पाशुपतज्ञानप्रश्नः — Inquiry into Pāśupata Knowledge (Paśu–Pāśa–Paśupati)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । किं तत्पाशुपतं ज्ञानं कथं पशुपतिश्शिवः । कथं धौम्याग्रजः पृष्टः कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा

ఋషులు పలికిరి—ఆ పాశుపత జ్ఞానము ఏమిటి? శివుడు ఏ విధంగా పశుపతియగును? మరియు ధౌమ్యుని అగ్రజుని అక్లిష్టకర్ముడైన కృష్ణుడు ఎలా ప్రశ్నించెను?

Verse 2

एतत्सर्वं समाचक्ष्व वायो शंकरविग्रह । तत्समो न हि वक्तास्ति त्रैलोक्येष्वपरः प्रभुः

హే వాయూ, శంకరవిగ్రహా, ఈ సమస్తమును విస్తారముగా వివరించుము. త్రిలోకములలో నీతో సమానమైన వక్త లేడు; మరొక ప్రభువు అట్టి వాడు కాదు।

Verse 3

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां महर्षीणां प्रभंजनः । संस्मृत्य शिवमीशानं प्रवक्तुमुपचक्रमे

సూతుడు పలికెను—ఆ మహర్షుల వచనములు విని ప్రభంజనుడు ఈశానుడైన పరమేశ్వర శివుని స్మరించి పలుకుటకు ఆరంభించెను।

Verse 4

वायुरुवाच । पुरा साक्षान्महेशेन श्रीकंठाख्येन मन्दरे । देव्यै देवेन कथितं ज्ञानं पाशुपतं परम्

వాయువు పలికెను—పూర్వకాలంలో మందర పర్వతమున శ్రీకంఠుడని ప్రసిద్ధుడైన సాక్షాత్ మహేశ్వరుడు దేవికి పరమ పాశుపత జ్ఞానాన్ని ఉపదేశించెను।

Verse 5

तदेव पृष्टं कृष्णेन विष्णुना विश्वयोनिना । पशुत्वं च सुरादीनां पतित्वं च शिवस्य च

అదే విషయాన్ని విశ్వయోనియైన కృష్ణరూప విష్ణువు ప్రశ్నించాడు—దేవతలకూ ఇతరులకూ పశుత్వం (బంధస్థితి) ఏమిటి? శివుని పతిత్వం (ఈశ్వరత్వం) ఏమిటి?

Verse 6

यथोपदिष्टं कृष्णाय मुनिना ह्युपमन्युना । तथा समासतो वक्ष्ये तच्छृणुध्वमतंद्रिताः

ముని ఉపమన్యువు శ్రీకృష్ణునికి యథావిధిగా ఉపదేశించినట్లే, నేనూ ఇప్పుడు సంక్షేపంగా వివరిస్తాను. మీరు నిర్లక్ష్యం లేకుండా శ్రద్ధగా వినండి.

Verse 7

पुरोपमन्युमासीनं विष्णुःकृष्णवपुर्धरः । प्रणिपत्य यथान्यायमिदं वचनमब्रवीत्

అప్పుడు కృష్ణవర్ణ రూపాన్ని ధరించిన విష్ణువు, ముందుగా ఆసీనుడైన ఉపమన్యువుని సమీపించాడు. యథావిధిగా నమస్కరించి ఈ వాక్యములు పలికాడు.

Verse 8

श्रीकृष्ण उवाच । भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि देव्यै देवेन भाषितम् । दिव्यं पाशुपतं ज्ञानं विभूतिं वास्य कृत्स्नशः

శ్రీకృష్ణుడు పలికెను— ఓ భగవన్, దేవుడు దేవికి పలికిన దివ్య పాశుపత జ్ఞానమును, అలాగే దాని సమస్త విభూతుల వివరమును పూర్తిగా వినదలచుకున్నాను.

Verse 9

कथं पशुपतिर्देवः पशवः के प्रकीर्तिताः । कैः पाशैस्ते निबध्यंते विमुच्यंते च ते कथम्

దేవుడు ‘పశుపతి’ అని ఎలా పిలువబడతాడు? ‘పశువులు’ అనగా జీవాత్మలు ఎవరు? వారు ఏ పాశాలతో బంధింపబడతారు, ఆ బంధాల నుండి వారు ఎలా విముక్తి పొందుతారు?

