Adhyaya 10

Verse 1

सूत उवाच । विचित्रं शिवनिर्माणं विचित्र शिवचेष्टितम् । विचित्रं शिवमाहात्म्यं विचित्रं शिवभाषितम्

సూతుడు పలికెను—శివుని సృష్టి విచిత్రము, శివుని చేష్టలు విచిత్రము; శివుని మహాత్మ్యము విచిత్రము, శివుని వాక్యములు కూడ విచిత్రము।

Verse 2

विचित्रं शिवभक्तानां चरितं पापनाशनम् । स्वर्गापवर्गयोः सत्यं साधनं तद्ब्रवीम्यहम्

శివభక్తుల చరితము విచిత్రము; అది పాపనాశకము. స్వర్గమునకును అపవర్గమునకును అదే సత్యసాధనము—ఇదే నేను ప్రకటించుచున్నాను।

Verse 3

अवंतीविषये कश्चिद्ब्राह्मणो मंदराह्वयः । बभूव विषयारामः स्त्रीजितो धनसंग्रही

అవంతీ దేశంలో మందర అనే ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండెను. అతడు విషయభోగాలలో మునిగి, స్త్రీల వశమై, ధనసంచయంలోనే ఆసక్తుడయ్యెను.

Verse 4

संध्यास्नापरित्यक्तो गंधमाल्यांबरप्रियः । कुस्त्रीसक्तः कुमार्गस्थो यथा पूर्वमजामिलः

అతడు సంధ్యావందనం, స్నానం విడిచిపెట్టి, సుగంధాలు, పుష్పమాలలు, మంచి వస్త్రాలు ఇష్టపడెను. దుష్టస్త్రీలో ఆసక్తుడై కుపథంలో నిలిచెను—పూర్వకాల అజామిలునివలె.

Verse 5

स वेश्यां पिंगलां नाम रममाणो दिवानिशम् । तस्या एव गृहे नित्यमासीदविजितेंद्रियः

అతడు పింగలా అనే వేశ్యతో పగలు రాత్రి క్రీడించుచుండెను. ఇంద్రియజయం లేనివాడై, నిత్యం ఆమె ఇంటిలోనే నివసించెను.

Verse 6

कदाचित्सदने तस्यास्तस्मिन्निवसति द्विजे । ऋषभो नाम धर्मात्मा शिवयोगी समाययौ

ఒకసారి, ఆ ద్విజుడు ఆమె ఇంటిలో నివసించుచుండగా, ఋషభ అనే ధర్మాత్ముడైన శివయోగి అక్కడికి వచ్చెను.

Verse 7

तमागतमभिप्रेक्ष्य मत्वा स्वं पुण्यमूर्जितम् । सा वेश्या स च विप्रश्च पर्यपूजयतामुभौ

ఆయన రాకను చూచి, తమ పుణ్యం బలపడిందని భావించి, ఆ వేశ్యയും ఆ బ్రాహ్మణుడూ—ఇద్దరూ—ఆయనను భక్తితో పూజించి సత్కరించిరి.

Verse 8

तमारोप्य महापीठे कंबलांबरसंभृते । प्रक्षाल्य चरणौ भक्त्या तज्जलं दधतुः शिरः

కంబళము, వస్త్రములతో అలంకృతమైన మహాపీఠముపై ఆయనను ఆసీనుని చేసి, భక్తితో పాదములు ప్రక్షాళన చేసి ఆ జలమును శిరస్సుపై ధరించారు।

Verse 9

स्वागतार्घ्यनमस्कारैर्गंधपुष्पाक्षतादिभिः । उपचारैः समभ्यर्च्य भोजयामासतुर्मुदा

స్వాగతము, అర్ఘ్యము, నమస్కారములతో పాటు గంధము, పుష్పము, అక్షతములు మొదలైన ఉపచారాలతో సమ్యక్గా అర్చించి, ఆనందముతో ఆయనకు భోజనము పెట్టారు।

Verse 10

तं भुक्तवंतमाचांतं पर्यंके सुखसंस्तरे । उपवेश्य मुदा युक्तौ तांबूलं प्रत्ययच्छताम्

ఆయన భోజనం చేసి ఆచమనం చేసిన తరువాత, సౌఖ్యమైన పరుపుతో కూడిన పర్యంకముపై ఆనందంగా కూర్చోబెట్టి, తాంబూలమును సమర్పించారు।

Verse 11

पादसंवाहनं भक्त्या कुर्वंतौ दैवचो दितौ । कल्पयित्वा तु शुश्रूषां प्रीणयामासतुश्चिरम्

దైవప్రేరణచేత నడిపింపబడినట్లుగా, ఆ ఇద్దరూ భక్తితో పాదసంవాహనం చేస్తూ, శుశ్రూషను ఏర్పాటు చేసి ఆయనను దీర్ఘకాలం సంతోషపరిచారు।

Verse 12

एवं समर्चितस्ताभ्यां शिवयोगी महाद्युतिः । अतिवाह्य निशामेकां ययौ प्रातस्तदादृतः

ఇలా వారిద్దరి చేత సమ్యక్గా సత్కరింపబడిన మహాతేజస్సుగల శివయోగి అక్కడ ఒక రాత్రి గడిపి, ప్రాతఃకాలంలో గొప్ప ఆదరంతో బయలుదేరెను।

Verse 13

एवं काले गतप्राये स विप्रो निधनं गतः । सा च वेश्या मृता काले ययौ कर्मार्जितां गतिम्

ఇలా కాలం దాదాపు పూర్తయ్యేసరికి ఆ బ్రాహ్మణుడు మరణించాడు. తగిన కాలంలో ఆ వేశ్య కూడా మరణించి, ఇద్దరూ తమ తమ కర్మార్జిత గతిని పొందారు.

