Kṣetra–Kāla–Phala-kramaḥ (Hierarchy of Sacred Place, Time, and Ritual Fruit)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । देशादीन्क्रमशो ब्रूहि सूत सर्वार्थवित्तम् । सूत उवाच । शुद्धं गृहं समफलं देवयज्ञादिकर्मसु

ఋషులు అన్నారు—హే సూతా, సర్వార్థవిత్! దేశాది విషయాలను క్రమంగా చెప్పుము. సూతుడు అన్నాడు—దేవయజ్ఞాది కర్మలలో శుద్ధ గృహం (శుద్ధ స్థలం) సమానమైన, యథోచిత ఫలాన్ని ఇస్తుంది.

Verse 2

ततो दशगुणं गोष्ठं जलतीरं ततो दश । ततो दशगुणं बिल्वतुलस्यश्वत्थमूलकम्

దానికన్నా గోశాలలో చేసిన పూజకు పది రెట్లు పుణ్యఫలం కలుగుతుంది. నదీ తీరంలో చేసిన పూజకు దానికన్నా పది రెట్లు అధిక ఫలం లభిస్తుంది. ఇంకా బిల్వవృక్షం, తులసి లేదా అశ్వత్థ వృక్ష మూలంలో చేసిన పూజ దానికన్నా కూడా పది రెట్లు అధిక పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది.

Verse 3

ततो देवालयं विद्यात्तीर्थतीरं ततो दश । ततो दशगुणं नद्यास्तीर्थनद्यास्ततो दश

సాధారణ తీర్థతీరంతో పోలిస్తే దేవాలయపు పుణ్యం పది రెట్లు అని తెలుసుకోవాలి. దానికంటే నదీ తీర్థం పది రెట్లు, తీర్థస్వరూపమైన నది అయితే దానికంటే మరల పది రెట్లు.

Verse 4

सप्तगंगानदीतीरं तस्या दशगुणं भवेत् । गंगा गोदावरी चैव कावेरी ताम्रपर्णिका

‘సప్తగంగ’ నదుల తీరపు పవిత్రత మహత్తరము; అక్కడ సంపాదించిన పుణ్యం పది రెట్లు అవుతుంది. (పవిత్ర నదుల్లో) గంగా, గోదావరి, కావేరి, తామ్రపర్ణికా ఉన్నాయి.

Verse 5

सिंधुश्च सरयू रेवा सप्तगंगाः प्रकीर्तिताः । ततोऽब्धितीरं दश च पर्वताग्रे ततो दश

సింధు, సరయూ, రేవా కూడా ‘సప్తగంగ’లుగా ప్రసిద్ధి పొందినవి. ఆపై సముద్రతీరంలో పది (పవిత్ర స్థలాలు), తరువాత పర్వతశిఖరాలపై మరొక పది (స్థలాలు) ఉన్నాయి.

Verse 6

सर्वस्मादधिकं ज्ञेयं यत्र वा रोचते मनः । कृते पूर्णफलं ज्ञेयं यज्ञदानादिकं तथा

అన్ని సాధనలలో మనసు నిజంగా రుచిచూసి ఆనందించే సాధననే శ్రేష్ఠమని తెలుసుకో. శ్రద్ధతో చేసినప్పుడు అది సంపూర్ణ ఫలాన్ని ఇస్తుంది—యజ్ఞం, దానం లేదా ఇతర పుణ్యాచారమేదైనా.

Verse 7

त्रेतायुगे त्रिपादं च द्वापरेऽर्धं सदा स्मृतम् । कलौ पादं तु विज्ञेयं तत्पादोनं ततोर्द्धके

త్రేతాయుగంలో ధర్మం మూడు పాదాలుగా స్మరించబడింది; ద్వాపరంలో ఎల్లప్పుడూ అర్ధంగా. కలియుగంలో అది ఒక్క పాదమాత్రమేనని తెలుసుకో, ఆ కలి యొక్క ఉత్తరార్ధంలో అయితే దానికన్నా కూడా తక్కువ.

