Adhyaya 29

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । कावेरीति च विख्याता त्रिषु लोकेषु सत्तम । माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तस्या मार्कण्ड तत्त्वतः

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—ఓ సత్తమా! కావేరీ అని ప్రసిద్ధమైన ఆ నది మూడు లోకాలలో ఖ్యాతిగాంచింది. ఓ మార్కండేయా! ఆమె మహాత్మ్యాన్ని తత్త్వంగా వినాలని నేను కోరుతున్నాను.

Verse 2

कीदृशं दर्शनं तस्याः फलं स्पर्शेऽथवा विभो । स्नाने जाप्येऽथवा दान उपवासे तथा मुने

హే విభో! ఆమెను కేవలం దర్శించుటవలన గాని, స్పర్శించుటవలన గాని ఎటువంటి పుణ్యఫలం కలుగును? హే మునీ! స్నానం, జపం, దానం మరియు ఉపవాసం వలన ఏ ఫలం సిద్ధించును?

Verse 3

कथयस्व महाभाग कावेरीसङ्गमे फलम् । धर्मः श्रुतोऽथ दृष्टो वा कथितो वा कृतोऽपि वा

హే మహాభాగ! కావేరీ సంగమంలో లభించే ఫలాన్ని చెప్పుము. ధర్మం కేవలం వినబడినదైనా, చూడబడినదైనా, చెప్పబడినదైనా, ఆచరించబడినదైనా—

Verse 4

अनुमोदितो वा विप्रेन्द्र पुनातीति श्रुतं मया । यथा धर्मप्रसङ्गे तु मुने धर्मोऽपि जायते

—లేదా కేవలం సమ్మతించినా; హే విప్రేంద్ర! అది కూడా పవిత్రం చేస్తుందని నేను విన్నాను. ఎందుకంటే హే మునీ! ధర్మప్రసంగంలో ధర్మమే హృదయంలో జన్మిస్తుంది.

Verse 5

स्वर्गश्च नरकश्चैव इत्येवं वैदिकी श्रुतिः

‘స్వర్గము మరియు నరకము’—ఇట్లు వైదిక శ్రుతి ప్రకటిస్తుంది.

Verse 6

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाभाग यत्पृष्टोऽहं त्वयाधुना । शृणुष्वैकमना भूत्वा कावेरीफलमुत्तमम्

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—సాధు, సాధు, హే మహాభాగ! నీవు ఇప్పుడు నన్ను అడిగినది శ్రేష్ఠమైన ప్రశ్న. ఏకాగ్రచిత్తుడై కావేరీ యొక్క ఉత్తమ ఫలాన్ని వినుము.

Verse 7

अस्ति यक्षो महासत्त्वः कुबेरोनाम विश्रुतः । सोऽपि तीर्थप्रभावेन राजन्यक्षाधिपोऽभवत्

కుబేరుడని ప్రసిద్ధుడైన మహాసత్త్వశాలి యక్షుడు ఉన్నాడు. ఓ రాజా, తీర్థప్రభావంతో అతడూ యక్షాధిపతిగా అయ్యాడు.

Verse 8

तच्छृणुष्व विधानेन भक्त्या परमया नृप । सिद्धिं प्राप्तो महाभाग कावेरीसङ्गमेन तु

కాబట్టి ఓ నృపా, పరమభక్తితో విధివిధానంగా వినుము. ఓ మహాభాగ, (కుబేరుడు) కావేరీ సంగమం ద్వారానే సిద్ధిని పొందెను.

Verse 9

कावेर्या नर्मदायास्तु सङ्गमे लोकविश्रुते । तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा कुबेरः सत्यविक्रमः

లోకప్రసిద్ధమైన కావేరీ–నర్మదా సంగమంలో సత్యవిక్రముడైన కుబేరుడు స్నానమాచరించి శుచిగా మారి (వ్రతానికి) సిద్ధమయ్యెను.

Verse 10

विधिवन्नियमं कृत्वा शास्त्रयुक्त्या नरोत्तम । आराधयन्महादेवमेकचित्तः सनातनम्

ఓ నరోత్తమా, విధివిధానంగా శాస్త్రోక్త నియమాలను ఆచరించి, ఏకాగ్రచిత్తంతో సనాతన మహాదేవుని ఆరాధించెను.

