Mantra 7
Rishi: Vājasaneyin tradition (school attribution).
Devata: Agni (Jātavedas).
Chandas: Triṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒ना॒धृ॒ष्यो जा॒तवे॑दा॒ अनि॑ष्टृतो वि॒राडग्ने॑ क्षत्र॒भृद्दी॑दिही॒ह । विश्वा॒ आशा॑: प्रमु॒ञ्चन्मानु॑षीर्भि॒यः शि॒वेभि॑र॒द्य परि॑ पाहि नो वृ॒धे
Transliteration
anādhṛṣyó jāta̱védā ániṣṭṛto virā́ḍ agne kṣatra̱bhṛd dīdihīhá | víśvā ā́śāḥ pramuñcán mā́nuṣīr bhíyaḥ śivébhir adyá pári pāhi no vṛdhé ||
Translation
హే జాతవేదసు! నీవు అనాధృష్యుడు, అనిష్టృతుడు, విరాట్ అగ్ని—క్షత్రభృత్—ఇక్కడ ప్రకాశించు. అన్ని దిశలలో మనుష్యుల భయాలను విడిపిస్తూ, శివమైన శక్తులతో నేడు మా వృద్ధికై చుట్టూరా రక్షించు.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒ना॒धृ॒ष्यः । जा॒तऽवे॑दाः । अ॒नि॒ष्टृ॒तः । वि॒राट् । अ॒ग्ने॒ । क्ष॒त्र॒ऽभृत् । दी॒दि॒ही॒ह॒ । विश्वाः॑ । आशाः॑ । प्र॒ऽमु॒ञ्चन् । मानु॑षीः । भि॒यः । शि॒वेभिः॑ । अ॒द्य । परि॑ । पा॒हि॒ । नः॒ । वृ॒धे ।
Word by Word
अना॒धृष्यःinvincible, unassailable
अना॒धृष्यः:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअना-धृष्य (धृष् ‘धर्षणे/अभिभवे’ + यत्; न-उपसर्ग) प्रातिपदिक
जातवेदाःJātavedas (Agni), knower of all births
जातवेदाः:
Kartā (सम्बोधनार्थे नाम)
TypeNoun
Rootजातवेदस् (कृदन्त-समास; जात ‘born/known’ + वेदस् ‘knowledge’) प्रातिपदिक
अनिष्टृतःnot to be escaped/overstepped; uneluded
अनिष्टृतः:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअ-निष्टृत (निष्-स्तृ ‘to pass beyond/escape’ + क्त; न-प्रत्यय) प्रातिपदिक
विराट्wide-ruling, all-pervading, splendid
विराट्:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविराज् (वि-राज् ‘to shine, be splendid’ → ‘विराट्’ प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
(सम्बोधन) संबोधितः
TypeNoun
Rootअग्नि प्रातिपदिक
क्षत्रभृत्upholding/protecting dominion (kṣatra)
क्षत्रभृत्:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootक्षत्र-भृत् (भृ ‘धारणे’ + क्विप्) प्रातिपदिक
दीदिहिshine! blaze!
दीदिहि:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootदीदिहि (√दीदिह्/√दीप् ‘to shine, blaze’; लोट्)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa (देश)
TypeIndeclinable
Rootइह अव्यय
विश्वाःall
विश्वाः:
Kartā (आशाः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविश्व प्रातिपदिक
आशाःdirections/quarters; hopes
आशाः:
Kartā (प्रमुञ्चन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootआशा प्रातिपदिक
प्रमुञ्चन्releasing, setting free
प्रमुञ्चन्:
Kartā (मुख्यक्रियायाः सह; ‘(त्वं) प्रमुञ्चन्’)
TypeVerb
Rootप्र-√मुच् ‘to release, set free’ (शतृ-प्रत्ययः)
मानुषीःhuman
मानुषीः:
Karma (भियः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमानुषी प्रातिपदिक
भियःfears
भियः:
Karma (प्रमुच्—‘भियः’ मोचय)
TypeNoun
Rootभि (भय) प्रातिपदिक
शिवेभिःwith auspicious (means/powers)
शिवेभिः:
Karaṇa (यैः साधनैः—शिवैः)
TypeAdjective
Rootशिव प्रातिपदिक
अद्यtoday, now
अद्य:
Adhikaraṇa (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य अव्यय
परिaround; completely
परि:
—
TypeIndeclinable
Rootपरि उपसर्ग/अव्यय
पाहिprotect!
पाहि:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√पा ‘पालने/रक्षणे’
नःof us / us
नः:
Sampradāna/प्रयोजन (यस्य रक्षणम्)
TypePronoun
Rootअस्मद् सर्वनाम
वृधेfor increase, for prosperity
वृधे:
Sampradāna (वृद्धये)
TypeNoun
Rootवृध् (वृद्धि/वर्धन) → वृधि/वृध्- (दत्तिवत्) प्रातिपदिक
Entities Mentioned
A
Agni (Jātavedas)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes