व्योमवाणी-श्रवणं, गणानां शरणागमनं, सती-दाह-वृत्तान्तः — Hearing the Heavenly Voice; The Gaṇas Seek Refuge; Account of Satī’s Self-Immolation
అధ్యాయము 32లో దక్షయజ్ఞంలో జరిగిన సంఘర్షణ అనంతర పరిణామాలు వర్ణించబడతాయి. ‘వ్యోమవాణి’ (దివ్య ప్రకటన) ఫలితం ఏమిటి, దక్షాది వారు ఏమి చేశారు, ఓడిపోయిన శివగణాలు ఎక్కడికి వెళ్లాయి అని నారదుడు బ్రహ్మను ప్రశ్నిస్తాడు. బ్రహ్మ చెప్పినట్లు, ఆ దివ్యధ్వని విని దేవతలు మరియు యజ్ఞసభలో ఉన్నవారు స్థబ్ధులై మౌనంగా ఉండి అయోమయంలో పడతారు. భృగు మంత్రశక్తి వల్ల వెనుదిరిగిన వీర గణాలు మళ్లీ సమీకృతమై, మిగిలిన గణాలు శరణార్థం పరమేశ్వరుని చేరుతారు. వారు నమస్కరించి సమస్త వృత్తాంతాన్ని నివేదిస్తారు—దక్షుని అహంకారం, సతీదేవి అవమానం, శివుని యజ్ఞభాగ నిరాకరణ, కఠిన వాక్యాలు, దేవతల అవమానభావం. శివుని యజ్ఞం నుండి తొలగించినదాన్ని చూసి సతీదేవి కోపం, తండ్రిని గర్హించడం, తన దేహదాహం—ఇవి శక్తి యొక్క నిర్ణాయక ఘట్టంగా చెప్పబడి, గర్వపూరిత కర్మకాండ యొక్క శూన్యతను వెల్లడిస్తాయి. ఈ అధ్యాయం శివశరణాగతి, దైవనింద యొక్క గంభీరత, అధర్మయజ్ఞానికి కలిగే కర్మ-సార్వత్రిక ప్రతిఫలాలను ప్రతిపాదిస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । श्रुत्वा व्योमगिरं दक्षः किमकार्षीत्तदाऽबुधः । अन्ये च कृतवंतः किं ततश्च किमभूद्वद
నారదుడు పలికెను—ఆకాశవాణి విని ఆ సమయంలో అవివేకి దక్షుడు ఏమి చేసెను? ఇతరులు ఏమి చేసిరి? ఆ తరువాత ఏమి జరిగెనో చెప్పుము.
Verse 2
पराजिताः शिवगणा भृगुमंत्रबलेन वै । किमकार्षुः कुत्र गतास्तत्त्वं वद महामते
భృగు మంత్రబలంతో శివగణులు నిజంగా పరాజితులయ్యారు. అప్పుడు వారు ఏమి చేశారు, ఎక్కడికి వెళ్లారు? ఓ మహామతీ, యథార్థ తత్త్వాన్ని చెప్పండి.
Verse 3
ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा व्योमगिरं सर्वे विस्मिताश्च सुरादयः । नावोचत्किंचिदपि ते तिष्ठन्तस्तु विमोहिताः
బ్రహ్ముడు పలికెను: ఆకాశం నుండి వచ్చిన వాణిని విని దేవతలు మొదలైనవారంతా ఆశ్చర్యచకితులయ్యారు. మోహితులై అక్కడే నిలిచి, ఒక్క మాట కూడా పలకలేకపోయారు.
Verse 4
पलायमाना ये वीरा भृगुमंत्रबलेन ते । अवशिष्टा श्शिवगणाश्शिवं शरणमाययुः
భృగు మంత్రబలంతో అణచబడిన ఆ వీరులు పారిపోయారు; మిగిలిన శివగణులు శివుని శరణు చేరారు.
Verse 5
सर्वं निवेदयामासू रुद्रायामिततेजसे । चरित्रं च तथाभूतं सुप्रणम्यादराच्च ते
వారు భక్తితో నమస్కరించి, అపార తేజస్సుగల రుద్రునికి జరిగినదంతా నివేదించారు; జరిగినట్లే సమగ్ర వృత్తాంతాన్ని వినిపించారు.