Verse 14

स विप्रः कर्मणा नीतो दशार्णधरणीपतेः । वज्रबाहुकुटुंबिन्याः सुमत्या गर्भमास्थितः

కర్మవశాత్తు ఆ బ్రాహ్మణుడు దశార్ణ దేశాధిపతి రాజ్యానికి నడిపింపబడి, వజ్రబాహు రాజు అంతఃపురంలోని ప్రధాన రాణి సుమతీ గర్భంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 15

तां ज्येष्ठपत्नीं नृपतेर्गर्भसंपदमाश्रिताम् । अवेक्ष्य तस्यै गरलं सपत्न्यश्छद्मना ददुः

రాజు జ్యేష్ఠ రాణి గర్భసంపదతో వికసిస్తున్నదని చూసి, సపత్నులు ఈర్ష్యతో మోసపూర్వకంగా ఆమెకు విషం ఇచ్చారు.

Verse 16

सा भुक्त्वा गरलं घोरं न मृता दैवयोगतः । क्लेशमेव परं प्राप मरणादतिदुःसहम्

ఆమె భయంకరమైన విషాన్ని తిన్నప్పటికీ దైవయోగవశాత్తు మరణించలేదు; బదులుగా మరణానికన్నా ఎక్కువగా అసహ్యమైన పరమ వేదనను పొందింది.

Verse 17

अथ काले समायाते पुत्रमे कमजीजनत् । क्लेशेन महता साध्वी पीडिता वरवर्णिनी

తర్వాత కాలం వచ్చినప్పుడు, ఉత్తమ వర్ణముగల ఆ సాధ్వి మహా వేదనతో బాధపడుతూ కూడా ఒకే కుమారుని ప్రసవించింది.

Verse 18

स निर्दशो राजपुत्रः स्पृष्टपूर्वो गरेण यत् । तेनावाप महाक्लेशं क्रंदमानो दिवानिशम्

గర్భంలోనే విషస్పర్శం కలగడంతో ఆ నిర్దోష రాజకుమారుడు మహాక్లేశంలో పడి, దివానిశలు నిరంతరం విలపించెను।

Verse 19

तस्य बालस्य माता च सर्वांगव्रणपीडिता । बभूवतुरतिक्लिष्टौ गरयोगप्रभावतः

ఆ బాలుని తల్లియూ సర్వాంగ వ్రణాలతో బాధపడెను; విషయోగ ప్రభావంతో తల్లి-కొడుకులు ఇద్దరూ అత్యంత క్లిష్టులయ్యిరి।

Verse 20

तौ राज्ञा च समानीतौ वैद्यैश्च कृतभेषजौ । न स्वास्थ्यमापतुर्यत्नैरनेकैर्योजितैरपि

రాజు వారిని రప్పించి వైద్యులు ఔషధాలు ప్రయోగించిరి; అయినా అనేక చికిత్సలు, ప్రయత్నాలు చేసినప్పటికీ ఇద్దరికీ ఆరోగ్యం కలగలేదు.

Verse 21

न रात्रौ लभते निद्रां सा राज्ञी विपुलव्यथा । स्वपुत्रस्य च दुःखेन दुःखिता नितरां कृशा

అత్యధిక వ్యథతో బాధపడిన రాణి రాత్రి నిద్ర పొందలేకపోయెను; కుమారుని దుఃఖంతో దుఃఖితయై ఆమె అత్యంత కృశురాలైంది.

Verse 22

नीत्वैवं कतिचिन्मासान्स राजा मातृपुत्रकौ । जीवंतौ च मृतप्रायौ विलोक्यात्मन्यचिंतयत्

ఇలా కొన్ని నెలలు గడిచిన తరువాత రాజు తల్లి-కొడుకులను జీవించి ఉన్నప్పటికీ మృతప్రాయులుగా చూచి, అంతరంగంలో ఆతురచింతన చేసెను।

Verse 23

एतौ मे गृहिणीपुत्रौ निरयादागताविह । अश्रांतरोगौ क्रंदंतौ निद्राभंगविधायिनौ

ఇవి నా భార్యకు పుట్టిన ఈ ఇద్దరు కుమారులు; నరకం నుండి ఇక్కడికి వచ్చారు. ఆగని రోగాలతో బాధపడుతూ విలపిస్తూ నా నిద్రను పదేపదే భంగం చేస్తున్నారు।

Verse 24

अत्रोपायं करिष्यामि पापयोर्ध्रुवमेतयोः । मर्तुं वा जीवितुं वापि न क्षमौ पापभोगिनौ

ఇక్కడ నేను ఈ ఇద్దరు పాపుల విషయమై నిశ్చయంగా ఒక ఉపాయం చేస్తాను. పాపఫలాన్ని అనుభవిస్తున్న వీరు మరణించటానికీ, జీవించటానికీ అర్హులు కారు.

Verse 25

इत्थं विनिश्चित्य च भूमिपालः सक्तः सपत्नीषु तदात्मजेषु । आहूय सूतं निजदारपुत्रौ निर्वापयामास रथेन दूरम्

ఇలా నిర్ణయించుకొని, సహపత్నులు మరియు వారి కుమారులపై మమకారంతో ఉన్న రాజు సూతుణ్ణి పిలిపించి, తన భార్యను తన కుమారునితో కలిసి రథంలో దూరంగా తీసుకెళ్లి వదిలివేయించాడు।

Verse 26

तौ सूतेन परित्यक्तौ कुत्रचिद्विजने वने । अवापतुः परां पीडां क्षुत्तृड्भ्यां भृशविह्वलौ

సూతుడు వారిని ఎక్కడో నిర్జన అరణ్యంలో వదిలివెళ్లగా, ఆకలి దాహాలతో తీవ్రంగా వ్యాకులమై వారు పరమ పీడను అనుభవించారు।

Verse 27

सोद्वहंती निजं बालं निपतंती पदे पदे । निःश्वसंती निजं कर्म निंदंती चकिता भृशम्

తన బిడ్డను మోస్తూ ఆమె అడుగడుగునా కూలిపోతూ, నిట్టూర్పులు విడుస్తూ, తన కర్మను నిందిస్తూ, తీవ్రమైన భయంతో వణికింది।

Verse 28

क्वचित्कंटकभिन्नांगी मुक्तकेशी भयातुरा । क्वचिद्व्याघ्रस्वनैर्भीता क्वचिद्व्यालैरनुद्रुता

కొన్నిసార్లు ముళ్లతో ఆమె అవయవాలు చీలిపోయి, భయంతో జుట్టు విరిగిపడి అల్లకల్లోలమైంది; కొన్నిసార్లు పులుల గర్జనలకు భీతిచెంది, కొన్నిసార్లు సర్పాలు మరియు క్రూర వన్యజీవులు ఆమెను తరిమాయి।

Verse 29

भर्त्स्यमाना पिशाचैश्च वेतालैर्ब्रह्मराक्षसैः । महागुल्मेषु धावंती भिन्नपादा क्षुराश्मभिः

పిశాచాలు, వేతాళాలు, బ్రహ్మరాక్షసాలు ఆమెను భర్త్సించి వేధించగా, ఆమె ఘనమైన పొదల్లో పరుగెత్తింది; కత్తిలాంటి పదునైన రాళ్లతో ఆమె పాదాలు చీలి గాయపడ్డాయి।

Verse 30

सैवं घोरे महारण्ये भ्रमंती नृपगे हिनी । दैवात्प्राप्ता वणिङ्मार्गं गोवाजिनरसेवितम्

ఇలా భయంకరమైన మహారణ్యంలో తిరుగుతూ ఉన్న రాజపత్ని, దైవవశాత్తు గోవులు, గుర్రాలు, మనుష్యులు సంచరించే వ్యాపారుల మార్గాన్ని చేరింది।

Verse 31

गच्छंती तेन मार्गेण सुदूरमतियत्नतः । ददर्श वैश्यनगरं वहुस्त्रीनरसेवितम्

ఆ మార్గంలో ఎంతో శ్రమించి చాలా దూరం సాగుతూ, అనేక స్త్రీపురుషులతో కిటకిటలాడే ఒక వైశ్యనగరాన్ని ఆమె చూచింది।

Verse 32

तस्य गोप्ता महावैश्यो नगरस्य महाजनः । अस्ति पद्माकरो नाम राजराज इवापरः

ఆ నగరానికి రక్షకుడు ఒక మహావైశ్యుడు, పట్టణపు ప్రధాన మహాజనుడు—పద్మాకరుడు అనే పేరుతో, మరొక రాజాధిరాజుని వలె ఉన్నాడు।

Verse 33

तस्य वैश्यपतेः काचिद्गृहदासी नृपांगनाम् । आयांती दूरतो दृष्ट्वा तदंतिकमुपाययौ

ఆ వైశ్యపతికి చెందిన ఒక గృహదాసి దూరం నుంచే రాజపత్నిని వస్తూ చూచి, వేగంగా ఎదురెళ్లి ఆమెను సమీపానికి తీసుకొచ్చింది.

Verse 34

सा दासी नृपतेः कांतां सपुत्रां भृशपीडिताम् । स्वयं विदितवृत्तांता स्वामिने प्रत्यदर्शयत्

ఆ దాసి సమస్త వృత్తాంతం తెలిసినదై, తీవ్రంగా బాధపడుతున్న రాజకాంతను ఆమె కుమారునితో కలిసి తన స్వామి ఎదుట ప్రవేశపెట్టింది.

