शिवसंस्कार-दीक्षानिरूपणम् (Śivasaṃskāra and the Typology of Dīkṣā)

Verse 1

श्रीकृष्ण उवाच । भगवान्मंत्रमाहात्म्यं भवता कथितं प्रभो । तत्प्रयोगविधानं च साक्षाच्छ्रुतिसमं यथा

శ్రీకృష్ణుడు పలికెను—ప్రభో! మీరు భగవద్మంత్ర మహాత్మ్యాన్ని వివరించారు; ఇప్పుడు దాని ప్రయోగవిధానాన్ని కూడా, శ్రుతిసమంగా—వేదసమాన ప్రమాణంగా—కృపచేసి చెప్పండి।

Verse 2

इदानीं श्रोतुमिच्छामि शिवसंस्कारमुत्तमम् । मंत्रसंग्रहणे किंचित्सूचितन्न तु विस्मृतम्

ఇప్పుడు నేను శివుని ఉత్తమ సంస్కారవిధానాన్ని వినదలచుకున్నాను; మంత్రసంగ్రహంలో కొంత మాత్రమే సూచించబడింది, అది నాకు సమ్యకంగా స్మరణలో లేదు।

Verse 3

उपमन्युरुवाच । हन्त ते कथयिष्यामि सर्वपापविशोधनम् । संस्कारं परमं पुण्यं शिवेन पतिभाषितम्

ఉపమన్యుడు అన్నాడు—రా, నేను నీకు సమస్త పాపాలను శుద్ధిచేసే ఆ సంస్కారాన్ని చెబుతాను; పరమ పుణ్యప్రదమైన ఆ విధానాన్ని స్వయంగా పతి-స్వరూపుడైన శ్రీశివుడు ఉపదేశించాడు.

Verse 4

सम्यक्कृताधिकारः स्यात्पूजादिषु नरो यतः । संस्कारः कथ्यते तेन षडध्वपरिशोधनम्

ఈ సంస్కారంతో మనిషి పూజాది కర్మలలో సమ్యక్ అర్హతను పొందుతాడు; అందుకే దీనిని షడధ్వ-పరిశోధనం, అంటే ఆరు అధ్వాల శుద్ధి అని బోధిస్తారు.

Verse 5

दीयते येन विज्ञानं क्षीयते पाशबंधनम् । तस्मात्संस्कार एवायं दीक्षेत्यपि च कथ्यते

యేనిచేత ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానం ప్రసాదింపబడుతుంది, పాశబంధనం క్షీణిస్తుంది; అందువల్ల ఈ పవిత్ర సంస్కారమే ‘దీక్ష’ అని కూడా చెప్పబడుతుంది।

Verse 6

शांभवी चैव शाक्ती च मांत्री चैव शिवागमे । दीक्षोपदिश्यते त्रेधा शिवेन परमात्मना

శివాగమాలలో పరమాత్మ శివుడు దీక్షను మూడు విధాలుగా ఉపదేశించాడు—శాంభవీ, శాక్తీ, మరియు మాంత్రీ (మంత్రాధారిత) దీక్షలు।

Verse 7

गुरोरालोकमात्रेण स्पर्शात्संभाषणादपि । सद्यस्संज्ञा भवेज्जंतोः पाशोपक्षयकारिणी

గురువు యొక్క కేవలం దృష్టితోనే—లేదా స్పర్శతో గానీ సంభాషణతో గానీ—దేహధారిలో తక్షణమే సత్యస్పృహ కలుగుతుంది; అది పాశక్షయాన్ని కలిగిస్తుంది।

Verse 8

सा दीक्षा शांभवी प्रोक्ता सा पुनर्भिद्यते द्विधा । तीव्रा तीव्रतरा चेति पाशो पक्षयभेदतः

ఈ దీక్ష శాంభవీ అని ప్రకటించబడింది. పాశము (బంధము) క్షయభేదమును బట్టి ఇది మళ్లీ రెండు విధాలుగా—‘తీవ్రా’ మరియు ‘తీవ్రతరా’—విభజించబడుతుంది.

Verse 9

यया स्यान्निर्वृतिः सद्यस्सैव तीव्रतरा मता । तीव्रा तु जीवतोत्यंतं पुंसः पापविशोधिका

యేనిచేత తక్షణమే నిర్వృతి/మోక్షశాంతి లభించునో, అదే ‘తీవ్రతరా’ అని భావించబడుతుంది. ‘తీవ్రా’ అయితే జీవించి ఉండగానే పురుషుని పాపాలను పూర్తిగా శుద్ధి చేస్తుంది.

