कामप्रभावः (कामा॑स्य प्रभाववर्णनम्) — The Power of Kāma and the (Ineffective) Attempt to Delude Śiva
అధ్యాయము 9లో బ్రహ్మ మునీశ్వరునికి ఒక విశేష ఘటనను నివేదిస్తాడు. మన్మథుడు (కాముడు) పరివారంతో శివధామానికి వెళ్లి మోహకారకుడిగా తన సహజ ప్రభావాన్ని విస్తరింపజేస్తాడు; అదే సమయంలో వసంతుడు ఋతుశక్తిని ప్రదర్శించి, వృక్షాలు ఒక్కసారిగా పుష్పిస్తాయి, జగత్తులో కామరసం పెరుగుతుంది. రతితో కలిసి కాముడు అనేక ఉపాయాలతో సాధారణ జీవులను వశపరచుకుంటాడు; కానీ గణేశునితో కూడిన శివునిపై అతని ప్రభావం పడదు. చివరికి శివుని ఎదుట అతని ప్రయత్నాలు నిష్ఫలమై, తిరిగి బ్రహ్మ సమీపానికి వచ్చి వినయంగా ఒప్పుకుంటాడు—యోగపరాయణుడైన శివుని కామమో, మరే శక్తియో మోహింపజేయలేవు. ఈ అధ్యాయం శివుని యోగచైతన్య అజేయతను, కామమోహ పరిమితిని బోధిస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । तस्मिन् गते सानुचरे शिवस्थानं च मन्मथे । चरित्रमभवच्चित्रं तच्छृणुष्व मुनीश्वर
బ్రహ్ముడు పలికెను—అనుచరులతో కూడిన మन्मథుడు శివస్థానానికి వెళ్లినప్పుడు అక్కడ విచిత్రమైన సంఘటనాక్రమం జరిగింది; ఓ మునీశ్వరా, వినుము।
Verse 2
गत्वा तत्र महावीरो मन्मथो मोहकारकः । स्वप्रभावं ततानाशु मोहयामास प्राणिनः
అక్కడికి వెళ్లిన మహావీరుడు, మోహకారకుడైన మন্মథుడు త్వరగా తన ప్రభావాన్ని విస్తరించి ప్రాణులను మోహింపజేశాడు।
Verse 3
वसंतोपि प्रभावं स्वं चकार हरमोहनम् । सर्वे वृक्षा एकदैव प्रफुल्ला अभवन्मुने
ఓ మునీ, వసంతమూ తన ప్రభావాన్ని ప్రదర్శించింది; అది హరుడు (శివుడు) మోహించునట్లు ఉండెను. అన్ని వృక్షాలు ఒక్కసారిగా పుష్పించాయి।
Verse 4
विविधान्कृतवान्यत्नान् रत्या सह मनोभवः । जीवास्सर्वे वशं यातास्सगणेशश्शिवो न हि
రతితో కూడి మనోభవుడు (కాముడు) ఎన్నో విధాల ప్రయత్నించాడు; సమస్త జీవులు అతని వశమయ్యారు, కాని గణేశునితో కూడిన శివుడు మాత్రం అతని వశం కాలేదు.
Verse 5
समधोर्मदनस्यासन्प्रयासा निप्फला मुने । जगाम स मम स्थानं निवृत्त्य विमदस्तदा
ఓ మునీ, నాతో పోటీపడిన మదనుడు (కామదేవుడు) చేసిన ప్రయత్నములు నిష్ఫలమయ్యెను. అప్పుడు అతడు విరమించి తన స్థానమునకు వెళ్లెను; అతని గర్వము శమించెను।
Verse 6
कृत्वा प्रणामं विधये मह्यं गद्गदया गिरा । उवाच मदनो मां चोदासीनो विमदो मुने
ఓ మునీ, అప్పుడు మదనుడు (కామదేవుడు) విధాత (బ్రహ్మ)కును నాకును ప్రణామము చేసి, గద్గద స్వరముతో—పక్కన నిలిచి, గర్వరహితుడై—నాతో పలికెను।
Verse 7
काम उवाच । ब्रह्मन् शंभुर्मोहनीयो न वै योगपरायणः । न शक्तिर्मम नान्यस्य तस्य शंभोर्हि मोहने
కాముడు అన్నాడు— ఓ బ్రహ్మన్! శంభువు మోహింపబడేవాడు కాదు; ఆయన యోగపరాయణుడు. ఆ శంభువును మోహింపజేయగల శక్తి నాలో లేదు, మరెవరిలోనూ లేదు.