Verse 8

शुद्धात्मनः शुद्धदिनं पुण्यं समफलं विदुः । तस्माद्दशगुणं ज्ञेयं रविसंक्रमणे बुधाः

శుద్ధాత్మునికి శుద్ధమైన (పవిత్ర) దినంలో చేసిన పుణ్యం సమఫలమని జ్ఞానులు తెలుసుకొంటారు. అందువల్ల రవి సంక్రమణకాలంలో ఆ పుణ్యం దశగుణమని పండితులు ప్రకటిస్తారు.

Verse 9

विषुवे तद्दशगुणमयने तद्दश स्मृतम् । तद्दश मृगसंक्रांतौ तच्चंद्र ग्रहणे दश

విషువకాలంలో అది దశగుణం; అయనకాలంలో కూడా దశగుణమని స్మృతులు చెబుతాయి. మకర సంక్రాంతిలో మళ్లీ దశగుణం, చంద్రగ్రహణంలో కూడా దశగుణమే.

Verse 10

ततश्च सूर्यग्रहणे पूर्णकालोत्तमे विदुः । जगद्रूपस्य सूर्यस्य विषयोगाच्च रोगदम्

అనంతరం సూర్యగ్రహణంలో—ప్రత్యేకించి పూర్ణమైన అత్యంత శుభ క్షణంలో—జ్ఞానులు చెబుతారు: జగద్రూపుడైన సూర్యుడు విషయోగంతో కలిసినందున అది రోగదాయకమవుతుంది.

Verse 11

अतस्तद्विषशांत्यर्थं स्नानदानजपांश्चरेत् । विषशांत्यर्थकालत्वात्स कालः पुण्यदः स्मृतः

కాబట్టి ఆ విషశాంతి కోసం స్నానం, దానం, జపం చేయాలి. విషశాంతి నిమిత్తమైన కాలమై ఉండుట వలన ఆ కాలమే పుణ్యదాయకమని స్మరించబడింది.

Verse 12

जन्मर्क्षे च व्रतांते च सूर्यरागोपमं विदुः । महतां संगकालश्च कोट्यर्कग्रहणं विदुः

జన్మనక్షత్రంలోను, వ్రతాంతంలోను చేసిన పూజ సూర్యగ్రహణసమాన ఫలమని జ్ఞానులు అంటారు. మహాత్ముల సాంగత్యకాలం కోటి సూర్యగ్రహణఫలంతో సమానమని చెప్పబడింది.

Verse 13

तपोनिष्ठा ज्ञाननिष्ठा योगिनो यतयस्तथा । पूजायाः पात्रमेते हि पापसंक्षयकारणम्

తపస్సులో నిష్ఠగలవారు, జ్ఞానంలో స్థిరమైనవారు, అలాగే యోగులు మరియు నియమబద్ధ యతులు—వీరే పూజా-సత్కారాలకు యోగ్యులు; ఎందుకంటే వారు పాపక్షయానికి కారణమవుతారు.

Verse 14

चतुर्विंशतिलक्षं वा गायत्र्या जपसंयुतः । ब्राह्मणस्तु भवेत्पात्रं संपूर्णफलभोगदम्

గాయత్రీ జపాన్ని—ఇరవై నాలుగు లక్షల వరకు అయినా—చేసిన బ్రాహ్మణుడు నిశ్చయంగా యోగ్య పాత్రుడవుతాడు; అతడు ధర్మకర్మల సంపూర్ణ ఫలాన్ని అనుభవించగల సమర్థుడు.

Verse 15

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां पंचदशोध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని విద్యేశ్వరసంహితలో పదిహేనవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 16

गायकं त्रायते पाताद्गायत्रीत्युच्यते हि सा । यथाऽर्थहिनो लोकेऽस्मिन्परस्यार्थं न यच्छति

ఆమెను ‘గాయత్రీ’ అని పిలుస్తారు, ఎందుకంటే ఆమె జపించువానిని పతనమునుండి రక్షిస్తుంది. ఈ లోకంలో అర్థం లేనివాడు పరార్థాన్ని చెప్పలేనట్లే, శివారాధనలో మంత్రఫలం నిజమైన అర్థబోధతోనే విమోచనాన్ని ఇస్తుంది.

