श्रद्धामाहात्म्यं तथा देवीप्रश्नः (The Greatness of Śraddhā and Devī’s Question to Śiva)

Verse 1

कृष्ण उवाच । भगवन्सर्वयोगींद्र गणेश्वर मुनीश्वर । षडाननसमप्रख्य सर्वज्ञाननिधे गुरो । प्रायस्त्वमवतीर्योर्व्यां पाशविच्छित्तये नृणाम् । महर्षिवपुरास्थाय स्थितो ऽसि परमेश्वर

కృష్ణుడు పలికెను— ఓ భగవన్! సర్వయోగీంద్రా, గణేశ్వరా, మునీశ్వరా! ఓ గురో, సర్వజ్ఞాననిధీ, షడాననుని వంటి తేజస్సుతో ప్రకాశించువాడా! మనుష్యుల పాశాలను ఛేదించుటకై మీరు ప్రధానంగా భూమిపై అవతరించారు; మహర్షి రూపాన్ని ఆశ్రయించి ఇక్కడ పరమేశ్వరునిగా స్థితిచెందారు.

Verse 3

अन्यथा हि जगत्यस्मिन् देवो वा दानवो ऽपि वा । त्वत्तोन्यः परमं भावं को जानीयाच्छिवात्मकम् । तस्मात्तव मुखोद्गीर्णं साक्षादिव पिनाकिनः । शिवज्ञानामृतं पीत्वा न मे तृप्तमभून्मनः

లేకపోతే ఈ లోకంలో—దేవుడైనా దానవుడైనా—మీరు తప్ప శివస్వరూపమైన ఆ పరమ తత్త్వాన్ని ఎవరు నిజంగా తెలుసుకోగలరు? అందుకే మీ ముఖం నుండి వెలువడిన, సాక్షాత్తు పినాకి శివుని నుండే వచ్చినట్లైన శివజ్ఞానామృతాన్ని పానంచేసినా నా మనస్సు తృప్తి చెందలేదు.

Verse 5

साक्षात्सर्वजगत्कर्तुर्भर्तुरंकं समाश्रिता । भगवन्किन्नु पप्रच्छ भर्तारं परमेश्वरी । उपमन्युरुवाच । स्थाने पृष्टं त्वया कृष्ण तद्वक्ष्यामि यथातथम् । भवभक्तस्य युक्तस्य तव कल्याणचेतसः

సర్వజగత్తుకు ప్రత్యక్ష సృష్టికర్త, పోషకుడైన స్వామి ఒడిలో ఆశ్రయించి పరమేశ్వరి భర్తను అడిగింది—“భగవన్, ఇది ఏమిటి?” ఉపమన్యుడు అన్నాడు—“ఓ కృష్ణే, నీవు యథాస్థానంగా ప్రశ్నించావు; ఉన్నదాన్ని ఉన్నట్లే వివరిస్తాను, ఎందుకంటే నీవు భవుడు (శివుడు) పట్ల భక్తి గలది, యోగసంయమంతో యుక్తమైనది, శుభచింతన గలది.”

Verse 7

महीधरवरे दिव्ये मंदरे चारुकंदरे । देव्या सह महादेवो दिव्यो ध्यानगतो ऽभवत् । तदा देव्याः प्रियसखी सुस्मितास्या शुभावती । फुल्लान्यतिमनोज्ञानि पुष्पाणि समुदाहरत्

సుందర గుహలతో కూడిన దివ్య శ్రేష్ఠమైన మందర పర్వతంపై దేవితో కలిసి మహాదేవుడు దివ్య ధ్యానస్థితిలో లీనుడయ్యెను. అప్పుడు దేవి ప్రియసఖి—సుముఖి, శుభావతి—పూర్తిగా వికసించిన అత్యంత మనోహరమైన పుష్పాలను ఏరుకొనెను.