Verse 10

इति संचोदितः श्रीमानुपमन्युर्महात्मना । प्रणम्य देवं देवीं च प्राह पुष्टो यथा तथा

ఆ మహాత్ముని ప్రేరణతో శ్రీమాన్ ఉపమన్యుడు దేవునికీ దేవికీ నమస్కరించి, ధైర్యం-ఉత్సాహంతో, ప్రేరేపించబడినట్లే అలా పలికెను.

Verse 11

उपमन्युरुवाच । ब्रह्माद्याः स्थावरांताश्च देवदेवस्य शूलिनः । पशवः परिकीर्त्यंते संसारवशवर्तिनः

ఉపమన్యుడు పలికెను—బ్రహ్మాది నుండి స్థావర (అచల) జీవుల వరకు, దేవదేవుడు శూలినుని సంబంధంలో, సంసారాధీనులైన వారందరూ ‘పశువులు’ అని కీర్తింపబడుతారు.

Verse 12

तेषां पतित्वाद्देवेशः शिवः पशुपतिः स्मृतः । मलमायादिभिः पाशैः स बध्नाति पशून्पतिः

వారికి అధిపతిగా ఉన్నందున దేవేశుడు శివుడు ‘పశుపతి’గా స్మరించబడతాడు. ఆ ప్రభువే మల, మాయ మొదలైన పాశాలతో జీవులను బంధిస్తాడు.

Verse 13

स एव मोचकस्तेषां भक्त्या सम्यगुपासितः । चतुर्विंशतितत्त्वानि मायाकर्मगुणा अमी

భక్తితో సమ్యగ్గా ఉపాసించబడినప్పుడు ఆయనే వారి మోచకుడు. ఇవి—ఇరవై నాలుగు తత్త్వాలు, అలాగే మాయ, కర్మ, గుణాలు—(జీవుని) పాశాలుగా చెప్పబడతాయి.

Verse 14

विषया इति कथ्यन्ते पाशा जीवनिबन्धनाः । ब्रह्मादिस्तम्बपर्यंतान् पशून्बद्ध्वा महेश्वरः

విషయాలనే ‘పాశాలు’ అంటారు; అవి జీవుని సంసారబంధంలో బిగిస్తాయి. అట్లే మహేశ్వరుడు బ్రహ్మ నుండి తృణ-స్తంభం వరకు సమస్తులను ‘పశువులు’గా బంధించి నియంత్రిస్తాడు।

Verse 15

पाशैरेतैः पतिर्देवः कार्यं कारयति स्वकम् । तस्याज्ञया महेशस्य प्रकृतिः पुरुषोचिताम्

ఈ పాశాల ద్వారానే దేవపతి తన కార్యాన్ని జరిపిస్తాడు; మహేశుని ఆజ్ఞతో ప్రకృతి పురుషుని స్థితికి తగినట్లుగా ప్రవృత్తి చెంది అనుభవాన్ని నిర్మిస్తుంది।

Verse 16

बुद्धिं प्रसूते सा बुद्धिरहंकारमहंकृतिः । इन्द्रियाणि दशैकं च तन्मात्रापञ्चकं तथा

దానినుంచి బుద్ధి ఉద్భవిస్తుంది; ఆ బుద్ధి నుంచే ‘నేను’ అనే భావాన్ని సృష్టించే అహంకారం పుడుతుంది. ఆ అహంకారంనుంచి పది ఇంద్రియాలు మరియు మనస్సుతో కలిపి పదకొండు, అలాగే ఐదు తన్మాత్రలు ఉద్భవిస్తాయి।

Verse 17

शासनाद्देवदेवस्य शिवस्य शिवदायिनः । तन्मात्राण्यपि तस्यैव शासनेन महीयसा

దేవదేవుడైన శివుడు, శుభదాయకుడు; ఆయన మహాశాసన ఆజ్ఞచేత తन्मాత్రములుకూడా ఆయన మహత్తర ఆదేశానుసారమే నిలిచి నియంత్రితమగును।