Verse 10

शक्ती ज्ञानवती दीक्षा शिष्यदेहं प्रविश्य तु । गुरुणा योगमार्गेण क्रियते ज्ञानचक्षुषा

శక్తిసంపన్నమైన, జ్ఞానప్రదమైన దీక్ష శిష్యుని దేహంలో ప్రవేశిస్తుంది. ఆపై గురువు యోగమార్గం ద్వారా, జ్ఞానచక్షువుతో దానిని కార్యరూపం దాల్చిస్తాడు.

Verse 11

मांत्री क्रियावती दीक्षा कुंडमंडलपूर्विका । मंदमंदतरोद्देशात्कर्तव्या गुरुणा बहिः

మంత్రసంబంధమైన, క్రియాసహిత దీక్షను కుండం మరియు మండలం ముందుగా సిద్ధం చేసి మొదట ఏర్పాటు చేయాలి. మందబుద్ధి మరియు అతిమందబుద్ధి శిష్యుల కోసం గురువు దానిని బాహ్యక్రియల ద్వారా చేయాలి.

Verse 12

शक्तिपातानुसारेण शिष्यो ऽनुग्रहमर्हति । शैवधर्मानुसारस्य तन्मूलत्वात्समासतः

శక్తిపాతం ఎలా కలుగుతుందో దానికి అనుగుణంగా శిష్యుడు అనుగ్రహానికి అర్హుడవుతాడు. సంక్షేపంగా, శైవధర్మాన్ని అనుసరించేవారికి ఇదే మూలమూ ఆధారమూ.

Verse 13

यत्र शक्तिर्न पतिता तत्र शुद्धिर्न जायते । न विद्या न शिवाचारो न मुक्तिर्न च सिद्धयः

ఎక్కడ శక్తి పతించదో అక్కడ శుద్ధి జన్మించదు. అక్కడ విద్య లేదు, శివాచారం లేదు; ముక్తి లేదు, సిద్ధులు కూడా లేవు.

Verse 14

तस्माल्लिंगानि संवीक्ष्य शक्तिपातस्य भूयसः । ज्ञानेन क्रियया वाथ गुरुश्शिष्यं विशोधयेत्

కాబట్టి శక్తిపాతము బలంగా కలిగిన సూచక లింగాలను సమ్యకుగా పరిశీలించి, గురువు శిష్యుని జ్ఞానోపదేశముచేత గాని, విధివిధాన క్రియా‑అనుష్ఠానముచేత గాని శుద్ధి చేయవలెను।

Verse 15

यो ऽन्यथा कुरुते मोहात्स विनश्यति दुर्मतिः । तस्मात्सर्वप्रकारेण गुरुः शिष्यं परीक्षयेत्

మోహవశాత్ గురువాక్యమునకు, విధిమార్గమునకు విరుద్ధంగా ప్రవర్తించువాడు దుర్మతి నశించును. కనుక గురువు అన్ని విధాలుగా శిష్యుని పరీక్షించవలెను.

Verse 16

लक्षणं शक्तिपातस्य प्रबोधानंदसंभवः । सा यस्मात्परमा शक्तिः प्रबोधानंदरूपिणी

శక్తిపాతమునకు లక్షణము—ప్రబోధమునుండి ఉద్భవించు ఆనందము. ఎందుకనగా ఆ పరమశక్తి స్వయంగా ప్రబోధానందస్వరూపిణి.

Verse 17

आनंदबोधयोर्लिंगमंतःकरणविक्रियाः । यथा स्यात्कंपरोमांचस्वरनेत्रांगविक्रियाः

ఆనందము మరియు బోధకు సూచకములు అంతఃకరణ వికృతులు; ఉదాహరణకు కంపనం, రోమాంచము, స్వరములో మార్పు, నేత్రాశ్రువులు మరియు ఇతర దేహవికారములు.

Verse 18

शिष्योपि लक्षणैरेभिः कुर्याद्गुरुपरीक्षणम् । तत्संपर्कैः शिवार्चादौ संगतैर्वाथ तद्गतैः

శిష్యుడుకూడా ఈ లక్షణాల ద్వారానే గురువును పరీక్షించాలి. గురువు యొక్క సంగసంబంధాలను గమనించాలి—ఆయనతో కలిసి ఉండేవారు, ఆయనతో అనుబంధమున్నవారు, అలాగే ఆయన ప్రభావంలో శివార్చనాది అనుష్ఠానాలలో నిమగ్నులైనవారు.

