Adhyaya 168

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे रोधस्यङ्कूरेश्वरमुत्तमम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—నర్మదా నదికి దక్షిణ తీరంలో అంకూరేశ్వరమనే ఉత్తమ తీర్థం ఉంది; అది సమస్త గుణసంపన్నమై త్రిలోకములలో ప్రసిద్ధి పొందింది।

Verse 2

यत्र सिद्धं महारक्ष आराध्य तु महेश्वरम् । शङ्करं जगतः प्राणं स्मृतिमात्रावहारिणम्

అక్కడ ఒక మహాబల రాక్షసుడు మహేశ్వరుని ఆరాధించి సిద్ధిని పొందెను—ఆ శంకరుడు జగత్తుకు ప్రాణము, స్మరణమాత్రమునే ప్రసాదమిచ్చువాడు.

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । किं तद्रक्षो द्विजश्रेष्ठ किंनाम कस्य वान्वये । एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—హే ద్విజశ్రేష్ఠా! ఆ రాక్షసుడు ఎవడు, అతని పేరు ఏమిటి, అతడు ఏ వంశానికి చెందినవాడు? హే నిర్దోషా, ఇవన్నీ విస్తారంగా చెప్పుము.

Verse 4

अज्ञानतिमिरान्धा ये पुमांसः पापकारिणः । युष्मद्विधैर्दीपभूतैः पश्यन्ति सचराचरम्

అజ్ఞానాంధకారముచే అంధులై పాపకర్మలు చేయువారు కూడ, మీ వంటి దీపస్వరూప మహర్షుల వలననే చరాచర సమస్త జగత్తును దర్శించగలరు.

Verse 5

धर्मपुत्रवचः श्रुत्वा मार्कण्डेयो मुनीश्वरः । स्मितं कृत्वा बभाषे तां कथां पापप्रणाशनीम्

ధర్మపుత్రుని వచనములు విని మునీశ్వరుడు మార్కండేయుడు మృదుస్మితము చేసి, పాపనాశినీ అయిన ఆ పవిత్ర కథను పలికెను.

Verse 6

मार्कण्डेय उवाच । मानसो ब्रह्मणः पुत्रः पुलस्त्यो नाम पार्थिव । वेदशास्त्रप्रवक्ता च साक्षाद्वेधा इवापरः

మార్కండేయుడు అన్నాడు—హే రాజా! బ్రహ్మదేవుని మానసపుత్రుడు పులస్త్యుడు అనే ఋషి ఉండెను; అతడు వేదశాస్త్రాల ప్రవక్త, సాక్షాత్తు విధాతకు సమానమైన మరొక స్రష్టవలె.

Verse 7

तृणबिन्दुसुता तस्य भार्यासीत्परमेष्ठिनः । तस्य धर्मप्रसङ्गेन पुत्रो जातो महामनाः

ఓ రాజా, పరమేష్ఠి భార్య తృణబిందువు కుమార్తె. వారి ధర్మమయ సంగమమున మహామనస్సు గల కుమారుడు జన్మించాడు.

Verse 8

यस्माद्वेदेतिहासैश्च सषडङ्गपदक्रमाः । विश्रान्ता ब्रह्मणा दत्ता नाम विश्रवसेति च

వేదాలు, ఇతిహాసాలు, షడంగాలు మరియు పదక్రమపాఠం అతనిలో విశ్రాంతి పొందగా, బ్రహ్మదేవుడు వాటిని అతనికి ప్రసాదించాడు; అందువల్ల అతనికి ‘విశ్రవస్’ అనే నామం కలిగింది.

Verse 9

कस्मिंश्चिदथ काले च भरद्वाजो महामुनिः । स्वसुतां प्रददौ राजन्मुदा विश्रवसे नृप

తరువాత ఒక సమయంలో, ఓ నృపా, మహాముని భరద్వాజుడు ఆనందంతో తన కుమార్తెను విశ్రవసునకు వివాహంగా ఇచ్చెను, ఓ రాజా.

Verse 10

स तया रमते सार्धं पौलोम्या मघवा इव । मुदा परमया राजन्ब्राह्मणो वेदवित्तमः

ఓ రాజా, వేదవిద్యలో శ్రేష్ఠుడైన ఆ బ్రాహ్మణుడు, పౌలోమితో మఘవా (ఇంద్రుడు) వలె, ఆమెతో పరమానందముతో విహరించెను.

Verse 11

केनचित्त्वथ कालेन पुत्रः पुत्रगुणैर्युतः । जज्ञे विश्रवसो राजन्नाम्ना वैश्रवणः श्रुतः

కొంతకాలానంతరం, ఓ రాజా, విశ్రవసునకు కుమారగుణములతో యుక్తుడైన కుమారుడు జన్మించాడు; అతడు ‘వైశ్రవణ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందాడు.