Verse 18

महाभूतान्यशेषाणि भावयंत्यनुपूर्वशः । ब्रह्मादीनां तृणान्तानां देहिनां देहसंगतिम्

అశేషమైన మహాభూతములు క్రమక్రమంగా దేహధారుల దేహసంఘటిని కలిగించును—బ్రహ్మ నుండి గడ్డి తృణం వరకు అందరికీ।

Verse 19

महाभूतान्यशेषाणि जनयंति शिवाज्ञया । अध्यवस्यति वै बुद्धिरहंकारोभिमन्यते

శివాజ్ఞచేత సమస్త మహాభూతములు జనించును. బుద్ధి నిర్ణయముచేయును; అహంకారం ‘నేనే’ అని స్వీకరించును.

Verse 20

चित्तं चेतयते चापि मनः संकल्पयत्यपि । श्रोत्रादीनि च गृह्णन्ति शब्दादीन्विषयान् पृथक्

చిత్తం చైతన్యాన్ని ధారిస్తుంది; మనస్సు సంకల్ప-వికల్పములను చేయును. శ్రోత్రాది ఇంద్రియములు శబ్దాది విషయములను వేర్వేరుగా గ్రహించును.

Verse 21

स्वानेव नान्यान्देवस्य दिव्येनाज्ञाबलेन वै । वागादीन्यपि यान्यासंस्तानि कर्मेन्द्रियाणि च

దేవుని దివ్య ఆజ్ఞాబలముచేత అవి తమ తమ పరిధులలోనే నిలిచెను, ఇతరత్ర కాదు. అలాగే వాక్కు మొదలైనవి—ఏవైతే ఉన్నవో—కర్మేంద్రియములయ్యెను.

Verse 22

यथा स्वं कर्म कुर्वन्ति नान्यत्किंचिच्छिवाज्ञया । शब्दादयोपि गृह्यंते क्रियन्ते वचनादयः

జీవులు శివాజ్ఞ లేకుండా తమ తమ నియత కర్మలే చేస్తారు, మరేమీ చేయరు; అలాగే శబ్దాది గ్రహణమూ, వాక్యాది క్రియలూ ఆయన నియోగశక్తిచేతనే జరుగుతాయి।

Verse 23

अविलंघ्या हि सर्वेषामाज्ञा शंभोर्गरीयसी । अवकाशमशेषाणां भूतानां संप्रयच्छति

నిజంగా సమస్త జీవులకు శంభువు ఆజ్ఞ అతిక్రమించలేనిది, అత్యంత గంభీరమైనది; అదే సమస్త భూతాలకు తగిన అవకాశమూ, నియత స్థానమూ ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 24

आकाशः परमेशस्य शासनादेव सर्वगः । प्राणाद्यैश्च तथा नामभेदैरंतर्बहिर्जगत्

పరమేశ్వరుడు (శివుడు) ఆజ్ఞచేతనే ఆకాశం సర్వత్ర వ్యాపిస్తుంది; అలాగే ప్రాణం మొదలైన నామభేదాల ద్వారా జగత్తు అంతరంగంలోనూ బాహ్యంగానూ కార్యం చేస్తుంది.

Verse 25

बिभर्ति सर्वं शर्वस्य शासनेन प्रभञ्जनः । हव्यं वहति देवानां कव्यं कव्याशिनामपि

శర్వుడు (శివుడు) ఆజ్ఞచేత ప్రభంజనుడు—వాయువు—సర్వాన్ని ధరిస్తూ పోషిస్తాడు. దేవులకు అర్పించే హవ్యాన్ని, పితృలకు అర్పించే కవ్యాన్ని కూడా అతడే మోస్తాడు.

Verse 26

पाकाद्यं च करोत्यग्निः परमेश्वरशासनात् । संजीवनाद्यं सर्वस्य कुर्वत्यापस्तदाज्ञया

పరమేశ్వరుడు (శివుడు) ఆజ్ఞచేత అగ్ని వంట చేయడం మొదలైన కార్యాలను నిర్వహిస్తుంది; అదే ఆజ్ఞచేత జలాలు సమస్త జీవులకు సంజీవనం, పోషణ మొదలైనవాటిని చేస్తాయి.

