवेन्माता सा गौरीति शिवः पिता । अक्षौहिणीनां नवकं जिगायानंतशक्तिधृक्

“నిశ్చయంగా ఇతని తల్లి గౌరీ, తండ్రి శివుడే; ఎందుకంటే అనంతశక్తిని ధరించి ఇతడు తొమ్మిది అక్షౌహిణీ సేనలను జయించాడు।”

Verse 45

इत्याश्चर्ययुतैर्हृष्टैः प्रशंसद्भिः परस्परम् । पृष्टोऽमात्यजनेनासावात्मानं प्राह तत्त्वतः

ఇలా ఆశ్చర్యానందాలతో హర్షభరితులై, పరస్పరం ప్రశంసించుకుంటూ మంత్రులు అతనిని ప్రశ్నించారు; అప్పుడు అతడు తన స్వరూపసత్యాన్ని తత్త్వంగా వారికి తెలిపాడు।

Verse 46

समागतं स्वपितरं विस्मयाह्लादविप्लुतम् । मुंचंतमानंदजलं ववंदे प्रेमविह्वलः

తన తండ్రి వచ్చుటను చూచి—ఆయన ఆశ్చర్యానందాలతో మునిగిపోయి ఆనందాశ్రువులు విడిచుచుండగా—అతడు ప్రేమవిహ్వలుడై నమస్కరించి వందించాడు।

Verse 47

स राजा निजपुत्रेण प्रणयादभिवंदितः । आश्लिष्य गाढं तरसा बभाषे प्रेमकातरः

ఆ రాజు తన కుమారునిచే ప్రేమపూర్వకంగా అభివందింపబడెను; అతనిని వేగంగా గాఢంగా ఆలింగనం చేసి, ప్రేమకాతరుడై వెంటనే పలికెను।

Verse 48

कस्त्वं देवो मनुष्यो वा गन्धर्वो वा महामते । का माता जनकः को वा को देशस्तव नाम किम्

హే మహామతీ! నీవెవరు—దేవుడవా, మనుష్యుడవా, గంధర్వుడవా? నీ తల్లి ఎవరు, తండ్రి ఎవరు; నీ దేశం ఏది, నీ పేరు ఏమిటి?

Verse 49

कस्मान्न शत्रुभिर्बद्धान्मृतानिव हतौजसः । कारुण्यादिह संप्राप्य सपत्नीकान्मुमोच यः

అతడు కరుణచేత ఇక్కడికి వచ్చి, శత్రువులచే బంధింపబడి బలహీనులై మృతులవలె పడియున్న వారిని—భార్యలతో కూడి—ఎందుకు విముక్తి చేశాడు?

Verse 50

कुतो लब्धमिदं शौर्यं धैर्यं तेजो बलोन्नतिः । जिगीषसीव लोकांस्त्रीन्सदेवासुरमानुषान्

ఈ శౌర్యం, ఈ ధైర్యం, ఈ తేజస్సు, ఈ బలవృద్ధి నీకు ఎక్కడి నుండి లభించింది? దానివల్ల నీవు దేవులు‑అసురులు‑మనుష్యులతో కూడిన త్రిలోకాలను జయించదలచినవాడివలె కనిపిస్తున్నావు.

Verse 51

अपि जन्मसहस्रेण तवानृण्यं महौजसः । कर्तुं नाहं समर्थोस्मि सहैभिर्दारबांधवैः

హే మహాబలవంతుడా! వెయ్యి జన్మలలోనూ నేను—నా భార్యా బంధువులతో కూడి—నీ ఉపకార ఋణాన్ని తీర్చలేను.

Verse 52

इमान्पुत्रानिमाः पत्नीरिदं राज्यमिदं पुरम् । सर्वं विहाय मच्चित्तं त्वय्येव प्रेमबंधनम्

ఈ కుమారులను, ఈ భార్యలను, ఈ రాజ్యాన్ని, ఈ నగరాన్ని—అన్నిటినీ విడిచి—నా మనస్సు ప్రేమబంధంతో నీలోనే బద్ధమైంది.

Verse 53

सर्वं कथय मे तात मत्प्राणपरिरक्षक । एतासां मम पत्नीनां त्वदधीनं हि जीवितम्

హే ప్రియుడా, నా ప్రాణరక్షకుడా! నాకు అన్నీ చెప్పు; ఎందుకంటే నా ఈ భార్యల జీవితం నిజంగా నీ ఆధీనంలోనే ఉంది.

Verse 54

सूत उवाच । इति पृष्टः स भद्रायुः स्वपित्रा तमभाषत । एष वैश्यसुतो राजन्सुनयो नाम मत्सखा

సూతుడు చెప్పెను—తన తండ్రి ఇలా అడగగా భద్రాయువు ఇలా పలికెను—“హే రాజా! ఇతడు వైశ్యపుత్రుడు; ఇతని పేరు సునయ, ఇతడు నా మిత్రుడు.”