Verse 17

अर्थवानिह यो लोके परस्यार्थं प्रयच्छति । स्वयं शुद्धो हि पूतात्मा नरान्संत्रातुमर्हति

ఈ లోకంలో సామర్థ్యమున్నవాడు పరుల హితార్థం ధనాన్ని ఇస్తే, అతడు తానే శుద్ధుడై పవిత్రాత్ముడవుతాడు; జనులను రక్షించి ఉద్ధరించుటకు అర్హుడవుతాడు.

Verse 18

गायत्रीजपशुद्धो हि शुद्धब्राह्मण उच्यते । तस्माद्दाने जपे होमे पूजायां सर्वकर्मणि

గాయత్రీ జపముచే శుద్ధుడైనవాడే శుద్ధ బ్రాహ్మణుడని చెప్పబడతాడు. కాబట్టి దానం, జపం, హోమం, పూజ మరియు సమస్త కర్మలలో ఈ శుద్ధతనే అర్హతగా నిలుపవలెను.

Verse 19

दानं कर्तुं तथा त्रातुं पात्रं तु ब्राह्मणोर्हति । अन्नस्य क्षुधितं पात्रं नारीनरमयात्मकम्

దానం చేయుటకును రక్షణ కల్పించుటకును బ్రాహ్మణుడే యోగ్య పాత్రుడు అని స్మృతి. అయితే అన్నదానంలో పాత్రుడు ఆకలిగొన్నవాడే—స్త్రీయైనా పురుషుడైనా—దేహధారుల ఆకలి సమానమే.

Verse 20

ब्राह्मणं श्रेष्ठमाहूय यत्काले सुसमाहितम् । तदर्थं शब्दमर्थं वा सद्बोधकमभीष्टदम्

సరైన కాలంలో మనస్సు సమాధానంగా ఉన్న ఉత్తమ బ్రాహ్మణుణ్ని పిలిచి, అతనివద్ద నుండి సత్యోపదేశాన్ని కోరాలి—అది శుద్ధ శబ్దం (మంత్ర/బోధ) రూపమైనా, దాని అర్థమైనా—అది సద్బోధకమై సమ్యగ్జ్ఞానాన్ని జాగృతం చేసి ఇష్టాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 21

इच्छावतः प्रदानं च संपूर्णफलदं विदुः । यत्प्रश्नानंतरं दत्तं तदर्धं फलदं विदुः

జ్ఞానులు చెబుతారు: స్వచ్ఛందంగా ఇచ్చిన దానం సంపూర్ణ ఫలాన్ని ఇస్తుంది. కానీ అడిగిన తరువాత ఇచ్చిన దానం అర్ధఫలదాయకమని భావించబడుతుంది.

Verse 22

यत्सेवकाय दत्तं स्यात्तत्पादफलदं विदुः । जातिमात्रस्य विप्रस्य दीनवृत्तेर्द्विजर्षभाः

ద్విజశ్రేష్ఠులు ఇలా తెలుసుకొందురు—సేవకునికి ఇచ్చిన దానం అతని స్థితికి తగిన ఫలమే ఇస్తుంది. అలాగే కేవలం జన్మమాత్ర బ్రాహ్మణుడై దారిద్ర్యవృత్తితో జీవించువానికి ఇచ్చిన దానమూ అంతే పరిమిత ఫలదాయకం.

Verse 23

दत्तमर्थं हि भोगाय भूर्लोकेदशवार्षिकम् । वेदयुक्तस्य विप्रस्य स्वर्गे हि दशवार्षिकम्

భోగార్థంగా దానమిచ్చిన ధనం భూలోకంలో పది సంవత్సరాలు పుణ్యఫలాన్ని ఇస్తుంది; వేదవేత్త బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చిన అదే దానం స్వర్గంలో పది సంవత్సరాలు ఫలిస్తుంది।

Verse 24

गायत्रीजपयुक्तस्य सत्ये हि दशवार्षिकम् । विष्णुभक्तस्य विप्रस्य दत्तं वैकुंठदं विदुः

సత్యయుగంలో గాయత్రీజపంలో నిమగ్నుడై విష్ణుభక్తుడైన బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చిన దానం—జ్ఞానులు చెప్పినట్లు—వైకుంఠప్రాప్తికి కారణమవుతుంది।

Verse 25

शिवभक्तस्य विप्रस्य दत्तं कैलासदं विदुः । तत्तल्लोकोपभोगार्थं सर्वेषां दानमिष्यते

శివభక్తుడైన బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చిన దానం—జ్ఞానులు చెప్పినట్లు—కైలాసప్రదమవుతుంది। తమ తమ లోకాలలో ఫలభోగార్థం దానం అందరికీ విధేయం।

Verse 26

दशांगमन्नं विप्रस्य भानुवारे ददन्नरः । परजन्मनि चारोग्यं दशवर्षं समश्नुते

ఆదివారం రోజున బ్రాహ్మణునికి పది పదార్థాలతో కూడిన భోజనం దానం చేసిన మనిషి, పరజన్మలో పది సంవత్సరాలు రోగరహిత ఆరోగ్యాన్ని అనుభవిస్తాడు।

Verse 27

बहुमानमथाह्वानमभ्यंगं पादसेवनम् । वासो गंधाद्यर्चनं च घृतापूपरसोत्तरम्

భక్తుడు (శివునికి) ఘనమైన గౌరవముతో ఆహ్వానము చేయాలి, అభ్యంగము చేసి పాదసేవ చేయాలి; వస్త్రములు సమర్పించి గంధాది ద్రవ్యములతో అర్చన చేయాలి; అనంతరం ఘృతము, అపూపములతో కూడిన ఉత్తమ రస-నైవేద్యము నివేదించాలి।

Verse 28

षड्रसं व्यंजनं चैव तांबूलं दक्षिणोत्तरम् । नमश्चानुगमश्चैव स्वन्नदानं दशांगकम्

షడ్రసములతో కూడిన భోజనము, వ్యంజనములు, తాంబూలమును కూడా సమర్పించాలి. తరువాత దక్షిణావర్త ప్రదక్షిణమును, అలాగే విరుద్ధ పరిక్రమను చేసి నమస్కారము, భక్తితో అనుగమనము చేయాలి; ఈ విధంగా సుపకృత అన్నదానము దశాంగ పూజగా అవుతుంది।

Verse 29

दशांगमन्नं विप्रेभ्यो दशभ्यो वै ददन्नरः । अर्कवारे तथाऽऽरोग्यं शतवर्षं समश्नुते

అర్కవారము (ఆదివారము) నాడు పది బ్రాహ్మణులకు దశాంగములతో కూడిన సంపూర్ణ భోజనదానము చేయు పురుషుడు నిశ్చయముగా ఆరోగ్యమును పొంది శతవర్షముల సంపూర్ణ ఆయుష్షును అనుభవించును।

Verse 30

सोमवारादिवारेषु तत्तद्वारगुणं फलम् । अन्नदानस्य विज्ञेयं भूर्लोके परजन्मनि

సోమవారం మొదలైన ప్రతి వారంలో, ఆ ఆ వారగుణానుసారంగా అన్నదాన ఫలము తెలిసికొనవలెను—ఇహలోకములోను పరలోకములోను।

Verse 31

सप्तस्वपि च वारेषु दशभ्यश्च दशांगकम् । अन्नं दत्त्वा शतं वर्षमारोग्यादिकमश्नुते

ఏడు వారాలన్నింటిలోను, అలాగే ‘దశాంగ’మని చెప్పబడే పది పవిత్ర సందర్భాలలోను అన్నం దానం చేసినవాడు, శతవత్సరాయుష్షును ఆరోగ్యాది అనుగ్రహాలను పొందును।

Verse 32

एवं शतेभ्यो विप्रेभ्यो भानुवारे ददन्नरः । सहस्रवर्षमारोग्यं शर्वलोके समश्नुते

ఈ విధంగా ఆదివారంలో వంద మంది బ్రాహ్మణులకు దానం చేసే వాడు వెయ్యేళ్ల పాటు ఆరోగ్యసౌఖ్యాన్ని పొందుతాడు; శర్వుడైన శివుని లోకంలో ఆ పుణ్యఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు.