Verse 8
समित्रेण मया ब्रह्मन्नुपाया विविधाः कृताः । रत्या सहाखिलास्ते च निष्फला अभवञ्च्छिवे
ఓ బ్రహ్మన్! నేను నా మిత్రుడితో కలిసి అనేక విధాల ఉపాయాలు చేశాను; రతితో కూడ చేసిన ఆ ప్రయత్నాలన్నీ శివుని విషయంలో ఫలించలేదు.
Verse 9
शृणु ब्रह्मन्यथाऽस्माभिः कृतां हि हरमोहने । प्रयासा विविधास्तात गदतस्तान्मुने मम
హే బ్రహ్మన్, వినుము—హరుడు (శివుడు)ను మోహింపజేయుటకు/పరీక్షించుటకు మేము చేసిన కార్యమును. ప్రియ తాతా, హే మునీ, నేను చెప్పే నానావిధ ప్రయత్నాలను వినుము.
Verse 10
यदा समाधिमाश्रित्य स्थितश्शंभुर्नियंत्रितः । तदा सुगंधिवातेन शीतलेनातिवेगिना
సంయమశీలుడైన శంభువు సమాధిలో స్థితుడై ఉన్నప్పుడు, అతి వేగంతో శీతలమైన సుగంధ గాలి వీచసాగింది।
Verse 11
उद्वीजयामि रुद्रं स्म नित्यं मोहनकारिणा । प्रयत्नतो महादेवं समाधिस्थं त्रिलोचनम्
నేను నిత్యం మోహింపజేసే క్రియలతో, శ్రమతో, సమాధిలో ఉన్న త్రినేత్ర మహాదేవ రుద్రుణ్ని లేపుటకు యత్నిస్తాను।
Verse 12
स्वसायकांस्तथा पंच समादाय शरासनम् । तस्याभितो भ्रमंतस्तु मोहयंस्तद्ग णानहम्
తన ఐదు బాణాలు, ధనుస్సు తీసుకొని నేను ఆయన చుట్టూ తిరుగుతూ, అన్ని వైపులా ఆయన గణులను మోహింపజేశాను।
Verse 13
मम प्रवेशमात्रेण सुवश्यास्सर्वजंतवः । अभवद्विकृतो नैव शंकरस्सगणः प्रभुः
నా ప్రవేశమాత్రంతోనే సమస్త జీవులు పూర్తిగా వశమయ్యారు; కానీ ప్రభువు శంకరుడు తన గణాలతో కూడ ఏ మాత్రం వికృతుడగలేదు, చలించలేదు।
Verse 14
यदा हिमवतः प्रस्थं स गतः प्रमथाधिपः । तत्रागतस्तदैवाहं सरतिस्समधुर्विधे
ప్రమథాధిపతి హిమవంతుని పర్వతప్రదేశానికి వెళ్లినప్పుడు, అదే సమయంలో నేనూ నా సహచరులతో కలిసి అక్కడికి వచ్చాను, ఓ మధురస్వభావుడా.
Verse 15
यदा मेरुं गतो रुद्रो यदा वा नागकेशरम् । कैलासं वा यदा यातस्तत्राहं गतवांस्तदा
రుద్రుడు మేరు పర్వతానికి వెళ్లినప్పుడల్లా, లేదా నాగకేశరానికి వెళ్లినప్పుడల్లా, లేక కైలాసానికి ప్రయాణించినప్పుడల్లా—అదే సమయంలో నేనూ ఆయనను అనుసరించి అక్కడికి వెళ్లితిని.
