अवभृथस्नान-तीर्थयात्रा-तेजोदर्शनम् | Avabhṛtha Bath, Tīrtha-Pilgrimage, and the Vision of Divine Radiance

Verse 1

श्रीसूत उवाच । इति स विजितमन्योर्यादवेनोपमन्योरधिगतमभिधाय ज्ञानयोगं मुनिभ्यः । प्रणतिमुपगतेभ्यस्तेभ्य उद्भावितात्मा सपदि वियति वायुः सायमन्तर्हितो ऽभूत्

శ్రీ సూతుడు పలికెను—ఇలా ఉపమన్యువుని నుండి యాదవుడు (కృష్ణుడు) పొందిన మోక్షదాయక జ్ఞానయోగాన్ని మునులకు వివరించి, నమస్కారంతో వచ్చిన ఆ ఋషుల వల్ల అంతరాత్మ ఉద్ధరింపబడగా వాయువు వెంటనే ఆకాశంలోకి ఎగసి, సాయంకాలానికి కనుమరుగయ్యెను।

Verse 2

ततः प्रभातसमये नैमिषीयास्तपोधनाः । सत्रान्ते ऽवभृथं कर्तुं सर्व एव समुद्ययुः

అనంతరం ఉదయకాలంలో నైమిషారణ్యంలోని తపోధనులైన అందరు ఋషులు సత్రాంతంలో అవభృథస్నానం చేయుటకు సమూహంగా బయలుదేరిరి।

Verse 3

तदा ब्रह्मसमादेशाद्देवी साक्षात्सरस्वती । प्रसन्ना स्वादुसलिला प्रावर्तत नदीशुभा

అప్పుడు బ్రహ్మ ఆజ్ఞచేత దేవి—సాక్షాత్ సరస్వతి—ప్రసన్నమై, మధుర జలములతో ఆ శుభ నది ప్రవహించసాగింది।

Verse 4

सरस्वतीं नदीं दृष्ट्वा मुनयो हृष्टमानसाः । समाप्य सत्रं प्रारब्धं चक्रुस्तत्रावगाहनम्

సరస్వతి నదిని చూచి మునులు హర్షభరితులయ్యారు. ప్రారంభించిన సత్రాన్ని ముగించి, అక్కడే విధివిధానంగా అవగాహనము (స్నానం) చేశారు।

Verse 5

अथ संतर्प्य देवादींस्तदीयैः सलिलैः शिवैः । स्मरन्तः पूर्ववृत्तान्तं ययुर्वाराणसीं प्रति

అప్పుడు వారు శివసంబంధమైన ఆ పవిత్ర జలాలతో దేవతాదులను విధివిధానంగా సంతృప్తిపరచి, పూర్వవృత్తాంతాన్ని స్మరిస్తూ వారాణసీ వైపు ప్రయాణించారు।

Verse 6

तदा ते हिमवत्पादात्पंततीं दक्षिणामुखीम् । दृष्ट्वा भागीरथी तत्र स्नात्वा तत्तीरतो ययुः

అప్పుడు వారు హిమవంతుని పాదమూలం నుండి దిగుతూ దక్షిణాభిముఖంగా ప్రవహించే భాగీరథిని దర్శించారు; అక్కడ స్నానం చేసి ఆ పవిత్ర తీరం నుండి బయలుదేరారు।

Verse 7

ततो वाराणसीं प्राप्य मुदितास्सर्व एव ते । तदोत्तरप्रवाहायां गंगायामवगाह्य च

తర్వాత వారాణసీకి చేరగానే వారందరూ ఆనందించారు; మరియు గంగ ఉత్తరవాహినిగా ప్రవహించే చోట ఆమెలో అవగాహన చేసి పవిత్రస్నానం చేశారు।

Verse 8

अविमुक्तेश्वरं लिंगं दृष्ट्वाभ्यर्च्य विधानतः । प्रयातुमुद्यतास्तत्र ददृशुर्दिवि भास्वरम्