Verse 12

सोऽपि मौनव्रतं कृत्वा बालभावाद्युधिष्ठिर । सर्वभूताभयं दत्त्वा चचार परमं व्रतम्

ఓ యుధిష్ఠిరా! అతడూ బాల్యమునుండి మౌనవ్రతం స్వీకరించి, సమస్త భూతాలకు అభయం ప్రసాదించి ఆ పరమ వ్రతాన్ని ఆచరించాడు।

Verse 13

तस्य तुष्टो महादेवो ब्रह्मा ब्रह्मर्षिभिः सह । सखित्वं चेश्वरो दत्त्वा धनदत्वं जगाम ह

అతనిపై ప్రసన్నుడైన మహాదేవుడూ, బ్రహ్మర్షులతో కూడిన బ్రహ్మదేవుడూ, ప్రభువుతో సఖ్యతను ప్రసాదించారు; అతడు ‘ధనద’—ధనాధిపతి—పదవిని పొందాడు।

Verse 14

यमेन्द्रवरुणानां च चतुर्थस्त्वं भविष्यसि । ब्रह्माप्युक्त्वा जगामाशु लोकपालत्वमीप्सितम्

“యమ, ఇంద్ర, వరుణులలో నీవు నాలుగవవాడవు అవుతావు” అని చెప్పి, బ్రహ్మదేవుడు కోరిన లోకపాల పదవిని ఆశించి త్వరగా వెళ్లిపోయాడు।

Verse 15

ततस्त्वनन्तरे काले कैकसी नाम राक्षसी । पातालं भूतलं त्यक्त्वा विश्रवं चकमे पतिम्

తర్వాత కొంతకాలానికి కైకసీ అనే రాక్షసి పాతాళమును, భూతలమును విడిచి విశ్రవసుని భర్తగా వరిచింది।

Verse 16

पुत्रोऽथ रावणो जातस्तस्या भरतसत्तम । कुम्भकर्णो महारक्षो धर्मात्मा च विभीषणः

ఓ భరతశ్రేష్ఠా! ఆమెకు రావణుడు కుమారుడుగా జన్మించాడు; అలాగే మహారాక్షసుడు కుంభకర్ణుడు, ధర్మాత్ముడు విభీషణుడూ జన్మించారు।

Verse 17

कुम्भश्चैव विकुम्भश्च कुम्भकर्णसुतावुभौ । महाबलौ महावीर्यौ महान्तौ पुरुषोत्तम

కుంభుడు మరియు వికుంభుడు—ఇద్దరూ కుంభకర్ణుని కుమారులు—మహాబలవంతులు, మహాపరాక్రమశాలులు, మహానుభావులు, ఓ పురుషోత్తమా।

Verse 18

अङ्कूरो राक्षसश्रेष्ठः कुम्भस्य तनयो महान् । विभीषणं च गुणवद्दृष्ट्वैवं राक्षसोत्तमः

అంకూరుడు అనే రాక్షసశ్రేష్ఠుడు, కుంభుని మహాన కుమారుడు—గుణవంతుడైన విభీషణుని చూచి—ఆలోచనలో పడ్డాడు, ఓ రాక్షసోత్తమా।

Verse 19

ततः स यौवनं प्राप्य ज्ञात्वा रक्षः पितामहम् । परं निर्वेदमापन्नश्चचार सुमहत्तपः

ఆపై అతడు యౌవనాన్ని పొందిన తరువాత, తన రాక్షస పితామహుల విషయాన్ని తెలుసుకొని, పరమ నిర్వేదానికి లోనై, అత్యంత మహత్తరమైన తపస్సు ఆచరించాడు।

Verse 20

दक्षिणं पश्चिमं गत्वा सागरं पूर्वमुत्तरम् । नर्मदायां प्रसङ्गेन ह्यङ्कूरो राक्षसेश्वरः

దక్షిణం, పశ్చిమం వైపు సముద్రం వరకు, అలాగే తూర్పు మరియు ఉత్తర దిశలకూ సంచరించి, రాక్షసాధిపతి అంకూరుడు యాదృచ్ఛికంగా నర్మదా (రేవా) వద్దకు చేరాడు।

Verse 21

तपश्चचार सुमहद्दिव्यं वर्षशतं किल । ततस्तुष्टो महादेवः साक्षात्परपुरंजयः

అతడు నిజంగా వంద దివ్య సంవత్సరాలు అత్యంత మహత్తరమైన తపస్సు చేశాడు. అప్పుడు శత్రుపురవిజయి సాక్షాత్ మహాదేవుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు।

Verse 22

वरेण छन्दयामास राक्षसं वृषकेतनः । वरं वृणीष्व भद्रं ते तव दास्यामि सुव्रत

వృషకేతు (శివుడు) రాక్షసుని వరంతో సంతోషింపజేయదలచి—“వరము కోరుకో; నీకు మంగళం కలుగుగాక. ఓ సువ్రతా, నేను నీకు వరం ఇస్తాను” అన్నాడు.