Verse 27

विश्वम्भरा जगन्नित्यं धत्ते विश्वेश्वराज्ञया । देवान्पात्यसुरान् हंति त्रिलोकमभिरक्षति

విశ్వేశ్వరుడైన శివుని ఆజ్ఞచేత విశ్వధారిణీ దివ్యశక్తి నిత్యం జగత్తును ధరిస్తుంది. ఆమె దేవులను కాపాడి, అసురులను సంహరించి, త్రిలోకాన్ని రక్షిస్తుంది।

Verse 28

आज्ञया तस्य देवेन्द्रः सर्वैर्देवैरलंघ्यया । आधिपत्यमपां नित्यं कुरुते वरुणस्सदा

ఆయన శివుని—సర్వ దేవులకూ అతిక్రమించలేని—ఆజ్ఞచేత దేవేంద్రుడైన వరుణుడు సదా జలాలపై నిత్యమైన అధిపత్యాన్ని నిర్వహిస్తాడు।

Verse 29

पाशैर्बध्नाति च यथा दंड्यांस्तस्यैव शासनात् । ददाति नित्यं यक्षेन्द्रो द्रविणं द्रविणेश्वरः

ఆయన ఆజ్ఞచేత శిక్షార్హులు పాశాలతో బంధింపబడినట్లే, ధనాధిపతి యక్షేంద్ర కుబేరుడు కూడా అదే నియమాన్ని అనుసరించి నిత్యం సంపదను ప్రసాదిస్తాడు।

Verse 30

पुण्यानुरूपं भूतेभ्यः पुरुषस्यानुशासनात् । करोति संपदः शश्वज्ज्ञानं चापि सुमेधसाम्

పరమ పురుషుడు (పతి) ఆజ్ఞచేత జీవులకు వారి పుణ్యానికి తగిన ఫలితం లభిస్తుంది; సుమేధావులకు ఆయన నిరంతరం సంపదను, సత్యజ్ఞానాన్ని కూడా ప్రసాదిస్తాడు।

Verse 31

निग्रहं चाप्यसाधूनामीशानश्शिवशासनात् । धत्ते तु धरणीं मूर्ध्ना शेषः शिवनियोगतः

శివ ఆజ్ఞచేత ఈశానుడు దుష్టులను నియంత్రిస్తాడు; శివ నియోగముచేత శేషుడు తన శిరస్సుపై భూమిని ధరిస్తాడు।

Verse 32

यामाहुस्तामसीं रौद्रीं मूर्तिमंतकरीं हरेः । सृजत्यशेषमीशस्य शासनाच्चतुराननः

వారు హరి యొక్క తామసీ, రౌద్రీ, మూర్తిమంతకర శక్తి అని చెప్పేదానిని—ఈశుని ఆజ్ఞచేత చతురానన బ్రహ్మా ఆ శక్తి ద్వారా మిగిలిన సమస్త సృష్టిని సృజిస్తాడు।

Verse 33

अन्याभिर्मूर्तिभिः स्वाभिः पाति चांते निहन्ति च । विष्णुः पालयते विश्वं कालकालस्य शासनात्

విష్ణువు తన ఇతర స్వమూర్తుల ద్వారా రక్షించి, అంతంలో లయమును కూడా కలిగిస్తాడు; అయితే కాలకాలుడు (శివుడు) ఆజ్ఞచేతనే విశ్వాన్ని పోషిస్తాడు।

Verse 34

सृजते त्रसते चापि स्वकाभिस्तनुभिस्त्रिभिः । हरत्यंते जगत्सर्वं हरस्तस्यैव शासनात्

తన స్వంత త్రివిధ తనువులైన శక్తులతో ఆయన సృష్టి చేసి సమస్త జీవులను చలింపజేస్తాడు; అంత్యకాలంలో కేవలం తన ఆజ్ఞతోనే హరుడు (శివుడు) సమస్త జగత్తును లయింపజేస్తాడు।