Verse 16
यदा त्यक्तसमाधिस्तु हरस्तस्थौ कदाचन । तदा तस्य पुरश्चक्रयुगं रचितवानहम्
ఒకసారి హరుడు (శివుడు) సమాధిని విడిచి నిలిచినప్పుడు, నేను ఆయన ముందర చక్రాయుధాల జంటను నిర్మించితిని.
Verse 17
तच्च भ्रूयुगलं ब्रह्मन् हावभावयुतं मुहुः । नानाभावानकार्षीच्च दांपत्यक्रममुत्तमम्
ఓ బ్రహ్మన్! ఆ భ్రూయుగలం మళ్లీ మళ్లీ ప్రేమజన్యమైన లలిత హావభావాలను ప్రదర్శించింది; అనేక భావాలను వెలిగించి ఉత్తమ దాంపత్యక్రమాన్ని వెల్లడించింది.
Verse 18
नीलकंठं महादेवं सगणं तत्पुरःस्थिताः । अकार्षुमोहितं भावं मृगाश्च पक्षिणस्तथा
గణాలతో కూడిన నీలకంఠ మహాదేవ శివుని ఎదుట నిలిచినప్పుడు, జింకలు మరియు పక్షులు కూడా మోహభావంలో మునిగిపోయాయి.
Verse 19
मयूरमिथुनं तत्राकार्षीद्भावं रसोत्सुकम् । विविधां गतिमाश्रित्य पार्श्वे तस्य पुरस्तथा
అక్కడ నెమళ్ల జంట రసానందానికి ఉత్సుకమై కామభావంతో ఉద్దీపితమైంది; అనేక సొగసైన నడకలు ధరించి అతని పక్కనూ ముందునూ క్రీడించెను।
Verse 20
नालभद्विवरं तस्मिन् कदाचिदपि मच्छरः । सत्यं ब्रवीमि लोकेश मम शक्तिर्न मोहने
నా శత్రువు ఎప్పుడూ నాలో అతి చిన్న చీలికనైనా కనుగొనలేకపోయెను. ఓ లోకేశా, నేను సత్యమే పలుకుచున్నాను—నా శక్తి మోహనార్థం కాదు।
Verse 21
मधुरप्यकरोत्कर्म युक्तं यत्तस्य मोहने । तच्छृणुष्व महाभाग सत्यं सत्यं वदाम्यहम्
అది మధురముగా, ప్రియముగా కనిపించినప్పటికీ, అతనిని మోహింపజేయుటకు యుక్తిగా ఒక కార్యం చేసెను. ఓ మహాభాగా, అది వినుము—నేను సత్యమే, సత్యమే పలుకుచున్నాను।
Verse 22
चंपकान्केशरान्वालान्कारणान्पाटलांस्तथा । नागकेशरपुन्नागान्किंशुकान्केतकान्करान्
చంపక పుష్పాలు, కేశరసమాన పుష్పాలు, వాల పుష్పాలు, కారణ పుష్పాలు, పాటలా పుష్పాలు; అలాగే నాగకేశర, పున్నాగ, కింశుక, కేతకీ మరియు తాజా పుష్పగుచ్ఛములు అర్పించవలెను।
Verse 23
मागंधिमल्लिकापर्णभरान्कुरवकांस्तथा । उत्फुल्लयति तत्र स्म यत्र तिष्ठति वै हरः
హరుడు (శివుడు) ఎక్కడ నిలిచియుంటాడో అక్కడే సువాసన మల్లికా దళభారం మరియు కురవక పుష్పాలు క్షణములోనే వికసిస్తాయి; ఆయన పవిత్ర సన్నిధి చేత మేల్కొని పరిపూర్ణంగా పూసినట్లుగా।
Verse 24
सरांस्युत्फुल्लपद्मानि वीजयन् मलयानिलैः । यत्नात्सुगंधीन्यकरोदतीव गिरिशाश्रमे
మలయ శీతల గాలులతో కమలాలతో వికసించిన సరస్సులను వీచుతూ, అతడు గిరీశుడు (శివుడు) ఆశ్రమములో వాటిని ఎంతో యత్నంతో అత్యంత సుగంధభరితముగా చేసెను।
Verse 25
लतास्सर्वास्सुमनसो दधुरंकुरसंचयान् । वृक्षांकं चिरभावेन वेष्टयंति स्म तत्र च
అక్కడ అన్ని లతలు ఆనందభావంతో కొత్త మొగ్గల గుంపులను ధరించెను; మరియు దీర్ఘమైన స్నేహంతో చెట్ల కాండాలను చుట్టుకొనెను।
Verse 26
तान्वृक्षांश्च सुपुष्पौघान् तैः सुगंधिसमीरणैः । दृष्ट्वा कामवशं याता मुनयोपि परे किमु
ఆ పుష్పసమూహాలతో నిండిన వృక్షాలను, వాటి సువాసనతో నిండిన గాలులను చూచి, పరమోన్నత మునులకూడా కామవశులయ్యిరి; మరి ఇతరుల సంగతి ఏమనాలి?
Verse 27
एवं सत्यपि शंभोर्न दृष्टं मोहस्य कारणम् । भावमात्रमकार्षीन्नो कोपो मय्यपि शंकरः
ఇలా ఉన్నప్పటికీ శంభువులో మోహానికి కారణం ఏదీ కనిపించలేదు. ఆయన కేవలం బాహ్య భావమాత్రమే చూపెను; శంకరునికి నాపై కూడా కోపం లేదు.
Verse 28
इति सर्वमहं दृष्ट्वा ज्ञात्वा तस्य च भावनाम् । विमुखोहं शंभुमोहान्नियतं ते वदाम्यहम्
ఇలా అన్నిటిని చూచి, ఆయన అంతర్భావనను కూడా గ్రహించి, శంభువు విషయమై మోహవశాత్తు నేను నిశ్చయంగా విముఖుడనయ్యాను—ఇది సత్యమని నీకు చెబుతున్నాను.
Verse 29
तस्य त्यक्तसमाधेस्तु क्षणं नो दृष्टिगोचरे । शक्नुयामो वयं स्थातुं तं रुद्रं को विमोहयेत्
ఆయన సమాధిని విడిచినప్పటికీ క్షణమాత్రం మా దృష్టిగోచరుడవడు. ఆ రుద్రుని ఎదుట మేమెలా నిలువగలం—ఆయనను ఎవరు మోహింపగలరు?
Verse 30
ज्वलदग्निप्रकाशाक्षं जट्टाराशिकरालिनम् । शृंगिणं वीक्ष्य कस्स्थातुं ब्रह्मन् शक्नोति तत्पुरः
హే బ్రహ్మన్! జ్వలించే అగ్ని కాంతితో ప్రకాశించే నేత్రాలు కలవాడు, శృంగధారి, భయంకరమైన జటారాశితో దారుణంగా కనిపించే ఆ ప్రభువును చూచి ఆయన ఎదుట ఎవరు నిలువగలరు?
Verse 31
ब्रह्मोवाच । मनो भववचश्चेत्थं श्रुत्वाहं चतुराननः । विवक्षुरपि नावोचं चिंताविष्टोऽभवं तदा
బ్రహ్ముడు పలికెను—హే భవా! నీ మాటలను ఈ విధంగా విని నేను, చతుర్ముఖుడను, చెప్పదలచినప్పటికీ చెప్పలేకపోయాను; ఆ వేళ నేను చింతలో మునిగిపోయాను.