Verse 11

एकाहारो वसन्मासं तथा षष्ठाह्नकालिकः । पक्षोपवासी न्यवसत्कंचित्कालं नृपोत्तम

ఓ నృపోత్తమా, ఒక నెలపాటు ఏకాహారిగా ఉండెను; తరువాత ప్రతి ఆరవ రోజు మాత్రమే భోజనం చేసెను; ఇంకా కొంతకాలం పక్షోపవాసం ఆచరించెను.

Verse 12

मूलशाकफलैश्चान्यं कालं नयति बुद्धिमान् । किंचित्कालं वसंस्तत्र तीर्थे शैवालभोजनः

బుద్ధిమంతుడు మూలాలు, శాకాలు, ఫలాలతో మరికొంత కాలం గడిపెను. ఇంకా కొంతకాలం ఆ తీర్థంలో నివసిస్తూ శైవాలము (నీటి కై)నే ఆహారంగా చేసుకొని జీవించెను.

Verse 13

पराकेणानयत्कालं कृच्छ्रेणापि च मानद । चान्द्रायणेन चाप्यन्यमन्यं वाय्वम्बुभोजनः

హే మానదా! అతడు పరాక వ్రతంతో కాలం గడిపెను; కృచ్ఛ్ర తపస్సుతో కూడ. మరికొన్ని వేళల్లో చాంద్రాయణం ఆచరించి వాయువు, నీరే ఆహారంగా జీవించెను.

Verse 14

एवं तत्र नरश्रेष्ठ कामरागविवर्जितः । स्थितो वर्षशतं साग्रं कर्षयन्स्वं तथा वपुः

ఇలా, హే నరశ్రేష్ఠా! కామరాగములనుండి విముక్తుడై అతడు అక్కడ వంద సంవత్సరములు మించి నిలిచి, తపస్సుతో తన దేహాన్ని కృశింపజేసెను.

Verse 15

ततो वर्षशतस्यान्ते देवदेवो महेश्वरः । तुष्टस्तु परया भक्त्या तमुवाच हसन्निव

అప్పుడు ఆ వంద సంవత్సరముల అంతంలో దేవదేవుడు మహేశ్వరుడు అతని పరమభక్తితో తృప్తిచెంది, నవ్వినట్లుగా అతనితో పలికెను.

Verse 16

भोभो यक्ष महासत्त्व वरं वरय सुव्रत । परितुष्टोऽस्मि ते भक्त्या तव दास्ये यथेप्सितम्

“ఓ యక్షా! మహాసత్త్వుడా, సువ్రతుడా! వరం కోరుకొనుము. నీ భక్తితో నేను పరమసంతుష్టుడను; నీవు కోరినదంతా నేను ప్రసాదించెదను.”

Verse 17

यक्ष उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश उमया सह शङ्कर । अद्यप्रभृति सर्वेषां यक्षाणामधिपो भवे

యక్షుడు అన్నాడు—హే దేవేశా! ఉమాసహిత శంకరా! మీరు ప్రసన్నులైతే, ఈ దినం నుండే నన్ను సమస్త యక్షుల అధిపతిగా చేయండి।

Verse 18

अक्षयश्चाव्ययश्चैव तव भक्तिपुरःसरः । धर्मे मतिं च मे नित्यं ददस्व परमेश्वर

మీ భక్తి ముందుండగా నేను అక్షయుడను, అవ్యయుడను కావాలి. హే పరమేశ్వరా, నిత్యం ధర్మంలో నిలిచే మతిని నాకు ప్రసాదించండి।

Verse 19

ईश्वर उवाच । यत्त्वया प्रार्थितं सर्वं फलं धर्मस्य तत्तथा । इत्येवमुक्त्वा तं तत्र जगामादर्शनं हरः

ఈశ్వరుడు అన్నాడు—నీవు ప్రార్థించినదంతా ధర్మఫలముగా నిశ్చయంగా సిద్ధిస్తుంది. ఇలా చెప్పి హరుడు (శివుడు) అక్కడే అదృశ్యుడయ్యాడు।