Verse 23

प्रोवाच राक्षसो वाक्यं देवदेवं महेश्वरम् । वरदं सोऽग्रतो दृष्ट्वा प्रणम्य च पुनःपुनः

అప్పుడు రాక్షసుడు దేవదేవుడైన మహేశ్వరునితో మాటలాడాడు. వరదాతను ముందర చూసి, మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించి ఆయనను సంభోదించాడు.

Verse 24

यदि तुष्टो महादेव वरदोऽसि सुरेश्वर । दुर्लभं सर्वभूतानाममरत्वं प्रयच्छ मे

మీరు ప్రసన్నులైతే, ఓ మహాదేవా, ఓ సురేశ్వర వరదాతా—సర్వభూతాలకు దుర్లభమైన అమరత్వాన్ని నాకు ప్రసాదించండి.

Verse 25

मम नाम्ना स्थितोऽनेन वरेण त्रिपुरान्तक । सदा संनिहितोऽप्यत्र तीर्थे भवितुमर्हसि

ఓ త్రిపురాంతకా, నా నామంతో స్థాపితమైన ఈ వరం వల్ల మీరు ఈ తీర్థంలో ఎల్లప్పుడూ సన్నిహితంగా ఉండటానికి అనుగ్రహించండి.

Verse 26

ईश्वर उवाच । यावद्विभीषणमतं यावद्धर्मनिषेवणम् । करिष्यसि दृढात्मा त्वं तावदेतद्भविष्यति

ఈశ్వరుడు పలికెను—నీవు దృఢాత్ముడై విభీషణుని సంకల్పాన్ని అనుసరించి, ధర్మాన్ని ఆచరించి సేవించు వరకు, అంతవరకు ఇది (ఈ వరమూ సన్నిధియూ) నెరవేరి ఉంటుంది.

Verse 27

एवमुक्त्वा ययौ देवः सर्वदैवतपूजितः । विमानेनार्कवर्णेन कैलासं धरणीधरम्

ఇట్లు పలికి, సమస్త దేవతలచే పూజింపబడిన ఆ దేవుడు సూర్యవర్ణ విమానంలో ధరణీధరమైన కైలాస పర్వతానికి ప్రయాణమయ్యెను।

Verse 28

गते चादर्शनं देवे स्नात्वाचम्य विधानतः । स्थापयामास राजेन्द्र ह्यङ्कूरेश्वरमुत्तमम्

దేవుడు వెళ్లి అదృశ్యమైన తరువాత, అతడు విధిపూర్వకంగా స్నానం చేసి ఆచమనం చేసెను; అనంతరం, ఓ రాజేంద్రా, ఉత్తమమైన అంకూరేశ్వరుని ప్రతిష్ఠించెను।

Verse 29

गन्धपुष्पैस्तथा धूपैर्वस्त्रालङ्कारभूषणैः । पताकैश्चामरैश्छत्रैर्जयशब्दादिमंगलैः

సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పాలు, ధూపం, వస్త్రాలు, అలంకార-భూషణాలతో; అలాగే పతాకాలు, చామరాలు, ఛత్రాలు, ‘జయ’ నాదముతో మొదలైన మంగళక్రియలతో పూజించెను।

Verse 30

पूजयित्वा सुरेशानं स्तोत्रैर्हृद्यैः सुपुष्कलैः । जगाम भवनं रक्षो यत्र राजा विभीषणः

సురేశానుని హృద్యమైన, సమృద్ధమైన స్తోత్రాలతో పూజించి, ఆ రాక్షసుడు రాజా విభీషణుడు ఉన్న భవనానికి వెళ్లెను।

Verse 31

पूजितः स यथान्यायं दानसन्मानगौरवैः । सौदर्ये स्थापितो भावे सोऽवात्सीत्परयामुदा

అతడు దానములు, సత్కారము, గౌరవములతో యథావిధిగా పూజింపబడెను; సౌహార్దభావంలో స్థిరపడి, అక్కడ పరమానందంతో నివసించెను।

Verse 32

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । अङ्कूरेश्वरनामानं सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ఆ తీర్థంలో స్నానం చేసి అంకూరేశ్వరనామ పరమేశ్వరుని విధివిధానంగా పూజించినవాడు అశ్వమేధ యజ్ఞఫలాన్ని పొందును।