Verse 55

अहमस्य गृहे रम्ये वसामि सहमातृकः । भद्रायुर्नाम मद्वृत्तं पश्चाद्विज्ञापयामि ते

నేను అతని రమ్యమైన గృహంలో నా మాతతో కలిసి నివసిస్తున్నాను. నా పేరు భద్రాయు; తరువాత నా వృత్తాంతమంతా నీకు సమ్యకంగా తెలియజేస్తాను.

Verse 56

पुरं प्रविश्य भद्रं ते सदारः ससुहृज्जनः । त्यक्त्वा भयमरातिभ्यो विहरस्व यथासुखम्

నగరంలో ప్రవేశించు—నీకు మంగళం కలుగుగాక—భార్యతోను సుహృజ్జనులతోను. శత్రువుల భయాన్ని విడిచి యథాసుఖంగా నివసించి విహరించు.

Verse 57

नैतान्मुंच रिपूंस्तावद्यावदागमनं मम । अहमद्य गमिष्यामि शीघ्रमात्मनिवेशनम्

నా తిరిగి రాక వరకు ఈ శత్రువులను విడిచిపెట్టకుము. నేను ఈరోజే త్వరగా నా స్వనివాసానికి వెళ్తాను.

Verse 58

इत्युक्त्वा नृपमामंत्र्य भद्रायुर्नृपनंदनः । आजगाम स्वभवनं मात्रे सर्वं न्यवेदयत्

ఇట్లు చెప్పి రాజును అనుమతి కోరుకొని, రాజకుమారుడు భద్రాయు తన గృహానికి వచ్చి, జరిగినదంతా మాతకు నివేదించాడు.

Verse 59

सापि हृष्टा स्वतनयं परिरेभेऽश्रुलोचना । स च वैश्यपतिः प्रेम्णा परिष्वज्याभ्यपूजयत्

ఆమె కూడా హర్షించి కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో తన కుమారుని ఆలింగనం చేసింది. ఆ వైశ్య గృహపతి కూడా ప్రేమతో కౌగిలించుకొని భక్తిపూర్వకంగా సత్కరించాడు.

Verse 60

वज्रबाहुश्च राजेंद्रः प्रविष्टो निजमंदिरम् । स्त्रीपुत्रामात्य सहितः प्रहर्षमतुलं ययौ

రాజేంద్రుడు వజ్రబాహువు తన స్వమందిరంలో ప్రవేశించాడు; భార్య, కుమారుడు, అమాత్యులతో కలిసి అతడు అతుల హర్షాన్ని పొందెను।

Verse 61

तस्यां निशायां व्युष्टायामृषभो योगिनां वरः । चंद्रांगदं समागत्य सीमंतिन्याः पतिं नृपम्

ఆ రాత్రి గడిచి ఉదయం వచ్చినప్పుడు, యోగులలో శ్రేష్ఠుడైన ఋషభుడు వచ్చి సీమంతినీ పతియైన రాజు చంద్రాంగదుని సమీపించాడు।

Verse 62

भद्रायुषः समुत्पत्तिं तस्य कर्माप्यमानुषम् । आवेद्य रहसि प्रेम्णा त्वत्सुतां कीर्तिमालिनीम्

అతడు ప్రేమతో ఏకాంతంగా భద్రాయుషుని జన్మవృత్తాంతమును, అతని అమానుష కర్మవిశేషమును తెలియజేసి, నీ కుమార్తె కీర్తిమాలినీ విషయమును కూడా చెప్పెను।

Verse 63

भद्रायुषे प्रयच्छेति बोधयित्वा च नैषधम् । ऋषभो निर्जगामाथ देशकालार्थतत्त्ववित्

‘ఆమెను భద్రాయుషునికి ఇవ్వుము’ అని నైషధ రాజును బోధించి, దేశ-కాల-ప్రయోజన తత్త్వములను తెలిసిన ఋషభుడు అక్కడి నుండి నిష్క్రమించెను।

Verse 64

विशेषकम् । अथ चंद्रांगदो राजा मुहूर्त्ते मंगलोचिते । भद्रायुषं समाहूय प्रायच्छत्कीर्त्तिमालिनीम्

అనంతరం రాజు చంద్రాంగదుడు మంగళకరమైన ముహూర్తంలో భద్రాయుషుని పిలిపించి కీర్తిమాలినీని అతనికి సమర్పించెను।