Verse 20

सोऽपि स्नात्वा विधानेन संतर्प्य पितृदेवताः । आमन्त्रयित्वा तत्तीर्थं कृतार्थश्च गृहं ययौ

అతడూ విధివిధానంగా స్నానం చేసి, పితృదేవతలను తర్పణాలతో సంతృప్తిపరచి, ఆ తీర్థానికి నమస్కరించి వీడ్కోలు చెప్పి, కృతార్థుడై ఇంటికి వెళ్లాడు।

Verse 21

पूजितस्तत्र यक्षैस्तु सोऽभिषिक्तो विधानतः । चकार विपुलं तत्र राज्यमीप्सितमुत्तमम्

అక్కడ యక్షులు అతనిని పూజించి, విధివిధానంగా అభిషేకించారు; అతడు అక్కడే కోరుకున్న ఉత్తమమైన విస్తార రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు।

Verse 22

तत्र चान्ये सुराः सिद्धा यक्षगन्धर्वकिंनराः । गणाश्चाप्सरसां तत्र ऋषयश्च तथानघ

అక్కడ ఇతర దేవతలు, సిద్ధులు, యక్షులు, గంధర్వులు, కిన్నరులూ ఉన్నారు. అప్సరసల గణాలు మరియు ఋషులూ అక్కడే ఉన్నారు, ఓ నిర్దోషీ।

Verse 23

कावेरीसङ्गमं तेन सर्वपापहरं विदुः । स्वर्गाणामपि सर्वेषां द्वारमेतद्युधिष्ठिर

అందువల్ల కావేరీ సంగమం సర్వపాపహరమని ప్రసిద్ధి. ఓ యుధిష్ఠిరా, ఇది సమస్త స్వర్గాలకు కూడా ద్వారమే.

Verse 24

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । कावेरीसङ्गमे स्नात्वा यैर्दत्तं हि तिलोदकम्

వారు ధన్యులు, వారు మహాత్ములు; వారి జన్మ నిజంగా సఫలం—కావేరీ సంగమంలో స్నానం చేసి తిలోదకాన్ని దానం/తర్పణం చేసే వారు.

Verse 25

दश पूर्वे परे तात मातृतः पितृतस्तथा । पितरः पितामहास्तेन उद्धृता नरकार्णवात्

ఓ తాత, ఆ కర్మవల్ల మాతృపక్షంలోను పితృపక్షంలోను పది తరాలు ముందూ పది తరాలు తర్వాతూ—పితరులు, పితామహులు నరకసముద్రం నుండి उद्धరింపబడతారు.

Verse 26

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नायीत मानवः । अर्चयेदीश्वरं देवं यदीच्छेच्छाश्वतीं गतिम्

కాబట్టి మనిషి సమస్త ప్రయత్నంతో అక్కడ స్నానం చేయాలి; శాశ్వత గతి కోరితే ఈశ్వర దేవుని ఆరాధించాలి.

Verse 27

कावेरीसङ्गमे राजन्स्नानदानार्चनं नरैः । कृतं भक्त्या नरश्रेष्ठ अश्वमेधाधिकं फलम्

హే రాజా, కావేరీ సంగమంలో జనులు భక్తితో చేసిన స్నానం, దానం, ఆరాధన—హే నరశ్రేష్ఠా—అశ్వమేధ యాగఫలానికన్నా మించిన ఫలాన్ని ఇస్తుంది।

Verse 28

होमेन चाक्षयः स्वर्गो जपादायुर्विवर्धते । ध्यानतो नित्यमायाति पदं शिवकलात्मकम्

హోమం వలన అక్షయ స్వర్గం లభిస్తుంది, జపం వలన ఆయువు వృద్ధి చెందుతుంది; ధ్యానం వలన నిత్యం శివకలామయ పరమపదం పొందబడుతుంది।

Verse 29

। अध्याय

‘అధ్యాయ’—ఇది అధ్యాయ శీర్షికను సూచించే గుర్తు.