Verse 32
मोहनेहं समर्थो न हरस्येति मनोभवः । वचः श्रुत्वा महादुःखान्निरश्वसमहं मुने
హే మునీ! మనోభవుని మాట—“ఇక్కడ నేను హరుడు (శివుడు)ను మోహింపజేయగల సమర్థుడను కాను”—అని విని నేను మహాదుఃఖంలో పడి పూర్తిగా నిరుత్సాహుడనయ్యాను.
Verse 33
निश्श्वासमारुता मे हि नाना रूपमहाबलः । जाता गता लोलजिह्वा लोलाश्चातिभयंकराः
నిజంగా నా నిశ్వాసం నుండి బయలుదేరిన మారుతాలు అనేక రూపాలు ధరించి మహాబలవంతమైనవి; అవి పుట్టి ఇటు అటు సంచరిస్తూ, చంచల జిహ్వలతో మరియు అస్థిర గమనంతో అత్యంత భయంకరంగా ఉన్నాయి.
Verse 34
अवादयंत ते सर्वे नानावाद्यानसंख्यकान् । पटहादिगणास्तांस्तान् विकरालान्महारवान्
అప్పుడు వారు అందరూ అనేక విధాలైన అసంఖ్య వాద్యాలను మ్రోగించారు. పటహాది మహాసమూహాలు భయంకరమైన మహాగర్జన వంటి ధ్వనిని పుట్టించాయి।
Verse 35
अथ ते मम निश्श्वाससंभवाश्च महागणाः । मारयच्छेदयेत्यूचुर्ब्रह्मणो मे पुरः स्थिताः
తరువాత నా శ్వాస నుండే జన్మించిన ఆ మహాగణులు బ్రహ్మ సమక్షంలో నా ముందర నిలిచి—“ఆజ్ఞాపించండి: చంపాలా, నరికేయాలా?” అని పలికారు।
Verse 36
तेषां तु वदतां तत्र मारयच्छेदयेति माम् । वचः श्रुत्वा विधिं कामः प्रवक्तुमुपचक्रमे
అక్కడ వారు “చంపండి, నరికేయండి” అని పలుకుతుండగా, ఆ మాటలు విని వారి ఉద్దేశాన్ని గ్రహించిన కాముడు తన యోచనను చెప్పడం ప్రారంభించాడు।
Verse 37
मुनेऽथ मां समाभाष्य तान् दृष्ट्वा मदनो गणान् । उवाच वारयन् ब्रह्मन्गणानामग्रतः स्मरः
ఓ మునీ, అప్పుడు మదనుడు నాతో మాటలాడి ఆ గణులను చూశాడు. ఓ బ్రాహ్మణా, గణుల ముందర నిలిచి వారిని ఆపుతూ స్మరుడు ఇలా పలికాడు।
Verse 38
काम उवाच । हे ब्रह्मन् हे प्रजानाथ सर्वसृष्टिप्रवर्तक । उत्पन्नाः क इमे वीरा विकराला भयंकराः
కాముడు అన్నాడు—“ఓ బ్రహ్మన్, ఓ ప్రజానాథా, ఓ సమస్త సృష్టిని ప్రవర్తింపజేసేవాడా! ఇంత వికరాలంగా, భయంకరంగా ఉన్న ఈ వీరులు ఎవరు?”
Verse 39
किं कर्मैते करिष्यंति कुत्र स्थास्यंति वा विधे । किन्नामधेया एते तद्वद तत्र नियोजय
హే విధాత (బ్రహ్మా), వీరు ఏ కర్మలు చేయుదురు, ఎక్కడ నివసించుదురు? వీరి నామాలు ఏమిటి—అది చెప్పి, అక్కడ తగినట్లు నియోగించండి।
Verse 40
नियोज्य तान्निजे कृत्ये स्थानं दत्त्वा च नाम च । मामाज्ञापय देवेश कृपां कृत्वा यथोचिताम्
వారిని వారి వారి కర్తవ్యాలలో నియోగించి, స్థానం మరియు నామం ఇచ్చి, హే దేవేశా, యథోచిత కృపచేసి నన్ను కూడా ఆజ్ఞాపించండి।
Verse 41
ब्रह्मोवाच । इति तद्वाक्यमाकर्ण्य मुनेऽहं लोककारकः । तमवोचं ह मदनं तेषां कर्मादिकं दिशन्
బ్రహ్మా పలికెను—హే మునీ, ఆ మాటలు విని నేను, లోకసృష్టికర్త మరియు వ్యవస్థాపకుడు, అప్పుడు మదనుడు (కాముడు)తో మాట్లాడి వారి కర్మాదులను నిర్దేశించితిని।
Verse 42
ब्रह्मोवाच । एत उत्पन्नमात्रा हि मारयेत्यवदन् वचः । मुहुर्मुहुरतोमीषां नाम मारेति जायताम्
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇవి పుట్టిన వెంటనే మళ్లీ మళ్లీ ‘చంపండి’ అని పలికాయి; అందువల్ల వీరి పేరు పునఃపునః ‘మారా’ (హంతకులు)గా ఏర్పడింది।
Verse 43
सदैव विघ्नं जंतूनां करिष्यन्ति गणा इमे । विना निजार्चनं काम नाना कामरतात्मनाम्
ఈ గణులు ఎల్లప్పుడూ ఆ జీవులకు విఘ్నాలు కలిగిస్తారు—వారు అనేక కోరికలు, భోగాలలో మునిగిపోయి, కోరికవశంగా ముందుగా తమ విధివిధాన పూజ చేయకుండానే లక్ష్యసాధనకు పూనుకుంటే.
Verse 44
तवानुगमने कर्म मुख्यमेषां मनोभव । सहायिनो भविष्यंति सदा तव न संशयः
హే మనోభవ (కామదేవా), నిన్ను అనుసరించడమే వీరి ప్రధాన కర్తవ్యము. వీరు ఎల్లప్పుడూ నీ సహాయకులుగా ఉంటారు—ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 45
यत्रयत्र भवान् याता स्वकर्मार्थं यदा यदा । गंता स तत्रतत्रैते सहायार्थं तदातदा
నీవు ఎక్కడెక్కడ, ఎప్పుడెప్పుడూ నీ కర్తవ్యార్థం వెళ్తావో, అప్పుడు అప్పుడు ఈ (పరిచారకులు) కూడా అక్కడక్కడే నీకు సహాయపడుటకు వెళ్తారు।
Verse 46
चित्तभ्रांतिं करिष्यंति त्वदस्त्रवशवर्तिनाम् । ज्ञानिनां ज्ञानमार्गं च विघ्नयिष्यंति सर्वथा
నీ అస్త్రాధీనులైన వారి మనస్సులో భ్రమను కలిగిస్తారు; అలాగే జ్ఞానుల జ్ఞానమార్గాన్ని కూడా వారు అన్ని విధాలా అడ్డుకుంటారు।
Verse 47
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचो मे हि सरतिस्समहानुगः । किंचित्प्रसन्नवदनो बभूव मुनिसत्तम
బ్రహ్ముడు పలికెను—నా వచనములు ఈ విధంగా విని, సారథి మరియు అనుచరులతో కూడిన వాడు కొంత ప్రసన్నముఖుడైయ్యెను, ఓ మునిశ్రేష్ఠా।
Verse 48
श्रुत्वा तेपि गणास्सर्वे मदनं मां च सर्वतः । परिवार्य्य यथाकामं तस्थुस्तत्र निजाकृतिम्
ఇది విని ఆ గణులందరూ మదనుని నన్నును చుట్టుముట్టి, తమ తమ స్వరూపములలో, ఇష్టమొచ్చినట్లు అక్కడ నిలిచిరి।
Verse 49
अथ ब्रह्मा स्मरं प्रीत्याऽगदन्मे कुरु शासनम् । एभिस्सहैव गच्छ त्वं पुनश्च हरमोहने
అప్పుడు బ్రహ్మ ఆనందంతో స్మరుడితో (కామదేవుడితో) ఇలా అన్నాడు— “నా ఆజ్ఞను నెరవేర్చు. వీరితో కలిసి మళ్లీ వెళ్లి, హరుడు (శివుడు) మోహింపబడే కార్యంలో ప్రవేశించు.”