Verse 35

स तां दृष्ट्वा विशां नाथो रुजार्त्तां क्लिष्टपुत्रकाम् । नीत्वा रहसि सुव्यक्तं तद्वृत्तांतमपृच्छत

ఆమెను చూసిన వైశ్యనాథుడు ఆమెను వేదనతో బాధపడుతూ, కుమారుని చింతతో కలతచెందినదిగా గమనించి, ఆమెను ఏకాంతానికి తీసుకెళ్లి స్పష్టంగా సమస్త వృత్తాంతాన్ని అడిగాడు.

Verse 36

तया निवेदिताशेषवृत्तांतः स वणिक्पतिः । अहोकष्टमिति ज्ञात्वा निशश्वास मुहुर्मुहुः

ఆమె సమస్త వృత్తాంతాన్ని నివేదించిన తరువాత, ఆ వణిక్‌పతి అది గ్రహించి ‘అహో, ఎంత కష్టం!’ అని పలుకుతూ మళ్లీ మళ్లీ నిట్టూర్చాడు.

Verse 37

तामंतिके स्वगेहस्य संनिवेश्य रहोगृहे । वासोन्नपानशयनैर्मातृसाम्यमपूजयत्

ఆమెను తన ఇంటి సమీపంలోని రహస్య గదిలో నివసింపజేసి, వస్త్రం, అన్నం, పానీయం, శయనసౌఖ్యాలు సమకూర్చి, తల్లిసమానంగా గౌరవించి సేవించాడు.

Verse 38

तस्मिन्गृहे नृपवधूर्निवसंती सुरक्षिता । व्रणयक्ष्मादिरोगाणां न शांतिं प्रत्यपद्यत

ఆ ఇంటిలో సురక్షితంగా నివసించినప్పటికీ రాజవధూకు వ్రణం, యక్ష్మా మొదలైన రోగాల నుండి శాంతి లభించలేదు; అవి తగ్గలేదు।

Verse 39

ततो दिनैः कतिपयैः स बालो व्रणपीडितः । विलंघितभिषक्सत्त्वो ममार च विधेर्वशात्

తర్వాత కొన్ని రోజులకే ఆ బాలుడు వ్రణవేదనతో బాధపడుతూ, వైద్యుల ప్రయత్నాలు మరియు సామర్థ్యం ఉన్నప్పటికీ, విధి వశమై మరణించాడు।

Verse 40

मृते स्वतनये राज्ञी शोकेन महतावृता । मूर्च्छिता चापतद्भूमौ गजभग्नेव वल्लरी

తన కుమారుడు మరణించగానే రాణి మహాశోకంతో కమ్మబడింది; ఆమె మూర్ఛించి నేలపై పడిపోయింది, ఏనుగు విరిచిన తీగలాగా।

Verse 41

दैवात्संज्ञामवाप्याथ वाष्पक्लिन्नपयोधरा । सांत्विताऽपि वणिक्स्त्रीभिर्विललाप सुदुःखिता

దైవవశాత్తు ఆమెకు మళ్లీ స్పృహ వచ్చింది; కన్నీళ్లతో ఆమె స్తనాలు తడిసిపోయాయి. వ్యాపారి స్త్రీలు ఓదార్చినా ఆమె తీవ్ర దుఃఖంతో విలపించింది।

Verse 42

हा ताततात हा पुत्र हा मम प्राणरक्षक । हा राजकुलपूर्णेन्दो हा ममानंदवर्धन

“హా తాతా, హా పుత్రా! హా నా ప్రాణరక్షకా! హా రాజకుల పూర్ణచంద్రా! హా నా ఆనందవర్ధకా!”

Verse 43

इमामनाथां कृपणां त्वत्प्राणां त्यक्तवबांधवाम् । मातरं ते परित्यज्य क्व यातोऽसि नृपात्मज

ఓ రాజకుమారా! నీ ప్రాణమే ప్రాణంగా ఉన్న, దయనీయంగా అనాథగా బంధువుల్లేకుండా మిగిలిన నీ తల్లిని విడిచి నీవు ఎక్కడికి వెళ్లితివి?

Verse 44

इत्येभिरुदितैर्वाक्यैः शोकचिंताविवर्धकैः । विलपंतीं मृतापत्यां को नु सांत्वयितुं क्षमः

ఇలాంటి శోకచింతలను పెంచే మాటలు పలుకుతూ, మృతసంతానాన్ని తలచి ఆమె విలపించింది; ఆమెను సాంత్వనపరచగలవాడు ఎవరు?

Verse 45

एतस्मिन्समये तस्या दुःखशोकचिकित्सकः । ऋषभः पूर्वमाख्यातः शिवयोगी समाययौ

అదే సమయంలో ఆమె దుఃఖశోకాలకు వైద్యుడైన, ముందే చెప్పబడిన శివయోగి ఋషభుడు అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 46

स योगी वैश्यनाथेन सार्घहस्तेन पूजितः । तस्याः सकाशमगमच्छोचन्त्या इदमब्रवीत्

ఆ యోగిని వైశ్యనాథుడు అంజలి హస్తాలతో పూజించాడు; తరువాత శోకిస్తున్న ఆమె దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా పలికాడు.