Verse 65

कृतोद्वाहः स राजेंद्रतनयः सह भार्यया । हेमासनस्थः शुशुभे रोहिण्येव निशाकरः

వివాహక్రియ పూర్తిచేసిన ఆ రాజేంద్రపుత్రుడు భార్యతో కూడి స్వర్ణాసనంపై ఆసీనుడై, రోహిణితో కూడిన చంద్రునివలె ప్రకాశించి శోభించాడు।

Verse 66

वज्रबाहुं तत्पितरं समाहूय स नैषधः । पुरं प्रवेश्य सामात्यः प्रत्युद्गम्याभ्यपूजयत्

నైషధ రాజు భద్రాయుషుని తండ్రి వజ్రబాహువును పిలిపించి, మంత్రులతో కలిసి అతనిని నగరంలోకి ప్రవేశింపజేసి, తానే ఎదురెళ్లి స్వాగతించి గౌరవించాడు।

Verse 67

तत्रापश्यत्कृतोद्वाहं भद्रायुषमरिंदमम् । पादयोः पतितं प्रेम्णा हर्षात्तं परिषस्वजे

అక్కడ అతడు వివాహం పూర్తైన శత్రుదమనుడు భద్రాయుషుని చూశాడు. ప్రేమతో అతని పాదాలపై పడి, వజ్రబాహు హర్షంతో అతనిని ఆలింగనం చేసుకున్నాడు।

Verse 68

एष मे प्राणदो वीर एष शत्रुनिषूदनः । अथाप्यज्ञातवंशोऽयं मयानंतपराक्रमः

‘ఈ వీరుడు నాకు ప్రాణదాత, ఈయన శత్రునిషూదనుడు; అయినా ఇతని వంశం తెలియదు—నేను చూచినట్లుగా ఇతని పరాక్రమం అనంతం.’

Verse 69

एष ते नृप जामाता चंद्रांगद महाबलः । अस्य वंशमथोत्पत्तिं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

‘హే మహాబలవంతుడైన రాజా చంద్రాంగదా! ఇతడు ఇప్పుడు నీ అల్లుడు. ఇతని వంశమును, జన్మవృత్తాంతమును తత్త్వంగా వినాలని నేను కోరుతున్నాను.’

Verse 70

इत्थं दशार्णराजेन प्रार्थितो निषधाधिपः । विविक्त उपसंगम्य प्रहसन्निदमब्रवीत्

ఇట్లుగా దశార్ణరాజు ప్రార్థించగా నిషధాధిపతి ఏకాంతస్థానంలో అతని సమీపానికి వచ్చి, చిరునవ్వుతో ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 71

एष ते तनयो राजञ्छैशवे रोगपीडितः । त्वया वने परित्यक्तः सह मात्रा रुजार्तया

ఓ రాజా! ఇతడు నీ కుమారుడే—శైశవం నుంచే రోగపీడితుడు. నీవు ఇతనిని వనంలో, బాధతో తల్లడిల్లిన అతని తల్లితో కలిసి విడిచిపెట్టితివి।

Verse 72

परिभ्रमंती विपिने सा नारी शिशुनामुना । दैवाद्वैश्यगृहं प्राप्ता तेन वैश्येन रक्षिता

ఆ శిశువుతో కలిసి అడవిలో తిరుగుతూ ఉన్న ఆ స్త్రీ దైవయోగముచే ఒక వైశ్యుని ఇంటికి చేరింది; ఆ వైశ్యుడు ఆమెను కాపాడెను।

Verse 73

अथासौ बहुरोगार्तो मृतस्तव कुमारकः । केनापि योगिराजेन मृतः संजीवितः पुनः

అనంతరం అనేక రోగాలతో బాధపడిన నీ ఆ చిన్న కుమారుడు మరణించాడు; అయితే ఒక యోగిరాజు అతనిని మరణించినప్పటికీ మళ్లీ జీవింపజేశాడు।

Verse 74

ऋषभाख्यस्य तस्यैव प्रभावाच्छिवयोगिनः । रूपं च देवसदृशं प्राप्तौ मातृकुमारकौ

ఋషభనామక ఆ శివయోగి ప్రభావముచే తల్లి మరియు కుమారుడు—ఇద్దరూ దేవసదృశమైన రూపాన్ని పొందిరి।

Verse 75

तेन दत्तेन खड्गेन शंखेन रिपुघातिना । जिगाय समरे शत्रूञ्छिववर्माभिरक्षितः

ఆ యోగి ప్రసాదించిన ఖడ్గం, శత్రుఘాతక శంఖంతో, శివకవచ రక్షణలో ఉండి, అతడు సమరంలో శత్రువులను జయించాడు।