Verse 50
मन आधाय यवाद्धि कुरु मारगणैस्सह । मोहो भवेद्यथा शंभोर्दारग्रहणहेतवे
“మనస్సును స్థిరపరచి, మారగణాలతో కలిసి ప్రయత్నించు; శంభువు మోహింపబడేలా—భార్యను స్వీకరించుట అనే ఉద్దేశంతో.”
Verse 51
इत्याकर्ण्य वचः कामः प्रोवाच वचनं पुनः । देवर्षे गौरवं मत्वा प्रणम्य विनयेन माम्
ఆ మాటలు విని కాముడు మళ్లీ పలికెను. దేవర్షి గౌరవాన్ని గ్రహించి వినయంతో నాకు నమస్కరించి భక్తితో మాటలాడెను।
Verse 52
काम उवाच । मया सम्यक् कृतं कर्म मोहने तस्य यत्नतः । तन्मोहो नाभवत्तात न भविष्यति नाधुना
కాముడు పలికెను—అతనిని మోహింపజేయుటకు నేను సంపూర్ణ యత్నంతో కర్తవ్యాన్ని సమ్యకంగా నిర్వహించితిని. కాని తాతా, అతనిలో ఆ మోహం కలగలేదు; ఇప్పుడూ కాదు, భవిష్యత్తులోనూ కాదు।
Verse 53
तव वाग्गौरवं मत्वा दृष्ट्वा मारगणानपि । गमिष्यामि पुनस्तत्र सदारोहं त्वदाज्ञया
మీ వాక్యాల గౌరవాన్ని గ్రహించి, ఆ భయంకర మారగణాలను కూడా చూచి, మీ ఆజ్ఞచేత నేను నా పరివారంతో మళ్లీ అక్కడికి వెళ్లెదను।
Verse 54
मनो निश्चितमेतद्धि तन्मोहो न भविष्यति । भस्म कुर्यान्न मे देहमिति शंकास्ति मे विधे
ఈ విషయమై నా మనస్సు దృఢంగా నిశ్చయించుకుంది; అందువల్ల ఆ మోహం మళ్లీ కలగదు. అయినా, ఓ విధాత బ్రహ్మా, నాకు ఒక సందేహం ఉంది—“ఆయన నా దేహాన్ని భస్మం చేస్తాడా?”
Verse 55
इत्युक्त्वा समधुः कामस्सरतिस्सभयस्तदा । ययौ मारगणैः सार्द्धं शिवस्थानं मुनीश्वर
ఇలా చెప్పి, కాముడు మధు మరియు సరతితో కలిసి అప్పుడు భయపడిపోయాడు. ఓ మునీశ్వరా, అతడు మారగణాలతో కలిసి శివస్థానానికి వెళ్లాడు.
Verse 56
पूर्ववत् स्वप्रभावं च चक्रे मनसिजस्तदा । बहूपायं स हि मधुर्विविधां बुद्धिमावहन्
అప్పుడు మనసిజుడు (కాముడు) మునుపటిలాగే తన సహజ ప్రభావాన్ని మళ్లీ ప్రదర్శించాడు. మధువు అనేక ఉపాయాలను మధురంగా ఆలోచిస్తూ, వివిధ రకాల బుద్ధి-యుక్తులను తెచ్చాడు.
Verse 57
उपायं स चकाराति तत्र मारगणोऽपि च । मोहोभवन्न वै शंभोरपि कश्चित्परात्मनः
అక్కడ అతడు ఒక ఉపాయాన్ని రచించాడు; మారగణాలు కూడా అక్కడ చేరాయి. కానీ పరమాత్ముడైన శంభువులో ఏమాత్రం మోహం కలగలేదు; ఆయనను ఎవరు మోహింపజేయగలరు?