అవిముక్తేశ్వర లింగాన్ని దర్శించి విధివిధానంగా అర్చించి, అక్కడి నుంచి బయలుదేరేందుకు సిద్ధమవుతుండగా, వారు ఆకాశంలో ఒక దివ్యమైన ప్రకాశాన్ని చూశారు।

Verse 9

सूर्यकोटिप्रतीकाशं तेजोदिव्यं महाद्भुतम् । आत्मप्रभावितानेन व्याप्तसर्वदिगन्तरम्

అది కోటి సూర్యుల వంటి కాంతితో మెరిసింది—దివ్యమైన, మహా అద్భుతమైన తేజస్సు—తన స్వప్రభతో అన్ని దిక్కుల మధ్యాంతరాలను వ్యాపింపజేసింది।

Verse 10

अथ पाशुपताः सिद्धाः भस्मसञ्छन्नविग्रहाः । मुनयो ऽभ्येत्य शतशो लीनाः स्युस्तत्र तेजसि

అప్పుడు భస్మంతో ఆవరించబడిన దేహాలు గల సిద్ధ పాశుపతులు వందల సంఖ్యలో అక్కడికి వచ్చారు; ఆ మునులు సమీపించి, ఆ ప్రభువు తేజస్సులోనే లీనమయ్యారు।

Verse 11

तथा विलीयमानेषु तपस्विषु महात्मसु । सद्यस्तिरोदधे तेजस्तदद्भुतमिवाभवत्

ఆ మహాత్మ తపస్వులు అలా లీనమవుతుండగానే, ఆ తేజస్సు వెంటనే అంతర్ధానమైంది; అది నిజంగా మహా అద్భుతంగా అనిపించింది।

Verse 12

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं नैमिषीया महर्षयः । किमेतदित्यजानन्तो ययुर्ब्रह्मवनं प्रति

ఆ మహద్భుతాన్ని చూచి నైమిషారణ్య మహర్షులు—ఇది ఏమిటో తెలియక—వివరణ కోరుతూ బ్రహ్మవనమునకు వెళ్లిరి।

Verse 13

प्रागेवैषां तु गमनात्पवनो लोकपावनः । दर्शनं नैमिषीयाणां संवादस्तैर्महात्मनः

వారు బయలుదేరకముందే లోకపావనుడైన వాయుదేవుడు ముందుగా వెళ్లాడు. అక్కడ నైమిషారణ్య ఋషులను దర్శించి, ఆ మహాత్ముడితో వారి మధ్య పవిత్ర సంభాషణ జరిగింది।

Verse 14

शद्धां बुद्धिं ततस्तेषां सांबे सानुचरे शिवे । समाप्तिं चापि सत्रस्य दीर्घपूर्वस्य सत्रिणाम्

తర్వాత శ్రద్ధా, స్పష్టబుద్ధితో వారు అంబా (పార్వతి) మరియు ఆయన అనుచరులతో కూడిన శివునందు దృఢంగా స్థిరపడ్డారు; అలాగే ఆ యజ్ఞకర్తల దీర్ఘకాల సత్రం కూడా యథావిధిగా సమాప్తమైంది।

Verse 15

विज्ञाप्य जगतां धात्रे ब्रह्मणे ब्रह्मयोनये । स्वकार्ये तदनुज्ञातो जगाम स्वपुरं प्रति

జగత్తుల ధాత, బ్రహ్మయోని బ్రహ్మకు యథావిధిగా నివేదించి, తన కార్యానికి అనుమతి పొందినవాడై తన స్వపురం వైపు వెళ్లాడు।

Verse 16

अथ स्थानगतो ब्रह्मा तुम्बुरोर्नारदस्य च । परस्पर स्पर्धितयोर्गाने विवदमानयोः

అనంతరం బ్రహ్మా ఆ స్థలానికి వచ్చాడు; అక్కడ తుంబురు మరియు నారదుడు పరస్పరం పోటీ పడుతూ తమ గానంపై వాదించుకుంటున్నారు।

Verse 17

तदुद्भावितगानोत्थरसैर्माध्यस्थमाचरन् । गन्धर्वैरप्सरोभिश्च सुखमास्ते निषेवितः

ఆ విధంగా ఉద్భవించిన గానరసాలతో ఆనందించి ఆయన సమత్వ-శాంతిలో నిలిచి ఉంటాడు. గంధర్వులు, అప్సరసలు సేవించగా ఆయన సుఖంగా నివసిస్తాడు.