Verse 35

सृजत्यपि च विश्वात्मा त्रिधा भिन्नस्तु रक्षति । कालः करोति सकलं कालस्संहरति प्रजाः

సృష్టి చేస్తూనే విశ్వాత్ముడు త్రిరూపంగా భిన్నంగా కనిపించినా నిజంగా రక్షిస్తాడు; కాలమే సమస్తాన్ని నిర్వహిస్తుంది, కాలమే ప్రజలను లయింపజేస్తుంది।

Verse 36

कालः पालयते विश्वं कालकालस्य शासनात् । त्रिभिरंशैर्जगद्बिभ्रत्तेजोभिर्वृष्टिमादिशन्

కాలానికి కూడా నియంత అయిన మహేశ్వరుని ఆజ్ఞచే కాలం విశ్వాన్ని పోషిస్తుంది; తన తేజోమయ త్రిభాగాలతో లోకాలను ధరిస్తూ వర్షాన్ని ఆదేశిస్తాడు।

Verse 37

दिवि वर्षत्यसौ भानुर्देवदेवस्य शासनात् । पुष्णात्योषधिजातानि भूतान्याह्लादयत्यपि

దేవదేవుడైన శివుని ఆజ్ఞచే ఆ సూర్యుడు ఆకాశంలో వర్షాన్ని కురిపిస్తాడు; ఔషధ వృక్షజాతులను పోషించి, జీవులను కూడా ఆనందింపజేస్తాడు।

Verse 38

देवैश्च पीयते चंद्रश्चन्द्रभूषणशासनात् । आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ मरुतस्तथा

చంద్రభూషణుడైన శివుని ఆజ్ఞచే దేవతలు చంద్రునినీ ‘పానము’ చేస్తారు; అలాగే ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, అశ్వినీద్వయం, మరుతులు—అందరూ ఆయన విధానంతోనే నిలిచి పోషింపబడుతారు।

Verse 39

खेचरा ऋषयस्सिद्धा भोगिनो मनुजा मृगाः । पशवः पक्षिणश्चैव कीटाद्याः स्थावराणि च

ఆకాశచారులు, ఋషులు, సిద్ధులు; భోగులు (నాగులు), మనుష్యులు, మృగాలు; పశువులు, పక్షులు; అలాగే కీటాదులు మరియు స్థావరాలు—ఇవన్నీ (జీవవర్గాలు) ఇందులో చేరుతాయి।

Verse 40

नद्यस्समुद्रा गिरयः काननानि सरांसि च । वेदाः सांगाश्च शास्त्राणि मंत्रस्तोममखादयः

నదులు, సముద్రాలు, పర్వతాలు, అరణ్యాలు, సరస్సులు; అలాగే సాంగవేదాలు, శాస్త్రాలు, మంత్రసమూహాలు మరియు యజ్ఞాదులు—(ఇవన్నీ కూడా ఆయన నియమంలోనే ఉన్నాయి)।

Verse 41

कालाग्न्यादिशिवांतानि भुवनानि सहाधिपैः । ब्रह्मांडान्यप्यसंख्यानि तेषामावरणानि च

కాలాగ్ని మొదలుకొని శివాంతం వరకు లోకాలు తమ తమ అధిపతులతో సహా ఉన్నాయి. అసంఖ్య బ్రహ్మాండాలు, వాటి ఆవరణాలు కూడా అలాగే ఉన్నాయి।

Verse 42

वर्तमानान्यतीतानि भविष्यन्त्यपि कृत्स्नशः । दिशश्च विदिशश्चैव कालभेदाः कलादयः

వర్తమానము, గతము, భవిష్యత్తు—అన్నీ సంపూర్ణంగా తెలిసినవే; దిక్కులు, ఉపదిక్కులు, కాలభేదాలు, కలా మొదలైన ప్రమాణాలన్నీ కూడా అందులో ప్రకాశిస్తాయి।

Verse 43

यच्च किंचिज्जगत्यस्मिन् दृश्यते श्रूयते ऽपि वा । तत्सर्वं शंकरस्याज्ञा बलेन समधिष्ठितम्

