Adhyaya 131

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले नागतीर्थमनुत्तमम् । यत्र सिद्धा महानागा भये जाते ततो नृप

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—నర్మదా దక్షిణ తీరంలో అనుత్తమమైన నాగతీర్థం ఉంది; అక్కడ సిద్ధులైన మహానాగులు, ఓ రాజా, భయం కలిగినప్పుడు (ఆశ్రయించు/చర్యచేయు) స్థలమది.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । महाभयानां लोकस्य नागानां द्विजसत्तम । कथं जातं भयं तीव्रं येन ते तपसि स्थिताः

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—హే ద్విజశ్రేష్ఠా! లోకమునకు మహాభయకరులైన నాగులకు ఆ ఘోరమైన భయం ఎలా కలిగింది, దాని వలన వారు తపస్సులో దృఢంగా నిలిచిరి?

Verse 3

भूतं भव्यं भविष्यच्च यत्सुरासुरमानवे । तात ते विदितं सर्वं तेन मे कौतुकं महत्

దేవులు, అసురులు, మనుష్యులకు సంబంధించిన భూతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు—హే తాత! అవన్నీ నీకు తెలిసినవే; అందుకే నా కుతూహలం మహత్తరము.

Verse 4

मम संतापजं दुःखं दुर्योधनसमुद्भवम् । तव वक्त्राम्बुजौघेन प्लावितं निर्वृतिं गतम्

దుర్యోధనుని కారణంగా పుట్టిన నా దాహజన్య దుఃఖము, నీ కమలముఖమునుండి ప్రవహించిన వాక్ధారచే ముంచబడినట్లై, ఇప్పుడు శాంతి-నిర్వృతిని పొందింది.

Verse 5

श्रुत्वा तव मुखोद्गीतां कथां पापप्रणाशनीम् । भूयो भूयः स्मृतिर्जाता श्रवणे मम सुव्रत

హే సువ్రతా! నీ ముఖమునుండి గానమైన పాపనాశినీ కథను విని, వినుచుండగా నా స్మృతి మళ్లీ మళ్లీ జాగృతమవుతోంది.

Verse 6

न क्लेशत्वं द्विजे युक्तं न चान्यो जानते फलम् । विद्यादानस्य महतः श्रावितस्य सुतस्य च

హే ద్విజా! సమాధానం చెప్పుటలో క్లేశము గాని సంకోచము గాని తగదు; మహత్తరమైన విద్యాదానమునకు, అలాగే శ్రవణముచే సుశిక్షితుడైన కుమారునకు కల ఫలమును మరెవ్వరూ నిజంగా ఎరుగరు.

Verse 7

एवं ज्ञात्वा यथान्यायं यः प्रश्नः पृच्छितो मया । कथा तु कथ्यतां विप्र दयां कृत्वा ममोपरि

ఇదంతా తెలిసికొని యథాన్యాయంగా నేను అడిగిన ప్రశ్నకు—హే విప్రా, నాపై దయచేసి ఆ పవిత్ర కథను చెప్పుము.

Verse 8

मार्कण्डेय उवाच । यथा यथा त्वं नृप भाषसे च तथा तथा मे सुखमेति भारती । शैथिल्यभावाज्जरयान्वितस्य त्वत्सौहृदं नश्यति नैव तात

మార్కండేయుడు పలికెను—హే నృపా, నీవు ఎంతగా పలుకుతావో అంతగా నా వాక్కు ఆనందమొందుతుంది. వృద్ధాప్య శైథిల్యంతో ఉన్న నాకైనా, హే తాత, నీ సౌహృదం ఏమాత్రం క్షీణించదు.

Verse 9

कथयामि यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् । कथितं पूर्वतो वृद्धैः पारम्पर्येण भारत

హే భారతా, జరిగినట్లే ప్రాచీన ఇతిహాసాన్ని నేను వివరిస్తాను; అది పూర్వకాలంలో వృద్ధులు పరంపరగా చెప్పినది.