Verse 19

शिष्यस्तु शिक्षणीयत्वाद्गुरोर्गौरवकारणात् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गुरोर्गौरवमाचरेत्

శిష్యుడు శిక్షణ పొందవలసినవాడు; గురువే గౌరవానికి కారణం. కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో తన గురువుపట్ల గౌరవ‑భక్తిని ఆచరించాలి.

Verse 20

यो गुरुस्स शिवः प्रोक्तो यः शिवः स गुरुः स्मृतः । गुरुर्वा शिव एवाथ विद्याकारेण संस्थितः

గురువని ప్రకటించబడినవాడు శివుడే; శివుడైనవాడే గురువని స్మరించబడతాడు. నిజంగా గురువు స్వయంగా శివుడే, విద్యా-రూపంగా స్థితుడై ఉన్నాడు.

Verse 21

यथा शिवस्तथा विद्या यथा विद्या तथा गुरुः । शिवविद्या गुरूणां च पूजया सदृशं फलम्

శివుడు ఎలా ఉన్నాడో అలాగే విద్య; విద్య ఎలా ఉందో అలాగే గురువు. శివ-విద్యను గౌరవించడం మరియు గురువులను పూజించడం—ఇవాటి ఫలం సమానమే.

Verse 22

सर्वदेवात्मकश्चासौ सर्वमंत्रमयो गुरुः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन यस्याज्ञां शिरसा वहेत्

ఆ గురువు సమస్త దేవతల సారస్వరూపుడు, సమస్త మంత్రాల మూర్తి. అందుచేత అన్ని విధాల ప్రయత్నించి ఆయన ఆజ్ఞను శిరస్సుపై ధరించాలి.

Verse 23

श्रेयो ऽर्थी यदि गुर्वाज्ञां मनसापि न लंघयेत् । गुर्वाज्ञापालको यस्माज्ज्ञानसंपत्तिमश्नुते

ఎవరైనా పరమ శ్రేయస్సును కోరితే, మనసులోనైనా గురువాజ్ఞను అతిక్రమించకూడదు. ఎందుకంటే గురువాజ్ఞను పాటించేవాడు జ్ఞాన-సంపదను పొందుతాడు.

Verse 24

गच्छंस्तिष्ठन्स्वपन्भुंजन्नान्यत्कर्म समाचरेत् । समक्षं यदि कुर्वीत सर्वं चानुज्ञया गुरोः

నడుస్తూ, నిలుచుతూ, నిద్రిస్తూ, భుజిస్తూ కూడా స్వేచ్ఛగా ఇతర కార్యం చేయకూడదు. గురువు సమక్షంలో ఏదైనా చేయవలసి వచ్చినా, అన్నీ గురువు అనుమతితోనే చేయాలి.

Verse 25

गुरोर्गृहे समक्षं वा न यथेष्टासनो भवेत् । गुरुर्देवो यतः साक्षात्तद्गृहं देवमन्दिरम्

గురువు గృహంలో గాని, ఆయన సాక్షాత్ సమక్షంలో గాని, ఇష్టమొచ్చినట్లు ఆసనం చేయరాదు. గురువు సాక్షాత్ దేవుడు; అందువల్ల ఆయన గృహం దేవాలయమే.

Verse 26

पापिनां च यथा संगात्तत्पापात्पतितो भवेत् । यथेह वह्निसंपर्कान्मलं त्यजति कांचनम्

పాపులతో సంగమం వల్ల మనిషి వారి పాపంలోనే పడిపోతాడు; అలాగే ఇక్కడ అగ్ని-స్పర్శతో బంగారం తన మలినతను విడిచిపెడుతుంది.

Verse 27

तथैव गुरुसंपर्कात्पापं त्यजति मानवः । यथा वह्निसमीपस्थो घृतकुम्भो विलीयते

అదేవిధంగా గురు-సాన్నిధ్యంతో మనిషి పాపాన్ని విడిచిపెడతాడు—అగ్ని దగ్గర ఉంచిన నెయ్యి కుండ కరిగినట్లుగా.

Verse 28

तथा पापं विलीयेत ह्याचार्यस्य समीपतः । यथा प्रज्वलितो वह्निः शुष्कमार्द्रं च निर्दहेत्

అదేవిధంగా సద్ఆచార్యుని సమీపంలో ఉండితే పాపం కరిగిపోతుంది—ప్రజ్వలిత అగ్ని ఎండినదాన్నీ తడినదాన్నీ కాల్చినట్లుగా.