Verse 33

सहस्रेभ्यस्तथा दत्त्वाऽयुतवर्षं समश्नुते । एवं सोमादिवारेषु विज्ञेयं हि विपश्चिता

అదేవిధంగా వెయ్యి మందికి దానం చేస్తే పది వేల సంవత్సరాలు ఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు. సోమవారం మొదలైన ఇతర వారాల విషయంలోనూ ఫలభేదాన్ని జ్ఞానులు గ్రహించాలి.

Verse 34

भानुवारे सहस्राणां गायत्रीपूतचेतसाम् । अन्नं दत्त्वा सत्यलोके ह्यारोग्यादि समश्नुते

ఆదివారంలో గాయత్రీతో పవిత్రమైన మనస్సు గల వెయ్యి మందికి అన్నదానం చేసే వాడు సత్యలోకంలో ఆరోగ్యాది పుణ్యఫలాలను అనుభవిస్తాడు.

Verse 35

अयुतानां तथा दत्त्वा विष्णुलोके समश्नुते । अन्नं दत्त्वा तु लक्षाणां रुद्र लोके समश्नुते

యథోచితంగా పదివేల దానం చేస్తే విష్ణులోక సౌఖ్యాన్ని అనుభవిస్తాడు; కానీ లక్షల సంఖ్యలో అన్నదానం చేస్తే రుద్రలోకము (శివధామము) సౌఖ్యాన్ని పొందుతాడు.

Verse 36

बालानां ब्रह्मबुद्ध्या हि देयं विद्यार्थिभिर्नरैः । यूनां च विष्णुबुद्ध्या हि पुत्रकामार्थिभिर्नरैः

విద్య కోరే పురుషులు బాలులను బ్రహ్మస్వరూపులుగా భావించి దానం చేయాలి; పుత్రకామన కలవారు యువకులను విష్ణుస్వరూపులుగా భావించి దానం చేయాలి.

Verse 37

वृद्धानां रुद्र बुद्ध्या हि देयं ज्ञानार्थिभिर्नरैः । बालस्त्रीभारतीबुद्ध्या बुद्धिकामैर्नरोत्तमैः

నిజమైన జ్ఞానాన్ని కోరే పురుషులు వృద్ధులను రుద్రస్వరూపులుగా భావించి తప్పక దానం చేయాలి. సూక్ష్మ బుద్ధిని కోరే శ్రేష్ఠులు బాలులు, స్త్రీలు, పండితులను భారతి (సరస్వతి) స్వరూపులుగా భావించి గౌరవంతో ఇవ్వాలి.

Verse 38

लक्ष्मीबुद्ध्या युवस्त्रीषु भोगकामैर्नरोत्तमैः । वृद्धासु पार्वतीबुद्ध्या देयमात्मार्थिभिर्जनैः

భోగాన్ని కోరే శ్రేష్ఠ పురుషులు యువతుల్లో లక్ష్మీభావాన్ని కలిగి ఉండాలి. ఆత్మకల్యాణాన్ని కోరేవారు వృద్ధ స్త్రీలలో పార్వతీభావంతో దానం, సేవ చేయాలి.

Verse 39

शिलवृत्त्योञ्छवृत्त्या च गुरुदक्षिणयार्जितम् । शुद्धद्रव्यमिति प्राहुस्तत्पूर्णफलदं विदुः

రాయిలా కఠినమైన శ్రమతో, కోత తర్వాత మిగిలినదాన్ని ఏరుకొని (ఉఞ్ఛవృత్తి), లేదా గురుదక్షిణగా సంపాదించిన ద్రవ్యాన్ని ‘శుద్ధ ద్రవ్యం’ అంటారు. జ్ఞానులు అటువంటి శుద్ధ అర్పణమే పూజకు సంపూర్ణ ఫలాన్ని ఇస్తుందని తెలుసుకొంటారు.