Verse 10

द्वे भार्ये कश्यपस्यास्तां सर्वलोकेष्वनुत्तमे । गरुत्मतो वै विनता सर्पाणां कद्रुरेव च

కశ్యపునికి రెండు భార్యలు ఉండెను, సర్వలోకములలో అనుత్తములు—గరుడుని జనని వినత, సర్పముల జనని కద్రూ.

Verse 11

अश्वसंदर्शनात्ताभ्यां कलिरूपं व्यवस्थितम् । प्रभातकाले राजेन्द्र भास्कराकारवर्चसम्

ఆ ఇద్దరికీ అశ్వదర్శనం కలగగానే కలిరూపమైన వివాదస్థితి ఏర్పడెను—హే రాజేంద్ర, ప్రభాతకాలంలో, సూర్యసమాన తేజస్సుతో ప్రకాశించుచు.

Verse 12

तं दृष्ट्वा विनता रूपमश्वं सर्वत्र पाण्डुरम् । अथ तां कद्रूमवोचत्सा पश्य पश्य वरानने

సర్వత్ర పాండురమైన ఆ అశ్వాన్ని చూసి వినత దాని రూపాన్ని దర్శించింది. అప్పుడు కద్రూ ఆమెతో—“చూడు, చూడు, ఓ సుందరముఖీ!” అని పలికింది.

Verse 13

उच्चैःश्रवसः सादृश्यं पश्य सर्वत्र पाण्डुरम् । धावमानमविश्रान्तं जवेन पवनोपमम्

“చూడు, ఇది ఉచ్చైఃశ్రవసుకు సదృశం—సర్వత్ర పాండురం. విశ్రాంతి లేకుండా ధావిస్తూ, వేగంలో పవనసమానం.”

Verse 14

तं दृष्ट्वा सहसा यान्तमीर्ष्याभावेन मोहिता । कृष्णं मत्वा तथाजल्पत्तया सह नृपोत्तम

అతడు అకస్మాత్తుగా సమీపించడాన్ని చూసి ఆమె ఈర్ష్యాభావ మోహానికి లోనైంది. అతడిని కృష్ణుడని భావించి అలా పలికింది; ఆ నృపోత్తముడు ఆమెతో సంభాషించాడు.

Verse 15

विनते त्वं मृषा लोके नृशंसे कुलपांसनि । कृष्णं चैनं वद श्वेतं नरकं यास्यसे परम्

“వినతా, నీవు లోకముందు అసత్యం పలుకుతున్నావు—ఓ క్రూరురాలా, కులకలంకమా! దీనిని శ్వేతం కాదు, కృష్ణమని చెప్పు; లేకపోతే ఘోర నరకానికి పోతావు.”

Verse 16

विनतोवाच । सत्यानृते तु वचने पणोऽयं ते ममैव तु । सहस्रं वत्सरान्दासी भवेयं तव वेश्मनि

వినత పలికింది—“వాక్యంలోని సత్యాసత్యాలపై నీకూ నాకూ మధ్య ఈ పందెం. నేను ఓడితే నీ గృహంలో వెయ్యేళ్లు దాసిగా ఉంటాను.”

Verse 17

तथेति ते प्रतिज्ञाय रात्रौ गत्वा स्वकं गृहम् । परित्यज्य उभे ते तु क्रोधमूर्छितमूर्छिते

‘తథాస్తు’ అని ప్రతిజ్ఞ చేసి వారు ఇద్దరూ రాత్రివేళ తమ ఇంటికి వెళ్లారు. కోపంతో మూర్ఛితులై ఇద్దరూ కలతచెందారు.

Verse 18

बन्धुगर्वस्य गत्वा तु कथयामास तं पणम् । कद्रूर्विनतया सार्द्धं यद्वृत्तं प्रमदालये

అనంతరం కద్రూ బంధుగర్వుని దగ్గరకు వెళ్లి ఆ పణాన్ని వివరించింది—అంతఃపురంలో వినతతో జరిగిన వృత్తాంతమంతా చెప్పింది.

