Mantra 56
Rishi: Uncertain without anukramaṇī; likely Soma-liturgical attribution.
Devata: Aśvins; Sarasvatī; Indra (as recipient of indriya)
Chandas: To be verified (likely Triṣṭubh/Jagatī).
Samhita Patha (Devanagari)
त॒नू॒पा भि॒षजा॑ सु॒तेऽश्विनो॒भा सर॑स्वती । मध्वा॒ रजा॑ᳪसीन्द्रि॒यमिन्द्रा॑य प॒थिभि॑र्वहान्
Transliteration
tanūpā́ bhiṣájā suté’śvinóbhā sárasvatī | mádhvā rájāṁsīndriyám índrāya pathíbhir vahān ||
Translation
తనూపా (దేహరక్షకుడు), భిషజా (చికిత్సాశక్తి)తో—సోమం పిండబడినప్పుడు—అశ్వినౌ ఇద్దరూ మరియు సరస్వతి: మధుతో, రజాంసి (ప్రాంతాలు/విశాలాలు) గుండా, మార్గాల ద్వారా, ఇంద్రునికి ఇంద్రశక్తి (ఇంద్రియం)ను వహించుగాక.
Padapatha (Word Analysis)
त॒नू॒पा । भि॒षजा॑ । सु॒ते । अ॒श्विनो॒भा । सर॑स्वती । मध्वा॒ । रजा॑ᳪसि । इन्द्रि॒यम् । इन्द्रा॑य । प॒थिभिः॑ । व॒हान्
Word by Word
तनूपाthe body-protector (guardian of the body)
तनूपा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootतनू-पा (प्रातिपदिक; ‘तनू’ + ‘पा’ रक्षक) / तनूपा-
भिषजाwith the physician/healer
भिषजा:
करण
TypeNoun
Rootभिषज्- (प्रातिपदिक) / भिषज्
सुतेin/at the pressed (Soma)
सुते:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootसु- (धातु ‘to press/extract (Soma)’) → सुत (कृदन्त) / सुत-
अश्विनोभाboth Aśvins
अश्विनोभा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअश्विन्- (प्रातिपदिक) + उभा (सर्वनाम/विशेषण) → अश्विनौ उभौ
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसरस्वती- (प्रातिपदिक)
मध्वाwith honey/sweetness
मध्वा:
करण
TypeNoun
Rootमधु- (प्रातिपदिक)
रजांसिthe regions/atmospheric spaces (dusty realms)
रजांसि:
कर्म
TypeNoun
Rootरजस्- (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्vital power; strength
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्रिय- (प्रातिपदिक)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
पथिभिःby/with paths
पथिभिः:
करण
TypeNoun
Rootपथि- (प्रातिपदिक)
वहान्bringing; carrying (as a bearer)
वहान्:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootवह् (धातु ‘to carry/bring’) → वहान् (कृदन्त, वर्तमान-कृदन्त/शतृ-प्राय) / वहत्
Entities Mentioned
A
AśvinsS
SarasvatīI
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes