Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

मिलिताः कोटिशो राजन्रेवासागरसङ्गमे । विनोदमतुलं दृष्ट्वा रेवार्णवसमागमे

Transliteration

militāḥ koṭiśo rājanrevāsāgarasaṅgame | vinodamatulaṃ dṛṣṭvā revārṇavasamāgame

Translation

హే రాజా, రేవా–సాగర సంగమంలో కోటానుకోట్లు జనులు సమవేతమవుతారు; రేవా సముద్రంతో కలయికలోని ఆ అతుల్య ఆశ్చర్యాన్ని దర్శించి ఆనందిస్తారు।

Word by Word

• मिलिताः: having assembled / assembled
• मिलिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: मिलित (कृदन्त; √मिल् धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; past passive participle used predicatively

• कोटिशः: by crores; in millions
• कोटिशः: Visheshana (Adverbial qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कोटि (प्रातिपदिक) + शस् (अव्ययीभाव-प्रत्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner/number)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• रेवा-सागर-सङ्गमे: at the confluence of the Reva and the ocean
• रेवा-सागर-सङ्गमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रेवा (प्रातिपदिक) + सागर (प्रातिपदिक) + सङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष/संबन्धः (रेवायाः सागरस्य सङ्गमः)

• विनोदम्: delight; amusement
• विनोदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विनोद (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगे नपुंसकवत्), द्वितीया (2nd), एकवचन

• अतुलम्: incomparable
• अतुलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अतुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विनोदं विशेषयति

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: दृष्ट्वा (कृदन्त; √दृश् धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययभावः

• रेवा-अर्णव-समागमे: at the meeting of the Reva and the ocean
• रेवा-अर्णव-समागमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रेवा (प्रातिपदिक) + अर्णव (प्रातिपदिक) + समागम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (रेवायाः अर्णवस्य समागमः)

Speaker

Mārkaṇḍeya (continued)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā–Sāgara-saṅgama

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: A king (rājan; nṛpaśārdūla addressed in nearby verses)

Visual Art Cues

Scene: A vast pilgrimage crowd at the river-mouth: Revā’s flowing current meets the dark, heaving sea; banners, ascetics, and kings’ retinues watch the swirling confluence as priests prepare rites on the sandy shore.

Characters & Entities

• Revā (Narmadā)
• Ocean (Sāgara/Arṇava)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred confluences (saṅgamas) are extraordinary pilgrimage nodes where divine and human attention converges.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā–Sāgara Saṅgama: the confluence where the Narmadā meets the ocean.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the focus is on the sanctity and wonder of the saṅgama-darśana.