Verse 29

तथायमपि संतुष्टो गुरुः पापं क्षणाद्दहेत् । मनसा कर्मणा वाचा गुरोः क्रोधं न कारयेत्

అలాగే సంతుష్టుడైన గురువు క్షణంలోనే పాపాన్ని దహించగలడు. కాబట్టి మనసా, కర్మణా, వాచా గురువుకు కోపం కలిగించరాదు.

Verse 30

तस्य क्रोधेन दह्यंते ह्यायुःश्रीज्ञानसत्क्रियाः । तत्क्रोधकारिणो ये स्युस्तेषां यज्ञाश्च निष्फलाः

ఆయన క్రోధంతో ఆయుష్షు, శ్రీ, జ్ఞానం, సత్క్రియలు నిజంగా దగ్ధమవుతాయి. ఆ క్రోధానికి కారణమయ్యేవారి యజ్ఞాలు కూడా ఫలహీనమవుతాయి.

Verse 31

यमश्च नियमाश्चैव नात्र कार्या विचारणा । गुरोर्विरुद्धं यद्वाक्यं न वदेज्जातुचिन्नरः

యమాలు, నియమాల విషయంలో ఇక్కడ విచారణ అవసరం లేదు—అవి తప్పక ఆచరించవలసినవే. కానీ గురువుకు విరుద్ధమైన మాటను మనిషి ఎప్పుడూ పలకకూడదు.

Verse 32

वदेद्यदि महामोहाद्रौरवं नरकं व्रजेत् । मनसा कर्मणा वाचा गुरुमुद्दिश्य यत्नतः

మహామోహంతో ఎవడు (గురువుకు విరుద్ధంగా) మాట్లాడితే, అతడు రౌరవ నరకానికి వెళ్తాడు. కాబట్టి మనసా, కర్మణా, వాచా యత్నపూర్వకంగా గురువునే ఆశ్రయించాలి.

Verse 33

श्रेयोर्थी चेन्नरो धीमान्न मिथ्याचारमाचरेत् । गुरोर्हितं प्रियं कुर्यादादिष्टो वा न वा सदा

పరమ శ్రేయస్సు కోరే బుద్ధిమంతుడు మిథ్యా లేదా కపట ఆచారాన్ని చేయకూడదు. ఆజ్ఞ ఇచ్చినా ఇవ్వకపోయినా, ఎల్లప్పుడూ గురువుకు హితమైనదీ ప్రియమైనదీ చేయాలి.

Verse 34

असमक्षं समक्षं वा तस्य कार्यं समाचरेत् । इत्थमाचारवान्भक्तो नित्यमुद्युक्तमानसः

ఆయన సమక్షంలోనైనా అసమక్షంలోనైనా, ఆయనకు చేయవలసిన కార్యాన్ని విధిగా ఆచరించాలి. ఇలా సదాచారవంతుడైన భక్తుని మనస్సు నిత్యం ఉత్సాహంగా ఉంటుంది.

Verse 35

गुरुप्रियकरः शिष्यः शैवधर्मांस्ततो ऽर्हति । गुरुश्चेद्गुणवान्प्राज्ञः परमानंदभासकः

గురువుకు ప్రీతికరమైన ఆచరణ చేయు శిష్యుడు శైవధర్మ నియమములను పొందుటకు అర్హుడు. గురువు గుణవంతుడు, ప్రాజ్ఞుడు, పరమానందాన్ని ప్రకాశింపజేయువాడై ఉంటే, ఆ ఉపదేశము నిజముగా ఫలిస్తుంది।

Verse 36

तत्त्वविच्छिवसंसक्तो मुक्तिदो न तु चापरः । संवित्संजननं तत्त्वं परमानंदसंभवम्

తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు, శివునందు సంపూర్ణంగా లీనుడైనవాడే ముక్తిని ప్రసాదించువాడు—ఇతరుడు కాదు. ఆ తత్త్వమే శుద్ధ సంవిత్తును జాగృతం చేయునది; అది పరమానందానికి మూలముగా ఉద్భవించును।

Verse 37

तत्तत्त्वं विदितं येन स एवानंददर्शकः । न पुनर्नाममात्रेण संविदारहितस्तु यः

ఎవడు ఆ తత్త్వాన్ని యథార్థంగా తెలిసికొనెనో, వాడే ఆనందదర్శి; కేవలం పేరుమాత్రముచేత కాదు—అంతఃసంవిత్తు లేనివాడు అలా కాడు।