Verse 6
गणा ऊचुः । देवदेव महादेव पाहि नश्शरणागतान् । संशृण्वादरतो नाथ सती वार्तां च विस्तरात्
గణములు పలికిరి: ఓ దేవాదిదేవ మహాదేవ, శరణు కోరిన మమ్ములను రక్షించుము. ఓ నాథా, సతీదేవి వృత్తాంతమును శ్రద్ధతో, వివరముగా ఆలకించుము.
Verse 7
गर्वितेन महेशानदक्षेन सुदुरात्मना । अवमानः कृतस्सत्याऽनादरो निर्जरैस्तथा
గర్వితుడు, దురాత్ముడునైన దక్షుడు మహేశ్వరుని ద్వేషించి సతీదేవిని అవమానించెను; అట్లే దేవతలు కూడా ఆమెను అనాదరించిరి.
Verse 8
तुभ्यं भागमदात्रो स देवेभ्यश्च प्रदत्तवान् । दुर्वचांस्यवदत्प्रोच्चैर्दुष्टो दक्षस्सुगर्वितः
దుష్టుడు, గర్వితుడునైన ఆ దక్షుడు మీకు యజ్ఞ భాగము ఇవ్వలేదు, కానీ ఇతర దేవతలకు ఇచ్చెను. మరియు అతడు బిగ్గరగా కఠినమైన మాటలు పలికెను.
Verse 9
ततो दृष्ट्वा न ते भागं यज्ञेऽकुप्यत्सती प्रभो । विनिंद्य बहुशस्तातमधाक्षीत्स्वतनुं तदा
ఓ ప్రభూ, యజ్ఞమునందు నీకు భాగము లేకపోవుట చూచి సతీదేవి మిక్కిలి కోపించెను. తన తండ్రిని పలుమార్లు నిందించి, అప్పుడు ఆమె తన శరీరమును అగ్నికి ఆహుతి చేసెను.
Verse 10
गणास्त्वयुतसंख्याका मृतास्तत्र विलज्जया । स्वांगान्याछिद्य शस्त्रैश्च क्रुध्याम ह्यपरे वयम्
అక్కడ వేల సంఖ్యలో గణములు లజ్జతో మరణించిరి; మరియు మాలో కొందరము కోపముతో ఆయుధములతో మా స్వంత అవయవములను కోసుకుంటిమి.
Verse 11
तद्यज्ञे ध्वंसितुं वेगात्सन्नद्धास्तु भयावहाः । तिरस्कृता हि भृगुणा स्वप्रभावाद्विरोधिना
ఆ యజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేయుటకు వారు మహావేగంతో దూసుకెళ్లారు—పూర్తిగా సన్నద్ధులై భయంకరులుగా; ఎందుకంటే భృగువు తన స్వప్రభావంతో విరోధిగా మారి వారిని అవమానించాడు।
Verse 12
ते वयं शरणं प्राप्तास्तव विश्वंभर प्रभो । निर्भयान् कुरु नस्तस्माद्दयमानभवाद्भयात्
హే విశ్వంభర ప్రభో! మేము నీ శరణు పొందాము; కనుక కరుణచేసి మమ్మల్ని నిర్భయుల్ని చేయుము—నిర్దయుని వల్ల కలిగే భయమునుండి రక్షించుము।
Verse 13
अपमानं विशेषेण तस्मिन् यज्ञे महाप्रभो । दक्षाद्यास्तेऽखिला दुष्टा अकुर्वन् गर्विता अति
హే మహాప్రభో! ఆ యజ్ఞంలో వారు ప్రత్యేకంగా అవమానాన్ని చేశారు; దక్షుడు మొదలైనవారు అందరూ దుష్టులు, అతి గర్వితులై ఆ కార్యం చేశారు।
Verse 14
इत्युक्तं निखिलं वृत्तं स्वेषां सत्याश्च नारद । तेषां च मूढबुद्धीनां यथेच्छसि तथा कुरु
ఇట్లు, హే నారదా! సత్యా తనవారి విషయమును, తన విషయమును సమగ్రంగా నీకు తెలిపింది; ఇప్పుడు మోహబుద్ధిగల వారిని నీ ఇష్టమునుబట్టి యథేచ్ఛగా చేయుము।
Verse 15
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्यवचस्तस्य स्वगणानां वचः प्रभुः । सस्मार नारदं सर्वं ज्ञातुं तच्चरितं लघु
బ్రహ్ముడు పలికెను—అతని మాటలును, తన గణుల మాటలును వినిన ప్రభువు బ్రహ్ముడు సమస్త వృత్తాంతమును శీఘ్రముగా తెలిసికొనుటకు నారదుని పిలిపించెను।
Verse 16
आगतस्त्वं द्रुतं तत्र देवर्षे दिव्यदर्शन । प्रणम्य शंकरं भक्त्या सांजलिस्तत्र तस्थिवान्
హే దివ్యదర్శన దేవర్షీ! నీవు త్వరగా అక్కడికి వచ్చావు; భక్తితో శంకరునికి నమస్కరించి, అంజలి బద్ధుడై అక్కడే నిలిచావు.