Verse 47

ऋषभ उवाच । अकस्मात्किमहो वत्से रोरवीषि विमूढधीः । को जातः कतमो लोके को मृतो वद सांप्रतम्

ఋషభుడు అన్నాడు—వత్సే! అకస్మాత్తుగా ఎందుకు ఇలా రోరువుగా ఏడుస్తున్నావు, నీ బుద్ధి ఎందుకు మోహితమైంది? ఈ లోకంలో ఎవరు పుట్టారు, ఎవరు మరణించారు—ఇప్పుడే చెప్పు.

Verse 48

अमी देहादयो भावास्तोयफेनसधर्मकाः । क्वचिद्भ्रांतिः क्वचिच्छांतिः स्थितिर्भवति वा पुनः

ఈ దేహాది భావములు జలఫేనమువలె—ఎప్పుడో కలత, ఎప్పుడో శాంతి; శాశ్వత స్థితి ఎక్కడ?

Verse 49

अतोऽस्मिन्फेनसदृशे देहे पञ्चत्वमागते । शोकस्यानवकाशत्वान्न शोचंति विपश्चितः

కాబట్టి ఈ ఫేనసదృశ దేహము పంచభూతములలో లీనమైతే శోకానికి అవకాశమే లేదు; అందుచేత జ్ఞానులు శోకించరు.

Verse 50

गुणैर्भूतानि सृज्यंते भ्राम्यंते निजकर्मभिः । कालेनाथ विकृष्यंते वासनायां च शेरते

గుణములచేత జీవులు సృష్టింపబడుతారు, తమ కర్మలచేత సంచరిస్తారు; తరువాత కాలము వారిని లాగి తీసుకుపోతుంది, వారు వాసనలలో బంధింపబడి ఉంటారు.

Verse 51

माययोत्पत्तिमायांति गुणाः सत्त्वादयस्त्रयः । तैरेव देहा जायंते जातास्तल्लक्षणाश्रयाः

మాయచేత సత్త్వాది త్రిగుణములు ఉద్భవిస్తాయి; వాటివలననే దేహములు జన్మిస్తాయి, జన్మించినవారు ఆ గుణలక్షణములను ఆశ్రయిస్తారు.

Verse 52

देवत्वं यानि सत्त्वेन रजसा च मनुष्यताम् । तिर्यक्त्वं तमसा जंतुर्वासनानुगतोवशः

సత్త్వముచేత దేవత్వము లభిస్తుంది, రజసుచేత మనుష్యత్వము; తమసుచేత జీవుడు తిర్యగ్యోనిలో పడతాడు—వాసనల అనుసరణలో అసహాయుడై.

Verse 53

संसारे वर्तमानेस्मिञ्जंतुः कर्मानुबन्धनात् । दुर्विभाव्यां गतिं याति सुखदुःखमयीं मुहुः

ఈ సంసారంలో సంచరించే జీవుడు స్వకర్మబంధనముచేత మళ్లీ మళ్లీ దుర్విచార్యమైన గతిని పొందుతాడు; అది సుఖదుఃఖమయమైనది.

Verse 54

अपि कल्पायुषां तेषां देवानां तु विपर्ययः । अनेकामयबद्धानां का कथा नरदेहिनाम्

కల్పాయుష్కులైన దేవతలకైనా విపర్యయం, పతనం కలుగుతుంది; మరి అనేక రోగబంధనంలో ఉన్న నరదేహుల సంగతి ఏమని చెప్పాలి!

Verse 55

केचिद्वदंति देहस्य कालमेव हि कारणम् । कर्म केचिद्गुणान्केचिद्देहः साधारणो ह्ययम्

కొంతమంది దేహానికి కారణం కాలమే అంటారు; కొంతమంది కర్మను, మరికొందరు గుణాలను అంటారు—కాని ఈ దేహం ఇవన్నిటి సామాన్య ఫలితం.

Verse 56

कालकर्मगुणाधानं पञ्चात्मकमिदं वपुः । जातं दृष्ट्वा न हृष्यंति न शोचंति मृतं बुधाः

కాలం, కర్మం, గుణాల ఆధారంగా ఏర్పడిన ఈ శరీరం పంచాత్మకము; అందుచేత బుధులు జన్మను చూసి ఆనందించరు, మరణాన్ని చూసి శోకించరు.

Verse 57

अव्यक्ते जायते जंतुरव्यक्ते च प्रलीयते । मध्ये व्यक्तवदाभाति जलबुद्बुदसन्निभः

జీవుడు అవ్యక్తం నుండి జన్మించి అవ్యక్తంలోనే లయమవుతాడు; మధ్యలో మాత్రం వ్యక్తమైనట్టుగా కనిపిస్తాడు—నీటి బుడగవలె.

Verse 58

यदा गर्भगतो देही विनाशः कल्पितस्तदा । दैवाज्जीवति वा जातो म्रियते सहसैव वा

దేహధారి గర్భస్థుడై ఉన్నప్పుడు వినాశం అనుకున్నా, దైవవశాత్తు అతడు జీవించవచ్చు; లేదా జన్మించిన వెంటనే కూడా అకస్మాత్తుగా మరణించవచ్చు.

Verse 59

गर्भस्था एव नश्यंति जातमात्रास्तथा परे । क्वचिद्युवानो नश्यंति म्रियंते केपि वार्धके

కొంతమంది గర్భస్థులుగానే నశిస్తారు, మరికొందరు పుట్టిన వెంటనే; కొందరు యౌవనంలో నశిస్తారు, మరికొందరు వృద్ధాప్యంలోనే మరణిస్తారు.

