Adhyaya 192

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं तात देवतीर्थमनुत्तमम् । दृष्ट्वा तु श्रीपतिं पापैर्मुच्यते मानवो भुवि

మార్కండేయుడు పలికెను—తాతా! దాని వెంటనే అనుత్తమమైన దేవతీర్థము ఉంది. అక్కడ శ్రీపతిని దర్శించగానే భూమిపై మనిషి పాపాల నుండి విముక్తుడగును.

Verse 2

महर्षेस्तस्य जामाता भृगोर्देवो जनार्दनः

ఆ మహర్షికి అల్లుడు దేవుడు జనార్దనుడు; ఆయనే భృగువుకు కూడా బంధువు.

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । कोऽयं श्रियः पतिर्देवो देवानामधिपो विभुः । कथं जन्माभवत्तस्य देवेषु त्रिषु वा मुने

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—ఈ శ్రీపతి దేవుడు ఎవరు, దేవతల అధిపతి, సర్వవ్యాపి? మునీ! ఆయన జననం ఎలా జరిగింది—దేవుల మూడు వర్గాలలోనా, లేక వేరే విధమా?

Verse 4

सम्बन्धी च कथं जातो भृगुणा सह केशवः । एतद्विस्तरतो ब्रह्मन् वक्तुमर्हसि भार्गव

మరియు కేశవుడు భృగువుతో బంధువుగా ఎలా అయ్యాడు? హే బ్రహ్మన్, హే భార్గవ! దీనిని విస్తారంగా చెప్పవలసినది.

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । संक्षेपात्कथयिष्यामि साध्यस्य चरितं महत् । न हि विस्तरतो वक्तुं शक्ताः सर्वे महर्षयः

మార్కండేయుడు పలికెను—సాధ్యుని మహత్తర చరిత్రను నేను సంక్షేపంగా వివరిస్తాను. ఎందుకంటే విస్తారంగా చెప్పగల శక్తి సమస్త మహర్షులకు ఉండదు.

Verse 6

नारायणस्य नाभ्यब्जाज्जातो देवश्चतुर्मुखः । तस्य दक्षोऽङ्गजो राजन् दक्षिणाङ्गुष्ठसम्भवः

నారాయణుని నాభి-పద్మమునుండి చతుర్ముఖ దేవుడు (బ్రహ్మ) జన్మించాడు. ఓ రాజా, అతనినుండే దక్షుడు పుట్టెను—కుడి బొటనవేలి నుండి ఉద్భవించినవాడు.

Verse 7

धर्मः स्तनान्तात्संजातस्तस्य पुत्रोऽभवत्किल । नारायणसहायोऽसावजोऽपि भरतर्षभ

ఓ భరతవృషభా, ధర్ముడు స్తనాంతమునుండి జన్మించాడని, అతని కుమారుడు అజుడని చెబుతారు. ఆ అజుడు నారాయణుని సహాయంతో ఉన్నవాడు.

Verse 8

मरुत्वती वसुर्ज्ञाना लम्बा भानुमती सती । संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वावती ककुप्

మరుత్వతీ, వసు, జ్ఞానా, లంబా, భానుమతీ, సతీ, సంకల్పా, ముహూర్తా, సాధ్యా, విశ్వావతీ, కకుప్—ఇవే (పత్నుల) నామాలు.

Verse 9

धर्मपत्न्यो दशैवैता दाक्षायण्यो महाप्रभाः । तासां साध्या महाभागा पुत्रानजनयन्नृप

ఈ పది మహాప్రభావశాలినీ దాక్షాయణీ కన్యలే ధర్ముని భార్యలు. ఓ నృపా, వారిలో మహాభాగ్యవతీ సాధ్యా కుమారులను ప్రసవించింది.

Verse 10

नरो नारायणश्चैव हरिः कृष्णस्तथैव च । विष्णोरंशांशका ह्येते चत्वारो धर्मसूनवः

నరుడు, నారాయణుడు, అలాగే హరి, శ్రీకృష్ణుడు—ఈ నలుగురూ విష్ణువుని అంషాంశములు; ధర్ముని పుత్రులు.

Verse 11

तथा नारायणनरौ गन्धमादनपर्वते । आत्मन्यात्मानमाधाय तेपतुः परमं तपः

అలా నారాయణుడు మరియు నరుడు గంధమాదన పర్వతంపై, ఆత్మలో ఆత్మను స్థాపించి, పరమ తపస్సు చేశారు.

Verse 12

ध्यायमानावनौपम्यं स्वं कारणमकारणम् । वासुदेवमनिर्देश्यमप्रतर्क्यमनन्तरम्

వారు వాసుదేవుని ధ్యానించారు—అతడు అపూర్వుడు, తమ ఆదికారణమైయుండి కూడా కారణాతీతుడు; అనిర్వచనీయుడు, అతర్క్యుడు, అనంతుడు.

Verse 13

योगयुक्तौ महात्मानावास्थितावुरुतापसौ । तयोस्तपःप्रभावेण न तताप दिवाकरः

యోగంలో స్థితులైన ఆ ఇద్దరు మహాత్మ తపస్వులు అచలంగా నిలిచారు; వారి తపఃప్రభావంతో సూర్యుడు కూడా దహించలేదు.

Verse 14

ववाह शङ्कितो वायुः सुखस्पर्शो ह्यशङ्कितः । शिशिरोऽभवदत्यर्थं ज्वलन्नपि विभावसुः

వాయువు భయపడినట్లుగా వీచింది, అయినా దాని స్పర్శ సుఖదాయకంగా, నిర్భయంగా ఉండింది; మండుతున్న అగ్నিও అత్యంత శీతలమైంది.

Verse 15

सिंहव्याघ्रादयः सौम्याश्चेरुः सह मृगैर्गिरौ । तयोर्गौरिव भारार्ता पृथिवी पृथिवीपते

సింహవ్యాఘ్రాదులు సౌమ్యులై, పర్వతంపై మృగాలతో కలిసి సంచరించారు. అయినా, ఓ భూపతీ, వారి భారంతో భూమి భారమోసే ఆవులా బాధపడింది.

Verse 16

चेरुश्च भूधराश्चैव चुक्षुभे च महोदधिः । देवाश्च स्वेषु धिष्ण्येषु निष्प्रभेषु हतप्रभाः । बभूवुरवनीपाल परमं क्षोभमागताः

పర్వతాలూ కదిలాయి, మహాసముద్రమూ కల్లోలమైంది. దేవతలు తమ తమ ధామాలలో కాంతి మసకబారి, తామూ తేజస్సు కోల్పోయి—ఓ అవనీపాలా—అత్యంత కలతకు లోనయ్యారు.

Verse 17

देवराजस्तथा शक्रः संतप्तस्तपसा तयोः । युयोजाप्सरसस्तत्र तयोर्विघ्नचिकीर्षया

అప్పుడు దేవరాజు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ఆ ఇద్దరి తపస్సు వల్ల కలతచెంది, వారి తపస్సుకు విఘ్నం కలిగించాలనే ఉద్దేశంతో అక్కడ అప్సరసలను నియమించాడు.

Verse 18

इन्द्र उवाच । रम्भे तिलोत्तमे कुब्जे घृताचि ललिते शुभे । प्रम्लोचे सुभ्रु सुम्लोचे सौरभेयि महोद्धते

ఇంద్రుడు పలికెను—ఓ రంభా, తిలోత్తమా, కుబ్జా, ఘృతాచీ, లలితా, శుభే; ఓ ప్రమ్లోచా, సుభ్రూ, సుమ్లోచా, సౌరభేయీ, మహోద్ధతా!

Verse 19

अलम्बुषे मिश्रकेशि पुण्डरीके वरूथिनि । विलोकनीयं बिभ्राणा वपुर्मन्मथबोधनम्

ఓ అలంబుషా, మిశ్రకేశీ, పుండరీకా, వరూథినీ—మీరు దర్శనీయమైన, మనోహరమైన దేహసౌందర్యాన్ని ధరించండి; అది మన్మథుని (కామదేవుని) కూడా జాగృతం చేయునట్లు ఉంటుంది.

Verse 20

गन्धमादनमासाद्य कुरुध्वं वचनं मम । नरनारायणौ तत्र तपोदीक्षान्वितौ द्विजौ

గంధమాదనానికి చేరుకొని నా ఆజ్ఞను నెరవేర్చండి. అక్కడ ద్విజ ఋషులు నర-నారాయణులు తపోదీక్షతో తపస్సులో నిమగ్నులై ఉన్నారు.

Verse 21

तेपाते धर्मतनयौ तपः परमदुश्चरम् । तावस्माकं वरारोहाः कुर्वाणौ परमं तपः

ధర్మపుత్రులైన ఆ ఇద్దరూ అత్యంత దుష్కరమైన తపస్సు చేస్తున్నారు. ఓ సుందరాంగులారా, వారు మన విషయమై పరమ తపస్సును ఆచరిస్తున్నారు.

Verse 22

कर्मातिशयदुःखार्तिप्रदावायतिनाशनौ । तद्गच्छत न भीः कार्या भवतीभिरिदं वचः

అతిశయ కర్మఫలాల వల్ల కలిగే దీర్ఘ దుఃఖపీడలను వారు నశింపజేస్తారు. కాబట్టి వెళ్లండి; భయపడకండి—ఇది నా ఆజ్ఞ.

Verse 23

स्मरः सहायो भविता वसन्तश्च वराङ्गनाः । रूपं वयः समालोक्य मदनोद्दीपनं परम् । कन्दर्पवशमभ्येति विवशः को न मानवः

ఓ వరాంగనలారా, స్మరుడు (కామదేవుడు) మరియు వసంతం మీకు సహాయకులవుతారు. రూపం, యౌవనం—మదనాన్ని పరమంగా ఉద్రేకింపజేసేవి—చూసి ఏ మనిషి అసహాయంగా కందర్ప వశం కాకుండా ఉంటాడు?

Verse 24

मार्कण्डेय उवाच । इत्युक्त्वा देवराजेन मदनेन समं तदा । जग्मुरप्सरसः सर्वा वसन्तश्च महीपते

మార్కండేయుడు పలికెను—దేవరాజు ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఓ మహీపతే, అప్పుడు సమస్త అప్సరసలు మదనుడితో కలిసి, వసంతంతో కూడి బయలుదేరారు.

Verse 25

गन्धमादनमासाद्य पुंस्कोकिलकुलाकुलम् । चचार माधवो रम्यं प्रोत्फुल्लवनपादपम्

పుంస్కోకిలాల కూయింపులతో నిండిన గంధమాదనాన్ని చేరి, మాధవుడు (వసంతుడు) పుష్పాలు వికసించిన వృక్షాలతో శోభించే ఆ रम్యవనంలో విహరించాడు।

Verse 26

प्रववौ दक्षिणाशायां मलयानुगतोऽनिलः । भृङ्गमालारुतरवै रमणीयमभूद्वनम्

దక్షిణ దిశ నుండి మలయవాయువుల సువాసనను అనుసరించిన గాలి వీచింది; తేనెటీగల గుంపుల గుంగునతో ఆ వనం మరింత మనోహరమైంది।

Verse 27

गन्धश्च सुरभिः सद्यो वनराजिसमुद्भवः । किन्नरोरगयक्षाणां बभूव घ्राणतर्पणः

వెంటనే వనవీధుల నుండి సువాసనభరితమైన మధుర గంధం ఉద్భవించింది; అది కిన్నరులు, నాగులు, యక్షులకు ఘ్రాణేంద్రియ తృప్తిని కలిగించింది।

Verse 28

वराङ्गनाश्च ताः सर्वा नरनारायणावृषी । विलोभयितुमारब्धा वागङ्गललितस्मितैः

ఆ సర్వ వరాంగనులు నర-నారాయణులనే వృషభసమ ఋషిద్వయాన్ని ఆకర్షించేందుకు, లలితస్మితాలతోను చపల వాక్చాతుర్యంతోను ప్రయత్నించసాగారు।

Verse 29

जगौ मनोहरं काचिन्ननर्त तत्र चाप्सराः । अवादयत्तथैवान्या मनोहरतरं नृप

ఒకరు మధురంగా పాడింది; అక్కడ అప్సరసలు నర్తించాయి; మరొకరు, ఓ నృపా, ఇంకా మనోహరంగా వాద్యాన్ని మ్రోగించింది।

Verse 30

हावैर्भावैः सृतैर्हास्यैस्तथान्या वल्गुभाषितैः । तयोः क्षोभाय तन्वङ्ग्यश्चक्रुरुद्यममङ्गनाः

హావభావాలు, ప్రవహించే నవ్వు, మధుర వాక్యాలతో ఆ సన్నని అంగాల స్త్రీలు ఆ ఇద్దరి మనస్సులను కదిలించేందుకు ప్రయత్నించారు।

Verse 31

तथापि न तयोः कश्चिन्मनसः पृथिवीपते । विकारोऽभवदध्यात्मपारसम्प्राप्तचेतसोः

అయినప్పటికీ, ఓ భూపతీ, అధ్యాత్మసాక్షాత్కారపు పరతీరానికి చేరిన చైతన్యమున్న ఆ ఇద్దరి మనస్సుల్లో ఏ వికారం కలగలేదు।

Verse 32

निवातस्थौ यथा दीपावकम्पौ नृप तिष्ठतः । वासुदेवार्पणस्वस्थे तथैव मनसी तयोः

గాలిలేని చోట నిలిచిన రెండు దీపాలు కంపించనట్లే, ఓ రాజా, వాసుదేవునికి అర్పణభావంతో స్థిరమైన వారి మనస్సులు అలాగే నిలిచాయి।

Verse 33

पूर्यमाणोऽपि चाम्भोभिर्भुवमन्यां महोदधिः । यथा न याति संक्षोभं तथा तन्मानसं क्वचित्

ఇతర దేశాల నీళ్లతో నిండుతున్నా మహాసముద్రం కలత చెందనట్లే, వారి మనస్సు ఎప్పుడూ అశాంతికి లోనుకాలేదు।

Verse 34

सर्वभूतहितं ब्रह्म वासुदेवमयं परम् । मन्यमानौ न रागस्य द्वेषस्य च वशंगतौ

సర్వభూతహితమైన, వాసుదేవమయమైన పరబ్రహ్మనే సత్యమని భావించిన వారు రాగద్వేషాల వశం కాలేదు।

Verse 35

स्मरोऽपि न शशाकाथ प्रवेष्टुं हृदयं तयोः । विद्यामयं दीपयुतमन्धकार इवालयम्

స్మరుడు (కామదేవుడు) కూడా వారి హృదయంలో ప్రవేశించలేకపోయెను—విద్యారూప దీపాలతో ప్రకాశించిన గృహంలో అంధకారం ప్రవేశించనట్లే।

Verse 36

पुष्पोज्ज्वलांस्तरुवरान् वसन्तं दक्षिणानिलम् । ताश्चैवाप्सरसः सर्वाः कन्दर्पं च महामुनी

మహామునులు పుష్పాలతో ప్రకాశించే శ్రేష్ఠ వృక్షాలను, వసంత ఋతువును, దక్షిణ దిశ నుండి వీచే మృదువాయువును—అన్ని అప్సరసలను మరియు కందర్పుడు (కామదేవుడు)నూ దర్శించారు।

Verse 37

यच्चारब्धं तपस्ताभ्यामात्मानं गन्धमादनम् । ददर्शातेऽखिलं रूपं ब्रह्मणः पुरुषर्षभ

హే పురుషర్షభా! వారు ఇద్దరూ తపస్సు ఆరంభించినప్పుడు, తమలోనే పరబ్రహ్మ యొక్క సమగ్ర స్వరూపాన్ని దర్శించారు—గంధమాదన పర్వతంలా అచలంగా।

Verse 38

दाहाय नामलो वह्नेर्नापः क्लेदाय चाम्भसः । तद्द्रव्यमेव तद्द्रव्यविकाराय न वै यतः

అగ్ని కేవలం పేరుమాత్రంతో దహించుటకై కాదు, నీరు కూడా పేరుమాత్రంతో తడిపుటకై కాదు; ఎందుకంటే ద్రవ్యం తానే ద్రవ్యవికారానికి నిజమైన కారణం కాదు।

Verse 39

ततो विज्ञाय विज्ञाय परं ब्रह्म स्वरूपतः । मधुकन्दर्पयोषित्सु विकारो नाभवत्तयोः

అందువల్ల పరబ్రహ్మను స్వరూపతః సమ్యగ్గా తెలుసుకొని, మధు, కందర్పుడు మరియు సుందరీమణులు సమీపంలో ఉన్నప్పటికీ వారిలో ఏ వికారం కలగలేదు।

Verse 40

ततो गुरुतरं यत्नं वसन्तमदनौ नृप । चक्राते ताश्च तन्वङ्ग्यस्तत्क्षोभाय पुनःपुनः

అప్పుడు, ఓ నృపా, వసంతుడు మరియు మదనుడు మరింత ఘనమైన ప్రయత్నం చేశారు; ఆ సన్నని అవయవాల స్త్రీలు కూడా వారిని కలవరపెట్టుటకు మళ్లీ మళ్లీ ప్రయత్నించిరి।

Verse 41

अथ नारायणो धैर्यं संधायोदीर्णमानसः । ऊरोरुत्पादयामास वराङ्गीमबलां तदा

అనంతరం నారాయణుడు ధైర్యాన్ని సమీకరించి, మనస్సును దృఢసంకల్పంతో ఉద్ధరించి, ఆ సమయంలో తన తొడ నుండి ఒక వరాంగి సుందరీని ప్రదర్శింపజేశాడు।

Verse 42

त्रैलोक्यसुन्दरीरत्नमशेषमवनीपते । गुणैर्लाघवमभ्येति यस्याः संदर्शनादनु

హే అవనీపతే, ఆమె త్రిలోక సుందరీలలో రత్నస్వరూపిణి; ఆమె దర్శనమాత్రానంతరం ఇతరుల గుణగౌరవమంతా తక్కువగా అనిపించెను।

Verse 43

तां विलोक्य महीपाल चकम्पे मनसानिलः । वसन्तो विस्मयं यातः स्मरः सस्मार किंचन

ఆమెను చూచి, ఓ మహీపాలా, మనస్సు అనే వాయువు కంపించెను; వసంతుడు ఆశ్చర్యంలో మునిగెను, స్మరుడు ఏదో గుర్తుచేసుకున్నట్లయ్యెను।

Verse 44

रम्भातिलोत्तमाद्याश्च वैलक्ष्यं देवयोषितः । न रेजुरवनीपाल तल्लक्ष्यहृदयेक्षणाः

హే అవనీపాలా, రంభా, తిలోత్తమా మొదలైన దేవయోషితులు వైలక్ష్యానికి లోనయ్యిరి; ఆమెపై దృష్టి-హృదయాలను నిలిపినా వారు ఇక ప్రకాశించలేదు।

Verse 45

ततः कामो वसन्तश्च पार्थिवाप्सरसश्च ताः । प्रणम्य भगवन्तौ तौ तुष्टुवुर्मुनिसत्तमौ

అప్పుడు కాముడు, వసంతుడు మరియు ఆ అప్సరసలు ఆ ఇద్దరు భగవద్రూప మునిశ్రేష్ఠులకు నమస్కరించి స్తుతించిరి।

Verse 46

वसन्तकामाप्सरस ऊचुः । प्रसीदतु जगद्धाता यस्य देवस्य मायया । मोहिताः स्म विजानीमो नान्तरं विद्यते द्वयोः

వసంతుడు, కాముడు, అప్సరసలు పలికిరి—“జగద్ధాత ప్రసన్నుడగుగాక; ఆ దేవుని మాయచేత మేము మోహితులమయ్యాము. ఇప్పుడు తెలిసింది—ఆ ఇద్దరిలో ఏ భేదమూ లేదు।”

Verse 47

प्रसीदतु स वां देवो यस्य रूपमिदं द्विधा । धामभूतस्य लोकानामनादेरप्रतिष्ठतः

ఏకస్వరూపుడే ఇక్కడ ద్విరూపంగా ప్రకాశించినవాడు, అనాది, లోకాల ఆశ్రయధామమైనవాడు, తానే స్థిరాశ్రయరహితుడు—ఆ దేవుడు మీ ఇద్దరిపై ప్రసన్నుడగుగాక।

Verse 48

नरनारायणौ देवौ शङ्खचक्रायुधावुभौ । आस्तां प्रसादसुमुखावस्माकमपराधिनाम्

శంఖచక్రాయుధధారులైన నరనారాయణులు—ఆ ఇద్దరు దేవులు, మేము అపరాధులమైనా కరుణాముఖులై మా ఎదుట నిలిచియుండుగాక।

Verse 49

निधानं सर्वविद्यानां सर्वपापवनानलः । नारायणोऽतो भगवान् सर्वपापं व्यपोहतु

నారాయణ భగవానుడు సమస్త విద్యలకు నిధి, సమస్త పాపవనాన్ని దహించే దావానలము; కావున ఆయన మా సమస్త పాపాలను తొలగించుగాక।

Verse 50

शार्ङ्गचिह्नायुधः श्रीमानात्मज्ञानमयोऽनघः । नरः समस्तपापानि हतात्मा सर्वदेहिनाम्

శార్ఙ్గచిహ్నములు, ఆయుధములు ధరించిన శ్రీమంతుడు, ఆత్మజ్ఞానమయుడు, నిర్దోషుడు అయిన నరుడు సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తాడు; సమస్త దేహధారులలోని నీచాత్మను వశపరచును।

Verse 51

जटाकलापबद्धोऽयमनयोर्नः क्षमावतोः । सौम्यास्यदृष्टिः पापानि हन्तुं जन्मार्जितानि वै

జటాకలాపంతో బద్ధులైన ఈ ఇద్దరు మా పట్ల సదా క్షమాశీలులు; వారి సౌమ్యముఖ దృష్టి జన్మజన్మాంతరాల పాపాలను నిజంగా నశింపజేయుగాక।

Verse 52

तथात्मविद्यादोषेण योऽपराधः कृतो महान् । त्रैलोक्यवन्द्यौ यौ नाथौ विलोभयितुमागताः

ఆత్మవిద్యలోని దోషం వల్ల ఏ మహా అపరాధం జరిగినా అది క్షమింపబడుగాక; ఎందుకంటే త్రిలోకవంద్యులైన ఆ ఇద్దరు నాథులు అనుగ్రహం ప్రసాదించుటకు ఇక్కడికి వచ్చారు।

Verse 53

प्रसीद देव विज्ञानधन मूढदृशामिव । भवन्ति सन्तः सततं स्वधर्मपरिपालकाः

ప్రసన్నుడవు, ఓ దేవా, ఓ విజ్ఞానధనమా! మూర్ఖదృష్టులకైతే సంతులు ఎల్లప్పుడూ స్వధర్మాన్ని నిరంతరం పరిపాలించువారిగానే కనిపిస్తారు।

Verse 54

दृष्ट्वैतन्नः समुत्पन्नं यथा स्त्रीरत्नमुत्तमम् । त्वयि नारायणोत्पन्ना श्रेष्ठा पारवती मतिः

మా మధ్య ఇది ఉద్భవించినది—స్త్రీలలో ఉత్తమ రత్నంలాగా; ఓ నారాయణా, నీలో పార్వతీసమానమైన శ్రేష్ఠమైన, మంగళకరమైన మతి ఉద్భవించింది।

Verse 55

तेन सत्येन सत्यात्मन्परमात्मन्सनातन । नारायण प्रसीदेश सर्वलोकपरायण

ఆ సత్యబలంతో—హే సత్యాత్మా, హే పరమాత్మా, హే సనాతన నారాయణా! ప్రసన్నుడవు; హే ప్రభూ, నీవే సమస్త లోకాల ఆశ్రయమూ పరమగతియూ.

Verse 56

प्रसन्नबुद्धे शान्तात्मन्प्रसन्नवदनेक्षण । प्रसीद योगिनामीश नर सर्वगताच्युत

హే ప్రసన్నబుద్ధీ, హే శాంతాత్మా, ప్రసన్న ముఖనేత్రుడా—హే యోగుల ఈశ్వరా! హే నరా, సర్వవ్యాపి అచ్యుతా! ప్రసన్నుడవు.

Verse 57

नमस्यामो नरं देवं तथा नारायणं हरिम् । नमो नराय नम्याय नमो नारायणाय च

మేము దేవస్వరూపుడైన నరునికీ, హరి అయిన నారాయణునికీ నమస్కరిస్తాము. నమ్యుడైన నరునికి నమో; నారాయణునికీ నమో.

Verse 58

प्रसन्नानामनाथानां तथा नाथवतां प्रभो । शं करोतु नरोऽस्माकं शं नारायण देहि नः

హే ప్రభూ! ప్రసన్నులకూ, అనాథులకూ, నాథవంతులకూ సమానంగా కృపచూపువాడా—నరుడు మాకు మంగళం చేయుగాక; హే నారాయణా, మాకు క్షేమం ప్రసాదించు.

Verse 59

मार्कण्डेय उवाच । एवमभ्यर्चितः स्तुत्या रागद्वेषादिवर्जितः । प्राहेशः सर्वभूतानां मध्ये नारायणो नृप

మార్కండేయుడు పలికెను—ఇలా స్తోత్రాలతో ఆరాధింపబడి, రాగద్వేషాదుల నుండి విముక్తుడైన సర్వభూతేశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు: ‘హే రాజా! నారాయణుడు సమస్త జీవుల మధ్య నివసిస్తున్నాడు.’

Verse 60

नारायण उवाच । स्वागतं माधवे कामे भवत्वप्सरसामपि । यत्कार्यमागतानां च इहास्माभिस्तदुच्यताम्

నారాయణుడు పలికెను—హే మాధవా, స్వాగతం; హే కామా, స్వాగతం; హే అప్సరసలారా, మీకూ స్వాగతం. ఏ కార్యముతో మీరు ఇక్కడికి వచ్చితిరో, దానిని ఇప్పుడే మాకు తెలియజేయుడి.

Verse 61

यूयं संसिद्धये नूनमस्माकं बलशत्रुणा । संप्रेषितास्ततोऽस्माकं नृत्ययोगादिदर्शनम्

మన సిద్ధిని భంగపరచుటకై మన బలవంతమైన శత్రువు మిమ్మల్ని నిశ్చయంగా పంపినాడు; అందుకే మా ఎదుట నృత్యం, మోహక విద్యలు మొదలైనవి ప్రదర్శించుటకు వచ్చితిరి.

Verse 62

न वयं गीतनृत्येन नाङ्गचेष्टादिभाषितैः । लुब्धा वै विषयैर्मन्ये विषया दारुणात्मकाः

మేము గీతనృత్యముచేత గాని, శరీర హావభావములు మరియు చపల వాక్యములచేత గాని మోహింపబడము. విషయాలు స్వభావమున దారుణమని నేను భావించుచున్నాను.

Verse 63

शब्दादिसङ्गदुष्टानि यदा नाक्षाणि नः शुभाः । तदा नृत्यादयो भावाः कथं लोभप्रदायिनः

శబ్దాది విషయస్పర్శచేత మా ఇంద్రియములు కలుషితమై శుభముగా లేకపోతే, అప్పుడు నృత్యాది భావములు ఎలా లోభాన్ని కలిగించగలవు?

Verse 64

ते सिद्धाः स्म न वै साध्या भवतीनां स्मरस्य च । माधवस्य च शाक्रोऽपि स्वास्थ्यं यात्वविशङ्किताः

మేము ఇప్పటికే సిద్ధులము; మీచేత గాని, స్మరుడు (కాముడు) చేత గాని మేము జయింపబడము. మాధవుడు నిశ్శంకుడై నిశ్చింతగా ఉండుగాక; శక్రుడు (ఇంద్రుడు) కూడా భయములేక వెళ్లుగాక.

Verse 65

योऽसौ परश्च परमः पुरुषः परमेश्वरः । परमात्मा समस्तस्य स्थावरस्य चरस्य च

ఆయనే పరాత్పర పరమ పురుషుడు, పరమేశ్వరుడు; స్థావర-జంగమ సమస్తమునకు ఆయనే పరమాత్మ.

Verse 66

उत्पत्तिहेतुरेते च यस्मिन्सर्वं प्रलीयते । सर्वावासीति देवत्वाद्वासुदेवेत्युदाहृतः

ఇవన్నిటి ఉత్పత్తికి కారణం ఆయనే; సమస్తమూ ఆయనలోనే లయమవుతుంది. దేవత్వముతో సర్వాంతర్యామి గనుక ‘వాసుదేవుడు’ అని ప్రకటించబడెను.

Verse 67

वयमंशांशकास्तस्य चतुर्व्यूहस्य मानिनः । तदादेशितवार्त्मानौ जगद्बोधाय देहिनाम्

మేము ఆ ప్రభువు చతుర్వ్యూహమునకు అతి సూక్ష్మాంశములమే. దేహధారులకు జగత్తత్త్వబోధ కలుగునట్లు ఆయన ఆజ్ఞించిన మార్గముననే నడుచుచున్నాము.

Verse 68

तत्सर्वभूतं सर्वेशं सर्वत्र समदर्शिनम् । कुतः पश्यन्तौ रागादीन्करिष्यामो विभेदिनः

ఆయనను సమస్తభూతస్వరూపుడిగా, సర్వేశ్వరుడిగా, సర్వత్ర సమదర్శిగా దర్శించినప్పుడు—రాగాదులు ఎలా కలుగును? మేము భేదకారులమై ఎలా ఉండగలం?

Verse 69

वसन्ते मयि चेन्द्रे च भवतीषु तथा स्मरे । यदा स एव भूतात्मा तदा द्वेषादयः कथम्

వసంతంలో, నాలో, ఇంద్రునిలో, మీ దివ్యాంగనలలో, అలాగే స్మరునిలోనూ—అదే ప్రభువు భూతాత్మగా ఉన్నప్పుడు ద్వేషాదులు ఎలా పుట్టగలవు?

Verse 70

तन्मयान्यविभक्तानि यदा सर्वेषु जन्तुषु । सर्वेश्वरेश्वरो विष्णुः कुतो रागादयस्ततः

సర్వ జీవులలో సమస్తమూ ఆయనతోనే వ్యాపించి నిజంగా విభక్తం కాకపోతే, సర్వేశ్వరులకూ ఈశ్వరుడైన విష్ణువు ఉన్నప్పుడు, రాగాది వికారాలు ఎక్కడి నుండి కలుగుతాయి?

Verse 71

ब्रह्माणमिन्द्रमीशानमादित्यमरुतोऽखिलान् । विश्वेदेवानृषीन् साध्यान्वसून्पितृगणांस्तथा

ఆయనే బ్రహ్మ, ఆయనే ఇంద్రుడు, ఆయనే ఈశానుడు; ఆయనే ఆదిత్యులు మరియు సమస్త మరుతులు; ఆయనే విశ్వేదేవులు, ఋషులు, సాధ్యులు, వసువులు, అలాగే పితృగణ సమూహమూ.

Verse 72

यक्षराक्षसभूतादीन्नागान्सर्पान्सरीसृपान् । मनुष्यपक्षिगोरूपगजसिंहजलेचरान्

ఆయనే యక్షులు, రాక్షసులు, భూతాదులు; ఆయనే నాగులు, సర్పాలు, సరిసృపాలు; ఆయనే మనుషులు, పక్షులు, గోరూప పశువులు, గజాలు, సింహాలు మరియు జలచర జీవులు.

Verse 73

मक्षिकामशकान्दंशाञ्छलभाञ्जलजान् कृमीन् । गुल्मवृक्षलतावल्लीत्वक्सारतृणजातिषु

ఆయనే ఈగలు, దోమలు, కాటేసే కీటకాలు, మిడతలు, జలజ జీవులు, కృములు; ఆయనే పొదలు, వృక్షాలు, లతలు, వల్లీలు; ఆయనే బెరడు, సారం మరియు అన్ని రకాల గడ్డి జాతుల్లోనూ నివసిస్తాడు.

Verse 74

यच्च किंचिददृश्यं वा दृश्यं वा त्रिदशाङ्गनाः । मन्यध्वं जातमेकस्य तत्सर्वं परमात्मनः

హే త్రిదశాంగనలారా! ఏదైనా—అదృశ్యమైనా దృశ్యమైనా—మీరు ‘పుట్టింది’ అని భావించేదంతా, ఆ ఏక పరమాత్మ నుంచే జనించింది అని తెలుసుకోండి.

Verse 75

जायमानः कथं विष्णुमात्मानं परमं च यत् । रागद्वेषौ तथा लोभं कः कुर्यादमराङ्गनाः

హే అమరాంగనలారా! విష్ణువే ఆత్మ, ఆయనే పరమ తత్త్వమైతే, జన్మించువాడు రాగద్వేషాలు మరియు లోభాన్ని ఎలా కలిగించగలడు?

Verse 76

सर्वभूतमये विष्णौ सर्वगे सर्वधातरि । निपात्य तं पृथग्भूते कुतो रागादिको गुणः

సర్వభూతమయుడు, సర్వవ్యాపి, సర్వాధారుడైన విష్ణువులో భేదభావాన్ని పడగొట్టిన తరువాత రాగాది గుణాలు ఎక్కడి నుంచి పుట్టగలవు?

Verse 77

एवमस्मासु युष्मासु सर्वभूतेषु चाबलाः । तन्मथैकत्वभूतेषु रागाद्यवसरः कुतः

హే సౌమ్యాంగనలారా! మనలో, మీలో, సమస్త జీవుల్లో ఒకే ఆత్మ ఉన్నప్పుడు, అన్నీ ఏకసారమై ఉన్నప్పుడు, రాగాది భావాలకు అవకాశం ఎక్కడుంది?

Verse 78

सम्यग्दृष्टिरियं प्रोक्ता समस्तैक्यावलोकिनी । पृथग्विज्ञानमात्रैव लोकसंव्यवहारवत्

ఇదే సమ్యగ్దృష్టి అని చెప్పబడింది—ఇది సమస్తంలో ఏకత్వాన్ని దర్శిస్తుంది. భేదబోధం మాత్రం జ్ఞానంలోని ఒక విధానం; అది లోకవ్యవహారానికి మాత్రమే ఉపయుక్తం.

Verse 79

भूतेन्द्रियान्तः करणप्रधानपुरुषात्मकम् । जगद्वै ह्येतदखिलं तदा भेदः किमात्मकः

ఈ సమస్త జగత్తు భూతాలు, ఇంద్రియాలు, అంతఃకరణం, ప్రధానం మరియు పురుష స్వరూపమే. అట్లైతే ‘భేదం’ నిజంగా ఏ స్వరూపమైంది?

Verse 80

भवन्ति लयमायान्ति समुद्रसलिलोर्मयः । न वारिभेदतो भिन्नास्तथैवैक्यादिदं जगत्

సముద్ర జలతరంగాలు ఉద్భవించి లయమవుతాయి; కానీ జలభేదం వల్ల అవి వేరుకావు. అలాగే ఈ జగత్తు ఏకత్వం నుంచే దర్శనమవుతుంది.

Verse 81

यथाग्नेरर्चिषः पीताः पिङ्गलारुणधूसराः । तथापि नाग्नितो भिन्नास्तथैतद्ब्रह्मणो जगत्

అగ్ని జ్వాలలు పసుపు, పింగళ, అరుణ, ధూసరంగా కనిపించినా అవి అగ్నికి వేరుకావు; అలాగే ఈ జగత్తు బ్రహ్మనుండి భిన్నం కాదు.

Verse 82

भवतीभिश्च यत्क्षोभमस्माकं स पुरंदरः । कारयत्यसदेतच्च विवेकाचारचेतसाम्

‘మీ వల్ల’ మనలో కలిగే కలతను పురందరుడు (ఇంద్రుడు) కలిగిస్తున్నాడు; అయితే వివేకాచారంలో స్థిరమైన చిత్తులకు ఇది కూడా అసత్యమే.

Verse 83

भवन्त्यः स च देवेन्द्रो लोकाश्च ससुरासुराः । समुद्राद्रिवनोपेता मद्देहान्तरगोचराः

మీరు కూడా, ఆ దేవేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) కూడా, దేవాసురులతో కూడిన లోకాలు—సముద్రాలు, పర్వతాలు, వనాలతో సహా—ఇవన్నీ నా దేహాంతర విస్తారంలో కనిపించే విషయాలే.

Verse 84

यथेयं चारुसर्वाङ्गी भवतीनां मयाग्रतः । दर्शिता दर्शयिष्यामि तथा चैवाखिलं जगत्

ఈ సుందర సర్వాంగసంపన్న రూపాన్ని నేను మీ ముందే చూపించినట్లే, అలాగే సమస్త జగత్తును కూడా అదే విధంగా నేను వెల్లడించి చూపిస్తాను.