Verse 19

तच्छ्रुत्वा बान्धवाः सर्वे कद्रूपुत्रास्तथैव च । न मन्यन्ते हितं कार्यं कृतं मात्रा विगर्हितम्

ఇది విని బంధువులందరూ—కద్రూ కుమారులు కూడా—దీనిని హితకరమైన కార్యంగా భావించలేదు; ఎందుకంటే తల్లి చేసినది నిందనీయం.

Verse 20

अकृष्णः कृष्णतामम्ब कथं गच्छेद्धयोत्तमः । दासत्वं प्राप्स्यसे त्वं हि पणेनानेन सुव्रते

‘అమ్మా, నల్లనిది కాని ఆ శ్రేష్ఠ అశ్వం ఎలా నల్లగా మారుతుంది? ఓ సువ్రతే, ఈ పణం వల్ల నీవు తప్పక దాస్యాన్ని పొందుతావు.’

Verse 21

कद्रूरुवाच । भवेयं न यथादासी तत्कुरुध्वं हि सत्वरम् । विशध्वं रोमकूपेषु तस्याश्वस्य मतिर्मम

కద్రూ చెప్పింది—‘నేను దాసిగా కాకుండా ఉండేందుకు మీరు ఇది త్వరగా చేయండి. ఆ అశ్వపు రోమకూపాల్లో ప్రవేశించండి; ఇదే నా యోచన.’

Verse 22

क्षणमात्रं कृते कार्ये सा दासी च भवेन्मम । ततः स्वस्थोरगाः सर्वे भविष्यथ यथासुखम्

ఆ పని ఒక్క క్షణం పాటు చేసినట్లయితే, ఆమె నా దాసి అవుతుంది; ఆ తర్వాత మీరందరూ సర్పాలు క్షేమంగా, సుఖంగా ఉంటారు.

Verse 23

सर्पा ऊचुः । यथा त्वं जननी देवि पन्नगानां मता भुवि । तथापि सा विशेषेण वञ्चितव्या न कर्हिचित्

సర్పాలు పలికాయి: 'ఓ దేవీ! భూమిపై నీవు మాకు తల్లిగా భావించబడినప్పటికీ, ఆమెను ఎప్పుడూ మోసగించకూడదు.'

Verse 24

कद्रूरुवाच । मम वाक्यमकुर्वाणा ये केचिद्भुवि पन्नगाः । हव्यवाहमुखं सर्वे ते यास्यन्त्यविचारिताः

కద్రువ పలికెను: 'భూమిపై నా ఆజ్ఞను పాటించని సర్పాలెవరైనా సరే, వారందరూ నిస్సందేహంగా అగ్నిదేవుని నోటిలో పడతారు.'

Verse 25

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं घोरं मातृमुखोद्भवम् । केचित्प्रविष्टा रोमाणि तथान्ये गिरिसंस्थिताः

తల్లి నోటి నుండి వెలువడిన ఆ భయంకరమైన మాటలను విని, కొందరు రోమాలలో (వెంట్రుకలలో) ప్రవేశించారు, మరికొందరు పర్వతాలపై ఆశ్రయం పొందారు.

Verse 26

केचित्प्रविष्टा जाह्नव्यामन्ये च तपसि स्थिताः

కొందరు జాహ్నవిలో (గంగలో) ప్రవేశించారు మరియు ఇతరులు తపస్సులో నిమగ్నమయ్యారు.