Verse 30

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । तस्य पुण्यफलं यद्वै तच्छृणुष्व नरोत्तम

హే నరాధిపా, ఆ తీర్థంలో ఎవడు ఉపవాసం (అనాశకం) చేస్తాడో, అతనికి కలిగే పుణ్యఫలాన్ని—హే నరోత్తమా—వినుము, అది నిశ్చయంగా మహత్తరమైనది।

Verse 31

गन्धर्वाप्सरःसंकीर्णे विमाने सूर्यसन्निभे । वीज्यमानो वरस्त्रीभिर्दैवतैः सह मोदते

సూర్యసమాన కాంతిగల, గంధర్వ-అప్సరసలతో నిండిన విమానంలో, శ్రేష్ఠ స్త్రీలు వీచగా సేవింపబడుతూ, అతడు దేవతలతో కలిసి ఆనందిస్తాడు.

Verse 32

षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च । क्रीडते रुद्रलोकस्थस्तदन्ते भुवि चागतः

అరవై వేల సంవత్సరాలు, మరల ఆరు వేల సంవత్సరాలు అతడు రుద్రలోకంలో క్రీడిస్తాడు; ఆ కాలాంతంలో మళ్లీ భూమికి వచ్చెదడు।

Verse 33

भोगवान्दानशीलश्च जायते पृथिवीपतिः । आधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

అతడు భోగసంపన్నుడై దానశీలుడై భూమికి అధిపతిగా జన్మిస్తాడు; ఆది-శోకముల నుండి విముక్తుడై నూరు శరదృతువులు జీవిస్తాడు।

Verse 34

एवं गुणगणाकीर्णा कावेरी सा सरिन्नृप । त्रिषु लोकेषु विख्याता नर्मदासङ्गमे सदा

ఇలా గుణగణాలతో నిండిన ఆ కావేరీ నది, ఓ రాజా, నర్మదా సంగమంలో సదా మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి పొందింది।

Verse 35

जितवाक्कायचित्ताश्च ध्येयध्यानरतास्तथा । कावेरीसङ्गमे तात तेऽपि मोक्षमवाप्नुयुः

వాక్కు, కాయం, చిత్తాన్ని జయించి ధ్యేయ-ధ్యానాలలో రమించే వారు కూడా, ఓ తాత, కావేరీ సంగమంలో మోక్షాన్ని పొందుతారు।

Verse 36

शृणु तेऽन्यत्प्रवक्ष्यामि आश्चर्यं नृपसत्तम । त्रिषु लोकेषु का त्वन्या दृश्यते सरिता समा

వినుము, ఓ నృపశ్రేష్ఠా, నేను నీకు మరొక ఆశ్చర్యాన్ని చెప్పుదును—మూడు లోకాలలో ఆమెకు సమానమైన మరొక నది ఎక్కడ కనిపిస్తుంది?

Verse 37

लब्धं यैर्नर्मदातोयं ये च कुर्युः प्रदक्षिणम् । ये पिबन्ति जलं तत्र ते पुण्या नात्र संशयः

నర్మదా జలాన్ని పొందినవారు, అక్కడ ప్రదక్షిణం చేసే వారు, ఆ స్థలంలోనే ఆ జలాన్ని పానము చేసే వారు—వారందరూ పుణ్యవంతులు; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 38

न तेषां सन्ततिच्छेदो दश जन्मानि पञ्च च । तेषां पापं विलीयेत हिमं सूर्योदये यथा

వారికి పదిహేను జన్మల వరకు సంతతి ఛేదం ఉండదు; వారి పాపం సూర్యోదయానికి మంచువలె కరిగిపోతుంది।

Verse 39

गङ्गायमुनसङ्गे वै यत्फलं लभते नरः । तत्फलं लभते मर्त्यः कावेरीस्नानमाचरन्

గంగా-యమున సంగమంలో మనిషి పొందే ఫలము ఏదో, కావేరీలో పవిత్ర స్నానం ఆచరించిన మానవుడికి అదే ఫలము లభిస్తుంది।

