Adhyaya 84

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । कैलासे पृच्छते भक्त्या षण्मुखाय शिवोदितम्

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—ఇక్కడనే నేను ఒక ప్రాచీన పవిత్ర ఇతిహాసాన్ని చెప్పుదును; కైలాసంలో భక్తితో షణ్ముఖుడు (స్కందుడు) అడిగినప్పుడు శివుడు పలికినది అది।

Verse 2

ईश्वर उवाच । पूर्वं त्रेतायुगे स्कन्द हतो रामेण रावणः । चतुर्दश तदा कोट्यो निहता ब्रह्मरक्षसाम्

ఈశ్వరుడు (శివుడు) పలికెను—ఓ స్కందా, పూర్వం త్రేతాయుగంలో రాముడు రావణుని వధించాడు; అప్పుడు పద్నాలుగు కోట్లు బ్రహ్మరాక్షసులు కూడా నశించారు।

Verse 3

हतेषु तेषु वै तत्र रक्षणाय दिवौकसाम् । महानन्दस्तदा जातस्त्रिषु लोकेषु पुत्रक

వారు అక్కడ నిహతులైనప్పుడు, దేవలోకవాసుల రక్షణార్థం, ఓ కుమారా, మూడు లోకాలలో మహానందం కలిగింది।

Verse 4

ततः सीतां समासाद्य समं वानरपुंगवैः । रामोऽप्ययोध्यामायातो भरतेन कृतोत्सवः । तस्मै समर्पयामास स राज्यं लक्ष्मणाग्रजः

తర్వాత సీతను తిరిగి పొందిన రాముడు, వానరశ్రేష్ఠులతో కలిసి అయోధ్యకు వచ్చెను; అక్కడ భరతుడు ఉత్సవం నిర్వహించాడు; లక్ష్మణుని అగ్రజుడైన రాముడు రాజ్యాన్ని భరతునికి అప్పగించాడు।

Verse 5

तस्मिन्प्रशासति ततो राज्यं निहतकण्टकम् । कृतकार्योऽथ हनुमान्कैलासमगात्पुरा

అతడు పాలిస్తున్నప్పుడు రాజ్యాన్ని కంటకరహితం (ఉపద్రవాలు, శత్రువులు లేని విధంగా) చేసి, కృతకార్యుడైన హనుమాన్ పూర్వమే కైలాసానికి వెళ్లెను।

Verse 6

ततो नन्दी प्रतीहारो रुद्रांशमपि तं कपिम् । न च संगमयामास रुद्रेणाघौघहारिणा

అప్పుడు ద్వారపాలకుడైన నంది—ఆ కపి రుద్రాంశుడైనప్పటికీ—పాపౌఘహారియైన రుద్రునితో అతనికి దర్శనం కలుగనీయలేదు।

Verse 7

तेन पृष्टस्तदा नन्दी किं मया पातकं कृतम् । येन रुद्रवपुः पुण्यं न पश्याम्यम्बिकान्वितम्

అతనిని ప్రశ్నించగా (ఇలా అన్నారు): “నందీ, నేను ఏ పాతకం చేశాను? అందువల్ల అంబికాసహితమైన పుణ్య రుద్రరూపాన్ని నేను దర్శించలేకపోతున్నాను.”

Verse 8

नन्द्युवाच । त्वयावतरणं चक्रे कपीन्द्रामरहेतुना । तथापि हि कृतं पापमुपभोगेन शाम्यति

నంది అన్నాడు: “హే కపీంద్రా! దేవకార్యార్థమే నీ అవతరణ జరిగింది. అయినా చేసిన పాపం భోగంతోనే శమిస్తుంది.”

Verse 9

हनुमानुवाच । किं मयाकारि तत्पापं नन्दिन्देवार्थकारिणा । राक्षसाश्च हता दुष्टा विप्रयज्ञाङ्गघातिनः

హనుమాన్ అన్నాడు: “హే నందీ! దేవార్థకార్యము చేసిన నేను ఏ పాపం చేశాను? దుష్ట రాక్షసులు హతమయ్యారు—వారు బ్రాహ్మణులను, యజ్ఞాంగాలను హింసించేవారు.”

Verse 10

ततस्तदालापकुतूहली हरो निजांशभाजं कपिमुग्रतेजसम् । उवाच द्वारान्तरदत्तदृष्टिः पुरःस्थितं प्रेक्ष्य कपीश्वरं पुनः

అప్పుడు ఆ సంభాషణపై కుతూహలంతో హరుడు (శివుడు) ద్వారాంతరమునుండి దృష్టి వేసి, తన అంసభాగాన్ని పొందిన ఉగ్రతేజస్సుగల కపీశ్వరుడు ముందర నిలిచినవాడని చూచి మళ్లీ పలికెను।

Verse 11

ईश्वर उवाच । गङ्गा गया कपे रेवा यमुना च सरस्वती । सर्वपापहरा नद्यस्तासु स्नानं समाचर

ఈశ్వరుడు (శివుడు) పలికెను—ఓ కపి! గంగా, గయా, రేవా, యమునా మరియు సరస్వతి—ఈ నదులు సర్వపాపహరాలు; వాటిలో స్నానం ఆచరించు।

Verse 12

नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् । सोमनाथसमीपस्थं तत्र त्वं गच्छ वानर

నర్మదా నదికి దక్షిణ తీరమున పరమశోభనమైన తీర్థం ఉంది; అది సోమనాథుని సమీపమున ఉంది. ఓ వానరా, నీవు అక్కడికి వెళ్లు।

Verse 13

तत्र स्नात्वा महापापं गमिष्यति ममाज्ञया । उत्पत्य वेगाद्धनुमाञ्छ्रीरेवादक्षिणे तटे

నా ఆజ్ఞచేత అక్కడ స్నానం చేసిన వెంటనే మహాపాపం తొలగిపోతుంది. అప్పుడు హనుమంతుడు వేగంగా ఎగిరి శ్రీరేవా (నర్మదా) దక్షిణ తీరానికి చేరెను।

Verse 14

जगाम सुमहानादस्तपश्चक्रे सुदुष्करम् । तस्य वै तप्यमानस्य रक्षोवधकृतं तमः

అతడు మహానాదం చేస్తూ వెళ్లి అత్యంత దుష్కరమైన తపస్సు ఆచరించెను. అతడు తపస్సు చేయుచుండగా రాక్షసవధముచేత కలిగిన తమస్సు శమించసాగెను।

Verse 15

विलीनं पार्थ कालेन कियतेशप्रसादतः । ततो देवैः समं देवस्तत्तीर्थमगमद्धरः

హే పార్థా! కొంతకాలంలో ఈశ్వర ప్రసాదంతో ఆ అంధకారం లయమైంది. ఆపై దేవులతో కలిసి దేవుడు హరుడు ఆ తీర్థానికి వెళ్లెను.

Verse 16

कपिमालिङ्गयामास वरं तस्मै प्रदत्तवान् । अद्यप्रभृति ते तीर्थं भविष्यति न संशयः

భగవంతుడు కపిని ఆలింగనం చేసి అతనికి వరమిచ్చెను—“ఈ రోజు నుంచే ఇది నీ తీర్థమగును; సందేహం లేదు.”

Verse 17

कपितीर्थं ततो जातं तस्थौ तत्र स्वयं हरः । हनूमन्तेश्वरो नाम्ना सर्वहत्याहरस्तदा

అప్పటినుంచి ‘కపితీర్థం’ ఉద్భవించింది; అక్కడ స్వయంగా హరుడు నిలిచెను. ‘హనూమంతేశ్వర’ అనే నామంతో ఆయన అప్పుడే సర్వహత్యాపాపహరుడయ్యెను.

Verse 18

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा भक्त्या लिङ्गं प्रपूजयेत् । सर्वपापानि नश्यन्ति हरस्य वचनं यथा

ఆ తీర్థంలో స్నానం చేసి భక్తితో శివలింగాన్ని పూజించువాడి సమస్త పాపాలు నశించును—ఇది హరుని వాక్యం.

Verse 19

तत्रास्थीनि विलीयन्ते पिण्डदानेऽक्षया गतिः । यत्किंचिद्दीयते तत्र तद्धि कोटिगुणं भवेत्

అక్కడ అస్తులు కూడా లయమవుతాయని చెబుతారు; పిండదానం చేస్తే పితృదేవతలకు అక్షయగతి లభిస్తుంది. అక్కడ ఇచ్చిన ఏ దానమైనా కోటిగుణ ఫలమగును.

Verse 20

हनुमानप्ययोध्यायां रामं द्रष्टुमथागमत् । चकार कुशलप्रश्नं स्वस्वरूपं न्यवेदयत्

హనుమానుడు కూడా అయోధ్యకు వచ్చి శ్రీరాముని దర్శించాడు. కుశలమంగళం అడిగి, తరువాత తన స్వరూపమును మరియు నిజ తత్త్వమును వెల్లడించాడు.

Verse 21

श्रीराम उवाच । कुर्वतो देवकार्यं ते मम कार्यं च कुर्वतः । ततोऽहमपि पापीयांस्तपस्तप्स्याम्यसंशयम्

శ్రీరాముడు పలికెను— “నీవు దేవకార్యమును, నా కార్యమును కూడా నిర్వర్తిస్తున్నప్పుడు, నేను మరింత పాపభారముతో ఉన్నట్టయ్యాను. అందువల్ల నేను నిశ్చయంగా తపస్సు చేస్తాను.”

Verse 22

तत्रैव दक्षिणे कूले रेवायाः पापहारिणि । चतुर्विंशतिवर्षाणि तपस्तेपेऽथ राघवः

అదే చోట, పాపహారిణి రేవా నది దక్షిణ తీరంలో రాఘవుడు ఇరవై నాలుగు సంవత్సరాలు తపస్సు చేశాడు.

Verse 23

ज्योतिष्मतीपुरीसंस्थः श्रीरेवास्नानमाचरन् । तस्य शुश्रूषणं चक्रे लक्ष्मणोऽपि तदाज्ञया

జ్యోతిష్మతీ పురిలో నివసిస్తూ ఆయన శ్రీరేవాలో నిత్యం శుభస్నానవిధిని ఆచరించాడు. ఆయన ఆజ్ఞతో లక్ష్మణుడూ సేవలో నిమగ్నుడయ్యాడు.

Verse 24

स्थापयामासतुर्लिङ्गे तौ तदा रामलक्ष्मणौ । प्रभावात्सत्यतपसो रेवातीरे महामती । निष्पापतां तदा वीरौ जग्मतू रामलक्ष्मणौ

అప్పుడు రామలక్ష్మణులు అక్కడ శివలింగాలను స్థాపించారు. ఓ మహామతీ, రేవా తీరంలో వారి సత్యతపస్సు ప్రభావంతో ఆ వీరులు పాపరహితత్వాన్ని పొందారు.

Verse 25

ततस्तदा देवपुरोगमो हरो गतो हि वै पुण्यमुनीश्वरैः सह । आगत्य तीर्थं च वरं ददौ तदा निजां कलां तत्र विमुच्य तीर्थे

అప్పుడు దేవగణాల ముందుగా నడిచిన హరుడు (శివుడు) పుణ్యమునీశ్వరులతో కలిసి అక్కడికి వచ్చెను. వచ్చి వరమిచ్చి, ఆ స్థలాన్ని శ్రేష్ఠ తీర్థంగా ప్రతిష్ఠించి, తన దివ్యకళలో ఒక భాగాన్ని ఆ తీర్థంలో నిక్షిప్తం చేసెను।

Verse 26

मुनिभिः सर्वतीर्थानां क्षिप्तं कुम्भोदकं भुवि । एकस्थं लिङ्गनामाथ कलाकुम्भस्तथाभवत्

మునులు సమస్త తీర్థాల నుండి సేకరించిన కుంభజలాన్ని భూమిపై చల్లిరి. ఆ ఒక్క స్థలంలో ‘కలాకుంభ’ అనే లింగం ప్రాదుర్భవించింది।

Verse 27

कुम्भेश्वर इति ख्यातस्तदा देवगणार्चितः । रामोऽपि पूजयामास तल्लिङ्गं देवसेविवतम्

అప్పుడు ఆ లింగం ‘కుంభేశ్వర’మని ప్రసిద్ధి పొందింది; దేవగణములచే ఆరాధింపబడింది. దేవులు నిత్యసేవించే ఆ లింగాన్ని రాముడును భక్తితో పూజించెను।

Verse 28

ततो वरं ददौ देवो रामकीर्त्यभिवृद्धये । चतुर्विंशतिमे वर्षे रामो निष्पापतां गतः

తదుపరి దేవుడు రాముని కీర్తి అభివృద్ధి కొరకు వరమిచ్చెను. ఇరవై నాలుగవ సంవత్సరంలో రాముడు నిష్పాపత్వాన్ని పొందెను।

Verse 29

यदा कन्यागतः पङ्गुर्गुरुणा सहितो भवेत् । तदेव देवयात्रेयमिति देवा जगुर्मुदा

పంగువు (బృహస్పతి) కన్యారాశిలో ప్రవేశించి గురుతో సహితుడై ఉన్నప్పుడు, అదే దేవయాత్రాకాలము—అని దేవులు ఆనందంగా పాడిరి।

Verse 30

यथा गोदावरीतीर्थे सर्वतीर्थफलं भवेत् । तथात्र रेवास्नानेन लिङ्गानां दर्शनैर्न्ःणाम्

గోదావరీ తీర్థంలో సమస్త తీర్థఫలం లభించినట్లే, ఇక్కడ కూడా రేవా (నర్మదా) స్నానం చేసి లింగదర్శనం చేయుటవలన జనులు అదే పుణ్యఫలాన్ని పొందుదురు।

Verse 31

करिष्यन्त्यत्र ये श्राद्धं पित्ःणां नर्मदातटे । कुम्भेश्वरसमीपस्थास्तत्फलं शृणु षण्मुख

ఇక్కడ నర్మదా తీరంలో కుంభేశ్వర సమీపంలో ఉండి పితృదేవతల శ్రాద్ధం చేయువారు పొందు ఫలాన్ని వినుము, ఓ షణ్ముఖా।

Verse 32

यावन्तो रोमकूपाः स्युः शरीरे सर्वदेहिनाम् । तावद्वर्षप्रमाणेन पित्ःणामक्षया गतिः

సర్వ జీవుల శరీరమందు ఎంతమంది రోమకూపాలు ఉన్నవో, అంత సంవత్సరాల పరిమాణమున పితృదేవతలకు అక్షయ గతి—అవినాశి లాభము—లభించును।

Verse 33

पृथिव्यां देवताः सर्वाः सर्वतीर्थानि यानि तु । लभन्ते तत्फलं मर्त्या लिङ्गत्रयविलोकनात्

భూమిపై ఉన్న సమస్త దేవతలూ, ఉన్న అన్ని తీర్థాలూ—వాటి సమస్త ఫలమును మానవులు కేవలం మూడు లింగాల దర్శనమాత్రముచేత పొందుదురు।

Verse 34

अपुत्रो लभते पुत्रं निर्धनो धनमाप्नुयात् । सरोगो मुच्यते रोगान्नात्र कार्या विचारणा

ఇక్కడ అపుత్రుడు పుత్రుని పొందును, నిర్ధనుడు ధనమును పొందును, రోగి రోగముల నుండి విముక్తుడగును—ఇందులో సందేహం అవసరం లేదు।

Verse 35

सिंहराशिं गते जीवे यत्स्याद्गोदावरीफलम् । तद्द्वादशगुणं स्कन्द कुम्भेश्वरसमीपतः

గురు సింహరాశిలో ప్రవేశించినప్పుడు గోదావరిలో కలిగే పుణ్యఫలం—ఓ స్కందా! కుంభేశ్వర సమీపంలో అదే పన్నెండు రెట్లు అవుతుంది।

Verse 36

ये जानन्ति न पश्यन्ति कुम्भशम्भुमुमापतिम् । नर्मदादक्षिणे कूले तेषां जन्म निरर्थकम्

ఉమాపతి కుంభశంభువును తెలిసికొని కూడా నర్మదా దక్షిణ తీరంలో ఆయన దర్శనం చేయనివారి జన్మ వ్యర్థమే।

Verse 37

यथा गोदावरीयात्रा कर्तव्या मुनिशासनात् । चतुर्विंशतिमे वर्षे तथेयं देवभाषितम्

మునుల ఆజ్ఞ ప్రకారం గోదావరీ యాత్ర చేయవలెనని ఎలా ఉందో, అలాగే దేవవాక్యంగా చెప్పబడిన ఈ ఆచారం ఇరవై నాలుగవ సంవత్సరంలో చేయవలెను।

Verse 38

यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावद्वै दिवि तारकः । तावत्तदक्षयं दानं रेवाकुम्भेश्वरान्तिके

చంద్రుడు సూర్యుడు ఉన్నంతకాలం, ఆకాశంలో నక్షత్రాలు ఉన్నంతకాలం, రేవా–కుంభేశ్వర సమీపంలో ఇచ్చిన దానం అక్షయమవుతుంది।

Verse 39

महादानानि देयानि तत्र लौकैर्विचक्षणैः । गोदानमत्र शंसन्ति सौवर्णं राजतं तथा

అక్కడ వివేకులు మహాదానాలు ఇవ్వవలెను। ఆ స్థలంలో ముఖ్యంగా గోదానం ప్రశంసించబడింది; అలాగే స్వర్ణం, రజతం దానమూ।

Verse 40

यस्याः स्मरणमात्रेण नश्यते पापसञ्चयः । स्नानेन किं पुनः स्कन्द ब्रह्महत्यां व्यपोहति

యస్యా (పవిత్ర రేవా దేవి) స్మరణమాత్రముతో పాపసంచయం నశించుచున్నది; హే స్కందా, ఆమె జలములో స్నానముచేత బ్రహ్మహత్యాపాపముకూడా నిశ్చయంగా తొలగిపోవును.

Verse 41

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा श्राद्धं कुर्याद्युधिष्ठिर । एकोत्तरं कुलशतमुद्धरेच्छिवशासनात्

హే యుధిష్ఠిరా! ఆ తీర్థములో స్నానము చేసి శ్రాద్ధము చేయువాడు, శివాజ్ఞ ప్రకారం తన వంశములో నూట ఒక తరములను उद्धరించును.

Verse 42

यानि कानि च तीर्थानि चासमुद्रसरांसि च । शिवलिङ्गार्चनस्येह कलां नार्हन्ति षोडशीम्

ఎన్ని తీర్థములైనను, ఎన్ని సరస్సులైనను, సముద్రమువరకు ఉన్న జలములైనను—ఇక్కడ శివలింగార్చనలో లభించు పుణ్యమునకు పదహారవ భాగమునకైనా సమానముకావు.

Verse 43

एवं देवा वरं दत्त्वा हरीश्वरपुरोगमाः । स्वस्थानमगमन् पूर्वं मुक्त्वा तन्नाम चोत्तमम्

ఇట్లు హరీశ్వరుని పురోగములైన దేవతలు వరమును ప్రసాదించి, ఆ తీర్థమునకు శ్రేష్ఠమైన నామమును ముందుగా ప్రకటించి, తరువాత తమ తమ స్థానములకు వెళ్లిరి.

Verse 44

तीर्थस्यास्य वरं दत्त्वा स रामो लक्ष्मणाग्रजः । अयोध्यां प्रविवेशासौ निष्पापो नर्मदाजलात्

ఈ తీర్థమునకు వరమును ప్రసాదించి, లక్ష్మణుని అగ్రజుడైన శ్రీరాముడు నర్మదాజల ప్రభావముచేత పాపరహితుడై అయోధ్యలో ప్రవేశించెను.

Verse 45

सौवर्णीं च ततः कृत्वा सीतां यज्ञं चकार सः । अनुमन्त्र्य मुनींल्लोकान्देवताश्च निजं कुलम्

అనంతరం అతడు స్వర్ణమయీ సీతను నిర్మించి యజ్ఞం నిర్వహించాడు; మునులను, ప్రజలను, దేవతలను మరియు తన కులవారిని విధివిధానంగా ఆహ్వానించాడు।

Verse 46

पुरा त्रेतायुगे जातं तत्तीर्थं स्कन्दनामकम् । नियमेन ततो लोकैः कर्तव्यं लिङ्गदर्शनम्

పూర్వం త్రేతాయుగంలో ‘స్కంద’ అనే పేరుగల ఆ తీర్థం ఉద్భవించింది. అందువల్ల ప్రజలు నియమంతో అక్కడ లింగదర్శనం చేయవలెను।

Verse 47

तावत्पापानि देहेषु महापातकजान्यपि । यावन्न प्रेक्षते जन्तुस्तत्तीर्थं देवसेवितम्

దేహధారులలో మహాపాతకజన్య పాపాలు కూడా, జీవుడు దేవసేవితమైన ఆ తీర్థాన్ని దర్శించేవరకు నిలిచి ఉంటాయి।

Verse 48

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । ज्योतिष्मतीपुरीसंस्थं ये द्रक्ष्यन्ति हरं परम्

వారు ధన్యులు, వారు మహాత్ములు; వారి జన్మ సార్థకం—జ్యోతిష్మతీపురిలో నివసించే పరమ హరుని దర్శించువారు।

Verse 49

तस्मान्मोहं परित्यज्य जनैर्गन्तव्यमादरात् । तीर्थाशेषफलावाप्त्यै तीर्थं कुम्भेश्वराह्वयम्

కాబట్టి మోహాన్ని విడిచి ప్రజలు భక్త్యాదరాలతో ‘కుంభేశ్వర’ అనే తీర్థానికి వెళ్లవలెను, తద్వారా సమస్త తీర్థఫలము సంపూర్ణంగా లభిస్తుంది।

Verse 50

मार्कण्डेय उवाच । श्रुत्वेति शम्भुवचसा स षडाननोऽथ नत्वा पितुः पदयुगाम्बुजमादरेण । सम्प्राप्य दक्षिणतटं गिरिशस्रवन्त्याः कीशाग्र्यरामकलशाख्यशिवान् ददर्श

మార్కండేయుడు పలికెను—శంభువు వచనములు విని షడాననుడు భక్తితో తండ్రి పద్మపాదములకు నమస్కరించాడు. అనంతరం గిరిశస్రవంతీ నది దక్షిణ తీరమునకు చేరి కీశాగ్ర్య, రామ, కలశ అనే శివులను దర్శించాడు।

Verse 84

। अध्याय

అధ్యాయము—ఇది అధ్యాయ సూచిక।