Verse 17
त्वां प्रशस्याथ स स्वामी सत्या वार्त्तां च पृष्टवान् । दक्षयज्ञगताया वै परं च चरितं तथा
అప్పుడు స్వామి నిన్ను ప్రశంసించి సతీ వార్తను అడిగాడు; ముఖ్యంగా ఆమె దక్షయజ్ఞానికి వెళ్లినప్పుడు జరిగిన పరమ వృత్తాంతాన్ని కూడా విచారించాడు.
Verse 18
पृष्टेन शंभुना तात त्वयाश्वेव शिवात्मना । तत्सर्वं कथितं वृतं जातं दक्षाध्वरे हि यत्
హే తాతా! శంభువు అడగగానే నీవు—శివాత్మస్వరూపుడవై—దక్షాధ్వరంలో జరిగినదంతా వెంటనే వివరించి చెప్పావు.
Verse 19
तदाकर्ण्येश्वरो वाक्यं मुने तत्त्वन्मुखोदितम् । चुकोपातिद्रुतं रुद्रो महारौद्रपराक्रमः
హే మునీ! నీ ముఖమునుండి వచ్చిన ఆ వాక్యాలను విని ఈశ్వరుడు తక్షణమే కోపించాడు; మహారౌద్ర పరాక్రముడైన రుద్రుడు వెంటనే ఉగ్రంగా రోషించాడు.
Verse 20
उत्पाट्यैकां जटां रुद्रो लोकसंहारकारकः । आस्फालयामास रुषा पर्वतस्य तदोपरि
లోకసంహారకుడైన రుద్రుడు కోపంతో తన జటలలో ఒక జటను పీకి, అక్కడే ఆ పర్వతంపై బలంగా కొట్టి విసిరివేశాడు।
Verse 21
तोदनाच्च द्विधा भूता सा जटा च मुने प्रभोः । संबभूव महारावो महाप्रलयभीषणः
ఓ మునీ, దెబ్బ తగలగానే ప్రభువు జట రెండు భాగాలుగా విడిపోయెను; అప్పుడు మహాప్రళయభీతికరమైన మహాగర్జన ఉద్భవించెను।
Verse 22
तज्जटायास्समुद्भूतो वीरभद्रो महाबलः । पूर्वभागेन देवर्षे महाभीमो गणाग्रणीः
ఓ దేవర్షీ, ఆ జట నుండే మహాబలుడు వీరభద్రుడు ఉద్భవించెను—అత్యంత భయంకర రూపధారి, శివగణముల అగ్రణి—ముందుభాగమునుండి జన్మించెను।
Verse 23
स भूमिं विश्वतो वृत्त्वात्यतिष्ठद्दशांगुलम् । प्रलयानलसंकाशः प्रोन्नतो दोस्सहस्रवान्
అతడు భూమిని అన్ని వైపులా ఆవరించి, దానికంటే పది అంగుళములు పైకి లేచి నిలిచెను; ప్రళయాగ్నివలె దగ్ధదీప్తి, అత్యున్నతుడు, సహస్ర భుజధారి—అసహ్య పరాక్రముడు।
Verse 24
कोपनिश्वासतस्तत्र महारुद्रस्य चेशितुः । जातं ज्वराणां शतकं संनिपातास्त्रयोदश
అక్కడ పరమేశ్వరుడు మహారుద్రుని క్రోధభరిత శ్వాసనుండి జ్వరముల శతకం పుట్టెను; అలాగే త్రయోదశ సన్నిపాత జ్వరములు కూడా ఉద్భవించెను।
Verse 25
महाकाली समुत्पन्ना तज्जटापरभा गतः । महाभयंकरा तात भूतकोटिभिरावृता
మహేశ్వరుని జటల నుండి ఆ జటల కాంతినే ధరించి మహాకాళీ అవతరించింది. ఓ ప్రియమా, ఆమె మహాభయంకరీ; శివభూతగణాల కోటానుకోట్లతో ఆవరించబడి ఉంది.
Verse 26
सर्वे मूर्त्तिधराः क्रूराः स्वर लोकभयंकराः । स्वतेजसा प्रज्वलंतो दहंत इव सर्वतः
వారందరూ మూర్తిధారులు, క్రూరులు, స్వర్గలోకానికీ భయంకరులు. తమ స్వతేజస్సుతో జ్వలిస్తూ, అన్ని దిక్కులా అన్నిటినీ దహిస్తున్నట్లే కనిపించారు.
Verse 27
अथ वीरो वीरभद्रः प्रणम्य परमेश्वरम् । कृतांजलिपुटः प्राह वाक्यं वाक्यविशारदः
అప్పుడు వీరుడైన వీరభద్రుడు పరమేశ్వరుడు (శివుడు)కు నమస్కరించి, కరజోడించి—వాక్చాతుర్యంతో—ఈ వాక్యాన్ని పలికాడు.
Verse 28
वीरभद्र उवाच । महारुद्र महारौद्र सोमसूर्याग्निलोचन । किं कर्तव्यं मया कार्यं शीघ्रमाज्ञापय प्रभो
వీరభద్రుడు అన్నాడు—ఓ మహారుద్రా, ఓ మహారౌద్రా! చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని నీ నేత్రాలైనవాడా—నేను ఏమి చేయాలి? ఏ కార్యం నిర్వర్తించాలి? ప్రభూ, త్వరగా ఆజ్ఞాపించు.
Verse 29
शोषणीयाः किमीशान क्षणार्द्धेनैव सिंधवः । पेषणीयाः किमीशान क्षणार्द्धेनैव पर्वताः
ఓ ఈశానా! చేయలేనిది ఏముంది? అర్ధక్షణంలోనే సముద్రాలను ఎండబెట్టవచ్చు; అర్ధక్షణంలోనే పర్వతాలను పొడిచేయవచ్చు.
Verse 30
क्षणेन भस्मसात्कुर्यां ब्रह्मांडमुत किं हर । क्षणेन भस्मसात्कुर्याम्सुरान्वा किं मुनीश्वरान्
హే హరా! క్షణమాత్రంలోనే నేను బ్రహ్మాండాన్ని భస్మం చేయగలను—అందులో ఏమి ఆశ్చర్యం? క్షణమాత్రంలోనే దేవతలనైనా, మునీశ్వరులనైనా భస్మం చేయగల శక్తి నాకు ఉంది।
Verse 31
व्याश्वासः सर्वलोकानां किमु चार्यो हि शंकर । कर्तव्य किमुतेशान सर्वप्राणिविहिंसनम्
సర్వ జీవుల పట్ల స్వల్పమైన అనుమానమూ అనుచితమైతే, హే శంకరాచార్యా, మీ పట్ల అది ఎంత ఎక్కువగా అనుచితం! హే ఈశానా, ఏ ప్రాణికైనా హాని చేయడం ఎలా ‘కర్తవ్యం’ అవుతుంది?
