युद्धप्रस्थान-वर्णनम् (Departure to the Battlefield and the Śaiva Overlordship over the Devas)

Verse 1

ईश्वर उवाच । वत्सकाः स्वस्तिवः कच्चिद्वर्तते मम शासनात् । जगच्च देवतावंशः स्वस्वकर्मणि किं नवा

ఈశ్వరుడు పలికెను: "ప్రియమైన బిడ్డలారా, నా ఆజ్ఞ ప్రకారం మీకంతా శుభమే కదా? జగత్తు మరియు దేవతా వంశము తమ తమ విధులను సక్రమంగా నిర్వర్తిస్తున్నాయా?"

Verse 2

प्रागेव विदितं युद्धं ब्रह्मविष्ण्वोर्मयासुराः । भवतामभितापेन पौनरुक्त्येन भाषितम्

హే మయాసురులారా, బ్రహ్మా-విష్ణువుల యుద్ధం ముందే ప్రసిద్ధమైనది. అయినా మీ పట్టుదల, కలత కారణంగా పునరుక్తి అయినప్పటికీ అది మళ్లీ చెప్పబడింది।

Verse 3

इति सस्मितया माध्व्या कुमारपरिभाषया । समतोषयदंबायाः स पतिस्तत्सुरव्रजम्

ఇట్లు సౌమ్యమైన చిరునవ్వుతో, బాలుడి ఆటపాటల మాటల శైలిలో, అంబాదేవి పతి అయిన ఆ ప్రభువు దేవసమూహాన్ని సంతృప్తిపరిచాడు।

Verse 4

अथ युद्धांगणं गंतुं हरिधात्रोरधीश्वरः । आज्ञापयद्गणेशानां शतं तत्रैव संसदि

అనంతరం యుద్ధరంగానికి వెళ్లాలని ఉద్దేశించి, హరి (విష్ణు) మరియు ధాతృ (బ్రహ్మ)లకూ అధీశ్వరుడైన ఆ పరమేశ్వరుడు, అదే సభలో తన గణాధిపతులలో వంద మందికి ఆజ్ఞాపించాడు।

Verse 5

ततो वाद्यं बहुविधं प्रयाणाय परेशितुः । गणेश्वराश्च संनद्धा नानावाहनभूषणाः

అప్పుడు పరమేశ్వరుని ప్రయాణార్థం అనేక విధాల వాద్యాలు మ్రోగాయి. గణేశ్వరులు వివిధ వాహనాలు, ఆభరణాలతో అలంకృతులై సన్నద్ధులై ప్రత్యక్షమయ్యారు.

Verse 6

प्रणवाकारमाद्यंतं पंचमंडलमंडितम् । आरुरोह रथं भद्र मंबिकापतिरीश्वरः । ससूनुगणमिंद्रा द्याः सर्वेप्यनुययुः सुराः

హే భద్రా! అంబికాపతి ఈశ్వరుడు ప్రణవాకారమైన, ఆద్యంతములతో కూడిన, పంచమండలాలతో అలంకృతమైన రథాన్ని అధిరోహించాడు. ఇంద్రాది దేవతలు తమ కుమారులు, గణాలతో కలిసి ఆయనను అనుసరించారు.

Verse 7

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां सप्तमोऽध्यायः

ఇట్లు పవిత్ర శ్రీశివమహాపురాణంలోని విద్యేశ్వరసంహితలో ఏడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 8

समीक्ष्यं तु तयोर्युद्धं निगूढोऽभ्रं समास्थितः । समाप्तवाद्यनिर्घोषः शांतोरुगणनिःस्वनः

ఆ ఇద్దరి యుద్ధాన్ని పరిశీలిస్తూ అతడు మేఘాలలో ఆశ్రయమై దాగి నిలిచాడు. వాద్యాల ఘోష ముగిసింది; మహాసేనల ఘనకోలాహలం శాంతించింది।

Verse 9

अथ ब्रह्माच्युतौ वीरौ हंतुकामौ परस्परम् । माहेश्वरेण चाऽस्त्रेण तथा पाशुपतेन च

అప్పుడు వీరులైన బ్రహ్మా మరియు అచ్యుతుడు (విష్ణువు) పరస్పరం సంహరించాలనే కోరికతో ఎదురెదురుగా నిలిచి, మాహేశ్వరాస్త్రం మరియు పాశుపతాస్త్రాన్ని ప్రయోగించారు।