ఈ జగత్తులో ఏది కనిపించినా, ఏది వినబడినా—అది అంతా శంకరుని ఆజ్ఞాశక్తి బలంతోనే సంపూర్ణంగా ఆధిష్ఠితమై నియంత్రితమై ఉంది।

Verse 44

आज्ञाबलात्तस्य धरा स्थितेह धराधरा वारिधराः समुद्राः । ज्योतिर्गणाः शक्रमुखाश्च देवाः स्थिरं चिरं वा चिदचिद्यदस्ति

ఆయన—సర్వాధిపతి పతి—ఆజ్ఞాబలముచేత ఈ ధరణి స్థిరమైయున్నది; పర్వతములు, జలధారక మేఘములు, సముద్రములు తమ తమ స్థానములలో నిలిచియున్నవి. జ్యోతిర్గణములు మరియు ఇంద్రప్రధాన దేవతలును స్థిరముగా నిలిచియున్నారు. చైతన్యమయమైనదైనా అచైతన్యమైనదైనా యేదైనను, దీర్ఘకాలము ఆయన ఆధారముచేత అచలముగా నిలుచును.

Verse 45

उपमन्युरुवाच । अत्याश्चर्यमिदं कृष्ण शंभोरमितकर्मणः । आज्ञाकृतं शृणुष्वैतच्छ्रुतं श्रुतिमुखे मया

ఉపమన్యువు పలికెను—ఓ కృష్ణా! అపారకర్ముడైన శంభువు విషయమై ఇది మహా ఆశ్చర్యం. ఆయన ఆజ్ఞచే జరిగిన ఈ కార్యాన్ని వినుము; నేను దీన్ని శ్రుతి ముఖమున నుండే విన్నాను.

Verse 46

पुरा किल सुराः सेंद्रा विवदंतः परस्परम् । असुरान्समरे जित्वा जेताहमहमित्युत

పూర్వకాలంలో ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు పరస్పరం వాదించుకొనిరి. సమరంలో అసురులను జయించి ప్రతి ఒక్కరూ—“జేత నేనే, నేనే!” అని పలికిరి.

Verse 47

तदा महेश्वरस्तेषां मध्यतो वरवेषधृक् । स्वलक्षणैर्विहीनांगः स्वयं यक्ष इवाभवत्

అప్పుడు మహేశ్వరుడు శ్రేష్ఠ వేషం ధరించి వారి మధ్యనే ప్రత్యక్షమయ్యెను. తన స్వలక్షణములు లేని దేహంతో ఆయన స్వయంగా యక్షుడివలె అయ్యెను.

Verse 48

स तानाह सुरानेकं तृणमादाय भूतले । य एतद्विकृतं कर्तुं क्षमते स तु दैत्यजित्

అతడు భూమి నుండి ఒక తృణాన్ని తీసుకొని దేవతలను ఉద్దేశించి పలికెను—“ఇదిని వికృతం చేసి వేరుగా చేయగలవాడే దైత్యజేత.”

Verse 49

यक्षस्य वचनं श्रुत्वा वज्रपाणिः शचीपतिः । किंचित्क्रुद्धो विहस्यैनं तृणमादातुमुद्यतः

యక్షుని మాటలు విని వజ్రపాణి, శచీపతి ఇంద్రుడు కొంత కోపించాడు; అయినా వ్యంగ్యహాసంతో నవ్వి ఆ తృణాన్ని ఎత్తేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 50

न तत्तृणमुपदातुं मनसापि च शक्यते । यथा तथापि तच्छेत्तुं वज्रं वज्रधरो ऽसृजत्

ఆ తృణాన్ని మనసుతో కూడ ఎత్తడం సాధ్యపడలేదు. అయినా ఏ విధంగానో దాన్ని కోయడానికి వజ్రధరుడు వజ్రాన్ని ప్రయోగించాడు.

Verse 51

तद्वज्रं निजवज्रेण संसृष्टमिव सर्वतः । तृणेनाभिहतं तेन तिर्यगग्रं पपात ह

ఆ వజ్రం తన స్వవజ్రశక్తితో అన్ని వైపులా కలిసినట్టే కనిపించింది; కానీ అతడు తృణంతోనే దాన్ని కొట్టగా, దాని అగ్రం వంకరగా తిర్యకంగా పడిపోయింది.