Verse 60

यादृशं प्राक्तनं कर्म तादृशं विंदते वपुः । भुंक्ते तदनुरूपाणि सुखदुःखानि वै ह्यसौ

ఎలాంటి పూర్వకర్మ ఉంటే అలాంటి దేహమే లభిస్తుంది; దానికి అనుగుణంగా అతడు నిశ్చయంగా సుఖదుఃఖాలను అనుభవిస్తాడు.

Verse 61

मायानुभावेरितयोः पित्रोः सुरतसंभ्रमात् । देह उत्पद्यते कोपि पुंयोषित्क्लीबलक्षणः

మాయాబలంతో ప్రేరితమైన తల్లిదండ్రుల సురత-సంభ్రమం వల్ల ఒక దేహం ఉత్పన్నమవుతుంది; అందులో పురుష, స్త్రీ లేదా నపుంసక లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.

Verse 62

आयुः सुखं च दुःख च पुण्यं पापं श्रुतं धनम् । ललाटे लिखितं धात्रा वहञ्जंतुः प्रजायते

ఆయుష్షు, సుఖం-దుఃఖం, పుణ్యం-పాపం, విద్య-ధనం—ధాత లలాటంపై వ్రాసినదాన్ని మోసుకుంటూ జీవుడు జన్మిస్తాడు.

Verse 63

कर्मणामविलंघ्यत्वात्कालस्याप्यनतिक्रमात् । अनित्यत्वाच्च भावानां न शोकं कर्तुमर्हसि

కర్మఫలాన్ని అతిక్రమించలేము, కాలాన్నీ దాటలేము; సమస్త భావాలు అనిత్యమైనవి—కాబట్టి నీవు శోకించకూడదు।

Verse 64

क्व स्वप्ने नियतं स्थैर्यमिंद्रजाले क्व सत्यता । क्व नित्यता शरन्मेघे क्व शश्वत्त्वं कलेवरे

స్వప్నంలో ఎక్కడ స్థిరత్వం నిశ్చితం? ఇంద్రజాలంలో ఎక్కడ సత్యం? శరదృతు మేఘంలో ఎక్కడ నిత్యత? శరీరంలో ఎక్కడ శాశ్వతత్వం?

Verse 65

तव जन्मान्यतीतानि शतकोट्ययुतानि च । अजानंत्याः परं तत्त्वं संप्राप्तोऽयं महाश्रमः

నీకు శతకోటి అయుతాలెన్నో జన్మలు గడిచిపోయాయి; పరమతత్త్వాన్ని తెలియకపోవడం వల్లనే ఈ మహాశ్రమం/క్లేశం నీకు కలిగింది।

Verse 66

कस्यकस्यासि तनया जननी कस्यकस्य वा । कस्यकस्यासि गृहिणी भवकोटिषु वर्त्तिनी

కోట్ల జన్మల్లో సంచరించిన నీవు—ఎవరి కుమార్తెవయ్యావు? ఎవరి తల్లివయ్యావు? ఎవరి గృహిణి (భార్య)వయ్యావు?

Verse 67

पञ्चभूतात्मको देहस्त्वगसृङ्मांसबन्धनः । मेदोमज्जास्थिनिचितो विण्मूत्रश्लेष्मभाजनम्

ఈ దేహం పంచభూతమయమైనది; చర్మం, రక్తం, మాంసంతో బంధించబడినది; మేదస్సు, మజ్జ, ఎముకలతో నిండినది; మలం, మూత్రం, శ్లేష్మానికి పాత్ర.

Verse 68

शरीरांतरमप्येतन्निजदेहोद्भवं मलम् । मत्त्वा स्वतनयं मूढे मा शोकं कर्तुमर्हसि

ఈ ‘ఇతర శరీరం’ కూడా తన దేహం నుంచే పుట్టిన మలమే. దీనిని తన కుమారుడని భావించి, ఓ మోహితుడా, శోకించుట నీకు తగదు.

Verse 69

यदि नाम जनः कश्चिन्मृत्युं तरति यत्नतः । कथं तर्हि विपद्येरन्सर्वे पूर्वे विपश्चितः

యత్నమాత్రంతో ఎవడైనా మరణాన్ని దాటగలిగితే, పూర్వకాలంలోని సమస్త జ్ఞానులు ఎలా నశించేవారు?

Verse 70

तपसा विद्यया बुद्ध्या मन्त्रौषधिरसायनैः । अतियाति परं मृत्युं न कश्चिदपि पंडितः

తపస్సు, విద్య, బుద్ధి, మంత్రాలు, ఔషధాలు లేదా రసాయనాలు—ఇవేవీ ఉపయోగించినా ఏ పండితుడూ మరణాన్ని అతిక్రమించలేడు.

Verse 71

एकस्याद्य मृतिर्जंतोः श्वश्चान्यस्य वरानने । तस्मादनित्यावयवे न त्वं शोचितुमर्हसि

ఒక జీవికి మరణం ఈరోజు, మరొకదానికి రేపు, ఓ సుందరముఖీ. కాబట్టి ఈ అనిత్య అవయవాల శరీరంపై నీవు శోకించవలసినది కాదు.