Verse 10

अस्त्रज्वालैरथो दग्धं ब्रह्मविष्ण्वोर्जगत्त्रयम् । ईशोपि तं निरीक्ष्याथ ह्यकालप्रलयं भृशम्

అప్పుడు ఆ అస్త్రజ్వాలలచే బ్రహ్మా-విష్ణువులతో కూడిన త్రిలోకం దగ్ధమైంది. దాన్ని చూచి ఈశుడు (శివుడు) కూడా కాలానికి ముందే వచ్చిన ఘోర ప్రళయంలా దర్శించాడు।

Verse 12

महानलस्तंभविभीषणाकृतिर्बभूव तन्मध्यतले स निष्कलः । ते अस्त्रे चापि सज्वाले लोकसंहरणक्षमे । निपतेतुः क्षणे नैव ह्याविर्भूते महानले

భయంకరమైన మహాగ్ని-స్తంభరూపం ప్రత్యక్షమైంది; దాని మధ్యభాగంలో నిష్కలుడు, నిరాకారుడు అయిన పరశివుడు నిలిచెను. లోకసంహారశక్తిగల జ్వలించే అస్త్రాలుకూడా ఆ మహాగ్ని అవిర్భవించగానే క్షణంలోనే శక్తిహీనమై పడిపోయెను.

Verse 13

दृष्ट्वा तदद्भुतं चित्रमस्त्रशांतिकरं शुभम् । किमेतदद्भुताकारमित्यूचुश्च परस्परम्

ఆ అద్భుతమైన, ప్రకాశవంతమైన, శుభమైన—అస్త్రశక్తిని శాంతింపజేసే—దృశ్యాన్ని చూసి వారు పరస్పరం, “ఇది ఏ అద్భుతాకారం?” అని అన్నారు.

Verse 14

अतींद्रि यमिदं स्तंभमग्निरूपं किमुत्थितम् । अस्योर्ध्वमपि चाधश्च आवयोर्लक्ष्यमेव हि

“ఈ స్తంభం ఇంద్రియాలకు అందనిది; అగ్నిరూపంగా ఉద్భవించింది—ఇది ఏమిటి? నిజంగా, దీని పై అంచు మరియు క్రింది అంచు—రెండూ మన ఇద్దరికీ లక్ష్యమే.”

Verse 15

इति व्यवसितौ वीरौ मिलितौ वीरमानिनौ । तत्परौ तत्परीक्षार्थं प्रतस्थातेऽथ सत्वरम्

ఇలా నిర్ణయించుకొని, వీరత్వాభిమానులు అయిన ఆ ఇద్దరు వీరులు కలిశారు. అదే లక్ష్యంపై దృష్టి పెట్టి, దానిని పరీక్షించుటకు వారు వెంటనే వేగంగా బయలుదేరారు.

Verse 16

आवयोर्मिश्रयोस्तत्र कार्यमेकं न संभवेत् । इत्युक्त्वा सूकरतनुर्विष्णुस्तस्यादिमीयिवान्

“మన ఇద్దరం అక్కడ కలిసిపోతే ఒకే నిర్ధిష్ట ఫలితం రాదు.” అని చెప్పి, విష్ణువు వరాహదేహం ధరించి, దాని ఆది (ప్రారంభం)ను కొలవడానికి/వెదకడానికి బయలుదేరెను.

Verse 17

तथा ब्रह्माहं सतनुस्तदंतं वीक्षितुं ययौ । भित्त्वा पातालनिलयं गत्वा दूरतरं हरिः

అప్పుడు నేను బ్రహ్మను శరీరరూపం ధరించి ఆ అనంత స్తంభపు అంతాన్ని దర్శించుటకు బయలుదేరితిని. హరి (విష్ణువు) పాతాళలోకాలను చీల్చుకొని దాని అడుగును వెదకుతూ ఇంకా ఇంకా దూరంగా వెళ్లెను।

Verse 18

नाऽप्श्यात्तस्य संस्थानं स्तंभस्यानलवर्चसः । श्रांतः स सूकरहरिः प्राप पूर्वं रणांगणम्

అగ్నివర్ణ తేజస్సుతో ప్రకాశించే ఆ స్తంభపు స్వరూపమో, సీమయో అతనికి కనబడలేదు. అలసిపోయిన వరాహరూపధారి హరి ముందుగా యుద్ధరంగానికి తిరిగివచ్చెను।

Verse 19

अथ गच्छंस्तु व्योम्ना च विधिस्तात पिता तव । ददर्श केतकी पुष्पं किंचिद्विच्युतमद्भुतम्

తర్వాత ఆకాశమార్గంలో సాగుచుండగా, ఓ తాత, నీ తండ్రి విధాత బ్రహ్మ పై నుండి జారిపడిన ఒక అద్భుత కేతకీ పుష్పాన్ని చూచెను।

Verse 20

अतिसौरभ्यमम्लानं बहुवर्षच्युतं तथा । अन्वीक्ष्य च तयोः कृत्यं भगवान्परमेश्वरः

ఆ పుష్పం అత్యంత సువాసనతో, ఎప్పుడూ వాడిపోని దానిగా, అనేక సంవత్సరాల తరువాత జారిపడినట్లుగా కనిపించింది. దానిని చూచి భగవాన్ పరమేశ్వరుడు ఆ ఇద్దరి కృత్యాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలించెను।

Verse 21

परिहासं तु कृतवान्कंपनाच्चलितं शिरः । तस्मात्तावनुगृह्णातुं च्युतं केतकमुत्तमम्

ఆయన పరिहासభరితంగా పలికెను; స్వల్ప కంపనంతో శిరస్సు కదిలెను. అందుచేత పడిపోయిన ఆ ఉత్తమ కేతకీ పుష్పమును అనుగ్రహించుటకు ఆయన ముందుకు సాగెను.

Verse 22

किं त्वं पतसि पुष्पेश पुष्पराट् केन वा धृतम् । आदिमस्याप्रमेयस्य स्तंभमध्याच्च्युतश्चिरम्

ఓ పుష్పేశా, ఓ పుష్పరాజా! నీవెందుకు పడుచున్నావు? నిన్నెవరు ఆపి నిలిపారు? ఆద్యుడైన అప్రమేయుని స్తంభమధ్యమునుండి నీవు దీర్ఘకాలంగా జారిపడ్డావు।

Verse 23

न संपश्यामि तस्मात्त्वं जह्याशामंतदर्शने । अस्यां तस्य च सेवार्थं हंसमूर्तिरिहागतः

నేను ఆయనను దర్శించలేకున్నాను; కనుక ఆ (సీమ) దర్శన ఆశను విడిచిపెట్టు. ఈ కార్యమూ ఆ కార్యమూ సేవించుటకై నేను ఇక్కడ హంసరూపముతో వచ్చితిని।

Verse 24

इतः परं सखे मेऽद्य त्वया कर्तव्यमीप्सितम् । मया सह त्वया वाच्यमेतद्विष्णोश्च सन्निधौ

ఇకపై, ఓ నా మిత్రమా, నేడు నీవు కోరినదే చేయవలెను. మరియు నాతో కలిసి విష్ణువు సన్నిధిలో ఈ విషయాన్ని పలకవలెను।

Verse 25

स्तंभांतो वीक्षितो धात्रा तत्र साक्ष्यहमच्युत । इत्युक्त्वा केतकं तत्र प्रणनाम पुनः नः । असत्यमपि शस्तं स्यादापदीत्यनुशासनम्

స్తంభాంతాన్ని చూచి ధాత (బ్రహ్మ) అక్కడ— “ఓ అచ్యుత (విష్ణు), నేనే సాక్షిని” అని అన్నాడు. అలా చెప్పి అక్కడే కేతకీ పుష్పానికి మళ్లీ నమస్కరించాడు. అప్పుడు ఈ శాసనం వెలిసింది— “ఆపదకాలంలో అసత్యమూ సైతం సమంజసంగా కనిపించవచ్చు.”

Verse 26

समीक्ष्य तत्राऽच्युतमायतश्रमं प्रनष्टहर्षं तु ननर्त हर्षात् । उवाच चैनं परमार्थमच्युतं षंढात्तवादः स विधिस्ततोऽच्युतम्

అక్కడ అచ్యుత (విష్ణు) దీర్ఘశ్రమంతో అలసిపోయి, పూర్వానందం నశించినవాడిగా కనిపించగానే విధాత (బ్రహ్మ) ఆనందంతో నర్తించాడు. తరువాత ఆ విధినిర్మాత బ్రహ్మ అచ్యుతునికి పరమార్థాన్ని చెప్పాడు— జీవుని శివుని పరమపదానికి చేర్చే తత్త్వాన్ని.

