Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 6

Devanagari script

नारायणस्य नाभ्यब्जाज्जातो देवश्चतुर्मुखः । तस्य दक्षोऽङ्गजो राजन् दक्षिणाङ्गुष्ठसम्भवः

Transliteration

nārāyaṇasya nābhyabjājjāto devaścaturmukhaḥ | tasya dakṣo'ṅgajo rājan dakṣiṇāṅguṣṭhasambhavaḥ

Translation

నారాయణుని నాభి-పద్మమునుండి చతుర్ముఖ దేవుడు (బ్రహ్మ) జన్మించాడు. ఓ రాజా, అతనినుండే దక్షుడు పుట్టెను—కుడి బొటనవేలి నుండి ఉద్భవించినవాడు.

Word by Word

• नारायणस्य: of Nārāyaṇa
• नारायणस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: nārāyaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• नाभ्यब्जात्: from the navel-lotus
• नाभ्यब्जात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: nābhi + abja (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नाभ्याः अब्जम् = 'lotus of the navel')

• जातः: born
• जातः: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √jan (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-भावः (born)

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• चतुर्मुखः: four-faced
• चतुर्मुखः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: catur + mukha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्यानि चत्वारि मुखानि सः)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (pronoun)

• दक्षः: Dakṣa
• दक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: dakṣa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अङ्गजः: born from (his) body
• अङ्गजः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: aṅga + ja (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (अङ्गात् जायते इति)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: rājan (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• दक्षिणाङ्गुष्ठसम्भवः: arisen from the right thumb
• दक्षिणाङ्गुष्ठसम्भवः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: dakṣiṇa + aṅguṣṭha + sambhava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सप्तमी/षष्ठी-तत्पुरुषसमासः (दक्षिणे अङ्गुष्ठे/दक्षिणाङ्गुष्ठात् सम्भवः)

Speaker

Mārkaṇḍeya (by immediate narrative continuity)

Skanda Dialogue

Listener: A king (rājan)

Visual Art Cues

Scene: Vast cosmic ocean: Nārāyaṇa reclining on Śeṣa; from his navel rises a lotus bearing four-faced Brahmā; from Brahmā’s right thumb emerges Dakṣa as a radiant progenitor.

Characters & Entities

• Nārāyaṇa
• Brahmā (Caturmukha)
• Dakṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic cosmology links divine order (creation and lineage) to dharma, grounding sacred places and practices in a cosmic frame.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it provides mythic background within the Devatīrtha–Śrīpati narrative arc.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is genealogical-cosmological exposition.