Verse 40

शुक्लप्रतिग्रहाद्दत्तं मध्यमं द्रव्यमुच्यते । कृषिवाणिज्यकोपेतमधमं द्रव्यमुच्यते

శుద్ధమైన, ధర్మసమ్మతమైన ప్రతిగ్రహం ద్వారా పొందిన ధనంతో ఇచ్చే దానం మధ్యమ ద్రవ్యమని చెప్పబడుతుంది. కానీ వ్యవసాయం మరియు వాణిజ్యంతో సంబంధించిన ధనం దానార్థం అధమ ద్రవ్యమని ప్రకటించబడింది.

Verse 41

क्षत्रियाणां विशां चैव शौर्यवाणिज्यकार्जितम् । उत्तमं द्रव्यमित्याहुः शूद्राणां भृतकार्जितम्

క్షత్రియులు శౌర్యంతో సంపాదించిన ధనం, వైశ్యులు వాణిజ్యంతో పొందిన ధనం ‘ఉత్తమ ద్రవ్యం’ అని చెప్పబడింది. శూద్రులకు న్యాయమైన సేవా-కార్యము (వేతనశ్రమ) ద్వారా వచ్చిన ధనమే ఉత్తమమని స్మృతిలో ఉంది.

Verse 42

स्त्रीणां धर्मार्थिनां द्रव्यं पैतृकं भर्तृकं तथा । गवादीनां द्वादशीनां चैत्रादिषु यथाक्रमम्

ధర్మమును సత్ప్రాప్తిని కోరే స్త్రీలకు దానధనం పితృసంబంధమైనదీ, భర్తృసంబంధమైనదీ—రెండూ విధిసమ్మతం; అలాగే గోదానం మొదలైన ద్వాదశ వ్రతాలలో చైత్రాది మాసక్రమాన్ని యథాక్రమంగా అనుసరించాలి।

Verse 43

संभूय वा पुण्यकाले दद्यादिष्टसमृद्धये । गोभूतिलहिरण्याज्यवासोधान्यगुडानि च

లేదా పుణ్యకాలంలో సమవేతులై, తన అభీష్టసిద్ధి సమృద్ధి కోసం దానం చేయాలి—గోవులు, భూమి, నువ్వులు, స్వర్ణం, నెయ్యి, వస్త్రాలు, ధాన్యం, బెల్లం మొదలైనవి।

Verse 44

रौप्यं लवणकूष्मांडे कन्याद्वादशकं तथा । गोदानाद्दत्तगव्येन गोमयेनोपकारिणा

వెండి, ఉప్పు, కూష్మాండం (బూడిదగుమ్మడి) దానం చేయవలెను; అలాగే పన్నెండు కన్యాదానమును కూడా. గోదానముచేత గవ్యము, గోమయము ద్వారా కూడా ఉపకారిగా అవుతాడు, ఎందుకంటే అవి ధర్మానుష్ఠానాలలో శుద్ధికర సహాయకాలుగా ప్రసిద్ధం।

Verse 45

धनधान्याद्याश्रितानां दुरितानां निवारणम् । जलस्नेहाद्याश्रितानां दुरितानां तु गोजलैः

ధన-ధాన్యాది మీద ఆశ్రితమైన దోషాలు నివారింపబడతాయి; జలము, స్నేహము (నూనె) మొదలైన వాటితో సంబంధించిన దోషాలు గోజలముచేత తొలగుతాయి।

Verse 46

कायिकादित्राणां तु क्षीरदध्याज्यकैस्तथा । तथा तेषां च पुष्टिश्च विज्ञेया हि विपश्चिता

శరీరాది రక్షణకై క్షీరము, దధి, ఆజ్యము (నెయ్యి)లను పవిత్రార్పణంగా వినియోగించాలి। వీటివల్లనే పోషణ, బలవృద్ధి కలుగుతుందని పండితులు చెబుతారు।

Verse 47

भूदानं तु प्रतिष्ठार्थमिह चाऽमुत्र च द्विजाः । तिलदानं बलार्थं हि सदा मृत्युजयं विदुः

హే ద్విజులారా, భూదానం ఇహలోకములోను పరలోకములోను ప్రతిష్ఠా-స్థైర్యములకు కారణమని చెప్పబడింది. తిలదానం బలార్థమై, సదా మృత్యుజయానికి ఉపకారకమని ప్రసిద్ధి.

