Adhyaya 111

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् । स्कन्देन निर्मितं पूर्वं तपः कृत्वा सुदारुणम्

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—నర్మదా నదికి దక్షిణ తీరంలో పరమ శోభనమైన తీర్థం ఉంది. పూర్వంలో స్కందుడు అత్యంత ఘోర తపస్సు చేసి దానిని నిర్మించాడు.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । स्कन्दस्य चरितं सर्वमाजन्म द्विजसत्तम । तीर्थस्य च विधिं पुण्यं कथयस्व यथार्थतः

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—హే ద్విజశ్రేష్ఠా! స్కందుని జన్మనుండి సమస్త చరిత్రను, అలాగే ఈ తీర్థపు పుణ్యవిధిని యథార్థంగా నాకు వివరించండి.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । देवदेवेन वै तप्तं तपः पूर्वं युधिष्ठिर । विज्ञप्तेन सुरैः सर्वैरुमादेवी विवाहिता

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—హే యుధిష్ఠిరా! పూర్వంలో దేవదేవుడు తపస్సు చేశాడు; సమస్త దేవతల వినతితో ఉమాదేవి ఆయనతో వివాహిత అయ్యింది.

Verse 4

नास्ति सेनापतिः कश्चिद्देवानां सुरसत्तम । नीयन्ते दानवैर्घोरैः सर्वे देवाः सवासवाः

హే సురశ్రేష్ఠా! దేవతలకు ఎవరూ సేనాపతి లేరు; భయంకరమైన దానవులు ఇంద్రునితో సహా సమస్త దేవతలను జయించి తరిమివేస్తున్నారు.

Verse 5

यथा निशा विना चन्द्रं दिवसो भास्करं विना । न शोभते मुहूर्तं वै तथा सेना विनायका

చంద్రుడు లేని రాత్రి, సూర్యుడు లేని పగలు క్షణమాత్రం కూడా శోభించనట్లే, నాయకుడు లేని సేన కూడా వికసించదు.

Verse 6

एवं ज्ञात्वा महादेव परया दयया विभो । सेनानीर्दीयतां कश्चित्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

హే మహాదేవా, హే విభో! ఇది తెలిసికొని పరమ దయతో మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధుడైన ఒక సేనానిని ప్రసాదించుము.

Verse 7

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं देवानां परमेश्वरः । कामयान उमां देवीं सस्मार मनसा स्मरम्

దేవతల శుభవాక్యములు విని పరమేశ్వరుడు, దేవి ఉమను కోరుతూ, మనస్సులో స్మరుడు (కామదేవుడు)ను స్మరించాడు.

Verse 8

तेन मूर्छितसर्वाङ्गः कामरूपो जगद्गुरुः । कामयामास रुद्राणीं दिव्यं वर्षशतं किल

ఆ ప్రభావంతో జగద్గురువు కామరూపుడై సర్వాంగములలో మూర్ఛితుడైనట్లు అయ్యి, నిజంగా దివ్యమైన వంద సంవత్సరాలు రుద్రాణిని కోరెను.

Verse 9

देवराजस्ततो ज्ञात्वा महामैथुनगं हरम् । संमन्त्र्य दैवतैः सार्द्धं प्रैषयज्जातवेदसम्

అప్పుడు దేవరాజు హరుడు మహామైథునంలో ప్రవేశించినట్లు గ్రహించి, దేవతలతో సంప్రదించి జాతవేదసు (అగ్ని)ను పంపెను.

Verse 10

तेन गत्वा महादेवः परमानन्दसंस्थितः । सहसा तेन दृष्टोऽसौ हाहेत्युक्त्वा समुत्थितः

అతడు (అగ్ని) అక్కడికి వెళ్లి మహాదేవుడు పరమానందంలో స్థితుడై ఉన్నట్లు చూచెను; అకస్మాత్తుగా ఆయన దృష్టికి పడగానే ‘హా హా!’ అని పలికి వెంటనే లేచెను.

Verse 11

ततः क्रुद्धा महादेवी शापवाचमुवाच ह । वेपमाना महाराज शृणु यत्ते वदाम्यहम्

అప్పుడు క్రోధించిన మహాదేవి శాపవాక్యాన్ని పలికింది. వణుకుతూ—ఓ మహారాజా, నేను చెప్పేది వినుము అని చెప్పింది.

Verse 12

अहं यस्मात्सुरैः सर्वैर्याचिता पुत्रजन्मनि । कृता रतिश्च विफला संप्रेष्य जातवेदसम्

పుత్రజన్మార్థం సమస్త దేవతలు నన్ను ప్రార్థించారు; కానీ జాతవేదుడు (అగ్ని) పంపబడినందున ఆ రతి విఫలమైంది.

Verse 13

तस्मात्सर्वे पुत्रहीना भविष्यन्ति न संशयः । हरेणोक्तस्ततो वह्निरस्माकं बीजमावह

కాబట్టి మీరందరూ పుత్రహీనులవుతారు—సందేహం లేదు. ఆపై హరుని ఆజ్ఞతో వహ్ని మా బీజాన్ని మోసుకెళ్లాడు.

Verse 14

यथा भवति लोकेषु तथा त्वं कर्तुमर्हसि । मम तेजस्त्वया शक्यं गृहीतुं सुरसत्तम । देवकार्यार्थसिद्ध्यर्थं नान्यः शक्तो जगत्त्रये

లోకాలలో ఎలా సాధ్యమో అలా నీవు చేయవలసినది. ఓ దేవశ్రేష్ఠా, నా తేజస్సును నీవే గ్రహించగలవు; దేవకార్యసిద్ధి కోసం త్రిలోకాల్లో మరెవ్వరూ సమర్థులు కారు.

Verse 15

अग्निरुवाच । तेजसस्तव मे देव का शक्तिर्धारणे विभो । करोति भस्मसात्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

అగ్ని పలికెను—ఓ ప్రభూ, మీ తేజస్సును ధరించే శక్తి నాకు ఎక్కడ ఉంది? అది చరాచరాలతో కూడిన సమస్త త్రిలోకాన్ని భస్మం చేస్తుంది.

Verse 16

ईश्वर उवाच । उदरस्थेन बीजेन यदि ते जायते रुजा । तदा क्षिपस्व तत्तेजो गङ्गातोये हुताशन

ఈశ్వరుడు పలికెను—నీ ఉదరంలో ఉన్న ఆ బీజం వల్ల నీకు బాధ కలిగితే, ఓ హుతాశన! ఆ తేజస్సును గంగాజలంలో నিক্ষేపించు।

Verse 17

एवमुक्त्वा महादेवोऽमोघं बीजमुत्तमम् । हव्यवाहमुखे सर्वं प्रक्षिप्यान्तरधीयत

ఇలా పలికి మహాదేవుడు ఉత్తమమైన, అమోఘమైన బీజాన్ని హవ్యవాహుడు (అగ్ని) ముఖంలో పూర్తిగా వేసి, అనంతరం అంతర్ధానమయ్యెను।

Verse 18

गते चादर्शनं देवे दह्यमानो हुताशनः । गङ्गातोये विनिक्षिप्य जगाम स्वंनिवेशनम्

దేవుడు (శివుడు) అదృశ్యమైన తరువాత, అసహ్య తేజస్సుతో దహించబడుతున్న హుతాశనుడు దానిని గంగాజలంలో నিক্ষేపించి తన నివాసానికి వెళ్లెను।

Verse 19

असहन्ती तु तत्तेजो गङ्गापि सरितां वरा । शरस्तम्बे विनिक्षिप्य जगामाशु यथागतम्

ఆ తేజస్సును భరించలేక, నదులలో శ్రేష్ఠమైన గంగ కూడా దానిని శరస్తంబంలో (రెల్లుల గుంపులో) నിക്ഷేపించి, వచ్చిన మార్గమే వేగంగా తిరిగి వెళ్లెను।

Verse 20

तत्र जातं तु तद्दृष्ट्वा सर्वे देवाः सवासवाः । कृत्तिकां प्रेषयामासुः स्तन्यं पाययितुं तदा

అక్కడ జన్మించిన శిశువును చూసి, ఇంద్రునితో కూడిన సమస్త దేవతలు అప్పుడే అతనికి స్తన్యము త్రాగించుటకు కృత్తికలను పంపిరి।

Verse 21

दृष्ट्वा ता आगताः सर्वा गङ्गागर्भे महामतेः । षण्मुखैः षण्मुखो भूत्वा पिपासुरपिबत्स्तनम्

వారందరూ గంగాగర్భసమాన ఆశ్రయానికి వచ్చినట్లు చూచి, మహాత్ముడు ఆరు ముఖాలతో షణ్ముఖుడై, తృష్ణతో వారి స్తన్యదుగ్ధాన్ని పానము చేసెను।

Verse 22

जातकर्मादिसंस्कारान्वेदोक्तान्पद्मसम्भवः । चकार सर्वान्दाजेन्द्र विधिदृष्टेन कर्मणा

హే దాజేంద్రా! పద్మసంభవుడైన బ్రహ్ముడు వేదోక్తమైన జాతకర్మాది సమస్త సంస్కారాలను విధిదృష్టమైన కర్మపద్ధతితో నిర్వహించెను।

Verse 23

षण्मुखात्षण्मुखो नाम कार्त्तिकेयस्तु कृत्तिकात् । कुमारश्च कुमारत्वाद्गङ्गागर्भोऽग्निजोऽपरः

ఆరు ముఖాలున్నందున ఆయన ‘షణ్ముఖ’ అని పిలువబడెను; కృత్తికల కారణంగా ‘కార్త్తికేయ’గా ప్రసిద్ధి పొందెను. నిత్య యౌవనమున ‘కుమార’ అని, అలాగే ‘గంగాగర్భ’ మరియు ‘అగ్నిజ’—అగ్నిజన్యుడు—అని కూడా పేరొందెను।

Verse 24

एवं कुमारः सम्भूतो ह्यनधीत्य स वेदवित् । शास्त्राण्यनेकानि वेद चचार विपुलं तपः

ఇలా కుమారుడు అవతరించెను; అధికారికంగా అధ్యయనం చేయకపోయినా ఆయన వేదవిత్తు. అనేక శాస్త్రాలను అవగాహన చేసి, విస్తారమైన తపస్సు ఆచరించెను।

Verse 25

देवारण्येषु सर्वेषु नदीषु च नदेषु च । पृथिव्यां यानि तीर्थानि समुद्राद्यानि भारत

హే భారతా! సమస్త దేవారణ్యాలలో, నదులలో మరియు ఉపనదులలో, అలాగే భూమిపై సముద్రాది మొదలుకొని ఉన్న యావత్తీ తీర్థాలలో (ఆయన సంచరించెను)।

Verse 26

ततः पर्याययोगेन नर्मदातटमाश्रितः । नर्मदादक्षिणे कूले चचार विपुलं तपः

ఆపై క్రమంగా అతడు నర్మదా తీరాన్ని ఆశ్రయించి, నర్మదా దక్షిణ తీరంలో విస్తారమైన తపస్సు చేశాడు।

Verse 27

ऋग्यजुःसामविहितं जपञ्जाप्यमहर्निशम् । ध्यायमानो महादेवं शुचिर्धमनिसंततः

అతడు ఋగ్-యజుః-సామవేదాలలో విధించిన జపాన్ని రాత్రింబవళ్లు జపిస్తూ, మహాదేవుని ధ్యానిస్తూ, శుచిగా ప్రాణప్రవాహాలను నియంత్రించి నిలిచాడు।

Verse 28

ततो वर्षसहस्रान्ते पूर्णे देवो महेश्वरः । उमया सहितः काले तदा वचनमब्रवीत्

ఆపై వెయ్యి సంవత్సరాలు పూర్తైనప్పుడు, తగిన సమయంలో ఉమాతో కూడిన దేవ మహేశ్వరుడు అప్పుడు ఈ వాక్యాన్ని పలికాడు।

Verse 29

ईश्वर उवाच । अहं ते वरदस्तात गौरी माता पिता ह्यहम् । वरं वृणीष्व यच्चेष्टं त्रिषु लोकेषु दुर्लभम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—బిడ్డా, నేను నీకు వరదాతను; గౌరీ నీ తల్లి, నేనే నీ తండ్రిని. మూడు లోకాలలో దుర్లభమైనదైనా నీకు ఇష్టమైన వరాన్ని కోరుకో।

Verse 30

षण्मुख उवाच । यदि तुष्टो महादेव उमया सह शङ्कर । वृणोमि मातापितरौ नान्या गतिर्मतिर्मम

షణ్ముఖుడు పలికెను—ఓ మహాదేవా, ఉమాతో కూడిన శంకరా, మీరు ప్రసన్నులైతే, నేను మీ ఇద్దరినే తల్లిదండ్రులుగా వరిస్తాను; నాకు మరో శరణం లేదు, మరో సంకల్పమూ లేదు।

Verse 31

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं पुत्रस्य वदनाच्च्युतम् । तथेत्युक्त्वा तु स्नेहेन प्रेम्णा तं परिषस्वजे

పుత్రుని నోట నుండి వెలువడిన ఈ శుభవాక్యాలను విని ఆయన “తథాస్తు” అని పలికి, స్నేహప్రేమాలతో అతనిని ఆలింగనం చేసెను।

Verse 32

ततस्तं मूर्ध्न्युपाघ्राय ह्युमयोवाच शङ्करः

అనంతరం శంకరుడు ఉమతో కలిసి అతని శిరస్సును స్నేహంగా ముద్దాడి (ఘ్రాణించి) వాక్యము పలికెను।

Verse 33

ईश्वर उवाच । अक्षयश्चाव्ययश्चैव सेनानीस्त्वं भविष्यसि

ఈశ్వరుడు పలికెను—నీవు అక్షయుడవు, అవ్యయుడవు అవుతావు; దేవసేనలకు సేనానిగా నిలుస్తావు।