Verse 9

ततः स्वमंकमारोप्य देवीं देववरोरहः । अलंकृत्य च तैः पुष्पैरास्ते हृष्टतरः स्वयम् । अथांतःपुरचारिण्यो देव्यो दिव्यविभूषणाः । अंतरंगा गणेन्द्राश्च सर्वलोकमहेश्वरीम्

తర్వాత దేవశ్రేష్ఠుడైన ప్రభువు దేవిని తన ఒడిలో కూర్చోబెట్టెను. ఆ పుష్పాలతో ఆమెను అలంకరించి తానే మరింత ఆనందంతో ఆసీనుడయ్యెను. అప్పుడు అంతఃపురంలో సంచరించే దివ్యాభరణధారిణీ దేవతలు మరియు అంతరంగ గణనాయకులు సర్వలోకమహేశ్వరీ సేవకు సమీపించారు.

Verse 11

भर्तारं परिपूर्णं च सर्वलोकमहेश्वरम् । चामरासक्तहस्ताश्च देवीं देवं सिषेविरे । ततः प्रियाः कथा वृत्ता विनोदाय महेशयोः । त्राणाय च नृणां लोके ये शिवं शरणं गताः

చామరాలు పట్టిన చేతులతో వారు దేవి-దేవులను సేవించారు—సర్వలోకమహేశ్వరుడైన పరిపూర్ణ ప్రభువును. అనంతరం మహేశ్వరుడు మరియు ఆయన ప్రియ దేవి వినోదార్థముగా, అలాగే లోకంలో శివశరణు పొందిన జనుల రక్షణార్థముగా ఒక ప్రియకథ ప్రవహించెను.

Verse 13

तदावसरमालोक्य सर्वलोकमहेश्वरी । भर्तारं परिपप्रच्छ सर्वलोकमहेश्वरम् । देव्युवाच । केन वश्यो महादेवो मर्त्यानां मंदचेतसाम् । आत्मतत्त्वाद्यशक्तानामात्मनामकृतात्मनाम्

ఆ సందర్భం అనుకూలమని గ్రహించిన సర్వలోకమహేశ్వరి దేవి, సర్వలోకమహేశ్వరుడైన తన భర్తను ప్రశ్నించింది. దేవి పలికింది—మందబుద్ధి గల మానవులు, ఆత్మతత్త్వాది ఉన్నత తత్త్వాలను గ్రహించలేని వారు, అసంస్కృత అంతఃకరణులు—వారిపై మహాదేవుడు ఏ ఉపాయంతో ప్రసన్నుడై అనుగ్రహిస్తాడు?

Verse 15

ईश्वर उवाच । न कर्मणा न तपसा न जपैर्नासनादिभिः । न ज्ञानेन न चान्येन वश्यो ऽहं श्रद्धया विना । श्रद्धा मय्यस्ति चेत्पुंसां येन केनापि हेतुना । वश्यः स्पृश्यश्च दृश्यश्च पूज्यस्संभाष्य एव च

ఈశ్వరుడు పలికెను—కర్మలతో కాదు, తపస్సుతో కాదు, జపాలతో కాదు, ఆసనాది సాధనలతో కూడా కాదు; కేవలం జ్ఞానంతో కాదు, మరే ఇతర మార్గంతో కూడా కాదు—శ్రద్ధ లేకుండా నేను లభ్యుడను కాను. కానీ ఏ కారణంతోనైనా జనులకు నాపై శ్రద్ధ ఉంటే, నేను వారికి సులభుడనై—సమీపించదగినవాడను, స్పర్శించదగినవాడను, దర్శనీయుడను, పూజనీయుడను, సంభాషించదగినవాడను కూడా అవుతాను।

Verse 17

साध्या तस्मान्मयि शद्धा मां वशीकर्तुमिच्छता । श्रद्धा हेतुस्स्वधर्मस्य रक्षणं वर्णिनामिह । स्ववर्णाश्रमधर्मेण वर्तते यस्तु मानवः । तस्यैव भवति श्रद्धा मयि नान्यस्य कस्यचित्

కాబట్టి నన్ను వశపరచుకోవాలని కోరువాడు నాపై శ్రద్ధను సాధించాలి. ఈ లోకంలో వర్ణధారుల స్వధర్మరక్షణకు కారణం శ్రద్ధే. ఎవడు తన స్వవర్ణ-ఆశ్రమధర్మం ప్రకారం జీవిస్తాడో, అతనిలోనే నాపై శ్రద్ధ పుడుతుంది; మరెవరిలోనూ కాదు।

Verse 19

आम्नायसिद्धमखिलं धर्ममाश्रमिणामिह । ब्रह्मणा कथितं पूर्वं ममैवाज्ञापुरस्सरम् । स तु पैतामहो धर्मो बहुवित्तक्रियान्वितः । नात्यन्त फलभूयिष्ठः क्लेशाया ससमन्वितः

ఇక్కడ నాలుగు ఆశ్రమాలలో నివసించువారికి వేదామ్నాయసిద్ధమైన సమస్త ధర్మాన్ని పూర్వం బ్రహ్మ నా ఆజ్ఞను ముందుంచుకొని ఉపదేశించాడు. అయితే ఆ పైతామహ ధర్మం అనేక క్రియలు, విస్తార వ్యయంతో కూడినది; అతిశయ ఫలదాయకం కాదు, క్లేశదుఃఖాలతో కూడినది.

Verse 20

तेन धर्मेण महतां श्रद्धां प्राप्य सुदुर्ल्लभाम् । वर्णिनो ये प्रपद्यंते मामनन्यसमाश्रयाः । तेषां सुखेन मार्गेण धर्मकामार्थमुक्तयः

ఆ మహత్తర ధర్మం ద్వారా మహనీయుల సుదుర్లభమైన శ్రద్ధను పొందిన, ఇతర ఆశ్రయం లేక అనన్యంగా నన్నే శరణు పొందే నియమబద్ధ సాధకులు సులభ మార్గంలో ధర్మం, కామం, అర్థం మరియు చివరికి ముక్తిని పొందుతారు.

Verse 22

वर्णाश्रमसमाचारो मया भूयः प्रकल्पितः । तस्मिन्भक्तिमतामेव मदीयानां तु वर्णिनाम् । अधिकारो न चान्येषामित्याज्ञा नैष्ठिकी मम

వర్ణాశ్రమాల సముచిత ఆచారాన్ని నేను మళ్లీ మళ్లీ ఏర్పాటు చేశాను. ఆ నియమంలో వర్ణులలో నా భక్తులకే అధికారం; ఇతరులకు లేదు—ఇది నా అచంచలమైన, స్థిరమైన ఆజ్ఞ.

Verse 24

तदाज्ञप्तेन मार्गेण वर्णिनो मदुपाश्रयाः । मलमायादिपाशेभ्यो विमुक्ता मत्प्रसादतः । परं मदीयमासाद्य पुनरावृत्तिदुर्लभम् । परमं मम साधर्म्यं प्राप्य निर्वृतिमाययुः

నా ఆజ్ఞతో నిర్దేశించిన మార్గాన్ని అనుసరించి, నన్ను ఆశ్రయించిన నియమబద్ధ సాధకులు నా ప్రసాదంతో మలము, మాయ మొదలైన పాశాల నుండి విముక్తులయ్యారు. పునరావృత్తి దుర్లభమైన నా పరమ ధామాన్ని చేరి, నా పరమ సాధర్మ్యాన్ని పొందుకొని పరిపూర్ణ శాంతిలో లీనమయ్యారు.

Verse 25

तस्माल्लब्ध्वाप्यलब्ध्वा वा वर्णधर्मं मयेरितम् । आश्रित्य मम भक्तश्चेत्स्वात्मनात्मानमुद्धरेत् । अलब्धलाभ एवैष कोटिकोटिगुणाधिकः । तस्मान्मे मुखतो लब्धं वर्णधर्मं समाचरेत्

కాబట్టి (లౌకిక) సాధనాలు లభించినా లభించకపోయినా, నేను ఉపదేశించిన వర్ణధర్మాన్ని ఆశ్రయించాలి. నా భక్తుడు దానిని ఆధారంగా చేసుకొని స్వాత్మతోనే స్వాత్మను ఉద్ధరించుకుంటే, అదే ‘అలబ్ధంలో లాభం’ కోటి కోటి గుణాలకన్నా అధికమైనది. అందుచేత నా ముఖమునుండి పొందిన వర్ణధర్మాన్ని యథావిధిగా ఆచరించాలి.

Verse 27

ममावतारा हि शुभे योगाचार्यच्छलेन तु । सर्वांतरेषु सन्त्यार्ये संततिश्च सहस्रशः । अयुक्तानामबुद्धीनामभक्तानां सुरेश्वरि । दुर्लभं संततिज्ञानं ततो यत्नात्समाश्रयेत्

హే శుభే దేవీ, యోగాచార్యుని వేషంలోనే నా అవతారాలు సంభవిస్తాయి; ప్రతి యుగంలో, హే ఆర్యే, ఇలాంటి పరంపరలు వేలకొలది ఉంటాయి. కాని అసంయములు, అబుద్ధులు, భక్తిహీనులు అయినవారికి, హే సురేశ్వరీ, సత్య పరంపరాజ్ఞానం దుర్లభం; అందుచేత యత్నంతో దానినే ఆశ్రయించాలి.

Verse 29

सा हानिस्तन्महच्छिद्रं स मोहस्सांधमूकता । यदन्यत्र श्रमं कुर्यान्मोक्षमार्गबहिष्कृतः । ज्ञानं क्रिया च चर्या च योगश्चेति सुरेश्वरि । चतुष्पादः समाख्यातो मम धर्मस्सनातनः

అదే నష్టం, అదే మహా చీలిక, అదే మోహం మరియు జడమైన మౌన మూర్ఖత్వం—మోక్షమార్గం నుండి బహిష్కృతుడై ఎవడు ఇతరత్రా శ్రమిస్తాడో. హే సురేశ్వరీ, నా సనాతన ధర్మం నాలుగు పాదాలుగా ప్రకటించబడింది—జ్ఞానం, క్రియ, చర్య, యోగం.

Verse 31

पशुपाशपतिज्ञानं ज्ञानमित्यभिधीयते । षडध्वशुद्धिर्विधिना गुर्वधीना क्रियोच्यते । वर्णाश्रमप्रयुक्तस्य मयैव विहितस्य च । ममार्चनादिधर्मस्य चर्या चर्येति कथ्यते

పశు, పాశ, పతి—ఈ త్రయాన్ని తెలుసుకోవడమే ‘జ్ఞానం’ అని చెప్పబడుతుంది. విధిపూర్వకంగా, గురువు ఆధీనంలో, షడధ్వ శుద్ధిని చేయడం ‘క్రియ’ అని అంటారు. అలాగే వర్ణాశ్రమానుసారం, నేనే విధించిన నా అర్చనాది ధర్మాల ఆచరణ ‘చర్య’ అని పిలవబడుతుంది.

Verse 33

मदुक्तेनैव मार्गेण मय्यवस्थितचेतसः । वृत्त्यंतरनिरोधो यो योग इत्यभिधीयते । अश्वमेधगणाच्छ्रेष्ठं देवि चित्तप्रसाधनम् । मुक्तिदं च तथा ह्येतद्दुष्प्राप्यं विषयैषिणाम्

నేను ఉపదేశించిన మార్గాన్నే అనుసరించి, నాలో స్థిరచిత్తుడై, మనస్సు యొక్క ఇతర వృత్తులను నియంత్రించుటనే ‘యోగం’ అని అంటారు. ఓ దేవీ, ఇది అనేక అశ్వమేధ యజ్ఞసమూహాలకన్నా శ్రేష్ఠం; చిత్తాన్ని ప్రసన్నం చేసి శుద్ధి చేస్తుంది, మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. కానీ విషయాల వెంబడి పరుగెత్తువారికి ఇది దుర్లభం.

Verse 35

विजितेंद्रियवर्गस्य यमेन नियमेन च । पूर्वपापहरो योगो विरक्तस्यैव कथ्यते । वैराग्याज्जायते ज्ञानं ज्ञानाद्योगः प्रवर्तते

యమ-నియమాల ద్వారా ఇంద్రియసమూహాన్ని జయించిన విరక్తునికి, యోగం పూర్వపాపాలను హరించేదిగా చెప్పబడుతుంది. వైరాగ్యంనుండి జ్ఞానం జన్మిస్తుంది; జ్ఞానంనుండి యోగం దృఢంగా ప్రవహించి ముందుకు సాగుతుంది.

Verse 37

योगज्ञः पतितो वापि मुच्यते नात्र संशयः । दया कार्याथ सततमहिंसा ज्ञानसंग्रहः । सत्यमस्तेयमास्तिक्यं श्रद्धा चेंद्रियनिग्रहः

యోగాన్ని తెలిసినవాడు ఆచరణలో పడిపోయినా విముక్తుడవుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు. కాబట్టి దయను ఎల్లప్పుడూ ఆచరించాలి; అహింస, సత్యజ్ఞానసంగ్రహం, సత్యం, అస్తేయం, ఈశ్వరంపై ఆస్తిక్యం, శ్రద్ధ మరియు ఇంద్రియనిగ్రహం—ఇవన్నీ నిలుపుకోవాలి.

Verse 39

अध्यापनं चाध्ययनं यजनं याजनं तथा । ध्यानमीश्वरभावश्च सततं ज्ञानशीलता । य एवं वर्तते विप्रो ज्ञानयोगस्य सिद्धये । अचिरादेव विज्ञानं लब्ध्वा योगं च विंदति । दग्ध्वा देहमिमं ज्ञानी क्षणाज्ज्ञानाग्निना प्रिये

బోధన మరియు అధ్యయనం, యజ్ఞం చేయడం మరియు ఇతరులకు యజ్ఞం చేయించడం, ధ్యానం, ఈశ్వరభావం, అలాగే నిరంతర జ్ఞాననిష్ఠ—జ్ఞానయోగసిద్ధి కోసం ఈ విధంగా జీవించే బ్రాహ్మణుడు త్వరలోనే విజ్ఞానం (అనుభవసిద్ధ జ్ఞానం) పొందీ యోగాన్ని అందుకుంటాడు. ఓ ప్రియే, జ్ఞానాగ్నితో ఈ దేహభావాన్ని క్షణంలో దహించి జ్ఞాని విముక్తుడవుతాడు.

Verse 41

प्रसादान्मम योगज्ञः कर्मबंधं प्रहास्यति । पुण्यःपुण्यात्मकं कर्ममुक्तेस्तत्प्रतिबंधकम् । तस्मान्नियोगतो योगी पुण्यापुण्यं विवर्जयेत्

నా ప్రసాదం వల్ల యోగజ్ఞుడు కర్మబంధాన్ని విడిచిపెడతాడు. పుణ్యస్వరూపమైన కర్మ కూడా మోక్షానికి అడ్డంకి అవుతుంది. కాబట్టి యోగి నిజమైన నియమశాసనంలో నిలిచి పుణ్యాపుణ్యాలను రెండింటినీ వదలాలి.

Verse 42

फलकामनया कर्मकरणात्प्रतिबध्यते । न कर्ममात्रकरणात्तस्मात्कर्मफलं त्यजेत् । प्रथमं कर्मयज्ञेन बहिः सम्पूज्य मां प्रिये । ज्ञानयोगरतो भूत्वा पश्चाद्योगं समभ्यसेत्

ఫలాకాంక్షతో కర్మచేయుటవలన జీవుడు బంధింపబడును; కేవలం కర్మచేయుట మాత్రముచేత కాదు. కనుక కర్మఫలాసక్తిని త్యజించుము. హే ప్రియే! మొదట కర్మయజ్ఞముచే బాహ్యంగా నన్ను సంపూజించి, తరువాత జ్ఞానయోగమున రతుడై యోగాభ్యాసము చేయుము।

Verse 44

विदिते मम याथात्म्ये कर्मयज्ञेन देहिनः । न यजंति हि मां युक्ताः समलोष्टाश्मकांचनाः । नित्ययुक्तो मुनिः श्रेष्ठो मद्भक्तश्च समाहितः । ज्ञानयोगरतो योगी मम सायुज्यमाप्नुयात्

