Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 24
Devanagari script
निर्वृक्षा निस्तृणा भूमिर्निर्निर्झरसरः सरित् । विशीर्णशैलशृङ्गौघा कूर्मपृष्ठोपमाभवत्
Transliteration
nirvṛkṣā nistṛṇā bhūmirnirnirjharasaraḥ sarit | viśīrṇaśailaśṛṅgaughā kūrmapṛṣṭhopamābhavat
Translation
భూమి వృక్షరహితమై, తృణరహితమై పోయెను; జలపాతాలు, సరస్సులు, నదులు అంతరించెను. విరిగిన పర్వతశిఖరాల గుంపులతో అది కూర్మపృష్టంలా కనిపించెను।
Word by Word
निर्वृक्षाtreeless
निर्वृक्षा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर् (उपसर्ग/प्रादि) + वृक्ष (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नञ्/निर्-प्रयोगे बहुव्रीहि-सदृश विशेषण—‘वृक्षरहिता’
निस्तृणाgrassless
निस्तृणा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर् (उपसर्ग/प्रादि) + तृण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—‘तृणरहिता’
भूमिःthe earth
भूमिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
निःwithout
निः:
Sambandha (Prefix-like particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनिः (अव्यय/उपसर्गवत्)
Formअव्यय; here used as prefix-like particle in repetition (nir-) before next word
निर्झरसरः(without) springs and lakes
निर्झरसरः:
Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर्झर (प्रातिपदिक) + सरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्वन्द्व—‘निर्झराः च सरांसि च’ (springs and lakes) with privative sense from context ‘without’
सरित्(and) rivers
सरित्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; appositional listing with भूमिः
विशीर्णशैलशृङ्गौघाhaving heaps of shattered mountain peaks
विशीर्णशैलशृङ्गौघा:
Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootवि (उपसर्ग) + शीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक from शॄ/शृ ‘to break/decay’) + शैल (प्रातिपदिक) + शृङ्ग (प्रातिपदिक) + ओघ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—(भूमिः); तत्पुरुष—‘विशीर्णानां शैलशृङ्गाणाम् ओघः यस्याः’ (having masses of shattered mountain-peaks)
कूर्मपृष्ठोपमाlike the back of a tortoise
कूर्मपृष्ठोपमा:
Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootकूर्म (प्रातिपदिक) + पृष्ठ (प्रातिपदिक) + उपमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—(भूमिः); तत्पुरुष—‘कूर्मस्य पृष्ठम् इव उपमा’ (like a tortoise’s back)
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
Speaker
Narrator (contextual)
Visual Art Cues
Scene: A scorched, treeless plain; dry riverbeds and vanished lakes; jagged broken mountain spines; the earth’s surface resembles a tortoise shell—cracked plates and ridges under a smoky sky.
Characters & Entities
K
KūrmaFAQs
Nature itself is impermanent; the Purāṇas urge dharmic living and devotion beyond dependence on material abundance.
No specific site is named in this line.
None.