Verse 38

अन्योन्यं तारयेन्नौका किं शिला तारयेच्छिलाम् । एतस्या नाममात्रेण मुक्तिर्वै नाममात्रिका

నౌక మరొకదానిని దాటించగలదు; కాని శిల శిలను ఎలా దాటించగలదు? అయినా, ఆమె నామమాత్ర ఉచ్చారణతోనే ముక్తి కలుగును—నామమాత్రమునందే నిలిచిన ముక్తి।

Verse 39

यैः पुनर्विदितं तत्त्वं ते मुक्ता मोचयन्त्यपि । तत्त्वहीने कुतो बोधः कुतो ह्यात्मपरिग्रहः

యెవరివలన తత్త్వము యథార్థంగా తెలిసినదో, ఆ ముక్తులు ఇతరులను కూడా మోక్షింపజేయగలరు. తత్త్వహీనునికి నిజబోధ ఎక్కడ, ఆత్మను అంతరంగంగా గ్రహించుట ఎక్కడ?

Verse 40

परिग्रहविनिर्मुक्तः पशुरित्यभिधीयते । पशुभिः प्रेरितश्चापि पशुत्वं नातिवर्तते

పరగ్రహం, మమకారం వంటి గ్రహణం నుండి విముక్తుడైనవాడే ‘పశు’ (బద్ధ జీవి) అని చెప్పబడతాడు; కానీ ఇతర పశువుల ప్రేరణకు లోనైతే, అతడు పశుత్వం—బంధన స్థితి—దాటలేడు।

Verse 41

तस्मात्तत्त्वविदेवेह मुक्तो मोचक इष्यते । सर्वलक्षणसंयुक्तः सर्वशास्त्रविदप्ययम्

కాబట్టి ఈ లోకంలో తత్త్వజ్ఞుడు ముక్తుడిగా, ఇతరులను మోక్షానికి చేర్చువాడిగా భావించబడతాడు. అతడు సమస్త సాధన-లక్షణాలతో యుక్తుడై, సమస్త శాస్త్రాలను తెలిసినవాడూ అవుతాడు।

Verse 42

सर्वोपायविधिज्ञो ऽपि तत्त्वहीनस्तु निष्फलः । यस्यानुभवपर्यंता बुद्धिस्तत्त्वे प्रवर्तते

అన్ని ఉపాయాలు, విధానాలు తెలిసినవాడైనా తత్త్వం లేనివాడు ఫలహీనుడు. ఎవరి బుద్ధి అనుభవం వరకు తత్త్వంలో ప్రవృత్తమవుతుందో, అతడే నిజంగా తత్త్వంలో నిలిచినవాడు।

Verse 43

तस्यावलोकनाद्यैश्च परानन्दो ऽभिजायते । तस्माद्यस्यैव संपर्कात्प्रबोधानंदसंभवः

ఆయనను కేవలం దర్శించిన మాత్రానూ, అలాగే ఇలాంటి పవిత్ర సాన్నిధ్యాల వల్ల పరమానందం ఉద్భవిస్తుంది. అందుచేత ఆయనతోనే సంస్పర్శం వల్ల ప్రబోధానందం—ఆత్మప్రకాశరూపమైన ఆనందం—జన్మిస్తుంది.

Verse 44

गुरुं तमेव वृणुयान्नापरं मतिमान्नरः । स शिष्यैर्विनयाचारचतुरैरुचितो गुरुः

వివేకవంతుడు ఆ గురువునే ఎన్నుకోవాలి, మరెవ్వరినీ కాదు. అటువంటి గురువు వినయం, నియమబద్ధ ఆచరణలో నిపుణులైన శిష్యులచే యథోచితంగా సేవింపబడతాడు.

Verse 45

यावद्विज्ञायते तावत्सेवनीयो मुमुक्षुभिः । ज्ञाते तस्मिन्स्थिरा भक्तिर्यावत्तत्त्वं समाश्रयेत्

తత్త్వం పూర్తిగా తెలిసేవరకు ముముక్షువు శివసేవను ఆచరించాలి. అది తెలిసిన తరువాత కూడా, పరమ తత్త్వంలో స్థిరంగా నిలిచే వరకు అచంచల భక్తి నిలిచి ఉంటుంది.

Verse 46

न तु तत्त्वं त्यजेज्जातु नोपेक्षेत कथंचन । यत्रानंदः प्रबोधो वा नाल्पमप्युपलभ्यते

తత్త్వాన్ని ఎప్పటికీ విడిచిపెట్టకూడదు, ఏ విధంగానూ నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు; ముఖ్యంగా ఆనందమో ప్రబోధమో లేశమాత్రమూ లభించని స్థితిలో.