Verse 18

तदानवसरादेव द्वाःस्थैर्द्वारि निवारिताः । मुनयो ब्रह्मभवनाद्बहिः पार्श्वमुपाविशन्

అప్పుడు సమయం అనుకూలం కాకపోవడంతో ద్వారస్థులు వారిని ద్వారమునే ఆపివేశారు. అందుచేత మునులు బ్రహ్మభవనం వెలుపల ఒక పక్కన సంయమంతో, శిష్టాచారంతో కూర్చున్నారు.

Verse 19

अथ तुम्बुरुणा गाने समतां प्राप्य नारदः । साहचर्येष्वनुज्ञातो ब्रह्मणा परमेष्ठिना

అప్పుడు నారదుడు తుంబురుతో కలిసి దివ్యగానంలో సమానత్వాన్ని పొందాడు. పరమేష్ఠి బ్రహ్మదేవుడు అతనికి దేవపరిచారకులతో సహచర్యంగా సంచరించుటకు అనుమతి ఇచ్చాడు.

Verse 20

त्यक्त्वा परस्परस्पर्धां मैत्रीं च परमां गतः । सह तेनाप्सरोभिश्च गन्धर्वैश्च समावृतः

పరస్పర పోటీని విడిచిపెట్టి అతడు పరమ మైత్రిని పొందాడు. అతనితో పాటు అప్సరసలు మరియు గంధర్వులు ఉండి, అతడిని చుట్టుముట్టి నిలిచారు.

Verse 21

उपवीणयितुं देवं नकुलीश्वरमीश्वरम् । भवनान्निर्ययौ धातुर्जलदादंशुमानिव

దేవాధిదేవుడైన నకులీశ్వర పరమేశ్వరుని సన్నిధిలో వీణ వాయించుటకు ధాత (బ్రహ్మ) తన భవనం నుండి మేఘం నుంచి సూర్యుడు వెలువడినట్లు బయలుదేరాడు.

Verse 22

तं दृष्ट्वा षट्कुलीयास्ते नारदं मुनिगोवृषम् । प्रणम्यावसरं शंभोः पप्रच्छुः परमादरात्

మునుల్లో వృషభుడైన నారదుని చూసి ఆ షట్కులీయ భక్తులు నమస్కరించారు. అనంతరం పరమ ఆదరంతో శంభుని పూజకు తగిన సందర్భం మరియు విధానాన్ని అడిగారు.

Verse 23

स चावसर एवायमितोंतर्गम्यतामिति । वदन्ययावन्यपरस्त्वरया परया युतः

అతడు ఇలా అన్నాడు—“ఇదే సరైన సమయం; ఇక్కడి నుంచి లోపలికి వెళ్లుదాం।” అని చెప్పి, ఇతర కార్యంలో నిమగ్నుడై, మహా తొందరతో ముందుకు సాగాడు।

Verse 24

ततो द्वारि स्थिता ये वै ब्रह्मणे तान्न्यवेदयन् । तेन ते विविशुर्वेश्म पिंडीभूयांडजन्मनः

అప్పుడు ద్వారంలో నిలిచినవారు బ్రహ్మకు వారి విషయాన్ని తెలియజేశారు. దాంతో అండజన్ములు అయిన వారు అందరూ ఒకచోట గుంపుగా చేరి ఆ గృహంలో ప్రవేశించారు।