Verse 27

स्तंभाग्रमेतत्समुदीक्षितं हरे तत्रैव साक्षी ननु केतकं त्विदम् । ततोऽवदत्तत्र हि केतकं मृषा तथेति तद्धातृवचस्तदंतिके

“హే హరి! ఈ స్తంభ శిఖరాన్ని నేను చూశాను; ఇక్కడ ఉన్న ఈ కేతకీ పుష్పమే సాక్షి.” అప్పుడు కేతకీ అక్కడ అసత్యంగా పలికింది—“అలానే ఉంది”—సృష్టికర్త సమీపంలో చెప్పిన మాటకు అనుగుణంగా।

Verse 28

हरिश्च तत्सत्यमितीव चिंतयंश्चकार तस्मै विधये नमः स्वयम् । षोडशैरुपचारैश्च पूजयामास तं विधिम्

హరి “ఇది నిశ్చయంగా సత్యమే” అని ఆలోచించి, స్వయంగా ఆ విధాత బ్రహ్మకు నమస్కరించి, షోడశోపచారాలతో ఆయనను పూజించాడు।

Verse 29

विधिं प्रहर्तुं शठमग्निलिंगतः स ईश्वरस्तत्र बभूव साकृतिः । समुत्थितः स्वामि विलोकनात्पुनः प्रकंपपाणिः परिगृह्य तत्पदम्

కపటమైన బ్రహ్మను నియంత్రించి శిక్షించుటకు, ఆ అగ్నిలింగం నుండి అక్కడ ఈశ్వరుడు సాకారంగా అవతరించాడు. స్వామిని దర్శించిన వెంటనే బ్రహ్మ మళ్లీ లేచి, వణికే చేతులతో ఆయన పాదాలను పట్టుకున్నాడు।

Verse 30

आद्यंतहीनवपुषि त्वयि मोहबुद्ध्या भूयाद्विमर्श इह नावति कामनोत्थः । स त्वं प्रसीद करुणाकर कश्मलं नौ मृष्टं क्षमस्व विहितं भवतैव केल्या

ఆది అంతములేని స్వరూపముగల ప్రభూ! నీపై మోహబుద్ధి వల్ల ఇక్కడ మా వివేకం మళ్లీ మళ్లీ కామోత్థ ప్రేరణలచే కప్పబడుతోంది. కనుక హే కరుణాకరా, ప్రసన్నుడవు; మాపై అంటిన పాపకల్మషాన్ని క్షమించు—జరిగినదంతా నీ లీలవల్లనే జరిగింది।

Verse 31

ईश्वर उवाच । वत्सप्रसन्नोऽस्मि हरे यतस्त्वमीशत्वमिच्छन्नपि सत्यवाक्यम् । ब्रूयास्ततस्ते भविता जनेषु साम्यं मया सत्कृतिरप्यलप्थाः

ఈశ్వరుడు పలికెను—వత్స హరే, నేను నీపై ప్రసన్నుడను; ఎందుకంటే ఐశ్వర్యం కోరినప్పటికీ నీవు సత్యవాక్యమే పలికితివి. అందుచేత జీవులలో నీవు నాతో సమత్వాన్ని పొందుదువు, గౌరవమును భక్తిపూర్వక పూజనును కూడ పొందుదువు।

Verse 32

इतः परं ते पृथगात्मनश्च क्षेत्रप्रतिष्ठोत्सवपूजनं च

ఇదినంతరం నేను నీకు వేర్వేరుగా తీర్థక్షేత్రాల ప్రతిష్ఠ, స్థాపనావిధి, ఉత్సవాచరణ మరియు పూజావిధానాన్ని వివరించెదను।

Verse 33

इति देवः पुरा प्रीतः सत्येन हरये परम् । ददौ स्वसाम्यमत्यर्थं देवसंघे च पश्यति

ఇలా పురాతనకాలంలో దేవుడు సత్యముచేత ప్రసన్నుడై హరికి పరమ వరమును దయచేశాడు—తనతో సమానమైన అత్యున్నత స్థితిని; దీనిని దేవసంఘము ప్రత్యక్షంగా చూచెను।