Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 103

पञ्चावरणमार्गस्थं योगेश्वरस्तोत्रम्

Pañcāvaraṇa-mārga Stotra to Yogeśvara Śiva

Devanagari script

अर्को ब्रह्मा तथा रुद्रो विष्नुश्चादित्यमूर्तयः । विस्तरासुतराबोधिन्याप्यायिन्यपराः पुनः

Transliteration

arko brahmā tathā rudro viṣnuścādityamūrtayaḥ | vistarāsutarābodhinyāpyāyinyaparāḥ punaḥ

Translation

అర్కుడు (సూర్యుడు), బ్రహ్మ, రుద్రుడు, విష్ణువు—ఇవి ఆదిత్యుని రూపాలు. మరల మరికొన్ని ప్రకటనలు/ఉపదేశాలు ఉన్నాయి; అవి మరింత విస్తారమైనవి, స్పష్టమైన బోధనిచ్చేవి, సాధకుని పోషించేవి।

Word by Word

• अर्कः: Sun (Arka)
• अर्कः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तथा: and also
• तथा: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/तुल्यार्थक क्रियाविशेषण (also/likewise)

• रुद्रः: Rudra
• रुद्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

• आदित्य-मूर्तयः: forms of Āditya (the Sun)
• आदित्य-मूर्तयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक) + मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘आदित्यस्य मूर्तयः’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• विस्तरासु-तर-आबोधिन्यः: more enlightening in detailed exposition
• विस्तरासु-तर-आबोधिन्यः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विस्तरासु (अव्ययीभाव-समास; ‘विस्तरेषु’) + तर (प्रत्यय) + आबोधिनी (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-पूर्वपदसमास (‘विस्तरासु’ = ‘विस्तरेषु’), ततः ‘तर’ (comparative suffix), ‘आबोधिनी’ (f.); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• अप्यायिन्यः: nourishing / augmenting
• अप्यायिन्यः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अप्यायिनी (प्रातिपदिक; √प्या/प्याय् ‘वृद्धौ/पोषणे’)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• अपराः: others
• अपराः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• पुनः: again / further
• पुनः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्ति/पुनरावृत्ति-अर्थक (again/further)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahadeva

Characters & Entities

• Surya (Arka/Aditya)
• Brahma
• Rudra (Shiva)
• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It frames major deities—Brahmā, Viṣṇu, and Rudra—within a unifying cosmic manifestation (Āditya), and points the seeker toward teachings that are progressively more expansive and clarifying, nourishing right understanding that leads toward liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By naming Rudra among the divine forms, it supports Saguna contemplation—approaching Śiva through manifest functions—while implying that deeper, clearer instruction ultimately matures devotion into steadier knowledge, which Linga-worship traditionally cultivates.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is to meditate on Rudra as the inner light (like Āditya) while reciting the Panchākṣarī (Om Namaḥ Śivāya), letting the ‘nourishing’ teaching refine understanding from outward forms to inner realization.