Verse 32
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे वीरभद्रोत्पत्तिशिवोपदेशवर्णनं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ రుద్రసంహితలో, ద్వితీయ సతీఖండంలో ‘వీరభద్రోత్పత్తి మరియు శివోపదేశ వర్ణన’ అనే ముప్పై రెండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।
Verse 33
यत्र यत्कार्यमुद्दिश्य प्रेषयिष्यसि मां प्रभो । तत्कार्यं साधयाम्येव सत्वरं त्वत्प्रसादतः
హే ప్రభూ, ఏ కార్యం నిమిత్తం మీరు నన్ను పంపుతారో, ఆ కార్యాన్ని మీ అనుగ్రహబలంతో నేను నిశ్చయంగా వేగంగా సాధిస్తాను।
Verse 34
क्षुद्रास्तरंति लोकाब्धिं शासनाच्छंकरस्य ते । हरातोहं न किं तर्तुं महापत्सागरं क्षमः
శంకరుని ఆజ్ఞా-అనుగ్రహముచేత అల్పులైనవారికూడా సంసారసముద్రాన్ని దాటుదురు. హరరక్షితుడనైన నేను ఈ మహావిపత్తుల మహాసముద్రాన్ని దాటలేనివాడనెందుకు?
Verse 35
त्वत्प्रेषिततृणेनापि महत्कार्यं मयत्नतः । क्षणेन शक्यते कर्तुं शंकरात्र न संशयः
హే శంకరా! నీవు పంపిన ఒక తృణమాత్రంతో కూడ అప్రయత్నంగా క్షణంలో మహత్తర కార్యం సాధ్యమవుతుంది—ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 36
लीलामात्रेण ते शंभो कार्यं यद्यपि सिद्ध्यति । तथाप्यहं प्रेषणीयो तवैवानुग्रहो ह्ययम्
హే శంభో! నీ లీలామాత్రంతోనే కార్యం సిద్ధమయ్యేను గానీ, అయినా నన్ను నీ దూతగా పంపుతున్నావు—ఇదే నాపై నీ అనుగ్రహం।
Verse 37
शक्तिरेतादृशी शंभो ममापि त्वदनुग्रहात् । विना शक्तिर्न कस्यापि शंकर त्वदनुग्रहात्
హే శంభో! ఇలాంటి శక్తి నాకూ నీ అనుగ్రహం వల్లనే లభించింది। హే శంకరా! శక్తి లేక ఎవరికీ సామర్థ్యం లేదు; అన్నీ నీ కృపవల్లనే జరుగుతాయి।
Verse 38
त्वदाज्ञया विना कोपि तृणादीनपि वस्तुतः । नैव चालयितुं शक्तस्सत्यमेतन्न संशयः
నీ ఆజ్ఞ లేకుండా ఎవ్వరూ నిజంగా తృణమాత్రాన్నైనా కదిలించలేరు। ఇది సత్యం—ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 39
शंभो नियम्यास्सर्वेपि देवाद्यास्ते महेश्वर । तथैवाहं नियम्यस्ते नियंतुस्सर्वदेहिनाम्
హే శంభో, హే మహేశ్వరా! దేవతలు మొదలైనవారంతా నీ నియమం, నీ పాలనలోనే ఉన్నారు. అలాగే నేనూ నీ అధీనుడనే, ఎందుకంటే నీవే సమస్త దేహధారుల పరమ నియంతవు.
Verse 40
प्रणतोस्मि महादेव भूयोपि प्रणतोस्म्यहम् । प्रेषय स्वेष्ट सिद्ध्यर्थं मामद्य हर सत्वरम्
ఓ మహాదేవా, నేను నీకు నమస్కరిస్తున్నాను; మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరిస్తున్నాను. ఓ హరా, నా పరమాభీష్టసిద్ధి కొరకు నన్ను ఈ రోజే శీఘ్రంగా నా నియతాంతానికి పంపుము.
Verse 41
स्पंदोपि जायते शंभो सख्यांगानां मुहुर्मुहुः । भविष्यत्यद्य विजयो मामतः प्रेषय प्रभो
ఓ శంభూ, నా సహచరుల అవయవాలలో మళ్లీ మళ్లీ వణుకు పుడుతోంది. నేడు తప్పక విజయం కలుగుతుంది; కాబట్టి ఓ ప్రభూ, నన్ను ఇక్కడి నుండి పంపుము.
Verse 42
हर्षोत्साहविशेषोपि जायते मम कश्चन । शंभो त्वत्पादकमले संसक्तश्च मनो मम
ఓ శంభూ, నా లోపల ప్రత్యేకమైన హర్షోత్సాహం ఉద్భవించింది; నా మనస్సు నీ పాదకమలములలో పూర్తిగా లీనమై ఆసక్తమైంది.