Verse 47

गुरोर्भ्रात्ःंस्तथा पुत्रान्बोधकान्प्रेरकानपि । तत्रादावुपसंगम्य ब्राह्मणं वेदपारगम्

మొదట గురువు యొక్క సోదరులను, ఆయన కుమారులను, బోధించే వారిని మరియు ప్రేరేపించే వారిని సమీపించి సత్కరించాలి; ఆరంభంలోనే అక్కడ వేదపారంగతుడైన బ్రాహ్మణుని భక్తితో ఆశ్రయించాలి।

Verse 48

गुरुमाराधयेत्प्राज्ञं शुभगं प्रियदर्शनम् । सर्वाभयप्रदातारं करुणाक्रांतमानसम्

జ్ఞానవంతుడూ, శుభమయుడూ, మనోహర దర్శనుడైన గురువును భక్తితో ఆరాధించాలి—ఆయన సమస్త భయాల నుండి అభయాన్ని ప్రసాదించేవాడు, కరుణతో నిండిన మనస్సు కలవాడు।

Verse 49

तोषयेत्तं प्रयत्नेन मनसा कर्मणा गिरा । तावदाराधयेच्छिष्यः प्रसन्नोसौ भवेद्यथा

మనసా, కర్మణా, వాచా శ్రమతో ఆయనను సంతోషింపజేయాలి. గురువు/ఈశ్వరుడు ప్రసన్నుడగు వరకు శిష్యుడు సేవా-ఆరాధన కొనసాగించాలి.

Verse 50

तस्मिन्प्रसन्ने शिष्यस्य सद्यः पापक्षयो भवेत् । तस्माद्धनानि रत्नानि क्षेत्राणि च गृहाणि च

ఆయన ప్రసన్నుడైతే శిష్యుని పాపాలు వెంటనే నశిస్తాయి. అందుకే భక్తిసేవలో ధనం, రత్నాలు, భూములు, ఇళ్లను కూడా సమర్పించాలి.

Verse 51

भूषणानि च वासांसि यानशय्यासनानि च । एतानि गुरवे दद्याद्भक्त्या वित्तानुसारतः

ఆభరణాలు, వస్త్రాలు, వాహనాలు, శయ్యలు, ఆసనాలు—ఇవన్నీ తన సామర్థ్యానుసారం భక్తితో గురువుకు సమర్పించాలి.

Verse 52

वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत्परमां गतिम् । स एव जनको माता भर्ता बन्धुर्धनं सुखम्

పరమగతి (మోక్షం) కోరితే ధన విషయంలో మోసం చేయకూడదు. ఆ పరమపతి శివుడే తండ్రి, తల్లి, భర్త, బంధువు, ధనం, సుఖం.

Verse 53

सखा मित्रं च यत्तस्मात्सर्वं तस्मै निवेदयेत् । निवेद्य पश्चात्स्वात्मानं सान्वयं सपरिग्रहम्

ఆయనే నిజమైన సఖుడు, మిత్రుడు; కనుక సమస్తమును ఆయనకే నివేదించాలి. అన్నిటిని సమర్పించిన తరువాత, తనను తాను కూడా—కుటుంబబంధాలు మరియు సమస్త పరిగ్రహములతో కూడి—ఆ ప్రభువుకు శరణాగతి చేయాలి.

Verse 54

समर्प्य सोदकं तस्मै नित्यं तद्वशगो भवेत् । यदा शिवाय स्वात्मानं दत्तवान् देशिकात्मने

ఆ గురువుకు జలంతో కూడిన అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించి నిత్యం ఆయన నియమశాసనంలో ఉండాలి; ఎందుకంటే దేశికరూప శివునికి తన ఆత్మను సమర్పించినప్పుడు.