Verse 72

नित्यं सन्निहितो मृत्युः किं सुखं वद देहिनाम् । व्याघ्रे पुरः स्थिते ग्रासः पशूनां किं नु रोचते

మరణం నిత్యం సమీపంలో ఉన్నప్పుడు, దేహధారులకు సుఖం ఏముంది—చెప్పు. ముందే పులి నిలిచినప్పుడు పశువులకు ముద్ద ఎలా రుచిస్తుంది?

Verse 73

अतो जन्मजरां जेतुं यदीच्छसि वरानने । शरणं व्रज सर्वेशं मृत्युंजयमुमापतिम्

కాబట్టి, ఓ సుందరముఖీ! జన్మమూ జరామూ జయించదలచితే, సర్వేశ్వరుడైన మృత్యుంజయుడు, ఉమాపతి శివుని శరణు వేడుము।

Verse 74

तावन्मृत्युभयं घोरं तावज्जन्मजराभयम् । यावन्नो याति शरणं देही शिवपदांबुजम्

దేహధారి శివుని పాదపద్మాల శరణు చేరనంతవరకు, ఘోరమైన మృత్యుభయం మరియు జన్మ-జరాభయం నిలిచి ఉంటాయి।

Verse 75

अनुभूयेह दुःखानि संसारे भृशदारुणे । मनो यदा वियुज्येत तदा ध्येयो महेश्वरः

అత్యంత దారుణమైన ఈ సంసారంలో దుఃఖాలను అనుభవించిన తరువాత, మనస్సు విరక్తమై విడిపోతే, అప్పుడు మహేశ్వరుని ధ్యానించవలెను।

Verse 76

मनसा पिबतः पुंसः शिवध्यानरसामृतम् । भूयस्तृष्णा न जायेत संसारविषयासवे

మనస్సుతో శివధ్యాన రసామృతాన్ని పానము చేసే పురుషునికి, సంసార విషయాల మత్తు కలిగించే ఆసవంపై మళ్లీ తృష్ణ కలగదు।

Verse 77

विमुक्तं सर्वसंगैश्च मनो वैराग्ययंत्रितम् । यदा शिवपदे मग्नं तदा नास्ति पुनर्भवः

మనస్సు సమస్త సంగాల నుండి విముక్తమై, వైరాగ్యంతో నియంత్రితమై, శివపదంలో లీనమైతే, అప్పుడు పునర్జన్మ ఉండదు।

Verse 78

तस्मादिदं मनो भद्रे शिवध्यानैकसाधनम् । शोकमोहसमाविष्टं मा कुरुष्व शिवं भज

కావున ఓ కల్యాణీ! శివధ్యానానికి ఏకైక సాధనమైన ఈ మనస్సును శోకమోహాలతో నింపకుము. శివుని భజించుము.

Verse 79

सूत उवाच । इत्थं सानुनयं राज्ञी बोधिता शिवयोगिना । प्रत्याचष्ट गुरोस्तस्य प्रणम्य चरणां बुजम्

సూతుడు పలికెను - ఆ శివయోగిచే ఈ విధంగా సానునయంగా బోధింపబడిన రాణి, తన గురువు పాదపద్మములకు నమస్కరించి బదులిచ్చెను.

Verse 80

राज्ञ्युवाच । भगवन्मृतपुत्रायास्त्यक्तायाः प्रियबन्धुभिः । महारोगातुराया मे का गतिर्मरणं विना

రాణి పలికెను - ఓ భగవంతుడా! మరణించిన పుత్రుడు కలదానను, ప్రియ బంధువులచే విడువబడినదానను, మరియు మహారోగ పీడితురాలనైన నాకు మరణం తప్ప వేరే గతి ఏమున్నది?

Verse 81

अतोऽहं मर्तुमिच्छामि सहैव शिशुनाऽमुना । कृतार्थाहं यदद्य त्वामपश्यं मरणोन्मुखी

కావున నేను ఈ శిశువుతో కూడ మరణించగోరుచున్నాను. మరణోన్ముఖినైననూ నేడు మిమ్ములను దర్శించుటచే నేను కృతార్థురాలనైతిని.

Verse 82

सूत उवाच । इति तस्या वचः श्रुत्वा शिवयोगी दयानिधिः । पूर्वोपकारं संस्मृत्य मृतस्यांतिकमाययौ

సూతుడు పలికెను - ఆమె మాటలను విని, దయానిధియైన ఆ శివయోగి పూర్వపు ఉపకారమును స్మరించుకొని ఆ మృతదేహము (బాలుని) సమీపమునకు వచ్చెను.