Verse 58
निवृत्त्य पुनरायातो मम स्थानं स्मरस्तदा । आसीन्मारगणोऽगर्वोऽहर्षो मेपि पुरस्थितः
వెనుదిరిగి, స్మరుడు (కాముడు) అప్పుడు నా స్థానాన్ని స్మరిస్తూ మళ్లీ వచ్చాడు. మారగణాలు కూడా అక్కడ అహంకారం లేక, హర్షం లేక, నా ద్వారమునే నిలిచాయి.
Verse 59
कामः प्रोवाच मां तात प्रणम्य च निरुत्सवः । स्थित्वा मम पुरोऽगर्वो मारैश्च मधुना तदा
కాముడు పలికెను— ఓ తాత, ఉత్సవములేని నిరుత్సాహంతో నన్ను నమస్కరించి, అహంకారము లేక నా ముందర నిలిచి, ఆ సమయంలో మరుతులతోను మధుతోను కలిసి మాటలాడెను.
Verse 60
कृतं पूर्वादधिकतः कर्म तन्मोहने विधे । नाभवत्तस्य मोहोपि कश्चिद्ध्यानरतात्मनः
హే విధాతా (బ్రహ్మా), అతనిని మోహింపజేయుటకు మునుపటికన్నా బలమైన కార్యం చేయబడెను; అయినా ధ్యాననిమగ్నుడైన ఆ ఆత్మలో ఏ మాత్రం మోహం కలుగలేదు.
Verse 61
न दग्धा मे तनुश्चैव तत्र तेन दयालुना । कारणं पूर्वपुण्यं च निर्विकारी स वै प्रभुः
అక్కడ ఆ దయాళు ప్రభువు నా దేహాన్ని దహించలేదు. దానికి కారణం నా పూర్వపుణ్యం; ఎందుకంటే ఆయనే ప్రభువు— నిర్వికారుడు, అచలుడు.
Verse 62
चेद्वरस्ते हरो भार्यां गृह्णीयादिति पद्मज । परोपायं कुरु तदा विगर्व इति मे मतिः
హే పద్మజ (బ్రహ్మా), ‘హరుడు (శివుడు) నీ భార్యను గ్రహించాలి’ అనే వరం నిజమైతే, ఆ క్షణమే దాన్ని నివారించే మరో ఉపాయం చేయుము—ఇదే నా నిశ్చిత మతి.
Verse 63
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा सपरीवारो ययौ कामस्स्वमाश्रमम् । प्रणम्य मां स्मरन् शंभुं गर्वदं दीनवत्सलम्
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి, పరివారంతో కూడిన కాముడు తన ఆశ్రమానికి వెళ్లిపోయెను. నాకు నమస్కరించి, శంభువును స్మరిస్తూ—గర్వాన్ని భంజించే వాడు, దీనులపై కరుణగల వాడు—అతడు సాగిపోయెను.
Frequently Asked Questions
Kāma (Manmatha), aided by Rati and amplified by Vasanta’s springtime power, attempts multiple methods to enchant beings and to delude Śiva at Śiva’s abode, but fails; he then returns to Brahmā and admits Śiva cannot be mohanīya due to yogic steadfastness.
The episode encodes a hierarchy of forces: kāma/moha can dominate conditioned beings, but cannot penetrate yogic sovereignty. Śiva exemplifies consciousness established in yoga, where sensory-aesthetic stimuli do not compel action—an allegory for liberation through inner mastery.
Vasanta’s sudden universal blossoming and Kāma’s wide-ranging influence over prāṇins/jīvas illustrate desire’s expansive reach; the explicit exception—Śiva (and Gaṇeśa)—marks the boundary where yogic transcendence nullifies enchantment.