Verse 55

तदा शैवो भवेद्देही न ततो ऽस्ति पुनर्भवः । गुरुश्च स्वाश्रितं शिष्यं वर्षमेकं परीक्षयेत्

అప్పుడు దేహధారి జీవుడు నిజమైన శైవుడవుతాడు; ఆ స్థితి నుండి మరల జన్మ లేదు. అలాగే గురువు తన శరణాగత శిష్యుణ్ని ఒక సంవత్సరం పరీక్షించాలి।

Verse 56

ब्राह्मणं क्षत्रियं वैश्यं द्विवर्षं च त्रिवर्षकम् । प्राणद्रव्यप्रदानाद्यैरादेशैश्च समासमैः

గురు బ్రాహ్మణుడు, క్షత్రియుడు, వైశ్యుడు—అలాగే రెండు సంవత్సరాలు పూర్తిచేసినవాడు, మూడు సంవత్సరాలు పూర్తిచేసినవాడిని కూడా—ప్రాణపోషక ద్రవ్యదానం మొదలైన సంక్షిప్త ఆదేశాలతో పిలవాలి।

Verse 57

उत्तमांश्चाधमे कृत्वा नीचानुत्तमकर्मणि । आक्रुष्टास्ताडिता वापि ये विषादं न यान्त्यपि

వక్రదృష్టితో ఉత్తములను నీచులుగా చేసి, నీచులను ఉత్తమకర్మలకు యోగ్యులుగా భావించేవారు; దూషణలు, దెబ్బలు తగిలినా విషాదంలో పడనివారు—అటువంటి వారు మనస్సులో అచలులు.

Verse 58

ते योग्याः संयताः शुद्धाः शिवसंस्कारकर्मणि । अहिंसका दयावंतो नित्यमुद्युक्तचेतसः

వారే యోగ్యులు—సంయములు, శుద్ధులు—శివసంస్కారకర్మలో; అహింసకులు, దయావంతులు, నిత్యం ఉత్సాహచిత్తులు.

Verse 59

अमानिनो बुद्धिमंतस्त्यक्तस्पर्धाः प्रियंवदाः । ऋजवो मृदवः स्वच्छा विनीताः स्थिरचेतसः

ఆత్మగర్వం లేని వారు, వివేకవంతులు, స్పర్ధను విడిచిన వారు, మధురంగా పలికేవారు; సూటిగా, మృదువుగా, స్వచ్ఛంగా, వినయంగా, స్థిరచిత్తంగా ఉండేవారే శైవమార్గానికి యోగ్యులు.

Verse 60

शौचाचारसमायुक्ताः शिवभक्ता द्विजातयः । एवं वृत्तसमोपेता वाङ्मनःकायकर्मभिः

శౌచమూ సదాచారమూ కలిగిన శివభక్త ద్విజులు—వాక్కు, మనస్సు, శరీర క్రియలలో నియమంతో ఇలాంటి శీలాచరణలో స్థిరపడవలెను.

Verse 61

शोध्या बोध्या यथान्यायमिति शास्त्रेषु निश्चयः । नाधिकारः स्वतो नार्याः शिवसंस्कारकर्मणि

శాస్త్రాలలో నిశ్చయం—న్యాయవిధి ప్రకారం శుద్ధి చేసి బోధించాలి. స్త్రీకి స్వయంగా శివసంస్కారకర్మలో స్వతంత్ర అధికారం లేదు.

Verse 62

नियोगाद्भर्तुरस्त्येव भक्तियुक्ता यदीश्वरे । तथैव भर्तृहीनाया पुत्रादेरभ्यनुज्ञया

భర్త నియోగం వల్ల ఈశ్వరునిపై భక్తియుక్తి నిశ్చయంగా స్థిరపడుతుంది; అలాగే భర్తలేని స్త్రీకి కుమారులు మొదలైన పెద్దల అనుమతితోనూ అదే స్థిరపడుతుంది.

Verse 63

अधिकारो भवत्येव कन्यायाः पितुराज्ञया । शूद्राणां मर्त्यजातीनां पतितानां विशेषतः

కన్యకు అధికారం తండ్రి ఆజ్ఞతోనే కలుగుతుంది—ప్రత్యేకంగా శూద్రులకు, మర్త్యజాతులకు, మరీ ముఖ్యంగా పతితులకు.

Verse 64

तथा संकरजातीनां नाध्वशुद्धिर्विधीयते । तैप्यकृत्रिमभावश्चेच्छिवे परमकारणे

అలాగే సంకరజాతుల్లో జన్మించినవారికి అధ్వశుద్ధి విషయంలో నిర్దిష్ట మార్గాలపై కఠిన నియమం విధించబడదు. వారిలో కూడా పరమకారణుడైన శివునిపై అకృత్రిమమైన సహజ భక్తి ఉంటే, శుద్ధి నిశ్చయంగా సిద్ధిస్తుంది।

Verse 65

पादोदकप्रदानाद्यैः कुर्युः पापविशोधनम् । अत्रानुलोमजाता ये युक्ता एव द्विजातिषु

పాదోదక ప్రదానం మొదలైన కర్మల ద్వారా వారు పాపవిశోధన చేయాలి. ఇక్కడ అనులోమజాతులై విధివిధానంగా ద్విజులలో కలిసినవారు నిజంగా ఈ విధులకు యోగ్యులు.