Verse 52

ततश्चान्ये सुसंरब्धा लोकपाला महाबलाः । ससृजुस्तृणमुद्दिश्य स्वायुधानि सहस्रशः

అప్పుడు ఇతర మహాబలశాలి లోకపాలులు తీవ్రంగా కోపించి, ఆ తృణాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకొని తమ తమ ఆయుధాలను వేల సంఖ్యలో విసిరారు.

Verse 53

प्रजज्ज्वाल महावह्निः प्रचंडः पवनो ववौ । प्रवृद्धो ऽपांपतिर्यद्वत्प्रलये समुपस्थिते

మహా అగ్ని జ్వలించింది, భయంకరమైన గాలి వీచింది. జలాధిపతి ఉప్పొంగి బలంగా లేచాడు—ప్రళయం సమీపించినప్పుడు జరిగేదానివలె.

Verse 54

एवं देवैस्समारब्धं तृणमुद्दिश्य यत्नतः । व्यर्थमासीदहो कृष्ण यक्षस्यात्मबलेन वै

ఇలా దేవతలు ఎంతో యత్నించి ఒక తృణాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకొని చేసిన ప్రయత్నం వ్యర్థమైంది—ఓ కృష్ణా—యక్షుని స్వయంబలమే కారణముగా.

Verse 55

तदाह यक्षं देवेंद्रः को भवानित्यमर्षितः । ततस्स पश्यतामेव तेषामंतरधादथ

అప్పుడు దేవేంద్రుడైన ఇంద్రుడు ఆ యక్షునితో, “నీవెవరు, నిత్యం కోపంతో ఉన్నవాడా?” అని అన్నాడు. అంతట వారు చూస్తుండగానే అతడు అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 56

तदंतरे हैमवती देवी दिव्यविभूषणा । आविरासीन्नभोरंगे शोभमाना शुचिस्मिता

ఇంతలో దివ్యాభరణాలతో అలంకృతమైన హైమవతీ దేవి (పార్వతి) ఆకాశవిస్తారంలో అవిర్భవించింది—సౌందర్యంతో ప్రకాశిస్తూ, పవిత్రమైన ప్రశాంత స్మితంతో శోభిల్లింది.

Verse 57

तां दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा देवाः शक्रपुरोगमाः । प्रणम्य यक्षं पप्रच्छुः को ऽसौ यक्षो विलक्षणः

ఆ అద్భుత సన్నిధిని చూచి శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ముందుండగా దేవతలు విస్మయంతో మునిగిపోయారు. యక్షునికి నమస్కరించి వారు అడిగారు—“ఈ విశేషమైన యక్షుడు ఎవరు?”

Verse 58

सा ऽब्रवीत्सस्मितं देवी स युष्माकमगोचरः । तेनेदं भ्रम्यते चक्रं संसाराख्यं चराचरम्

దేవి చిరునవ్వుతో పలికింది—“ఆయన మీ అందరికీ అగోచరుడు. ఆయన చేతనే చరాచరములతో కూడిన ‘సంసారం’ అనే ఈ తిరుగుచక్రం ప్రవహిస్తుంది.”

Verse 59

तेनादौ क्रियते विश्वं तेन संह्रियते पुनः । न तन्नियन्ता कश्चित्स्यात्तेन सर्वं नियम्यते

ఆయనచేతనే ఆది లో ఈ విశ్వం సృష్టింపబడుతుంది; ఆయనచేతనే మళ్లీ లయమవుతుంది. ఆయనపై మరెవ్వరూ నియంతలు లేరు; ఆయనద్వారానే సమస్తం నియమింపబడి నియంత్రింపబడుతుంది.

Verse 60

इत्युक्त्वा सा महादेवी तत्रैवांतरधत्त वै । देवाश्च विस्मिताः सर्वे तां प्रणम्य दिवं ययुः

ఇట్లు పలికి ఆ మహాదేవి అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమైంది. సమస్త దేవతలు ఆశ్చర్యచకితులై ఆమెకు నమస్కరించి స్వర్గానికి వెళ్లిరి.