Verse 25

प्रविश्य दूरतो देवं प्रणम्य भुवि दंडवत् । समीपे तदनुज्ञाताः परिवृत्योपतस्थिरे

ప్రవేశించి వారు దూరం నుంచే దేవునికి భూమిపై దండవత్ నమస్కరించారు. తరువాత ఆయన అనుమతి పొందినవారు సమీపానికి వెళ్లి, చుట్టూ నిలిచి భక్తితో సేవలో నిమగ్నులయ్యారు।

Verse 26

तांस्तत्रावस्थितान् पृष्ट्वा कुशलं कमलासनः । वृत्तांतं वो मया ज्ञातं वायुरेवाह नो यतः

అక్కడ నిలిచియున్న వారిని చూచి కమలాసన పితామహ బ్రహ్మదేవుడు కుశలము అడిగి ఇలా పలికెను—“మీ సమస్త వృత్తాంతము నాకు తెలిసినదే; వాయుదేవుడే మాకు అది నివేదించాడు.”

Verse 27

भवद्भिः किं कृतं पश्चान्मारुतेंतर्हिते सति । इत्युक्तवति देवेशे मुनयो ऽवभृथात्परम्

దేవేశుడు అడిగెను—“వాయుదేవుడు అంతర్హితుడైన తరువాత మీరు ఏమి చేసితిరి?” అని పలికినపుడు మునులు అవభృథస్నానము ముగించి తదుపరి వ్రతాచరణకు ముందుకు సాగిరి.

Verse 28

गंगातीर्थेस्य गमनं यात्रां वाराणसीं प्रति । दर्शनं तत्र लिंगानां स्थापितानां सुरेश्वरैः

గంగాతీర్థానికి వెళ్లడం, వారాణసీ వైపు యాత్ర చేయడం, మరియు అక్కడ దేవాధిపతులు స్థాపించిన శివలింగాలను దర్శించడం—ఇది పవిత్ర ఉపాసనామార్గం.

Verse 29

अविमुक्तेश्वरस्यापि लिंगस्याभ्यर्चनं सकृत् । आकाशे महतस्तस्य तेजोराशेश्च दर्शनम्

అవిముక్తేశ్వరుని లింగాన్ని ఒక్కసారి అర్చించినా, ఆకాశంలో ప్రత్యక్షమయ్యే ఆ మహా ప్రభువు యొక్క దివ్య తేజోరాశిని దర్శించగలుగుతారు.

Verse 30

मुनीनां विलयं तत्र निरोधं तेजसस्ततः । याथात्म्यवेदनं तस्य चिंतितस्यापि चात्मभिः

అక్కడ మునుల పరిమిత వ్యక్తిత్వం లయమై, అనంతరం మనస్సు‑ఇంద్రియాల తేజస్సు నియమితమవుతుంది. శివుని ధ్యానించే ఆత్మలకైనా ఆయన యథార్థ స్వరూపం ప్రత్యక్షంగా తెలిసివస్తుంది।

Verse 31

सर्वं सविस्तरं तस्मै प्रणम्याहुर्मुहुर्मुहुः । मुनिभिः कथितं श्रुत्वा विश्वकर्मा चतुर्मुखः

ఆయనకు నమస్కరించి వారు మళ్లీ మళ్లీ సమస్తాన్ని విస్తారంగా వివరించారు. మునులు చెప్పినదాన్ని విని విశ్వకర్ముడూ చతుర్ముఖ బ్రహ్ముడూ శ్రద్ధగా ఆలకించారు।

Verse 32

कंपयित्वा शिरः किंचित्प्राह गंभीरया गिरा । प्रत्यासीदति युष्माकं सिद्धिरामुष्मिकी परा

అతడు స్వల్పంగా తల ఊపి గంభీర స్వరంతో అన్నాడు—“మీకు పరలోకసంబంధమైన పరమ సిద్ధి సమీపించింది।”

