Mantra 26
Rishi: RV Savitṛ hymn-stratum
Devata: Savitṛ
Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable; confirm by RV parallel)
Samhita Patha (Devanagari)
हिर॑ण्यहस्तो॒ असु॑रः सुनी॒थः सु॑मृडी॒कः स्ववाँ॑ यात्व॒र्वाङ् । अ॒प॒सेध॑न् र॒क्षसो॑ यातु॒धाना॒नस्था॑द्दे॒वः प्र॑तिदो॒षं गृ॑णा॒नः
Transliteration
hiraṇyahastō asuraḥ sunīthaḥ sumr̥ḍīkaḥ svavāṃ yātv arvāṅ | apasedhan rakṣaso yātudhānān asthād dēvaḥ pratidōṣaṃ gr̥ṇānaḥ ||
Translation
సువర్ణహస్తుడు, అసురుడు (ప్రభువు), సునీథుడు (సుమార్గదర్శి), సుమృడీకుడు (అత్యంత కరుణామయుడు), స్వవాన్ (స్వాధీనుడు)—ఆ దేవుడు ఇక్కడికి, మనవైపు రాగాక. రాక్షసులను, యాతుధానులను అడ్డగించి, ఆ దేవుడు ప్రతి సాయంకాలం స్తుతింపబడుతూ ఇక్కడ స్థిరమయ్యాడు.
Padapatha (Word Analysis)
हि॒र॒ण्य॒ह॒स्तः । असु॑रः । सु॒नी॒थः । सु॒मृ॒डी॒कः । स्व॒वाँ॑ । या॒तु॒ । अ॒र्वाङ् । अ॒प॒-सेध॑न् । र॒क्षसः॑ । या॒तु॒धा॒नान् । अस्था॑त् । दे॒वः । प्र॒ति॒दो॒षम् । गृ॒णा॒नः
Word by Word
हिरण्यहस्तःgolden-handed
हिरण्यहस्तः:
Kartā
TypeAdjective
Rootहिरण्य-हस्त (प्रातिपदिक; समासः कर्मधारय/बहुव्रीहि)
असुरःthe Asura (a lordly being)
असुरः:
Kartā
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
सुनीथःof good guidance / leading well
सुनीथः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसु-नीथ (प्रातिपदिक)
सुमृडीकःvery gracious / kindly
सुमृडीकः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसु-मृडीक (प्रातिपदिक)
स्ववान्possessing one’s own (wealth/power)
स्ववान्:
Kartā
TypeAdjective
Rootस्ववत् (प्रातिपदिक)
यातुlet him go / may he come
यातु:
—
TypeVerb
Rootया (धातु)
अर्वाङ्hither, towards us
अर्वाङ्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअर्वाञ्च् (अव्यय/दिक्शब्द)
अपसेधन्let (him) ward off / repel
अपसेधन्:
—
TypeVerb
Rootअप-सेध् (धातु)
रक्षसःthe demons (rakṣas)
रक्षसः:
Karma
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
यातुधानान्the sorcerers / harmful beings (yātudhānas)
यातुधानान्:
Karma
TypeNoun
Rootयातुधान (प्रातिपदिक)
अस्थाৎhe stood / took his station
अस्थाৎ:
—
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
देवःthe god
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
प्रतिदोषम्each evening / night after night
प्रतिदोषम्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootप्रतिदोष (अव्ययीभाव-समास; ‘दोष’ = सायं/रात्रिः)
गृणानःpraising / singing (hymns)
गृणानः:
Kartā
TypeVerb
Rootगृ (धातु) → गृणान (शतृ/शानच्-प्रत्यय; वर्तमान कृदन्त)
Entities Mentioned
S
SavitṛR
RākṣasasY
YātudhānasRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes