हिरण्यनेत्रस्य तपः — Hiraṇyanetra’s Austerity and the Boon

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । ततो हिरण्याक्षसुतः कदाचित्संश्रावितो नर्मयुतैर्मदांधैः । तैर्भ्रातृभिस्संप्रयुतो विहारे किमंध राज्येन तवाद्य कार्यम्

సనత్కుమారుడు పలికెను—అప్పుడు ఒకసారి హిరణ్యాక్షుని కుమారుడు, మదంతో అంధులై పరిహాసంలో మునిగిన సోదరులతో విహరిస్తూ, వారి మాటలు విన్నాడు—“ఓ అంధుడా! నేడు నీకు రాజ్యంతో ఏమి పని?”

Verse 2

हिरण्यनेत्रस्तु बभूव मूढः कलिप्रियं नेत्रविहीनमेव । यो लब्धवांस्त्वां विकृतं विरूपं घोरैस्तपोभिर्गिरिशं प्रसाद्य

హిరణ్యనేత్రుడు మోహగ్రస్తుడై, కలహప్రియుడైన నేత్రహీనుడినే పొందెను. ఘోర తపస్సులతో గిరీశుడు (శివుడు)ను ప్రసన్నం చేసి, నిన్ను వికృతమైన విరూప రూపంలో పొందెను.

Verse 3

स त्वं न भागी खलु राज्यकस्य किमन्यजातोऽपि लभेत राज्यम् । विचार्यतां तद्भवतैव नूनं वयं तु तद्भागिन एव सत्यम्

నిశ్చయంగా ఈ రాజ్యంలో నీకు హక్కు లేదు; వేరే వంశంలో పుట్టినవాడు రాజ్యాన్ని ఎలా పొందగలడు? దీనిని నీవే ఆలోచించుము. మేమే నిజంగా ఆ భాగానికి యథార్థ వారసులము.

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । तेषां तु वाक्यानि निशम्य तानि विचार्य बुद्ध्या स्वयमेव दीनः । ताञ्छांतयित्वा विविधैर्वचोभिर्गतस्त्वरण्यं निशि निर्जनं तु

సనత్కుమారుడు పలికెను—వారి మాటలు విని, తన బుద్ధితో విచారించి అతడు అంతరంగంలో దుఃఖించెను. వివిధ సాంత్వన వచనాలతో వారిని శాంతింపజేసి, రాత్రి ఒంటరి అడవికి వెళ్లెను.

Verse 5

वर्षायुतं तत्र तपश्चचार जजाप जाप्यं विधृतैकपादः । आहारहीनो नियमोर्द्ध्वबाहुः कर्त्तुं न शक्यं हि सुरा सुरैर्यत्

అక్కడ అతడు పదివేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేసి, జపించదగిన మంత్రాన్ని జపించెను. ఒక కాలు మీద నిలిచి, ఆహారరహితుడై, కఠిన నియమాలతో ఊర్ధ్వబాహువుగా—దేవాసురులకు కూడా అసాధ్యమైన సాధనను ఆచరించెను.

Verse 6

प्रजाल्य वह्निं स्म जुहोति गात्रमांसं सरक्तं खलु वर्षमात्रम् । तीक्ष्णेन शस्त्रेण निकृत्य देहात्समंत्रकं प्रत्यहमेव हुत्वा

అగ్నిని ప్రజ్వలింపజేసి, అతడు ఒక సంవత్సరం పాటు రక్తంతో కూడిన తన శరీర మాంసాన్ని హోమం చేశాడు. పదునైన ఆయుధంతో శరీరాన్ని కోసి, మంత్రయుక్తంగా ప్రతిరోజూ ఆహుతి ఇచ్చాడు.

Verse 7

स्नाय्वस्थिशेषं कुणपं तदासौ क्षयं गतं शोणितमेव सर्वम् । यदास्य मांसानि न संति देहं प्रक्षेप्तुकामस्तु हुताशनाय

అప్పుడు ఆ శరీరం కేవలం నరాలు, ఎముకల గూడుగా మిగిలింది; రక్తమంతా అయిపోయింది. శరీరంలో మాంసం లేనప్పుడు, అతడు తన దేహాన్నే అగ్నిలో వేయాలని కోరుకున్నాడు.

Verse 8

ततः स दृष्टस्त्रिदशालयैर्जनैः सुविस्मितैर्भीतियुतैस्समस्तैः । अथामरैश्शीघ्रतरं प्रसादितो बभूव धाता नुतिभिर्नुतो हि

ఆ తరువాత, స్వర్గవాసులైన దేవతలు అతడిని చూసినప్పుడు, వారంతా మిక్కిలి ఆశ్చర్యానికి, భయానికి లోనయ్యారు. అప్పుడు దేవతలు త్వరగా బ్రహ్మదేవుడిని ప్రసన్నం చేసుకున్నారు; స్తోత్రాలతో పూజింపబడిన బ్రహ్మ ప్రసన్నుడయ్యడు.

Verse 9

निवारयित्वाथ पितामहस्तं ह्युवाच तं चाद्यवरं वृणीष्व । यस्याप्तिकामस्तव सर्वलोके सुदुर्लभं दानव तं गृहाण

పితామహుడు (బ్రహ్మ) అతడిని వారించి ఇలా అన్నాడు: "ఇప్పుడు ఒక శ్రేష్ఠమైన వరాన్ని కోరుకో—సమస్త లోకాలలో నీవు దేనిని పొందాలని కోరుకుంటున్నావో, ఓ దానవా, దానిని తీసుకో, అది పొందడం ఎంత కష్టమైనా సరే."

Verse 10

स पद्मयोनेस्तु वचो निशम्य प्रोवाच दीनः प्रणतस्तु दैत्यः । यैर्निष्ठुरैर्मे प्रहृतं तु राज्यं प्रह्रादमुख्या मम संतु भृत्याः

పద్మయోని (బ్రహ్మ) మాటలు విని, ఆ దీనుడైన దైత్యుడు నమస్కరిస్తూ ఇలా అన్నాడు: "ఎవరైతే కఠినంగా నా రాజ్యాన్ని లాక్కున్నారో—ప్రహ్లాదుడు మొదలైనవారు—వారందరూ నా సేవకులు కావాలి."

Verse 11

अंधस्य दिव्यं हि तथास्तु चक्षुरिन्द्रादयो मे करदा भवंतु । मृत्युस्तु माभून्मम देवदैत्यगंधर्वयक्षोरगमानुषेभ्यः

అంధునికి దివ్య దృష్టి కలుగుగాక. ఇంద్రాది దేవతలు నా కరదాతలగుదురు. దేవులు, దైత్యులు, గంధర్వులు, యక్షులు, నాగులు లేదా మనుష్యుల వల్ల నాకు మరణం రాకూడదు.

Verse 12

नारायणाद्वा दितिजेन्द्रशत्रोस्सर्वाज्जनात्सर्वमयाच्च शर्वात् । श्रुत्वा वचस्तस्य सुदारुणं तत्सुशंकितः पद्मभवस्तमाह

నారాయణుని, దైత్యరాజశత్రువైన ఆయనను, అలాగే సర్వవ్యాపి శర్వుడైన శివుని గురించి అతడు పలికిన అత్యంత కఠిన వచనాలు విని పద్మభవుడు (బ్రహ్మ) బాగా భయశంకితుడై అతనితో పలికెను.

Verse 13

ब्रह्मोवाच । दैत्येन्द्र सर्वं भविता तदेतद्विनाशहेतुं च गृहाण किंचित् । यस्मान्न जातो न जनिष्यते वा यो न प्रविष्टो मुखमंतकस्य

బ్రహ్మ పలికెను— ఓ దైత్యేంద్రా, ఇవన్నీ నిజంగానే అలాగే జరుగును. అయితే వినాశానికి ఒక కారణమును కూడా గ్రహించు: ఎవడు జన్మించలేదు, జన్మించబోడు, మరియు అంతకుని (మరణుని) నోటిలో ఎప్పుడూ ప్రవేశించలేదు—ఆ పరమేశ్వరుని విరోధించుట వలననే వినాశము కలుగును.

Verse 14

अत्यन्तदीर्घं खलु जीवितं तु भवादृशास्सत्पुरुषास्त्यजंतु । एतद्वचस्सानुनयं निशम्य पितामहात्प्राह पुनस्तस्य दैत्यः

“జీవితం నిజంగా అత్యంత దీర్ఘమైనది—మీ వంటి సత్పురుషులు దానిని త్యజించండి.” అని అనునయంతో పలికిన మాటలు విని ఆ దైత్యుడు మళ్లీ పితామహుడు (బ్రహ్మ)తో పలికెను.

Verse 15

अंधक उवाच । कालत्रये याश्च भवंति नार्यः श्रेष्ठाश्च मध्याश्च तथा कनिष्ठाः । तासां च मध्ये खलु रत्नभूता ममापि नित्यं जननीव काचित्

అంధకుడు పలికెను— త్రికాలములలో ఉన్న స్త్రీలలో—శ్రేష్ఠ, మధ్య, కనిష్ఠ—వారందరిలో ఒక రత్నసమానమైన స్త్రీ ఉంది; ఆమె నాకు నిత్యం తల్లివలె ఉంటుంది.

Verse 16

कायेन वाचा मनसाप्यगम्या नारी नृलोकस्य च दुर्लभाय । तां कामयानस्य ममास्तु नाशो दैत्येन्द्रभावाद्भगवान्स्वयंभूः

దేహముచేత, వాక్చేత, మనసుచేత కూడ అందనిది, నృలోకమున అత్యంత దుర్లభమైన ఆ స్త్రీని కోరుచు నేను నశించవలసి వస్తే—స్వయంభూ భగవానుడే, దైత్యేంద్రభావం ద్వారా అయినా, నా వినాశమును కలుగజేయుగాక।

Verse 17

वाक्यं तदाकर्ण्य स पद्मयोनिः सुविस्मितश्शंकरपादपद्ममम् । सस्मार संप्राप्य निर्देशमाशु शंभोस्तु तं प्राह ततोंधकं वै

ఆ మాటలు విని పద్మయోని బ్రహ్మ దేవుడు అత్యంత ఆశ్చర్యపడి, భక్తితో శంకరుని పద్మపాదములను స్మరించాడు। శంభువు ఆజ్ఞను త్వరగా పొందిన తరువాత అతడు అంధకునితో ఇలా పలికెను।

Verse 18

ब्रह्मोवाच । यत्कांक्षसे दैत्यवरास्तु ते वै सर्वं भवत्येव वचस्सकामम् । उत्तिष्ठ दैत्येन्द्र लभस्व कामं सदैव वीरैस्तु कुरुष्व युद्धम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ దైత్యశ్రేష్ఠా! నీవు ఏది కోరుతున్నావో అది సమస్తమూ నిశ్చయంగా జరుగును; నా వాక్యం నిష్ఫలమగదు. ఓ దైత్యేంద్రా! లేచి నిలుచు, నీ అభీష్టమును పొందు, నీ వీరులతో కలిసి ఎల్లప్పుడూ యుద్ధమున నిమగ్నుడవై యుండు।

Verse 19

श्रुत्वा तदेतद्वचनं मुनीश विधातुराशु प्रणिपत्य भक्त्या । लोकेश्वरं हाटकनेत्रपुत्रः स्नाय्वस्थिशेषस्तु तमाह देवम्

ఓ మునీశ్వరా! విధాత బ్రహ్ముని ఈ వచనములు విని, హాటకనేత్రుని కుమారుడు—స్నాయువులు, ఎముకలే మిగిలినవాడు—త్వరగా భక్తితో నమస్కరించి, లోకేశ్వరుడైన ఆ దేవునితో ఇలా పలికెను।

Verse 20

अंधक उवाच । कथं विभो वैरिबलं प्रविश्य ह्यनेन देहेन करोमि युद्धम् । स्नाय्वस्थिशेषं कुरु मांसपुष्टं करेण पुण्ये न च मां स्पृशाद्य

అంధకుడు పలికెను—ఓ విభో! ఈ దేహముతో నేను శత్రుసేనలో ప్రవేశించి యుద్ధం ఎలా చేయగలను? నేను స్నాయువులు, ఎముకలే మిగిలినవాడను; నన్ను మాంసపుష్టిగా, దృఢంగా చేయుము. నీ పుణ్యహస్తముతో నన్ను మళ్లీ సమర్థునిగా చేయుము—ఇకపై ఈ విధంగా నన్ను మరల తాకవద్దు।

Verse 21

सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वा वचस्तस्य स पद्मयोनिः करेण संस्पृश्य च तच्छरीरम् । गतस्सुरेन्द्रैस्सहितः स्वधाम संपूज्यमानो मुनिसिद्धसंघैः

సనత్కుమారుడు పలికెను—అతని మాటలు విని పద్మయోని (బ్రహ్మ) తన చేతితో ఆ శరీరాన్ని స్పర్శించెను. అనంతరం ఇంద్రాది దేవులతో కలిసి తన స్వధామానికి వెళ్లెను; ముని-సిద్ధ సమూహాలచే విధివిధానంగా పూజింపబడి సత్కరింపబడెను.

Verse 22

संस्पृष्टमात्रस्स च दैत्यराजस्संपूर्णदेहो बलवान्बभूव । संजातनेत्रस्सुभगो बभूव हृष्टस्स्वमेव नगरं विवेश

స్పర్శమాత్రముననే ఆ దైత్యరాజు సంపూర్ణదేహుడై మహాబలవంతుడయ్యెను. అతని నేత్రాలు తిరిగి కలిగినవి; శుభలక్షణసంపన్నుడై సుందరుడయ్యెను. పరమానందంతో తానే తన నగరంలో ప్రవేశించెను.

Verse 23

उत्सृज्य राज्यं सकलं च तस्मै प्रह्लादमुख्यास्त्वथ दानवेन्द्राः । तमागतं लब्धवरं च मत्वा भृत्या बभूवुर्वश गास्तु तस्य

అప్పుడు ప్రహ్లాదుడు మొదలైన దానవేంద్రులు తమ సమస్త రాజ్యాన్ని అతనికే అర్పించిరి. అతడు వరప్రాప్తుడై తిరిగి వచ్చెనని భావించి, వారు అతని వశమై సేవకులుగా నిలిచిరి.

Verse 24

ततोन्धकः स्वर्गमगाद्विजेतुं सेनाभियुक्तस्सहभृत्यवर्गः । विजित्य लेखान्प्रधने समस्तान्करप्रदं वज्रधरं चकार

ఆపై అంధకుడు తన సైన్యముతోను సేవకవర్గముతోను స్వర్గాన్ని జయించుటకు బయలుదేరెను. యుద్ధములో సమస్త దేవులను జయించి, వజ్రధరుడైన ఇంద్రుని కూడా కరప్రదుడైన అధీనుడిగా చేసెను.

Verse 25

नागान्सुपर्णान्वरराक्षसांश्च गंधर्वयक्षानपि मानुषांस्तु । गिरीन्द्रवृक्षान्समरेषु सर्वांश्चतुष्पदः सिंहमुखान्विजिग्ये

యుద్ధములలో ఆ సింహముఖుడైన చతుష్పదుడు నాగులను, సుపర్ణులను, శ్రేష్ఠ రాక్షసులను, గంధర్వ-యక్షులను, మనుష్యులను కూడా జయించెను; పర్వతాధిపతులనూ వృక్షములనూ సైతం అతడు అధిగమించెను.

Verse 26

त्रैलोक्यमेतद्धि चराचरं वै वशं चकारात्मनि संनियोज्य । स कूलानि सुदर्शनानि नारीसहस्राणि बहूनि गत्वा

అతడు సమస్త చరాచర త్రిలోకాన్ని తనలోనే స్థిరపరచి వశపరచుకున్నాడు. అనంతరం అనేక సుందర నదీతీరాలకు వెళ్లి వేలాది స్త్రీల మధ్య విహరించాడు.

Verse 27

रसातले चैव तथा धरायां त्रिविष्टपे याः प्रमदाः सुरूपाः । ताभिर्युतोऽन्येषु सपर्वतेषु रराम रम्येषु नदीतटेषु

రసాతలంలో, భూమిపై, త్రివిష్టపం (స్వర్గం)లో ఉన్న అతి సుందర యువతులతో కలిసి అతడు పర్వతాలతో కూడిన ఇతర రమ్య ప్రాంతాలలో, మనోహర నదీతీరాల వద్ద క్రీడించాడు.

Verse 28

क्रीडायमानस्स तु मध्यवर्ती तासां प्रहर्षादथ दानवेन्द्रः । तत्पीतशिष्टानि पिबन्प्रवृत्त्यै दिव्यानि पेयानि सुमानुषाणि

వారి మధ్య క్రీడిస్తూ దానవేంద్రుడు వారి ఆనందాన్ని చూసి మరింత హర్షించాడు. వారు తాగిన తరువాత మిగిలిన దివ్య పానీయాలను వరుసగా తాగుతూ ఉండెను—అవి శ్రేష్ఠ మానవులకు కూడా తగినవి.

Verse 29

अन्यानि दिव्यानि तु यद्रसानि फलानि मूलानि सुगंधवंति । संप्राप्य यानानि सुवाहनानि मयेन सृष्टानि गृहोत्तमानि

ఇంకా దివ్య రసాలతో నిండిన సుగంధ ఫలాలు, మూలాలు కూడా ఉన్నాయి. అలాగే ఉత్తమ వాహనాలతో కూడిన శ్రేష్ఠ యానాలు, మాయచే సృష్టించబడిన అతి ఉత్తమ భవనాలు కూడా లభించాయి.

Verse 30

पुष्पार्घधूपान्नविलेपनैश्च सुशोभितान्यद्भुतदर्शनैश्च । संक्रीडमानस्य गतानि तस्य वर्षायुतानीह तथांधकस्य

పుష్పార్ఘ్యాలు, ధూపం, నైవేద్యం, సుగంధ లేపనాలు మరియు అద్భుత దర్శనాలతో ఆ స్థలాలు శోభించాయి. ఈ విధంగా విహరిస్తూ ఉండగా అంధకునికి ఇక్కడ అనేక సంవత్సరాయుతాలు—అంటే పదివేలల కొద్దీ సంవత్సరాలు—గడిచిపోయాయి.

Verse 31

जानाति किंचिन्न शुभं परत्र यदात्मनस्सौख्यकरं भवेद्धि । सदान्धको दैत्यवरस्स मूढो मदांधबुद्धिः कृतदुष्टसंगः

పరలోకానికి ఏది శుభమో—అది నిజంగా ఆత్మకు సుఖకరమయ్యేదో—అతడు గ్రహించడు. దైత్యశ్రేష్ఠుడైన అంధకుడు ఎల్లప్పుడూ మోహగ్రస్తుడు; మదంతో అతని బుద్ధి అంధమై, దుష్టసంగంలో దృఢంగా నిలిచెను।

Verse 32

ततः प्रमत्तस्तु सुतान्प्रधानान्कुतर्कवादैरभिभूय सर्वान् । चचार दैत्यैस्सहितो महात्मा विनाशयन्वैदिकसर्वधर्मान्

అనంతరం అతడు మోహగ్రస్తుడై కుతర్కవాదాలతో ప్రధాన కుమారులందరినీ జయించాడు. దైత్యులతో కలిసి ఆ మహాత్ముడు సంచరిస్తూ వేదాధారిత సమస్త ధర్మాచారాలను నాశనం చేయసాగాడు.

Verse 33

वेदान्द्विजान्वित्त मदाभिभूतो न मन्यते स्माप्यमरान्गुरूंश्च । रेमे तथा दैवगतो हतायुः स्वस्यैरहोभिर्गमयन्वयश्च

ధనమదంతో మత్తుడై అతడు వేదాలను, ద్విజులను, దేవతలను, గురువులను కూడా గౌరవించలేదు. దైవగతిచేత ఆయుష్షు క్షీణిస్తున్నా, భోగాలలో మునిగి రోజులు గడిపి యౌవనాన్ని వృథా చేసుకున్నాడు.

Verse 34

ततः कदाचिद्गतवान्ससैन्यो बहुप्रयाता पृथिवीतलेऽस्मिन् । अनेकसंख्या अपि वर्षकोट्यः प्रहर्षितो मंदरपर्वतं तु

తరువాత ఒక సమయంలో అతడు తన సైన్యంతో కలిసి ఈ భూమిమీద ఎంతో దూరం ప్రయాణించాడు. లెక్కలేనన్ని కోట్ల సంవత్సరాలు గడిచినా అతడు ఆనందంతో మందర పర్వతం వైపు సాగాడు.

Verse 35

स्वर्णोपमां तत्र निरीक्ष्य शोभां बभ्राम सैन्यैस्सह मानमत्तः । क्रीडार्थमासाद्य च तं गिरीन्द्रं मतिं स वासाय चकार मोहात्

అక్కడ బంగారంలాంటి కాంతిని చూచి అతడు గర్వమత్తుడై తన సైన్యంతో కలిసి తిరిగాడు. కేవలం క్రీడార్థం ఆ గిరీంద్రుని చేరి, మోహంతో అక్కడే నివసించాలని నిర్ణయించాడు.

Verse 36

शुभं दृढं तत्र पुरं स कृत्वा मुदास्थितो दैत्यपतिः प्रभावात् । निवेशयामास पुनः क्रमेण अत्यद्भुतं मन्दरशैलसानौ

అక్కడ శుభ్రమైన, దృఢమైన దుర్గనగరాన్ని నిర్మించి దైత్యాధిపతి తన ప్రభావంతో ఆనందించెను. అనంతరం అతడు క్రమక్రమంగా మందర పర్వతపు వాలుపై అత్యద్భుతమైన నగరాన్ని స్థాపించెను।

Verse 37

दुर्योधनो वैधसहस्तिसंज्ञौ तन्मंत्रिणौ दानवसत्तमस्य । ते वै कदाचिद्गिरिसुस्थले हि नारीं सुरूपां ददृशुस्त्रयोऽपि

దానవశ్రేష్ఠుని మంత్రులైన దుర్యోధనుడు, వైధసుడు, హస్తి—ఈ ముగ్గురూ ఒకసారి పర్వతస్థలంలో ఉండగా అపూర్వ సౌందర్యముగల ఒక స్త్రీని చూశారు.

Verse 38

ते शीघ्रगा दैत्यवरास्तु हर्षाद्द्रुतं महादैत्यपतिं समेत्य । ऊचुर्यथादृष्टमतीव प्रीत्या तथान्धकं वीरवरं हि सर्वे

అప్పుడు వేగంగా కదిలే శ్రేష్ఠ దైత్యులు ఆనందోత్సాహంతో త్వరగా మహాదైత్యపతిని చేరి, తాము చూసినదంతా యథాతథంగా మహావీరుడైన అంధకునికి పరమ ప్రీతితో వివరించారు.

Verse 39

मंत्रिणः ऊचुः । गुहांतरे ध्याननिमीलिताक्षो दैत्येन्द्र कश्चिन्मुनिरत्र दृष्टः । रूदान्वितश्चन्द्रकलार्द्धचूडः कटिस्थले बद्धगजेन्द्रकृत्तिः

మంత్రులు అన్నారు—ఓ దైత్యేంద్రా! గుహలో ధ్యానంలో కళ్లుమూసుకున్న ఒక మునిని మేము చూశాము. అతనితో పాటు రుద్రుడు ఉన్నాడు—శిరస్సుపై అర్ధచంద్రకళను ధరించి, నడుమున గజేంద్రచర్మాన్ని కట్టుకున్నవాడు.

Verse 40

नागेन्द्रभोगावृतसर्वगात्रः कपालमालाभरणो जटालः । स शूलहस्तश्शरतूणधारी महाधनुष्मान्विवृताक्षसूत्रः

ఆయన సర్వాంగమూ నాగేంద్రుని భోగవలయాలతో ఆవరించబడి ఉంది; కపాలమాలాభరణంతో అలంకరించబడి, జటాధారి. చేతిలో త్రిశూలం, బాణతూణీరం మోసి, మహాధనుస్సు ధరించి—రుద్రాక్షమాల స్పష్టంగా దర్శనమిచ్చింది.

Verse 41

खड्गी त्रिशूली लकुटी कपर्दी चतुर्भुजो गौरतराकृतिर्हि । भस्मानुलिप्तो विलसत्सुतेजास्तपस्विवर्योऽद्भुतसर्ववेशः

అతడు ఖడ్గం, త్రిశూలం, లకుటం ధరించి, జటాధారి, చతుర్భుజుడు, ప్రకాశమయ గౌరవర్ణాకృతితో ప్రత్యక్షమయ్యాడు. భస్మలేపితుడు, దివ్య తేజస్సుతో దగ్ధమవుతూ, తపస్వుల్లో శ్రేష్ఠుడు—అద్భుతుడు, ఇష్టానుసారంగా సర్వవేషధారి.

Verse 42

तस्याविदूरे पुरुषश्च दृष्टस्स वानरो घोरमुखःकरालः । सर्वायुधो रूक्षकरश्च रक्षन्स्थितो जरद्गोवृषभश्च शुक्लः

అతనికి దూరం కాకుండా ఒక పురుషుడు కనిపించాడు—వానరసదృశుడు, భయంకరమైన వికరాళ ముఖంతో. అన్ని రకాల ఆయుధాలు ధరించి, రూక్షహస్తుడు, కాపలాగా నిలిచి, పశువులలో వృద్ధ వృషభంలా, శ్వేతవర్ణుడుగా ఉన్నాడు.

Verse 43

तस्योपविष्टस्य तपस्विनोपि सुचारुरूपा तरुणी मनोज्ञा । नारी शुभा पार्श्वगता हि तस्य दृष्टा च काचिद्भुवि रत्नभूता

ఆ తపస్వి ఉపవిష్టుడై ఉండగా, అతడు తన పక్కన ఒక శుభనారిని చూశాడు—యౌవనవతి, మనోహరమైన, అతి సుందరి. ఆమె భూమిపై రత్నరూపంగా ప్రత్యక్షమైనట్లుగా కనిపించింది.