Verse 33

भवद्भिर्दीर्घसत्रेण चिरमाराधितः प्रभुः । प्रसादाभिमुखो भूत इति भुतार्थसूचितम्

మీరు దీర్ఘ యజ్ఞసత్రం ద్వారా ప్రభువును చాలాకాలం ఆరాధించారు; ఇప్పుడు ఆయన అనుగ్రహప్రదానానికి అభిముఖుడయ్యాడు—ఇదే ఈ సంఘటన యొక్క నిజార్థమని సూచించబడింది।

Verse 34

वाराणस्यां तु युष्माभिर्यद्दृष्टं दिवि दीप्तिमत् । तल्लिंगसंज्ञितं साक्षात्तेजो माहेश्वरं परम्

వారణాసిలో మీరు దర్శించిన ఆ దివ్య దీప్తిమయ తేజస్సే ‘లింగ’మని పిలువబడుతుంది; అది సాక్షాత్ పరమ మాహేశ్వర తేజస్సే.

Verse 35

तत्र लीनाश्च मुनयः श्रौतपाशुपतव्रताः । मुक्ता बभूवुः स्वस्थाश्च नैष्ठिका दग्धकिल्बिषाः

అక్కడ ఆ స్థితిలో లీనమై, శ్రౌత మరియు పాశుపత వ్రతాలలో నిబద్ధులైన మునులు ముక్తులయ్యారు; స్వస్వరూపంలో స్థిరులై, నైష్ఠికులై, వారి పాపాలు దగ్ధమయ్యాయి।

Verse 36

प्राप्यानेन यथा मुक्तिरचिराद्भवतामपि । स चायमर्थः सूच्येत युष्मद्दृष्टेन तेजसा

ఇదిని పొందితే మీకూడా త్వరలోనే ముక్తి లభిస్తుంది; మరియు మీ ప్రత్యక్ష దర్శన తేజస్సు ద్వారా ఇదే సత్యార్థం స్పష్టంగా తెలియజేయబడాలి।

Verse 37

तत्र वः काल एवैष दैवादुपनतः स्वयम् । प्रयात दक्षिणं मेरोः शिखरं देवसेवितम्

అక్కడ మీకొరకు ఈ కాలమే దైవవశాత్ స్వయంగా వచ్చి చేరింది. కనుక దేవులు సేవించే మేరుపర్వత దక్షిణ శిఖరానికి ప్రయాణించండి.

Verse 38

सनत्कुमारो यत्रास्ते मम पुत्रः परो मुनिः । प्रतीक्ष्यागमनं साक्षाद्भूतनाथस्य नंदिनः

అక్కడ నా కుమారుడు, పరమ ముని సనత్కుమారుడు నివసిస్తున్నాడు; భూతనాథుడు శివుని పరిచారకాధిపతి నందీ ప్రత్యక్షంగా రానున్నాడని ఎదురుచూస్తున్నాడు.

Verse 39

पुरा सनत्कुमारोपि दृष्ट्वापि परमेश्वरम् । अज्ञानात्सर्वयोगीन्द्रमानी विनयदूषितः

పూర్వకాలంలో సనత్కుమారుడు పరమేశ్వరుని దర్శించినప్పటికీ, అజ్ఞానవశాత్తు తానే సమస్త యోగులలో అధిపతినని భావించి అహంకరించాడు; దాంతో అతని వినయం కలుషితమైంది.

Verse 40

अभ्युत्थानादिकं युक्तमकुर्वन्नतिनिर्भयः । ततो ऽपराधात्क्रुद्धेन महोष्ट्रो नंदिना कृतः

అతిగా నిర్భయుడై లేచి గౌరవించడం మొదలైన యథోచిత మర్యాదలను అతడు చేయలేదు. అందువల్ల ఆ అపరాధానికి కోపించిన నంది అతనిని మహా ఒంటెగా మార్చాడు.