Verse 66

तेषामध्वविशुद्ध्यादि कुर्यान्मातृकुलोचितम् । या तु कन्या स्वपित्राद्यैश्शिवधर्मे नियोजिता

వారికి అధ్వవిశుద్ధి మొదలైన కర్మలను మాతృకులానికి తగిన విధంగా చేయాలి. అయితే తన తండ్రి మొదలైన సంరక్షకులచే శివధర్మంలో విధివిధానంగా నియమించబడిన ఆ కన్య—

Verse 67

सा भक्ताय प्रदातव्या नापराय विरोधिने । दत्ता चेत्प्रतिकूलाय प्रमादाद्बोधयेत्पतिम्

ఆమెను భక్తుడికే ఇవ్వాలి, శివవిరోధికి కాదు. నిర్లక్ష్యవశాత్తు ప్రతికూలుడికి ఇచ్చివుంటే, వెంటనే పతిని (శివుని) తెలియజేయాలి।

Verse 68

अशक्ता तं परित्यज्य मनसा धर्ममाचरेत् । यथा मुनिवरं त्यक्त्वा पतिमत्रिं पतिव्रता

ఎవరైనా ఆ ధర్మకర్తవ్యాన్ని కార్యరూపంగా చేయలేకపోతే, దానిని విడిచి కనీసం మనసులో ధర్మాన్ని ఆచరించాలి; యథా పతివ్రత అయిన స్త్రీ మునివరుని ఆసక్తివిషయంగా త్యజించి తన భర్త అత్రి మునిపట్ల అచంచలంగా నిలిచినట్లు।

Verse 69

कृतकृत्या ऽभवत्पूर्वं तपसाराध्य शङ्करम् । यथा नारायणं देवं तपसाराध्य पांडवान्

మునుపు ఆమె తపస్సుతో శంకరుని ఆరాధించి కృతకృత్యురాలైంది—ఎలాగైతే దేవ నారాయణుడు తపస్సుతో ప్రసన్నుడై పాండవులకు అనుగ్రహించాడు.

Verse 70

पतींल्लब्धवती धर्मे गुरुभिर्न नियोजिता । अस्वातन्त्र्यकृतो दोषो नेहास्ति परमार्थतः

ధర్మప్రకారం భర్తను పొందింది; గురువులు గానీ పెద్దలు గానీ బలవంతం చేయలేదు. కాబట్టి పరమార్థంగా ఇక్కడ అస్వాతంత్ర్యజనిత దోషం లేదు.

Verse 71

शिवधर्मे नियुक्तायाश्शिवशासनगौरवात् । बहुनात्र किमुक्तेन यो ऽपि को ऽपि शिवाश्रयः

శివశాసన మహిమచేత ఆమె శివధర్మ మార్గంలో నియుక్తురాలైంది. ఇక్కడ ఎక్కువగా ఏమి చెప్పాలి? ఎవడైనా శివుని శరణు పొందితే, అతడు ఆయన మార్గంలో స్థిరంగా నిలుస్తాడు.

Verse 72

संस्कार्यो गुर्वधीनश्चेत्संस्क्रिया न प्रभिद्यते । गुरोरालोकनादेव स्पर्शात्संभाषणादपि

దీక్షకు పాత్రుడైన శిష్యుడు గురు నియమంలో ఉంటే సంస్కారక్రియ భంగపడదు. గురుదర్శనమాత్రంతో, ఆయన స్పర్శతో, ఆయనతో సంభాషణతో కూడ ఆ క్రియ స్థిరమై నిరవిఘ్నంగా సాగుతుంది.

Verse 73

यस्य संजायते प्रज्ञा तस्य नास्ति पराजयः । मनसा यस्तु संस्कारः क्रियते योगवर्त्मना

యందులో నిజమైన ప్రజ్ఞ ఉద్భవిస్తుందో అతనికి పరాజయం ఉండదు. యోగమార్గంలో మనస్సుతో చేయబడే అంతఃసంస్కారమే ఆచరణకు నిర్ణాయకమైన పవిత్ర సంస్కారమవుతుంది.

Verse 74

स वक्ष्यते समासेन तस्य शक्यो न विस्तरः

ఆ ఉపదేశము సంక్షేపంగా చెప్పబడును; దాని విస్తారమైన వివరము చెప్పుట సాధ్యము కాదు।