Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल नर्मदादक्षिणे तटे । स्थापितं वासुकीशं तु समस्ताघौघनाशनम्

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | tato gacchenmahīpāla narmadādakṣiṇe taṭe | sthāpitaṃ vāsukīśaṃ tu samastāghaughanāśanam

Translation

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—హే మహీపాలా! తరువాత నర్మదా దక్షిణ తీరానికి వెళ్ళుము; అక్కడ స్థాపితమైన వాసుకీశుడు సమస్త పాపసమూహాన్ని నశింపజేస్తాడు।

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: the venerable Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (उपसर्ग/विशेषण-प्रातिपदिक) + मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nom.), एकवचन; कर्मधारय (श्रीमान् मार्कण्डेयः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Temporal/locative marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: देश/काल-निर्देशक-अव्यय (then/from there)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• महीपाल: O king
• महीपाल: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Voc.), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (महीपालः = महीपालकः)

• नर्मदा: of the Narmadā
• नर्मदा: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Gen.), एकवचन

• दक्षिणे: southern
• दक्षिणे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Loc.), एकवचन; विशेषणम् (to तटे)

• तटे: on the bank
• तटे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Loc.), एकवचन

• स्थापितम्: established
• स्थापितम्: Karma (Object described/कर्म)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे

• वासुकीशम्: Vāsukīśa (Lord of Vāsuki)
• वासुकीशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वासुकि (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Acc.), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वासुकेः ईशः)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अवधारणार्थक-निपात (particle: but/indeed)

• समस्ताघौघनाशनम्: destroyer of the flood of all sins
• समस्ताघौघनाशनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समस्त (प्रातिपदिक) + अघ (प्रातिपदिक) + ओघ (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (समस्तानाम् अघानाम् ओघस्य नाशनम्) विशेषणम् (to वासुकीशम्)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vāsukīśa (on Narmadā’s southern bank)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Mahīpāla (the king addressed)

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya instructs a king; the scene shifts to the Narmadā’s south bank where a serpent-associated Śiva shrine ‘Vāsukīśa’ stands—liṅga adorned, nāga motifs, pilgrims arriving with water-pots; the river flows broad and calm.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Narmadā
• Vāsukīśa (Vāsukīśvara/Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage to Śiva’s enshrined forms on the Narmadā is presented as a potent means for dissolving accumulated sin.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vāsukīśa (Vāsukīśvara), located on the southern bank of the Narmadā river.

What ritualistic prescription is mentioned?

A tīrtha-visit (gacchet) to the shrine on the Narmadā’s southern bank; implied acts include darśana and worship.