Verse 85

प्रयातु शक्रो मा गर्वमिन्द्रत्वं कस्य सुस्थिरम् । यूयं च मा स्मयं यात सन्ति रूपान्विताः स्त्रियः

శక్రుడు (ఇంద్రుడు) వెళ్లిపోవుగాక—అతడు గర్వించకూడదు; ఎవరి ‘ఇంద్రత్వం’ శాశ్వతంగా స్థిరంగా ఉంటుంది? మీరు కూడా అహంకారంలో పడకండి; సౌందర్యవతులైన స్త్రీలు అనేకమంది ఉన్నారు.

Verse 86

किं सुरूपं कुरूपं वा यदा भेदो न दृश्यते । तारतम्यं सुरूपत्वे सततं भिन्नदर्शनात्

భేదమే కనిపించనప్పుడు ‘అందం’ లేదా ‘అందంకాని’ ఏమిటి? సౌందర్యంలోని తారతమ్యం ఎల్లప్పుడూ భిన్నంగా చూడటంవల్లనే కలుగుతుంది.

Verse 87

भवतीनां स्मयं मत्वा रूपौदार्यगुणोद्भवम् । मयेयं दर्शिता तन्वी ततस्तु शममेष्यथ

మీ గర్వం సౌందర్యం, ఔదార్యం, గుణాల నుంచే పుట్టిందని గ్రహించి, నేను ఈ సన్నని కన్యను మీకు చూపించాను; ఇక మీరు నిశ్చయంగా శాంతించగలరు.

Verse 88

यस्मान्मदूरोर्निष्पन्ना त्वियमिन्दीवरेक्षणा । उर्वशी नाम कल्याणी भविष्यति वराप्सराः

ఈ ఇంది్వరనేత్రా కన్య నా తొడ నుండి ఉద్భవించినందున, ఈ కల్యాణి ‘ఉర్వశీ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెంది అప్సరసుల్లో శ్రేష్ఠగా నిలుస్తుంది.

Verse 89

तदियं देवराजस्य नीयतां वरवर्णिनी । भवत्यस्तेन चास्माकं प्रेषिताः प्रीतिमिच्छता

కాబట్టి ఈ ఉత్తమవర్ణిని కన్యను దేవరాజుని వద్దకు తీసుకెళ్లండి; అలాగే మీరు కూడా ఆయనను ప్రీతిపరచాలనే మా కోరికతో పంపబడినవారు.

Verse 90

वक्तव्यश्च सहस्राक्षो नास्माकं भोगकारणात् । तपश्चर्या न वाप्राप्यफलं प्राप्तुमभीप्सता

సహస్రాక్షుడైన ఇంద్రునికి ఇలా చెప్పవలెను—ఇది మా భోగార్థం కాదు; అలాగే తపస్సు, వ్రతాచరణల ద్వారా ఇప్పటివరకు లభించని ఫలాన్ని పొందాలనే కోరికతోనూ మేము ప్రవృత్తులం కాదు.

Verse 91

सन्मार्गमस्य जगतो दर्शयिष्ये करोम्यहम् । तथा नरेण सहितो जगतः पालनोद्यतः

నేను ఈ జగత్తుకు సన్మార్గాన్ని చూపించి స్థాపిస్తాను; అలాగే ఒక మానవ రాజుతో కలిసి జగత్తు రక్షణలో నిత్యం తత్పరుడనై ఉంటాను.

Verse 92

यदि कश्चित्तवाबाधां करोति त्रिदशेश्वर । तमहं वारयिष्यामि निवृत्तो भव वासव

హే త్రిదశేశ్వరా! ఎవడైనా నీకు అడ్డంకి కలిగిస్తే, నేను అతనిని ఆపుతాను; కాబట్టి హే వాసవా, నీవు విరమించు.

Verse 93

कर्तासि चेत्त्वमाबाधां न दुष्टस्येह कस्यचित् । तं चापि शास्ता तदहं प्रवर्तिष्याम्यसंशयम्

కానీ నీవు ఇక్కడ ఏదైనా అదుష్టుడైన (నిర్దోషుడైన) వ్యక్తికి అడ్డంకి కలిగిస్తే, నీకూ శిక్షను నేను నిశ్చయంగా అమలు చేస్తాను—సందేహం లేదు.

Verse 94

एतज्ज्ञात्वा न सन्तापस्त्वया कार्यो हि मां प्रति । उपकाराय जगतामवतीर्णोऽस्मि वासव

ఇది తెలిసి నాపట్ల నీవు దుఃఖం గానీ ఖేదం గానీ చేయవద్దు; హే వాసవా, లోకాల హితార్థమే నేను అవతరించాను.

Verse 95

या चेयमुर्वशी मत्तः समुद्भूता पुरंदर त्रेताग्निहेतुभूतेयं एवं प्राप्य भविष्यति

హే పురందరా! ఈ ఉర్వశీ నన్నుంచి ఉద్భవించింది; కాలక్రమేణ త్రేతాగ్నులకు కారణభూతగా సంబంధించి, ఇలానే పరమగతిని పొందుతుంది।

Verse 192

अध्याय

అధ్యాయము. (ఇది కేవలం విభాగాన్ని సూచించే శీర్షిక మాత్రమే.)