Verse 44

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे अंधकगाणपत्यलाभोपाख्याने दूतसंवादो नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ రుద్రసంహితలోని పంచమ యుద్ధఖండంలో, అంధకుని గణపత్యలాభోపాఖ్యానాంతర్గత ‘దూతసంవాదం’ అనే నలభై నాల్గవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 45

मान्या महेशस्य च दिव्यनारी भार्य्या मुनेः पुण्यवतः प्रिया सा । योग्या हि द्रष्टुं भवतश्च सम्यगानाय्य दैत्येन्द्र सुरत्नभोक्तः

ఆమె గౌరవనీయురాలు—దివ్యనారి—పుణ్యవంతుడైన ముని యొక్క ప్రియ భార్య, మహేశ్వరునికీ పూజ్యురాలు. ఆమె నిన్ను సమ్యకంగా దర్శించుటకు యోగ్యురాలు; కావున, హే దైత్యేంద్రా, రత్నభోగభోక్తా, ఆమెను ఇక్కడికి తీసికొని రా।

Verse 46

सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वेति तेषां वचनानि तानि कामातुरो घूर्णितसर्वगात्रः । विसर्जयामास मुनैस्सकाशं दुर्योधनादीन्सहसा स दैत्यः

సనత్కుమారుడు పలికెను—వారి మాటలు విని కామాతురుడైన ఆ దైత్యుడు, సర్వాంగమూ వణుకుతూ, మునుల సన్నిధి నుండి దుర్యోధనాదులను అకస్మాత్తుగా పంపివేశెను।

Verse 47

आसाद्य ते तं मुनिमप्रमेयं बृहद्व्रतं मंत्रिवरा हि तस्य । सुराजनीतिप्रवणा मुनीश प्रणम्य तं दैत्यनिदेशमाहुः

హే మునీశ్వరా! సురాజనీతిలో నిపుణులైన ఆ శ్రేష్ఠ మంత్రులు మహావ్రతుడైన అప్రమేయ మునిని చేరి, ఆయనకు నమస్కరించి, దైత్యరాజుని ఆజ్ఞను తెలియజేశారు।

Verse 48

मंत्रिण ऊचुः । हिरण्यनेत्रस्य सुतो महात्मा दैत्याधिराजोऽन्धकनामधेयः । त्रैलोक्यनाथो भवकृन्निदेशादिहोपविष्टोऽद्य विहारशाली

మంత్రులు పలికిరి—హిరణ్యనేత్రుని మహాత్మ కుమారుడు, అంధకనామ దైత్యాధిరాజుడు, భవుడు (శివుడు) ఆజ్ఞచేత త్రిలోకనాథుడై, నేడు ఈ విహారశాలలో ఆసీనుడై ఉన్నాడు।

Verse 49

तन्मंत्रिणो वै वयमंगवीरास्तवोपकंठं च समागताः स्मः । तत्प्रेषितास्त्वां यदुवाच तद्वै शृणुष्व संदत्तमनास्तपस्विन्

మేము అతని మంత్రులము, అంగదేశ వీరులమును; నీ సమీపానికి వచ్చాము. అతని పంపింపుతో, అతడు చెప్పినదే నీకు తెలియజేస్తున్నాము—హే తపస్వీ, స్థిరమైన మనస్సుతో వినుము।

Verse 50

त्वं कस्य पुत्रोऽसि किमर्थमत्र सुखोपविष्टो मुनिवर्य धीमन् । कस्येयमीदृक्तरुणी सुरूपा देया शुभा दैत्यपतेर्मुनीन्द्र

హే మునివర్యా, హే ధీమాన్! నీవు ఎవరి కుమారుడవు? ఏ కారణంతో ఇక్కడ సుఖంగా కూర్చున్నావు? ఈ సురూపమైన యువతి ఎవరిది? హే మునీంద్రా, ఆమెను దైత్యపతికి శుభదానంగా అర్పించవలెను।

Verse 51

क्वेदं शरीरं तव भस्मदिग्धं कपालमालाभरणं विरूपम् । तूणीरसत्कार्मुकबाणखड्गभुशुंडिशूलाशनितोमराणि

నీ శరీరం ఇదేమిటి—భస్మంతో లేపబడినది, వికృతమైనది, కపాలమాలతో అలంకరించబడినది? ఇంకా ఈ తూణీరాలు, ఉత్తమ ధనుస్సులు, బాణాలు, ఖడ్గాలు, గదలు, త్రిశూలాలు, వజ్రాలు, తోమరాలు—ఇవి ఏమిటి?

Verse 52

क्व जाह्नवी पुण्यतमा जटाग्रे क्वायं शशी वा कुणपास्थिखण्डम् । विषानलो दीर्घमुखः क्व सर्पः क्व संगमः पीनपयोधरायाः

జటాగ్రంపై ఆ పరమపుణ్యమైన జాహ్నవి (గంగా) ఎక్కడ? ఈ చంద్రుడు ఎక్కడ—లేదా ఇది శవాస్థి ఖండమా? విషాగ్ని ఎక్కడ? దీర్ఘముఖ సర్పం ఎక్కడ? పీనపయోధరయైన స్త్రీతో సంగమం ఎక్కడ సాధ్యం?

Verse 53

जरद्गवारोहणमप्रशस्तं क्षमावतस्तस्य न दर्शनं च । संध्याप्रणामः क्वचिदेष धर्मः क्व भोजनं लोकविरुद्धमेतत्

ముసలిబెద్దపై ఎక్కడం ప్రశంసనీయం కాదు; క్షమాశీలుడని, ధర్మవంతుడని చెప్పుకునే వాడిని చూడటమూ తగదు. సంధ్యావందన ప్రణామం ఎక్కడ, ఈ లోకవిరుద్ధమైన భోజనం ఎక్కడ? ఇవన్నీ ఆచారానికి విరుద్ధం.

Verse 54

प्रयच्छ नारीं सम सान्त्वपूर्वं स्त्रिया तपः किं कुरुषे विमूढ । अयुक्तमेतत्त्वयि नानुरूपं यस्मादहं रत्नपतिस्त्रिलोके

ఆ స్త్రీని తిరిగి ఇవ్వు—సాంత్వనతో, మృదువైన మాటలతో. ఓ మూర్ఖుడా! పరస్త్రీతో నీవు ఏ తపస్సు చేయబోతున్నావు? ఇది నీకు తగదు, అనుచితం; ఎందుకంటే నేను త్రిలోకాల్లో ప్రసిద్ధుడైన రత్నపతి.

Verse 55

विमुंच शस्त्राणि मयाद्य चोक्तः कुरुष्व पश्चात्तव एव शुद्धम् । उल्लंघ्य मच्छासनमप्रधृष्यं विमोक्ष्यसे सर्वमिदं शरीरम्

నేడు నేను ఆజ్ఞాపించినట్లుగా నీ ఆయుధాలను విడిచిపెట్టు; ఆపై నీకు నిజంగా శుద్ధికరమైన కార్యాన్ని చేయి. నా అప్రధర్ష్య ఆజ్ఞను అతిక్రమిస్తే, ఈ సమస్త శరీరాన్ని నీవు కోల్పోతావు.

Verse 56

मत्वांधकं दुष्टमतिं प्रधानो महेश्वरो लौकिकभावशीलः । प्रोवाच दैत्यं स्मितपूर्वमेवमाकर्ण्य सर्वं त्वथ दूतवाक्यम्

అంధకుడు దుష్టబుద్ధి కలవాడని గ్రహించిన ప్రధాన మహేశ్వరుడు—లోకవ్యవహారార్థం మానవసదృశ భావాన్ని ధరించి—దూత వాక్యాన్ని పూర్తిగా విని, ముందుగా మృదుస్మితంతో ఆ దైత్యునితో పలికెను.

Verse 57

शिव उवाच । यद्यस्मि रुद्रस्तव किं मया स्यात्किमर्थमेवं वदसीति मिथ्या । शृणु प्रभावं मम दैत्यनाथ न्याय्यं न वक्तुं वचनं त्वयैवम्

శివుడు పలికెను—నేను నిజంగా నీ రుద్రుడనైతే, నాకు చేయవలసింది ఏముంది? నీవెందుకు అబద్ధంగా ఇలా అంటున్నావు? ఓ దైత్యనాథా, నా మహిమను విను; ఇలాంటి మాటలు పలకడం నీకు తగదు.

Verse 58

नाहं क्वचित्स्वं पितरं स्मरामि गुहांतरे घोरमनन्यचीर्णम् । एतद्व्रतं पशुपातं चरामि न मातरं त्वज्ञतमो विरूपः

నేను ఎప్పుడూ నా తండ్రిని స్మరించను—అతడు భయంకరమైన గుహలో ఒంటరిగా నివసించేవాడు. నేను ఇదే పాశుపత వ్రతాన్ని ఆచరిస్తున్నాను; తల్లినీ స్మరించను—నేను అజ్ఞానాంధకారంలో మునిగిన వికృతుడను.

Verse 59

अमूलमेतन्मयि तु प्रसिद्धं सुदुस्त्यजं सर्वमिदं ममास्ति । भार्या ममेयं तरुणी सुरूपा सर्वंसहा सर्वगतस्य सिद्धिः

ఇది మూలంలేని ఆసక్తియే గానీ, నాలో బాగా స్థిరపడింది; ‘నాది’ అని భావించే ఈ సమస్తాన్ని విడిచిపెట్టడం అత్యంత కష్టం. ఈ యౌవనవతి సుందరి నా భార్య—అన్నిటినీ సహించే ఆమె; సర్వత్ర సంచరించువానికి సిద్ధిస్వరూపమే ఆమె.

Verse 60

एतर्हि यद्यद्रुचितं तवास्ति गृहाण तद्वै खलु राक्षस त्वम् । एतावदुक्त्वा विरराम शंभुस्तपस्विवेषः पुरतस्तु तेषाम्

“ఇప్పుడు నీకు ఏది ఇష్టమో, ఓ రాక్షసా, అదే నిశ్చయంగా తీసుకో.” ఇంత మాత్రమే చెప్పి, తపస్వివేషధారి శంభువు వారి ఎదుట మౌనమయ్యాడు.

Verse 61

सनत्कुमार उवाच । गंभीरमेतद्वचनं निशम्य ते दानवास्तं प्रणिपत्य मूर्ध्ना । जग्मुस्ततो दैत्यवरस्य सूनुं त्रैलोक्यनाशाय कृतप्रतिज्ञम्

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఆ గంభీర వచనాలను విని దానవులు శిరస్సు వంచి ఆయనకు ప్రణామం చేశారు. అనంతరం త్రిలోకనాశ ప్రతిజ్ఞ చేసిన శ్రేష్ఠ దైత్యుని కుమారుని వద్దకు వెళ్లారు.

Verse 62

बभाषिरे दैत्यपतिं प्रमत्तं प्रणम्य राजानमदीनसत्त्वाः । ते तत्र सर्वे जयशब्दपूर्वं रुद्रेण यत्तत्स्मितपूर्वमुक्तम्

అప్పుడు అచంచల ధైర్యమున్న మంత్రులు, దైత్యుల మత్తాధిపతి రాజును ప్రణమించి పలికారు. అక్కడ అందరూ ముందుగా ‘జయ’ నినాదం చేసి, రుద్రుడు మృదుస్మితంతో ముందుగా చెప్పిన మాటలను యథాతథంగా వివరించారు.

Verse 63

मंत्रिण उचुः । निशाचरश्चंचलशौर्यधैर्यः क्व दानवः कृपणस्सत्त्वहीनः । क्रूरः कृतघ्नश्च सदैव पापी क्व दानवः सूर्यसुताद्बिभेति

మంత్రులు అన్నారు—శౌర్యధైర్యాలు చంచలమైన ఆ నిశాచరుడు ఎక్కడ? కృపణుడై సత్త్వహీనుడైన దానవుడు ఎక్కడ? క్రూరుడు, కృతఘ్నుడు, నిత్య పాపి—అటువంటి దానవుడు సూర్యపుత్రుని ఎందుకు భయపడాలి?

Verse 64

राजत्वमुक्तोऽखिलदैत्यनाथस्तपस्विना तन्मुनिना विहस्य । मत्वा स्वबुद्ध्या तृणवत्त्रिलोकं महौजसा वीरवरेण नूनम्

రాజ్యాధికారంలో స్థిరమైన సమస్త దైత్యనాథుడు—ఆ తపస్వి ముని హాస్యానికి గురై—నిశ్చయంగా తన అహంకారబుద్ధితో, మహాతేజస్సు గల వీరుడైనందున, త్రిలోకాన్ని తృణప్రాయంగా భావించాడు.

Verse 65

क्वाहं च शस्त्राणि च दारुणानि मृत्योश्च संत्रासकरं क्व युद्ध । क्व वीरको वानरवक्त्रतुल्यो निशाचरो जरसा जर्जरांगः

నేను ఎవరు, ఈ భయంకరమైన ఆయుధాలు ఏమిటి? మృత్యువునికీ భయం పుట్టించే ఈ యుద్ధం ఏది? వానరముఖసమానుడై, జరతో జర్జరమైన అవయవాలున్న ఈ రాత్రిచరుడు వీరకుడు ఎవరు?

Verse 66

क्वायं स्वरूपः क्व च मंदभाग्यो बलं त्वदीयं क्व च वीरुधो वा । शक्तोऽपि चेत्त्वं प्रयतस्व युद्धं कर्तुं तदा ह्येहि कुरुष्व किंचित्

నీ గొప్ప స్వరూపం ఎక్కడ, నీ దురదృష్ట స్థితి ఎక్కడ? నీ బలం ఎక్కడ, నీవు లతలా ఎక్కడ? నిజంగా శక్తి ఉంటే యుద్ధానికి ప్రయత్నించు; రా, కనీసం కొంచెమైనా చేయి.

Verse 67

वज्राशनेस्तुल्यमिहास्ति शस्त्रं भवादृशां नाशकरं च घोरम् । क्व ते शरीरं मृदुपद्मतुल्यं विचार्य चैवं कुरु रोचते यत्

ఇక్కడ ఇంద్రుని వజ్రంలాంటి ఆయుధం ఉంది—భయంకరం, నీ వంటి వీరులను నాశనం చేయగలది. కానీ నీ శరీరం మృదువైన పద్మంలాంటిది; ఇది ఆలోచించి నీకు న్యాయంగా అనిపించేదే చేయి.

Verse 68

मंत्रिण ऊचुः । इत्येवमादीनि वचांसि भद्रं तपस्विनोक्तानि च दानवेश । युक्तं न ते तेन सहात्र युद्धं त्वामाह राजन्स्मयमान एव

మంత్రులు అన్నారు—ఓ శుభవంతుడా, ఓ దానవాధిపతీ! తపస్వి ఇలాంటి మంగళవాక్యాలనే పలికాడు. ఓ రాజా, అతడు చిరునవ్వుతోనే నీతో—ఇక్కడ అతనితో యుద్ధం చేయడం నీకు తగదు అని చెప్పాడు.

Verse 69

विवस्तुशून्यैर्बहुभिः प्रलापैरस्माभिरुक्तैर्यदि बुध्यसे त्वम् । तपोभियुक्तेन तपस्विना वै स्मर्तासि पश्चान्मुनिवाक्यमेतत्

మేము చెప్పిన అనేక ఖాళీ, అర్థంలేని పలుకులతో నీవు గ్రహిస్తే, తరువాత—తపస్సుతో నియమితుడైన నిజమైన తపస్విగా మారినప్పుడు—ఈ మునివాక్యాన్ని నిశ్చయంగా స్మరిస్తావు.

Verse 70

सनत्कुमार उवाच । ततस्स तेषां वचनं निशम्य जज्वाल रोषेण स मंदबुद्धिः । आज्यावसिक्तस्त्विव कृष्णवर्त्मा सत्यं हितं तत्कुटिलं सुतीक्ष्णम्

సనత్కుమారుడు పలికెను—వారి మాటలు విని ఆ మందబుద్ధి కోపంతో మండిపోయాడు; నెయ్యి పోసిన నల్ల పొగబాట గల అగ్నిలా. సత్యమూ హితమూ అయిన మాట కూడా అతనికి వంకరగా, అత్యంత తీక్ష్ణంగా అనిపించింది.

Verse 71

गृहीतखड्गो वरदानमत्तः प्रचंडवातानुकृतिं च कुर्वन् । गंतुं च तत्र स्मरबाणविद्धस्समुद्यतोऽभूद्विप रीतदेवः

వరప్రసాద మదంతో మత్తుడై ఖడ్గాన్ని పట్టుకొని, ప్రచండ గాలివేగాన్ని అనుకరిస్తూ, కామబాణాలతో విద్ధుడైన విపరీతదేవుడు అక్కడికి (యుద్ధభూమికి) వెళ్లుటకు సిద్ధమై లేచెను।