Verse 41

अथ कालेन महता तदर्थे शोचता मया । उपास्य देवं देवीञ्च नंदिनं चानुनीय वै

తర్వాత చాలా కాలం గడిచిన తరువాత, ఆ విషయమే తలచి శోకిస్తూ నేను దేవుడిని, దేవిని ఉపాసించాను; అలాగే నందిని కూడా విధిగా ప్రసన్నం చేసాను.

Verse 42

कथंचिदुष्ट्रता तस्य प्रयत्नेन निवारिता । प्रापितो हि यथापूर्वं सनत्पूर्वां कुमारताम्

ప్రయత్నంతో ఏదో విధంగా అతని ఒంటె-సదృశ స్థితి (అధోగతి) నివారించబడింది; మరియు అతడు మునుపటిలాగే సనత్కుమారుని పవిత్ర యౌవనస్థితిని తిరిగి పొందాడు.

Verse 43

तदाह च महादेवः स्मयन्निव गणाधिपम् । अवज्ञाय हि मामेव तथाहंकृतवान्मुनिः

అప్పుడు మహాదేవుడు చిరునవ్వుతో గణాధిపతితో ఇలా అన్నాడు—“ఈ ముని నన్నే అవమానించి అహంకారవశంగా అలా ప్రవర్తించాడు।”

Verse 44

अतस्त्वमेव याथात्म्यं ममास्मै कथयानघ । ब्रह्मणः पूर्वजः पुत्रो मां मूढ इव संस्मरन्

కాబట్టి, హే అనఘా, నీవే అతనికి నా యథార్థ స్వరూపాన్ని చెప్పు. బ్రహ్ముని ప్రథమజ కుమారుడైనా, అతడు నన్ను మోహగ్రస్తుడిలా స్మరిస్తున్నాడు।

Verse 45

मयैव शिष्यते दत्तो मम ज्ञानप्रवर्तकः । धर्माध्यक्षाभिषेकं च तव निर्वर्तयिष्यति

ఇతడు నా చేతనే శిష్యుడిగా ఇవ్వబడ్డాడు—నా జ్ఞానప్రవాహాన్ని విస్తరింపజేసేవాడు. ఇతడు నీ ధర్మాధ్యక్షాభిషేకాన్ని విధివిధానంగా నిర్వహిస్తాడు।

Verse 46

स एवं व्याहृतो भूयस्सर्वभूतगणाग्रणीः । यत्पराज्ञापनं मूर्ध्ना प्रातः प्रतिगृहीतवान्

ఇలా మరల సంబోధింపబడిన సమస్త భూతగణాల అగ్రణి, ప్రాతఃకాలంలో శిరస్సు వంచి ఆ పరమ ఆజ్ఞను భక్తితో స్వీకరించాడు।

Verse 47

तथा सनत्कुमारो ऽपि मेरौ मदनुशासनात् । प्रसादार्थं गणस्यास्य तपश्चरति दुश्चरम्

అదేవిధంగా సనత్కుమారుడు కూడా నా ఆజ్ఞ ప్రకారం మేరుపర్వతంపై ఈ గణుని ప్రసాదం పొందుటకై అత్యంత దుష్కరమైన తపస్సు ఆచరిస్తున్నాడు।

Verse 48

द्रष्टव्यश्चेति युष्माभिः प्राग्गणेशसमागमात् । तत्प्रसादार्थमचिरान्नंदी तत्रागमिष्यति

‘గణేశుని సమాగమానికి ముందే మీరు తప్పక ఆయన దర్శనం చేయాలి. ఆయన అనుగ్రహార్థం నంది త్వరలో అక్కడికి వచ్చును.’

Verse 49

इति सत्वरमादिश्य प्रेषिता विश्वयोगिना । कुमारशिखरं मेरोर्दक्षिणं मुनयो ययुः

ఇలా విశ్వయోగి తక్షణమే ఆదేశించి పంపగా, మునులు మేరుపర్వత దక్షిణ శిఖరమైన ‘కుమారశిఖరం’ వైపు బయలుదేరిరి।