Verse 27

ततो वर्षसहस्रान्ते तुतोष परमेश्वरः । महादेवो जगद्धाता ह्युवाच परया गिरा

అప్పుడు వెయ్యి సంవత్సరాల అంతంలో జగద్ధాత పరమేశ్వరుడు మహాదేవుడు ప్రసన్నుడై, దివ్య వాణితో పలికెను।

Verse 28

भो भोः सर्पा निवर्तध्वं तपसोऽस्य महत्फलम् । यमिच्छथ ददाम्यद्य नात्र कार्या विचारणा

“హో హో, ఓ సర్పులారా! తపస్సు విరమించండి; ఈ తపస్సుకు మహత్తర ఫలం కలిగింది. మీరు ఏది కోరుతారో అది నేడు ఇస్తాను; ఇక్కడ సందేహం అవసరం లేదు.”

Verse 29

सर्पा ऊचुः । कद्रूशापभयाद्भीता देवदेव महेश्वर । तव पार्श्वे वसिष्यामो यावदाभूतसम्प्लवम्

సర్పులు పలికిరి—“హే దేవదేవ మహేశ్వరా! కద్రూ శాపభయంతో మేము భీతులము; మహాప్రళయం వరకు నీ పార్శ్వమున నివసించెదము.”

Verse 30

देवदेव उवाच । एकश्चायं महाबाहुर्वासुकिर्भुजगोत्तमः । मम पार्श्वे वसेन्नित्यं सर्वेषां भयरक्षकः

దేవదేవుడు పలికెను—“ఈ మహాబాహువు, భుజగోత్తముడు వాసుకి, నిత్యం నా పార్శ్వమున నివసించుగాక; అందరికీ భయరక్షకుడగుగాక.”

Verse 31

अन्येषां चैव सर्पाणां भयं नास्ति ममाज्ञया । आप्लुत्य नर्मदातोये भुजगास्ते च रक्षिताः

“ఇతర సర్పులకు కూడా నా ఆజ్ఞవలన భయం లేదు. నర్మదా జలములో మునిగి ఆ భుజంగులు రక్షింపబడ్డారు.”

Verse 32

नास्ति मृत्युभयं तेषां वसध्वं यत्र चेप्सितम् । कद्रूशापभयं नास्ति ह्येष मे विस्तरः परः

వారికి మరణభయం లేదు; మీకు ఇష్టమైన చోట నివసించండి. కద్రూ శాపభయమూ లేదు—ఇది నా పరమ హామీ, పరిరక్షణ.

Verse 33

एवं दत्त्वा वरं तेषां देवदेवो महेश्वरः । जगामाकाशमाविश्य कैलासं धरणीधरम्

ఇలా వారికి వరం ప్రసాదించిన దేవదేవుడు మహేశ్వరుడు ఆకాశంలో ప్రవేశించి భూధరమైన కైలాస పర్వతానికి వెళ్లెను.

Verse 34

गते चादर्शनं देवे वासुकिप्रमुखा नृप । स्थापयित्वा तथा जग्मुर्देवदेवं महेश्वरम्

ఓ రాజా, దేవుడు అదృశ్యమైన తరువాత వాసుకి మొదలైన నాగులు అక్కడ విధిగా స్థాపన చేసి దేవదేవ మహేశ్వరుని వద్దకు బయలుదేరిరి.

Verse 35

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्पञ्चम्यामर्चयेच्छिवम् । तस्य नागकुलान्यष्टौ न हिंसन्ति कदाचन

ఆ తీర్థంలో ఎవడైనా పంచమి నాడు శివుని ఆరాధిస్తే, అతనిని నాగుల ఎనిమిది కులాలు ఎప్పటికీ హింసించవు.

Verse 36

मृतः कालेन महता तत्र तीर्थे नरेश्वर । शिवस्यानुचरो भूत्वा वसते कालमीप्सितम्

ఓ నరేశ్వరా, అతడు మహాకాలం వచ్చినప్పుడు అక్కడి తీర్థంలో దేహం విడిచినచో, శివుని అనుచరుడై తాను కోరినంత కాలం శివధామంలో నివసించును.

Verse 131

। अध्याय

॥ అధ్యాయము ॥