Verse 48

हिरण्यं जाठराग्नेस्तु वृद्धिदं वीर्यदं तथा । आज्यं पुष्टिकरं विद्याद्वस्त्रमायुष्करं विदुः

సువర్ణం జఠరాగ్నిని వృద్ధి చేసి వీర్యబలాన్ని పెంపొందించునని చెప్పబడింది. నెయ్యి పుష్టికరమని తెలుసుకోవాలి; వస్త్రము ఆయుష్షును ప్రసాదించునని పండితులు అంటారు.

Verse 49

धान्यमन्नं समृद्ध्यर्थं मधुराहारदं गुडम् । रौप्यं रेतोभिवृद्ध्यर्थं षड्रसार्थं तु लावणम्

సమృద్ధి కోసం ధాన్యమును, అన్నమును దానం చేయాలి; మధురాహార ప్రాప్తికి బెల్లం. వీర్యవృద్ధికి వెండి, మరియు షడ్రససిద్ధికి లవణం (ఉప్పు) యే.

Verse 50

सर्वं सर्वसमृद्ध्यर्थं कूष्मांडं पुष्टिदं विदुः । प्राप्तिदं सर्वभोगानामिह चाऽमुत्र च द्विजाः

హే ద్విజులారా, సమస్త సమృద్ధి కోసం కూష్మాండం (బూడిద గుమ్మడి) పుష్టిదాయకమని జ్ఞానులు అంటారు. ఇది ఇహలోకములోను పరలోకములోను సమస్త భోగాల ప్రాప్తిని ఇస్తుంది.

Verse 51

यावज्जीवनमुक्तं हि कन्यादानं तु भोगदम् । पनसाम्रकपित्थानां वृक्षाणां फलमेव च

కన్యాదానం జీవితాంతం భోగమూ క్షేమమూ ప్రసాదించునని చెప్పబడింది; ప‌న‌స, మామిడి, కపిత్థ (వుడ్-ఆపిల్) వంటి వృక్షాలకు లభించేది ఫలమే కదా.

Verse 52

कदल्याद्यौषधीनां च फलं गुल्मोद्भवं तथा । माषादीनां च मुद्गानां फलं शाकादिकं तथा

అరటి మొదలైన ఔషధి వృక్షాల ఫలాలు, అలాగే పొదల నుండి పుట్టే ఫలాలు; మాష, ముద్గ మొదలైన పప్పుధాన్యాల ఉత్పత్తి—కూరగాయలు మొదలైనవాటితో కూడి—ఇవి శివపూజలో అర్పణయోగ్యమైనవి।

Verse 53

मरीचिसर्षपाद्यानां शाकोपकरणं तथा । यदृतौ यत्फलं सिद्धं तद्देयं हि विपश्चिता

మిరియాలు, ఆవాలు మొదలైన వాటితో చేసిన శాకోపకరణాలు, మసాలా ద్రవ్యాలనూ అర్పించాలి. అలాగే ఋతువుకు తగినప్పుడు సహజంగా పండిపోయి లభించే ఫలమేదైనా, జ్ఞాని భక్తుడు అదే శివార్పణగా సమర్పించాలి.

Verse 54

श्रोत्रादींद्रियतृप्तिश्च सदा देया विपश्चिता । शब्दादिदशभोगार्थं दिगादीनां च तुष्टिदा

శ్రవణం మొదలైన ఇంద్రియాలకు తృప్తినిచ్చే దానిని జ్ఞాని ఎల్లప్పుడూ సమర్పించాలి; అలా శబ్దాది దశభోగాలు సమ్యకంగా నెరవేరి, దిక్కుల అధిష్ఠాత్ర దేవతలు మరియు సంబంధిత శక్తులు కూడా సంతుష్టులవుతారు.