Verse 40

भौमे तु भूतजायोगे व्यतीपाते च संक्रमे । राहुसोमसमायोगे तदेवाष्टगुणं स्मृतम्

కానీ మంగళవారంలో, భూతజా-యోగం, వ్యతీపాతం, సంక్రాంతి, అలాగే రాహు-చంద్ర సంయోగం ఉన్నప్పుడు—అదే పుణ్యం ఎనిమిదింతలు అవుతుందని స్మృతిలో చెప్పబడింది।

Verse 41

अशीतिश्च यवाः प्रोक्ता गङ्गायामुनसङ्गमे । कावेरीनर्मदायोगे तदेवाष्टगुणं स्मृतम्

గంగా-యమున సంగమంలో ఎనభై యవాలు (జవలు) అర్పణమని చెప్పబడింది; కావేరీ-నర్మదా యోగంలో అదే పుణ్యం ఎనిమిదింతలు అని స్మృతం।

Verse 42

गङ्गा षष्टिसहस्रैस्तु क्षेत्रपालैः प्रपूज्यते । तदर्धैरन्यतीर्थानि रक्षन्ते नात्र संशयः

గంగానది అరవై వేల క్షేత్రపాలులచే విధివిధానంగా పూజింపబడుతుంది. ఇతర తీర్థాలు దాని సగం సంఖ్యచే రక్షింపబడతాయి—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 43

अमरेश्वरे तु सरितां ये योगाः परिकीर्तिताः । ते त्वशीतिसहस्रैस्तु क्षेत्रपालैस्तु रक्षिताः

కానీ అమరేశ్వరంలో ప్రసిద్ధిగా చెప్పబడిన నదీ సంగమాలు ఎనభై వేల క్షేత్రపాలులచే సమ్యకంగా రక్షింపబడుతున్నాయి.

Verse 44

तथामरेश्वरे याम्ये लिङ्गं वै चपलेश्वरम् । द्वितीयं चण्डहस्ताख्यं द्वे लिङ्गे तीर्थरक्षके

అలాగే అమరేశ్వరానికి దక్షిణంగా ‘చపలేశ్వర’ అనే లింగం ఉంది; రెండవది ‘చండహస్త’ అనే పేరుతో—ఈ రెండు లింగాలు తీర్థరక్షకాలు.

Verse 45

शिवेन स्थापिते पूर्वं कावेर्याद्यभिरक्षके । लक्षेण रक्षिता देवी नर्मदा बहुकल्पगा

పూర్వం శివుడు కావేరి మొదలైనవారిని ఆరంభంగా చేసుకొని రక్షకులను స్థాపించాడు. అనేక కల్పాలుగా ప్రవహించే దేవి నర్మద లక్ష మంది (రక్షకుల)చే రక్షింపబడింది.

Verse 46

धनुषां षष्ट्यभियुतैः पुरुषैरीशयोजितैः । ॐ कारशतसाहस्रैः पर्वतश्चाभिरक्षितः

ప్రభువు నియమించిన, అరవై ధనుస్సులతో సన్నద్ధమైన పురుషులచే పర్వతమూ బాగా రక్షింపబడుతుంది; అలాగే ప్రణవస్వరూప ‘ఓంకార’ శతసహస్రాల పవిత్ర సన్నిధిచేత కూడా.

Verse 47

अन्यदेशकृतं पापमस्मिन् क्षेत्रे विनश्यति । अस्मिंस्तीर्थे कृतं पापं वज्रलेपो भविष्यति

ఇతర దేశాలలో చేసిన పాపం ఈ పుణ్యక్షేత్రంలో నశిస్తుంది; కానీ ఈ తీర్థంలోనే చేసిన పాపం వజ్రలేపంలా గట్టిగా అంటుకొని, తొలగించడం కష్టం, దీర్ఘఫలదాయకమవుతుంది।

Verse 48

एषा ते कथिता तात कावेरी सरितां वरा । रुद्रदेहसमुत्पन्ना तेन पुण्या सरिद्वरा

ప్రియ తాత, నదులలో శ్రేష్ఠమైన కావేరి గురించి నేను నీకు చెప్పాను. ఆమె రుద్రుని దేహమునుండి ఉద్భవించినది; అందువల్ల ఆమె పరమ పుణ్యవతి, పవిత్ర సరితలలో శ్రేష్ఠ.