Verse 83

स तदा भस्म संगृह्य शिवमन्त्राभिमंत्रितम् । विदीर्णे तन्मुखे क्षिप्त्वा मृतं प्राणैरयोजयत्

అప్పుడు అతడు శివమంత్రాలతో అభిమంత్రితమైన పవిత్ర భస్మాన్ని సేకరించి, తెరచిన ఆ బాలుని నోటిలో వేసి, మృతదేహాన్ని మళ్లీ ప్రాణాలతో యోగం చేశాడు।

Verse 84

स बालः संगतः प्राणैः शनैरुन्मील्य लोचने । प्राप्तपूर्वेन्द्रियबलो रुरोद स्तन्यकांक्षया

ఆ బాలుడు ప్రాణాలతో మళ్లీ కలసి, నెమ్మదిగా కళ్లను తెరిచాడు; ఇంద్రియబలం మునుపటిలా పొందగానే పాల కోసం ఆకాంక్షతో ఏడ్చాడు।

Verse 85

मृतस्य पुनरुत्थानं वीक्ष्य बालस्य विस्मिताः । जना मुमुदिरे सर्वे नगरेषु पुरोगमाः

మృతుడైన బాలుడు మళ్లీ లేచినదాన్ని చూసి అందరూ ఆశ్చర్యపడ్డారు; పట్టణాలన్నిటిలోని ప్రముఖులు ప్రత్యేకంగా ఆనందంతో ఉల్లసించారు।

Verse 86

अथानंदभरा राज्ञी विह्वलोन्मत्तलोचना । जग्राह तनयं शीघ्रं बाष्पव्याकुललोचना

అప్పుడు ఆనందంతో నిండిన రాణి, భావావేశంతో చలించిపోయిన ఉన్మత్త నేత్రాలతో, కన్నీళ్లతో మసకబారిన చూపుతో, వెంటనే తన కుమారుణ్ని పట్టుకుంది।

Verse 87

उपगुह्य तदा तन्वी परमानंदनिर्वृता । न वेदात्मानमन्यं वा सुषुप्तेव परिश्रमात्

అప్పుడు సన్నని దేహముగల రాణి అతడిని ఆలింగనం చేసి పరమానందంతో తృప్తి పొందింది; శ్రమవల్ల నిద్రించినవారిలా ఆమెకు తనమీద గానీ ఇతరదానిమీద గానీ జ్ఞానం లేకపోయింది।

Verse 88

पुनश्च ऋषभो योगी तयोर्मातृकुमारयोः । विषव्रणयुतं देहं भस्मनैव परामृशत्

మళ్లీ యోగి ఋషభుడు తల్లి మరియు బాలుని విషవ్రణాలతో కూడిన దేహాలను అదే భస్మంతో స్పర్శించాడు।

Verse 89

तौ च तद्भस्मना स्पृष्टौ प्राप्तदिव्यकलेवरौ । देवानां सदृशं रूपं दधतुः कांतिभूषितम्

ఆ భస్మస్పర్శతో వారు ఇద్దరూ దివ్యకలేవరాలను పొందారు; దేవతల వంటి, కాంతితో అలంకరిత రూపాన్ని ధరించారు।

Verse 90

संप्राप्ते त्रिदिवैश्वर्ये यत्सुखं पुण्यकर्मणाम् । तस्माच्छतगुणं प्राप सा राज्ञी सुखमुत्तमम्

త్రిదివైశ్వర్యం పొందిన పుణ్యకర్ముల సుఖం ఎంతయో, దానికంటే శతగుణముగా ఆ రాణి పరమసుఖాన్ని పొందింది।

Verse 91

तां पादयोर्निपतितामृषभः प्रेमविह्वलः । उत्थाप्याश्वासयामास दुःखैर्मुक्तामुवाच ह

ఆమె ఆయన పాదాల వద్ద పడిపోగానే, ప్రేమతో కలవరపడిన ఋషభుడు ఆమెను లేపి ఓదార్చాడు; దుఃఖముక్తురాలైన ఆమెను అప్పుడు పలికాడు।

Verse 92

अयि वत्से महाराज्ञि जीवत्वं शाश्वतीः समाः । यावज्जीवसि लोकेस्मिन्न तावत्प्राप्स्यसे जराम्

“ఓ వత్సే, మహారాణీ! నీవు శాశ్వత సంవత్సరాలు జీవించు. ఈ లోకంలో నీవు జీవించునంతకాలం నీకు జరా స్పర్శించదు.”

Verse 93

एष ते तनयः साध्वि भद्रायुरिति नामतः । ख्यातिं यास्यति लोकेषु निजं राज्यमवाप्स्यति

హే సాధ్వీ! ఇతడు నీ కుమారుడు; పేరుగా భద్రాయు. ఇతడు లోకాలలో కీర్తి పొందును, తన న్యాయ రాజ్యాన్ని మళ్లీ పొందును.

Verse 94

अस्य वैश्यस्य सदने तावत्तिष्ठ शुचिस्मिते । यावदेष कुमारस्ते प्राप्तविद्यो भविष्यति

హే శుచిస్మితే! ఈ వైశ్యుని ఇంటిలో అంతకాలం ఉండుము; నీ ఈ కుమారుడు విద్యలో సంపూర్ణంగా నిపుణుడయ్యే వరకు.

Verse 95

सूत उवाच । इति तामृषभो योगी तं च राजकुमारकम् । संजीव्य भस्मवीर्येण ययौ देशान्यथेप्सितान्

సూతుడు చెప్పెను—ఇట్లు చెప్పి యోగి ఋషభుడు పవిత్ర భస్మశక్తితో ఆ రాజకుమారుని పునర్జీవింపజేసి, తనకు ఇష్టమైన దేశాలకు వెళ్లెను.