Adhyaya 224
మార్కండేయుడు యుధిష్ఠిరునికి రేవా (నర్మదా)–సాగర సంగమ ప్రాంతంలో, ఒక క్రోశ పరిధిలో ఉన్న పరమ తీర్థం ‘కోటీశ్వర’ మహాత్మ్యాన్ని వివరిస్తాడు. అక్కడ భక్తితో స్నానం, దానం, జపం, హోమం, అర్చన చేయబడితే ఫలం ‘కోటి-గుణం’గా విస్తరిస్తుందని ఈ అధ్యాయంలోని ప్రధాన సిద్ధాంతం. నది–సముద్ర సంగమం అనే అపూర్వ దృశ్యాన్ని దర్శించేందుకు దేవులు, గంధర్వులు, ఋషులు, సిద్ధులు, చారణులు అక్కడ సమాగమం అవుతారు. స్నానం చేసిన తరువాత భక్తి మేరకు శివుడు (కోటీశ్వరుడు)ని స్థాపించి, బిల్వపత్రాలు, అర్క పుష్పాలు, ఋతువుకు తగిన నైవేద్యాలు, ధత్తూర, కుశ మొదలైన ద్రవ్యాలతో మంత్రపూర్వక ఉపచారాలు, ధూపదీప నైవేద్యాలతో పూజ చేయాలని విధి చెప్పబడింది. ఈ తీర్థాన్ని ఆశ్రయించిన యాత్రికులు, తపస్వులకు పితృలోక–దేవలోకాది ఉత్తమ గతి వాగ్దానం చేయబడింది. పౌష కృష్ణ అష్టమి విశేష పుణ్యదినం; అలాగే చతుర్దశి, అష్టమి నాడు నియమపూజతో పాటు యోగ్య బ్రాహ్మణులకు భోజనం చేయించడం ప్రశస్తమని పేర్కొంటుంది.
Shlokas
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे पार्थ तीर्थं कोटीश्वरं परम् । यत्र स्नानं च दानं च जपहोमार्चनादिकम् । भक्त्या कृतं नरैस्तत्र सर्वं कोटिगुणं भवेत्
మార్కండేయుడు పలికెను—హే పార్థా! ఆపై ఒక క్రోశ దూరంలో పరమ తీర్థమైన కోటీశ్వరము ఉంది. అక్కడ స్నానం, దానం, జపం, హోమం, అర్చన మొదలైనవి భక్తితో చేసినచో అవన్నీ కోటిగుణ ఫలమును ఇస్తాయి.
Verse 2
तत्र देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । जलधिं प्रतिगच्छन्ति नर्मदां वीक्षितुं किल
అక్కడ దేవతలు గంధర్వులతో కూడి, ఋషులు, సిద్ధ-చారణులు కూడా—అని చెబుతారు—నర్మదను దర్శించుటకై సముద్రమువరకు వెళ్తారు.
Verse 3
मिलिताः कोटिशो राजन्रेवासागरसङ्गमे । विनोदमतुलं दृष्ट्वा रेवार्णवसमागमे
హే రాజా, రేవా–సాగర సంగమంలో కోటానుకోట్లు జనులు సమవేతమవుతారు; రేవా సముద్రంతో కలయికలోని ఆ అతుల్య ఆశ్చర్యాన్ని దర్శించి ఆనందిస్తారు।
Verse 4
स्नात्वा शिवं च संस्थाप्य पूजयित्वा महेश्वरम् । कोटीश्वराभिधानं तु स्वस्वभक्त्या विधानतः
స్నానం చేసి శివుని ప్రతిష్ఠించి మహేశ్వరుని పూజించిన తరువాత—ప్రతి ఒక్కరి భక్తి ప్రకారం విధివిధానాలతో—ఆ ప్రభువు ‘కోటీశ్వరుడు’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడై ఆరాధింపబడతాడు।
Verse 5
कोटीतीर्थे परां सिद्धिं सम्प्राप्ताः सर्वतोषणात् । तेन तत्पुण्यमतुलं सर्वतीर्थेषु चोत्तमम्
కోటీ తీర్థంలో సంపూర్ణ తృప్తి కలిగించే ఆరాధన వల్ల వారు పరమ సిద్ధిని పొందారు; అందుచేత ఆ స్థల పుణ్యం అతుల్యమైనది, సమస్త తీర్థాలలో ఉత్తమమైనది।
Verse 6
तत्र तीर्थे तु यत्किंचिच्छुभं वा यदि वाशुभम् । क्रियते नृपशार्दूल सर्वं कोटिगुणं भवेत्
హే నృపశార్దూలా, ఆ తీర్థంలో ఏది చేసినా—శుభమైనా అశుభమైనా—అది అంతా కోటిగుణంగా ఫలిస్తుంది।
Verse 7
तत्र तीर्थे तु मार्गस्था ये केचिदृषिसत्तमाः । सिद्धामृतपदं यान्ति पितृलोकं तथोत्तमम्
ఆ తీర్థంలో మార్గమధ్యంలో ఉన్న ఉత్తమ ఋషులు సైతం సిద్ధుల అమృతపదాన్ని పొందుతారు; అలాగే ఉత్తమ పితృలోకానికీ చేరుతారు।
Verse 8
उत्तरे नर्मदातीरे दक्षिणे चाश्रिताश्च ये । देवलोकं गतास्तत्र इति मे निश्चिता मतिः
నర్మదా నదికి ఉత్తర తీరంలో నివసించువారూ, దక్షిణ తీరాన్ని ఆశ్రయించువారూ—అందరూ దేవలోకానికి చేరుదురు; ఇదే నా దృఢ నిశ్చయమైన మతి.
Verse 9
बिल्वार्कपुष्पैर्धत्तूरकुशकाशप्रसूनकैः । ऋतूद्भवैस्तथान्यैश्च पूजयित्वा महेश्वरम्
బిల్వ, అర్క పుష్పాలతో, ధత్తూర, కుశ, కాశ పుష్పాలతో, అలాగే ఋతువులలో పుట్టిన ఇతర సమర్పణలతో కూడ మహేశ్వరుని పూజించి—
Verse 10
नानोपचारैर्विधिवन्मन्त्रपूर्वं युधिष्ठिर । धूपदीपार्धनैवेद्यैस्तोषयित्वा च धूर्जटिम्
యుధిష్ఠిరా! మంత్రపూర్వకంగా, విధివిధానంగా నానావిధ ఉపచారాలతో, ధూపదీపాలు, అర్ఘ్యం, నైవేద్యాలతో ధూర్జటిని (శివుని) తృప్తిపరచి—
Verse 11
शिवलोकमवाप्नोति यावदिन्द्राश्चतुर्दश । पौषकृष्णाष्टमीयोगे विशेषः पूजने स्मृतः
అతడు పద్నాలుగు ఇంద్రుల కాలం వరకూ శివలోకాన్ని పొందును; అలాగే పౌష మాస కృష్ణపక్ష అష్టమి యోగంలో చేసిన పూజ విశేష ఫలప్రదమని స్మృతిలో చెప్పబడింది.
Verse 12
नित्यं च नृपतिश्रेष्ठ चतुर्दश्यष्टमीषु च । शिवमभ्यर्च्य विप्रांश्च भोजयेद्भक्तितो वरान्
మరియు నిత్యముగా, ఓ నృపశ్రేష్ఠా—ప్రత్యేకించి చతుర్దశి, అష్టమి తిథులలో—శివుని అభ్యర్చించి శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులకు భక్తితో భోజనం పెట్టవలెను.