నా యథార్థ స్వరూపము తెలిసినప్పుడు, నియమబద్ధులైన దేహధారులు—మట్టిగడ్డ, రాయి, బంగారం సమానమని భావించువారు—కేవలం కర్మయజ్ఞముచే నన్ను ఆరాధించరు. నిత్యయుక్తుడైన శ్రేష్ఠ ముని, నా భక్తుడు, సమాహితుడై జ్ఞానయోగరతుడైన యోగి నా సాయుజ్యాన్ని పొందును।

Verse 46

अथाविरक्तचित्ता ये वर्णिनो मदुपाश्रिताः । ज्ञानचर्याक्रियास्वेव ते ऽधिकुर्युस्तदर्हकाः । द्विधा मत्पूजनं ज्ञेयं बाह्यमाभ्यंतरं तथा । वाङ्मनःकायभेदाच्च त्रिधा मद्भजनं विदुः

ఇప్పుడు సంపూర్ణ వైరాగ్యం లేని మనస్సు గలవారు, అయినా నన్ను ఆశ్రయించిన వర్ణులు (బ్రహ్మచారులు/శిష్యులు)—అర్హులై జ్ఞానం, సదాచారం, క్రియల మార్గాలలో మరింతగా నిమగ్నమగుదురు. నా పూజ రెండు విధాలు—బాహ్యము, ఆభ్యంతరము. వాక్కు, మనస్సు, కాయము అనే భేదముచేత నా భజనము త్రివిధమని జ్ఞానులు చెప్పుదురు।

Verse 48

तपः कर्म जपो ध्यानं ज्ञानं वेत्यनुपूर्वशः । पञ्चधा कथ्यते सद्भिस्तदेव भजनं पुनः । अन्यात्मविदितं बाह्यमस्मदभ्यर्चनादिकम् । तदेव तु स्वसंवेद्यमाभ्यंतरमुदाहृतम्

తపస్సు, కర్మ, జపం, ధ్యానం, జ్ఞానం—ఇవి క్రమంగా ఐదు విధాలుగా జ్ఞానులు బోధిస్తారు; ఇదే భజనము (భక్తి) అని చెప్పబడుతుంది. ఇతరులకు తెలిసేది బాహ్యము—మన పూజార్చనలు మొదలైనవి; కానీ స్వయంగా అంతరంలో ప్రత్యక్షానుభవమయ్యేది అంతర్భజనమని ప్రకటించబడింది.

Verse 50

मनोमत्प्रवणं चित्तं न मनोमात्रमुच्यते । मन्नामनिरता वाणी वाङ्मता खलु नेतरा । लिंगैर्मच्छासनादिष्टैस्त्रिपुंड्रादिभिरंकितः । ममोपचारनिरतः कायः कायो न चेतरः

నాపై వాలిన చిత్తం ‘మాత్ర మనస్సు’ అని చెప్పబడదు. నా నామంలోనే లీనమైన వాక్కే నిజమైన ‘వాక్కు’; ఇతరది కాదు. నా ఆజ్ఞతో నిర్దేశించిన లింగచిహ్నాలు—త్రిపుండ్ర మొదలైనవి—ధరించి, నా ఉపచారసేవలో నిమగ్నమైన దేహమే నిజమైన ‘కాయం’; మరొకటి కాదు.

Verse 52

मदर्चाकर्म विज्ञेयं बाह्ये यागादिनोच्यते । मदर्थे देहसंशोषस्तपः कृच्छ्रादि नो मतम् । जपः पञ्चाक्षराभ्यासः प्रणवाभ्यास एव च । रुद्राध्यायादिकाभ्यासो न वेदाध्ययनादिकम्

నా అర్చనాకర్మ బాహ్యంగా యాగాది విధుల ద్వారా చేయవలెనని తెలుసుకొనుడి. కానీ నా నిమిత్తం దేహాన్ని క్షీణింపజేసే కఠిన తపస్సులు, కృచ్ఛ్రాదులు నాకు సమ్మతం కావు. నిజమైన జపం పంచాక్షరి మంత్రాభ్యాసం, అలాగే ప్రణవం (ఓం) యొక్క నిరంతరాభ్యాసం. రుద్రాధ్యాయాది పఠనాన్ని అభ్యసించుడి—కేవలం వేదాధ్యయనమాత్రం కాదు।