Verse 33

माण्डव्यखातमारभ्य सङ्गमं वापि यच्छुभम् । रेवाया आमलक्याश्च देवक्षेत्रं महेश्वरम्

మాండవ్యఖాతం నుండి రేవా–ఆమలకీ నదుల శుభ సంగమం వరకు ఉన్న ఈ సమస్త ప్రాంతం మహేశ్వరుని దేవక్షేత్రము।

Verse 34

माण्डव्यखातात्पश्चिमतस्तीर्थं तदङ्कूरेश्वरम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा शुचिः प्रयतमानसः

మాండవ్యఖాతానికి పడమరగా అంకూరేశ్వరమనే తీర్థం ఉంది. అక్కడ స్నానం చేసినవాడు శుచిగా, నియమితమనస్సుతో ఉంటాడు।

Verse 35

सन्ध्यामाचम्य यत्नेन जपं कृत्वाथ भारत । तर्पयित्वा पित्ःन्देवान्मनुष्यान् भरतर्षभ

హే భారతా! సంధ్యావందనం చేసి జాగ్రత్తగా ఆచమనం చేసి, జపం పూర్తిచేసి—హే భరతశ్రేష్ఠా—పితృదేవతలకు, దేవులకు, మనుష్యులకు తర్పణం చేయవలెను।

Verse 36

सचैलः क्लिन्नवसनो मौनमास्थाय संयतः । अष्टम्यां वा चतुर्दश्यामुपोष्य विधिवन्नरः

వస్త్రధారణతోనే, తడిచిన వస్త్రాలతో, మౌనం ఆచరించి సంయమంతో, నియమప్రకారం అష్టమి లేదా చతుర్దశినాడు ఉపవాసం చేయవలెను।

Verse 37

पूजां यः कुरुते राजंस्तस्य पुण्यफलं शृणु । साग्रं तु योजनशतं तीर्थान्यायतनानि च

ఓ రాజా, పూజ చేయువాని పుణ్యఫలాన్ని వినుము. అతనికి వంద యోజనములకన్నా అధిక పరిధిలోని తీర్థములు మరియు దేవాలయములు నిజంగా దర్శించినట్లే అవుతాయి.

Verse 38

भवन्ति तानि दृष्टानि ततः पापैः प्रमुच्यते । तत्र तीर्थे तु यद्दानं देवमुद्दिश्य दीयते

అవి దర్శించినట్లే అవుతాయి; అందువల్ల అతడు పాపముల నుండి విముక్తుడగును. మరియూ ఆ తీర్థములో దేవుని ఉద్దేశించి యేదానము ఇవ్వబడునో,

Verse 39

स्नात्वा तु विधिवत्पात्रे तदक्षयमुदाहृतम् । होमाद्दशगुणं प्रोक्तं फलं जाप्ये ततोऽधिकम्

స్నానము చేసి విధివిధానముగా యోగ్య పాత్రునికి ఇచ్చిన దానము అక్షయమని చెప్పబడింది. దాని ఫలం హోమఫలముకన్నా దశగుణమని, జపఫలం దానికన్నా అధికమని పేర్కొనబడింది.

Verse 40

त्रिगुणं चोपवासेन स्नानेन च चतुर्गुणम् । संन्यासं कुरुते यस्तु प्राणत्यागं करोति वा

ఉపవాసముచేత ఫలం త్రిగుణమగును, స్నానముచేత చతుర్గుణమగును. మరియు ఎవడు అక్కడ సన్యాసము స్వీకరించునో, లేదా ప్రాణత్యాగము చేయునో,

Verse 41

अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकादसंशयम् । कृमिकीटपतङ्गानां तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । अङ्कूरेश्वरनामाख्ये मृतानां सुगतिर्भवेत्

అతని గతి అనివర్తనీయమగును—నిస్సందేహముగా రుద్రలోకమునకు. ఓ యుధిష్ఠిరా, అంకూరేశ్వరనామక ఆ తీర్థములో కృములు, కీటకములు, పక్షులు కూడా మరణించినచో వారికి సుగతి కలుగును.

Verse 42

एतत्ते कथितं राजन्नङ्कूरेश्वरसम्भवम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं परमं पापनाशनम्

హే రాజా, అంకూరేశ్వరసంబంధమైన ఈ తీర్థోద్భవము నీకు చెప్పబడింది; ఇది సర్వగుణసంపన్నము, పరమ పాపనాశకము.

Verse 43

येऽपि शृण्वन्ति भक्त्येदं कीर्त्यमानं महाफलम् । लभन्ते नात्र सन्देहः शिवस्य भुवनं हि ते

భక్తితో ఈ మహాఫలదాయకమైన కీర్తనను వినేవారు కూడా—ఇందులో సందేహం లేదు—శివలోకాన్ని పొందుతారు.

Verse 168

। अध्याय

అధ్యాయము—ఇది అధ్యాయ శీర్షిక.