Verse 34

शिखी च ते वाहनं दिव्यरूपो दत्तो मया शक्तिधरस्य संख्ये । सुरासुरादींश्च जयेति चोक्त्वा जगाम कैलासवरं महात्मा

దివ్యరూపమైన నెమలి నీ వాహనంగా—శక్తిధరుని సంగ్రామార్థం—నేనే ఇచ్చితిని. ‘దేవాసురాదులను జయించు’ అని చెప్పి ఆ మహాత్ముడు శ్రేష్ఠమైన కైలాసానికి వెళ్లెను।

Verse 35

गते चादर्शनं देवे तदा स शिखिवाहनः । स्थापयित्वा महादेवं जगाम सुरसन्निधौ

దేవుడు వెళ్లి అదృశ్యమైన తరువాత, నెమలివాహనుడు మహాదేవుని స్థాపించి దేవతల సన్నిధికి వెళ్లెను।

Verse 36

तदाप्रभृति तत्तीर्थं स्कन्दतीर्थमिति श्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं मर्त्यानां भुवि दुर्लभम्

అప్పటినుంచి ఆ తీర్థం ‘స్కందతీర్థం’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది. అది పరమ పుణ్యకరం, సమస్త పాపహరం, భూమిపై మానవులకు దుర్లభం.

Verse 37

तत्र तीर्थे तु यो राजन्भक्त्या स्नात्वार्चयेच्छिवम् । गन्धमाल्याभिषेकैश्च याज्ञिकं स लभेत्फलम्

ఓ రాజా, ఆ తీర్థంలో భక్తితో స్నానం చేసి శివుని ఆరాధించి—సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పమాలలు, అభిషేకం సమర్పిస్తే—యజ్ఞఫలంతో సమానమైన ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 38

स्कन्दतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्पितृदेवताः । तिलमिश्रेण तोयेन तस्य पुण्यफलं शृणु

స్కందతీర్థంలో ఎవడు స్నానం చేసి నువ్వులతో కలిపిన నీటితో పితృదేవతలను పూజిస్తాడో, అతని పుణ్యఫలాన్ని విను—అది మహత్తరమవుతుంది.

Verse 39

पिण्डदानेन चैकेन विधियुक्तेन भारत । द्वादशाब्दानि तुष्यन्ति पितरो नात्र संशयः

ఓ భారతా, శాస్త్రవిధిగా చేసిన ఒక్క పిండదానంతోనే పితృదేవతలు పన్నెండు సంవత్సరాలు తృప్తిగా ఉంటారు—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 40

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र शुभं वा यादि वाशुभम् । इह लोके परे चैव तत्सर्वं जायतेऽक्षयम्

ఓ రాజేంద్రా, ఆ తీర్థంలో—శుభకర్మ అయినా అశుభకర్మ అయినా—దాని ఫలం ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ అక్షయంగా నిలుస్తుంది.

Verse 41

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्प्राणत्यागं करिष्यति । शास्त्रयुक्तेन विधिना स गच्छेच्छिवमन्दिरम्

ఆ తీర్థంలో ఎవడైన శాస్త్రోక్త విధానముతో ప్రాణత్యాగము చేయునట్లయితే, అతడు శివమందిరము అనగా శివలోకమును చేరును।

Verse 42

कल्पमेकं वसित्वा तु देवगन्धर्वपूजितः । अत्र भारतवर्षे तु जायते विमले कुले

ఒక కల్పము నివసించి దేవగంధర్వులచే పూజింపబడి, తరువాత ఈ భారతవర్షములో విమలమైన ఉత్తమ కులములో జన్మించును।

Verse 43

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वव्याधिविवर्जितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं पुत्रपौत्रसमन्वितः

అతడు వేదవేదాంగ తత్త్వజ్ఞుడై, సమస్త వ్యాధుల నుండి విముక్తుడై, పుత్రపౌత్రులతో కూడి, నిండైన వంద సంవత్సరాలకు మించి జీవించును।

Verse 44

इदं ते कथितं राजन्स्कन्दतीर्थस्य सम्भवम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं देवदेवेन भाषितम्

ఓ రాజా, స్కందతీర్థమునకు సంబంధించిన ఉద్భవమును మహిమను నీకు వివరించితిని. ఇది పరమోత్తమము—ధన్యత, యశస్సు, ఆయుష్షు ప్రసాదించునది; సమస్త దుఃఖములను నశింపజేయునది; సర్వపాపహరమైన పుణ్యము—దేవదేవుడు పలికినది।

Verse 111

। अध्याय

అధ్యాయసమాప్తి—ఇది అధ్యాయం ముగిసినది।