Verse 54

ध्यानम्मद्रूपचिंताद्यं नात्माद्यर्थसमाधयः । ममागमार्थविज्ञानं ज्ञानं नान्यार्थवेदनम् । बाह्ये वाभ्यंतरे वाथ यत्र स्यान्मनसो रतिः । प्राग्वासनावशाद्देवि तत्त्वनिष्ठां समाचरेत्

ధ్యానం అనగా నా స్వరూపచింతనతో ప్రారంభమయ్యేది; అది ఆత్మాది విషయాలపై కేవల సమాధి కాదు. నిజమైన జ్ఞానం నా ఆగమార్థవిజ్ఞానం; ఇతర లోకవిషయాల జ్ఞానం కాదు. ఓ దేవీ, బాహ్యంగా గానీ అంతరంగా గానీ—ఎక్కడ మనస్సు రమిస్తుందో—పూర్వవాసనల ప్రభావంతో తత్త్వనిష్ఠను స్థిరంగా ఆచరించాలి.

Verse 56

बाह्यादाभ्यंतरं श्रेष्ठं भवेच्छतगुणाधिकम् । असंकरत्वाद्दोषाणां दृष्टानामप्यसम्भवात् । शौचमाभ्यंतरं विद्यान्न बाह्यं शौचमुच्यते । अंतः शौचविमुक्तात्मा शुचिरप्यशुचिर्यतः

బాహ్య శౌచం కంటే ఆభ్యంతర శౌచమే శ్రేష్ఠం—అది శతగుణములు అధికం. ఎందుకంటే అందులో దోషాల కలయిక లేదు; కనిపించే దోషాలూ అందులో పుట్టవు. శౌచమని అంతఃశుద్ధినే తెలుసుకోవాలి; కేవలం బాహ్య శుభ్రతను శౌచమని చెప్పరు. అంతఃశౌచం లేనివాడు బయట శుభ్రంగా ఉన్నా అశుచియే.

Verse 58

बाह्यमाभ्यंर्तरं चैव भजनं भवपूर्वकम् । न भावरहितं देवि विप्रलंभैककारणम् । कृतकृत्यस्य पूतस्य मम किं क्रियते नरैः । बहिर्वाभ्यंतरं वाथ मया भावो हि गृह्यते

బాహ్య పూజా, అంతఃపూజా—రెండూ నిజమైన భక్తిభావంతోనే చేయాలి. ఓ దేవీ, భావరహిత ఆరాధన (నన్ను) దూరం చేసే కారణమే అవుతుంది. నేను కృతకృత్యుడను, నిత్యపవిత్రుడను—మనుష్యుల క్రియలు నాకు ఏమి సాధించగలవు? బాహ్యమైనా అంతర్మైనా, నేను గ్రహించేది భక్తుని భావమే.

Verse 60

भावैकात्मा क्रिया देवि मम धर्मस्सनातनः । मनसा कर्मणा वाचा ह्यनपेक्ष्य फलं क्वचित् । फलोद्देशेन देवेशि लघुर्मम समाश्रयः । फलार्थी तदभावे मां परित्यक्तुं क्षमो यतः

ఓ దేవీ, ఏకభావంతో చేసిన క్రియయే నా సనాతన ధర్మం—మనసుతో, కర్మతో, వాక్తో, ఎప్పుడూ ఫలాన్ని ఆశించకుండా. కానీ ఓ దేవేశీ, ఫలాపేక్షతో నన్ను ఆశ్రయించేవాడి ఆశ్రయం తేలికైనది; ఎందుకంటే ఫలార్థి ఫలం కనబడకపోతే నన్ను విడిచిపెట్టగలడు.

Verse 62

फलार्थिनो ऽपि यस्यैव मयि चित्तं प्रतिष्ठितम् । भावानुरूपफलदस्तस्याप्यहमनिन्दिते । फलानपेक्षया येषां मनो मत्प्रवणं भवेत् । प्रार्थयेयुः फलं पश्चाद्भक्तास्ते ऽपि मम प्रियाः

హే అనిందితే! ఫలాన్ని కోరుకున్నా నా యందు చిత్తం దృఢంగా స్థాపించినవానికి, అతని భావానుగుణంగా ఫలమును నేనే ప్రసాదిస్తాను. ఫలాపేక్ష లేక నా వైపు వాలిన మనస్సు గల భక్తులు తరువాత వరం కోరినా, వారు కూడా నాకు ప్రియులే.

Verse 64

प्राक्संस्कारवशादेव ये विचिंत्य फलाफले । विवशा मां प्रपद्यंते मम प्रियतमा मताः । मल्लाभान्न परो लाभस्तेषामस्ति यथातथम् । ममापि लाभस्तल्लाभान्नापरः परमेश्वरि

హే పరమేశ్వరీ! పూర్వసంస్కార బలంతో లాభనష్టాలను ఆలోచిస్తూ, బలవంతంగా నన్ను శరణు పొందినవారు నాకు అత్యంత ప్రియులు. వారికి నన్ను పొందుటకన్నా గొప్ప లాభం లేదు, ఏ విధంగా జరిగినా. నాకు కూడా వారి పొందుటే లాభం; దానికన్నా మరొకటి లేదు.

Verse 66

मदनुग्रहतस्तेषां भावो मयि समर्पितः । फलं परमनिर्वाणं प्रयच्छति बलादिव । महात्मनामनन्यानां मयि संन्यस्तचेतसाम् । अष्टधा लक्षणं प्राहुर्मम धर्माधिकारिणाम्

నా అనుగ్రహంతో వారి భావం నాయందు సమర్పితమవుతుంది; ఆ సమర్పణ బలవంతంగా జరిగినట్లే పరమ నిర్వాణ ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. అనన్యులైన మహాత్ములు, నాయందు చిత్తం పూర్తిగా న్యస్తం చేసినవారు—అటువంటి నా ధర్మాధికారుల ఎనిమిది లక్షణాలను జ్ఞానులు ప్రకటిస్తారు.

Verse 68

मद्भक्तजनवात्सल्यं पूजायां चानुमोदनम् । स्वयमभ्यर्चनं चैव मदर्थे चांगचेष्टितम् । मत्कथाश्रवणे भक्तिः स्वरनेत्रांगविक्रियाः । ममानुस्मरणं नित्यं यश्च मामुपजीवति

నా భక్తుల పట్ల వాత్సల్యం; పూజలో ఆనందంతో అనుమోదనం; స్వయంగా నన్ను అర్చించడం; నా కొరకు దేహచేష్టలను చేయడం; నా కథలను వినుటలో భక్తి; భక్తిభావంతో స్వరం, నేత్రాలు, అవయవాలలో మార్పులు; నిత్యం నన్ను స్మరించడం; మరియు నన్నే ఆధారంగా జీవించడం—ఇవి నా భక్తి లక్షణాలు.

Verse 70

एवमष्टविधं चिह्नं यस्मिन्म्लेच्छे ऽपि वर्तते । स विप्रेन्द्रो मुनिः श्रीमान्स यतिस्स च पंडितः । न मे प्रियश्चतुर्वेदी मद्भक्तो श्वपचो ऽपि यः । तस्मै देयं ततो ग्राह्यं स च पूज्यो यथा ह्यहम्

ఈ విధంగా ఎనిమిది లక్షణాలు ఏ మ్లేచ్ఛునిలోనైనా ఉంటే, అతడు విప్రేంద్రుడు, శ్రీమంత ముని, యతి, పండితుడు. కేవలం చతుర్వేదిని అయినా నా భక్తుడు కాకపోతే నాకు ప్రియుడు కాదు; కానీ నా భక్తుడు—శ్వపచుడైనా—నాకు ప్రియుడు. అందుచేత ఆ భక్తునికి దానం చేయాలి, అతనినుండి స్వీకరించాలి; అతడు నన్ను పోలి పూజ్యుడు.

Verse 72

पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति । तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति

భక్తితో నాకు ఆకు, పువ్వు, ఫలం లేదా నీరు అర్పించువాడు—అతనికి నేను ఎప్పుడూ దూరమవను; అతడూ నాకు ఎప్పుడూ దూరమవడు।