Verse 76

द्विषट्सहस्रनागानां बलमेको बिभर्त्यसौ । सर्वविद्यासु निष्णातो मम जामातृतां गतः

అతడు ఒక్కడే పన్నెండు వేల ఏనుగుల బలాన్ని ధరిస్తాడు; సమస్త విద్యలలో నిష్ణాతుడై నా అల్లుడయ్యాడు।

Verse 77

अत एनं समादाय मातरं चास्य सुव्रताम् । गच्छस्व नगरीं राजन्प्राप्स्यसि श्रेय उत्तमम्

కాబట్టి ఇతనిని, ఇతని సువ్రతమైన తల్లిని కూడా తీసుకొని, ఓ రాజా, నీ నగరికి వెళ్లు; నీవు పరమ శ్రేయస్సును పొందుతావు।

Verse 78

इति चंद्रांगदः सर्वमाख्यायांतर्गृहे स्थिताम् । तस्याग्र पत्नीमाहूय दर्शयामास भूषिताम्

ఇలా చంద్రాంగదుడు సమస్తం వివరించి, అంతఃపురంలో ఉన్న అతని ప్రధాన భార్యను పిలిపించి, అలంకృతురాలిగా ఆమెను చూపించాడు।

Verse 79

इत्यादि सर्वमाकर्ण्य दृष्ट्वा च स महीपतिः । व्रीडितो नितरां मौढ्यात्स्वकृतं कर्म गर्हयन्

ఇదంతా విని చూసిన ఆ భూపతి, తన మోహమూలమైన మూఢత్వానికి అత్యంత లజ్జపడి, తానే చేసిన కర్మను గర్హించాడు।

Verse 80

प्राप्तश्च परमानन्दं तयोर्दर्शनकौतुकात् । पुलकांकितसर्वांगस्तावुभौ परिषस्वजे

ఆ ఇద్దరిని దర్శించిన ఆనందోత్కంఠతో అతడు పరమానందాన్ని పొందెను. రోమాంచంతో అతని సర్వాంగము పులకించగా, ఆ ఇద్దరినీ ఆలింగనం చేసెను।

Verse 81

युग्मम् । एवं निषधराजेन पूजितश्चाभिनन्दितः । स भोजयित्वा तं सम्यक्स्वयं च सह मंत्रिभिः

ఇలా నిషధరాజునిచే పూజింపబడి అభినందింపబడిన అతడు, అతనికి సమ్యకంగా భోజనం పెట్టెను; తానూ మంత్రులతో కూడ భుజించెను।

Verse 82

तामात्मनोग्रमहिषीं पुत्रं तमपि तां स्नुषाम् । आदाय सपरीवारो वज्रबाहुः पुरीं ययौ

తన మహిషి రాణిని, ఆ కుమారునిని, ఆ కోడలిని కూడా వెంటబెట్టుకొని, పరివారంతో కూడిన వజ్రబాహు నగరానికి బయలుదేరెను।

Verse 83

स संभ्रमेण महता भद्रायुः पितृमंदिरम् । संप्राप्य परमानंदं चक्रे सर्वपुरौकसाम्

మహా సంభ్రమంతో భద్రాయు తన తండ్రి మందిరానికి చేరెను; అక్కడికి చేరి సమస్త పురవాసులకు పరమానందాన్ని కలిగించెను।

Verse 84

कालेन दिवमारूढे पितरि प्राप्तयौवनः । भद्रायुः पृथिवीं सर्वां शशासाद्भुतविक्रमः

కాలక్రమేణ తండ్రి స్వర్గారోహణం చేసిన తరువాత, యౌవనాన్ని పొందిన భద్రాయు అద్భుత విక్రమంతో సమస్త భూమిని పాలించెను।

Verse 85

मागधेशं हेमरथं मोचयामास बंधनात् । संधाय मैत्रीं परमां ब्रह्मर्षीणां च सन्निधौ

అతడు మగధాధిపతి హేమరథుని బంధనమునుండి విమోచించాడు; బ్రహ్మర్షుల సన్నిధిలో అతనితో పరమ మైత్రిని స్థాపించాడు।

Verse 86

इत्थं त्रिलोकमहितां शिवयोगिपूजां कृत्वा पुरातनभवेऽपि स राजसूनुः । निस्तीर्य दुःसहविपद्गणमाप्तराज्यश्चंद्रांगदस्य सुतया सह साधु रेमे

ఇలా, ఆ పూర్వజన్మలోనూ రాజపుత్రుడు త్రిలోకమంతటా మహిమ పొందిన శివయోగుల పూజను నిర్వహించాడు. దుఃసహ విపత్తుల సమూహాన్ని దాటి రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందిన తరువాత, చంద్రాంగదుని కుమార్తెతో కలిసి ధర్మముగా సుఖంగా నివసించాడు।