Verse 55

वेदशास्त्रं समादाय बुद्ध्वा गुरुमुखात्स्वयम् । कर्मणां फलमस्तीति बुद्धिरास्तिक्यमुच्यते

వేదశాస్త్రాలను స్వీకరించి, గురుముఖం ద్వారా స్వయంగా వాటి తత్త్వాన్ని గ్రహించి, ‘కర్మలకు ఫలం తప్పక ఉంటుంది’ అనే దృఢ నిశ్చయం—ఇదే ఆస్తిక్యం (దైవిక విశ్వాసం) అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 56

बंधुराजभयाद्बुद्धिश्रद्धा सा च कनीयसी । सर्वाभावे दरिद्र स्तु वाचा वा कर्मणा यजेत्

బంధువుల భయం గానీ రాజభయం గానీ వల్ల ఎవరి బుద్ధి, శ్రద్ధ క్షీణిస్తాయో, వారి భక్తి నిజంగా చిన్నదైపోతుంది. అయినా సంపూర్ణాభావంలోనూ, దరిద్రుడైనా, వాక్కుతో (జప-ప్రార్థన) గానీ యథాశక్తి కర్మతో గానీ శివారాధన చేయాలి.

Verse 57

वाचिकं यजनं विद्यान्मंत्रस्तोत्रजपादिकम् । तीर्थयात्राव्रताद्यं हि कायिकं यजनं विदुः

మంత్ర-స్తోత్ర-జపాది రూపమైనది వాచిక యజనం అని తెలుసుకో. తీర్థయాత్ర, వ్రతాది అనుష్ఠానాలు కాయిక (శారీరక) యజనం అని పండితులు చెబుతారు.

Verse 58

येन केनाप्युपायेन ह्यल्पं वा यदि वा बहु । देवतार्पणबुद्ध्या च कृतं भोगाय कल्पते

ఏ విధమైనా—అల్పమైనా ఎక్కువైనా—దేవుడు (శివుడు)కి అర్పణబుద్ధితో చేసినదైతే అది ప్రసాదరూప భోగానికి యోగ్యమవుతుంది.

Verse 59

तपश्चर्या च दानं च कर्तव्यमुभयं सदा । प्रतिश्रयं प्रदातव्यं स्ववर्णगुणशोभितम्

తపశ్చర్య మరియు దానం—ఈ రెండింటినీ ఎల్లప్పుడూ ఆచరించాలి. తన వర్ణ-గుణాలకు తగిన సద్గుణాలతో అలంకరించి ఆశ్రయం, అతిథి సత్కారం ఇవ్వాలి.

Verse 60

देवानां तृप्तयेऽत्यर्थं सर्वभोगप्रदं बुधैः । इहाऽमुत्रोत्तमं जन्मसदाभोगं लभेद्बुधः । ईश्वरार्पणबुद्ध्या हि कृत्वा मोक्षफलं लभेत्

దేవతల తృప్తికై అత్యంత భక్తితో చేయబడిన ఈ కర్మ పండితుల ప్రకారం సర్వభోగప్రదం. వివేకవంత భక్తుడు ఇహలోక-పరలోకాల్లో ఉత్తమ జీవితం, స్థిరమైన శ్రేయస్సు పొందుతాడు; మరియు ఈశ్వరుడు (శివుడు)కి అర్పణబుద్ధితో చేస్తే మోక్షఫలమును కూడా పొందుతాడు.

Verse 61

य इमं पठतेऽध्यायं यः शृणोति सदा नरः । तस्य वैधर्मबुद्धिश्च ज्ञानसिद्धिः प्रजायते

ఈ అధ్యాయాన్ని పఠించే వాడికైనా, నిత్యం శ్రవణం చేసే వాడికైనా ధర్మవివేకబుద్ధి కలిగి, జ్ఞానసిద్ధి ఫలము అతనిలో ఉద్భవిస్తుంది।