Verse 43
भविष्यति प्रतिपदं शुभसंतानसंततिः
ప్రతిపదం శుభమైన సంతాన పరంపర నిరంతరం కలుగుతుంది.
Verse 44
तस्यैव विजयो नित्यं तस्यैव शुभमन्वहम् । यस्य शंभौ दृढा भक्तिस्त्वयि शोभनसंश्रये
శంభువందు దృఢభక్తి కలవాడికే నిత్య విజయం; అతనికే ప్రతిదిన శుభం—ఓ శోభనాశ్రయా!
Verse 45
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तं तद्वचः श्रुत्वा संतुष्टो मंगलापतिः । वीरभद्र जयेति त्वं प्रोक्ताशीः प्राह तं पुनः
బ్రహ్ముడు అన్నాడు: అలా పలికిన మాటలు విని మంగళాపతి (శివుడు) సంతోషించి, మళ్లీ అతనిని ఆశీర్వదిస్తూ—“ఓ వీరభద్రా, జయమొందు!” అని పలికాడు.
Verse 46
महेश्वर उवाच । शृणु मद्वचनं तात वीरभद्र सुचेतसा । करणीयं प्रयत्नेन तद्द्रुतं मे प्रतोषकम्
మహేశ్వరుడు అన్నాడు: ఓ తాత వీరభద్రా, స్వచ్ఛమైన మనస్సుతో నా మాట విను. చేయవలసినదాన్ని శ్రమతో చేయి; త్వరగా చేయి—అదే నాకు సంతృప్తిని కలిగిస్తుంది.
Verse 47
यागं कर्तुं समुद्युक्तो दक्षो विधिसुतः खलः । मद्विरोधी विशेषेण महागर्वोऽबुधोऽधुना
బ్రహ్ముని కుమారుడైన ఆ దుష్టుడు దక్షుడు యజ్ఞం చేయడానికి సిద్ధమయ్యాడు. అతడు ప్రత్యేకంగా నా విరోధి; ఇప్పుడు మహా గర్వంతో ఉబ్బి, అజ్ఞానంతో అంధుడయ్యాడు.
Verse 48
तन्मखं भस्मसात्कृत्वा सयागपरिवारकम् । पुनरायाहि मत्स्थानं सत्वरं गणसत्तम
ఆ యజ్ఞాన్ని దాని సమస్త యాగపరివారంతో సహా భస్మసాత్ చేసి, ఓ గణశ్రేష్ఠా, వెంటనే మళ్లీ నా ధామానికి రా।
Verse 49
सुरा भवंतु गंधर्वा यक्षा वान्ये च केचन । तानप्यद्यैव सहसा भस्मसात्कुरु सत्वरम्
దేవులైనా, గంధర్వులైనా, యక్షులైనా లేదా మరెవరైనా—వారినీ ఈ రోజే అకస్మాత్తుగా, ఆలస్యం లేకుండా, భస్మసాత్ చేయి।
Verse 50
तत्रास्तु विष्णुर्ब्रह्मा वा शचीशो वा यमोपि वा । अपि चाद्यैव तान्सर्वान्पातयस्व प्रयत्नतः
అక్కడ విష్ణువైనా, బ్రహ్మయైనా, శచీపతి ఇంద్రుడైనా, యముడైనా—ఈ రోజే, సంపూర్ణ ప్రయత్నంతో, వారందరినీ కూలదోసివేయి.
Verse 51
सुरा भवंतु गंधर्वा यक्षा वान्ये च केचन । तानप्यद्यैव सहसा भस्मसात्कुरु सत्वरम्
వారు దేవులైనా, గంధర్వులైనా, యక్షులైనా, లేదా మరెవ్వరైనా—వారినీ ఈ రోజే, అకస్మాత్తుగా, ఆలస్యం లేకుండా, భస్మం చేయుము।
Verse 52
दधीचिकृतमुल्लंघ्य शपथं मयि तत्र ये । तिष्ठंति ते प्रयत्नेन ज्वालनीयास्त्वया ध्रुवम्
అక్కడ దధీచి చేసిన వ్రత-శపథాన్ని అతిక్రమించి నాపై వైరం పట్టుకొని నిలిచినవారిని—నీ యత్నంతో నిశ్చయంగా దహింపవలెను (శిక్షింపవలెను)।
Verse 53
प्रमथाश्चागमिष्यंति यदि विष्ण्वादयो भ्रमात् । नानाकर्षणमंत्रेण ज्वालयानीय सत्वरम्
ప్రమథులు వచ్చినా, లేదా భ్రమవశాత్ విష్ణువులు మొదలైనవారు సమీపించినా—వివిధ ఆకర్షణ-మంత్రాల ద్వారా వెంటనే (రక్షా) అగ్నిని ప్రజ్వలింపవలెను।
Verse 54
ये तत्रोल्लंघ्य शपथं मदीयं गर्विताः स्थिताः । ते हि मद्द्रोहिणोऽतस्तान् ज्वालयानलमालया
అక్కడ నా శపథ-వ్రతాన్ని అతిక్రమించి గర్వంతో నిలిచినవారు—వారు నా ద్రోహులు; కనుక వారిని అగ్ని-మాలతో దహించుము।
Verse 55
सपत्नीकान्ससारांश्च दक्षयागस्थलस्थितान् । प्रज्वाल्य भस्मसात्कृत्वा पुनरायाहि सत्वरम्
దక్ష యజ్ఞస్థలంలో ఉన్న వారందరిని—భార్యలతో పాటు వారి సమస్త పరివారంతో సహా—దహించి భస్మం చేసి, వెంటనే మళ్లీ ఇక్కడికి రా.
Verse 56
तत्र त्वयि गते देवा विश्वाद्य अपि सादरम् । स्तोष्यंति त्वां तदाप्याशु ज्वालया ज्वालयैव तान्
నీవు అక్కడికి వెళ్లగానే విశ్వదేవులు మొదలైన దేవతలు భక్తితో నిన్ను స్తుతిస్తారు. అయినా నీ జ్వాలతో వారిని వెంటనే దహించు—అవును, తక్షణమే దహించు.
Verse 57
देवानपि कृतद्रोहान् ज्वालामालासमाकुलः । ज्वालय ज्वलनैश्शीघ्रं माध्यायाध्यायपालकम्
ద్రోహం చేసిన దేవతలనైనా—జ్వాలామాలలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న వారిని—ప్రజ్వలిత అగ్నితో వెంటనే దహించు, ఓ వేదపాఠం మరియు దాని క్రమరక్షకా.
Verse 58
दक्षादीन्सकलांस्तत्र सपत्नीकान्सबांधवान् । प्रज्वाल्य वीर दक्षं नु सलीलं सलिलं पिब
ఓ వీరా, అక్కడ సంహారాగ్నిని ప్రజ్వలింపజేసి దక్షుడు మొదలైన వారందరినీ—వారి భార్యలు, బంధువులతో సహా—దహించు; తరువాత ఆటపాటగా నీటిని త్రాగు.
Verse 59
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तो रोषताम्राक्षो वेदमर्यादपालकः । विरराम महावीरं कालारिस्सकलेश्वरः
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా చెప్పబడినపుడు, కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్లుగల ఆ మహావీరుడు, వేదమర్యాదల రక్షకుడు, సర్వేశ్వరుడు, కాల (మరణ) శత్రువు, విరమించి నిలిచెను.
Frequently Asked Questions
The immediate aftermath of Dakṣa’s sacrifice: the devas’ bewilderment after a heavenly proclamation, the defeated gaṇas retreating and taking refuge in Śiva, and the gaṇas recounting Satī’s self-immolation due to Dakṣa’s insult and Śiva’s denied share.
It frames the Dakṣa-yajña not merely as a quarrel but as a doctrinal demonstration that sacrifice without reverence to Rudra is spiritually defective; Satī’s act functions as a śakti-driven correction of cosmic order and a condemnation of ego-based ritualism.
Bhṛgu’s mantra-bala (ritual/mantric power) is contrasted with Śiva’s role as ultimate refuge; the ‘vyoma-vāṇī’ underscores supra-human divine governance, while Satī’s śakti is shown as transformative power capable of overturning sacrificial authority.