दाक्षयज्ञप्रस्थान-प्रश्नः (Satī Inquires about the Departure for Dakṣa’s Sacrifice)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । यदा ययुर्दक्षमखमुत्सवेन सुरर्षयः । तस्मिन्नैवांतरे देवो पर्वते गंधमादने

బ్రహ్ముడు పలికెను—దేవులు మరియు దేవర్షులు దక్షయజ్ఞోత్సవానికి బయలుదేరినప్పుడు, అదే సమయంలో ప్రభువు గంధమాదన పర్వతంపై నివసించుచుండెను।

Verse 2

धारागृहे वितानेन सखीभिः परिवारिता । दाक्षायणी महाक्रीडाश्चकार विविधास्सती

వర్షాగృహంలో, విటానము క్రింద సఖులతో పరివృతమైన దాక్షాయణీ సతి అనేక విధాలైన మనోహర క్రీడలను ఆడెను।

Verse 3

क्रीडासक्ता तदा देवी ददर्शाथ मुदा सती । दक्षयज्ञे प्रयांतं च रोहिण्या पृच्छ्य सत्वरम्

అప్పుడు క్రీడలో లీనమైన దేవి సతి ఆనందంతో చూచింది—ఎవరో దక్షయజ్ఞానికి బయలుదేరుతున్నారు. ఆమె వెంటనే రోహిణిని అడిగి, ఆ విషయంపై మనస్సు నిలిపింది.

Verse 4

दृष्ट्वा सीमंतया भूतां विजयां प्राह सा सती । स्वसखीं प्रवरां प्राणप्रियां सा हि हितावहाम्

సీమంతాభరణంతో అలంకృతమైన విజయను చూసి సతి ఆమెతో పలికింది—ఆమె తన శ్రేష్ఠ సఖి, ప్రాణప్రియ, నిజంగా హితకారిణి.

Verse 5

सत्युवाच । हे सखीप्रवरे प्राणप्रिये त्वं विजये मम । क्व गमिष्यति चन्द्रोयं रोहिण्यापृच्छ्य सत्वरम्

సతీ పలికింది— ఓ సఖులలో శ్రేష్ఠురాలా, ప్రాణప్రియమా! నా విజయానికి నీవే ఆధారం. త్వరగా రోహిణిని అడుగు— ఈ చంద్రుడు ఎక్కడికి వెళ్తున్నాడు?

Verse 6

ब्रह्मोवाच । तथोक्ता विजया सत्या गत्वा तत्सन्निधौ द्रुतम् । क्व गच्छसीति पप्रच्छ शशिनं तं यथोचितम्

బ్రహ్మా పలికెను— అలా ఆజ్ఞాపింపబడిన సత్యవతీ విజయ త్వరగా అతని సన్నిధికి వెళ్లి, యథోచితంగా ఆ శశిని అడిగింది— “నీవు ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు?”

Verse 7

विजयोक्तमथाकर्ण्य स्वयात्रां पूर्वमादरात् । कथितं तेन तत्सर्वं दक्षयज्ञोत्सवादिकम्

విజయ చెప్పిన మాటలు విని సతీ ముందుగా భక్తి-ఆదరాలతో వెంటనే తన యాత్రను ప్రారంభించింది. తరువాత దక్షయజ్ఞోత్సవాది మొదలుకొని జరిగినదంతా అతనికి సమగ్రంగా వివరించింది.

Verse 8

तच्छ्रुत्वा विजया देवीं त्वरिता जातसंभ्रमा । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं शशिना सतीम्

అది విని దేవి విజయా తక్షణమే ఉత్కంఠతో వేగంగా, శశి (చంద్రుడు) చెప్పిన మాటలన్నిటిని సతీదేవికి వివరించింది।

Verse 9

तच्छ्रुत्वा कालिका देवी विस्मिताभूत्सती तदा । विमृश्य कारणं तत्राज्ञात्वा चेतस्यचिंतयत्

ఆ మాటలు విని ఆ సమయంలో దేవి సతీ ఆశ్చర్యపడింది। అక్కడ కారణాన్ని ఆలోచించినా గ్రహించలేక, హృదయంలోనే విచారించసాగింది।

Verse 10

दक्षः पिता मे माता च वीरिणी नौ कुतस्सती । आह्वानं न करोति स्म विस्मृता मां प्रियां सुताम्

దక్షుడు నా తండ్రి, వీరిణీ నా తల్లి—అయితే నేను సతీ ఎలా దూరంగా ఉండగలను? అయినా అతడు నన్ను, తన ప్రియ కుమార్తెను, మరచిపోయి పిలుపు పంపడం లేదు।

Verse 11

पृच्छेयं शंकरं तत्र कारणं सर्वमादरात् । चिंतयित्वेति सासीद्वै तत्र गंतुं सुनिश्चया

ఆమె ఆలోచించింది: “అక్కడ నేను శ్రద్ధతో శంకరుని ఈ సమస్త కారణాన్ని అడుగుతాను.” ఇలా ఆలోచించి సతీ అక్కడికి వెళ్లాలని దృఢంగా నిర్ణయించుకుంది।

Verse 12

अथ दाक्षायणी देवी विजयां प्रवरां सखीम् । स्थापयित्वा द्रुतं तत्र समगच्छच्छिवांतिकम्

అప్పుడు దాక్షాయణీ దేవి (సతీ) తన ఉత్తమ సఖి విజయను అక్కడ నిలిపి, వేగంగా శివుని సన్నిధికి వెళ్లింది।

Verse 13

ददर्श तं सभामध्ये संस्थितं बहुभिर्गणैः । नंद्यादिभिर्महावीरैः प्रवरैर्यूथयूथपै

ఆమె ఆయనను సభామధ్యంలో ఆసీనుడై ఉన్నట్లు చూసింది; నంది మొదలైన మహావీరులు, శ్రేష్ఠ యూథపతులు మరియు అనేక గణాలు ఆయనను చుట్టుముట్టి ఉన్నారు।

Verse 14

दृष्ट्वा तं प्रभुमीशानं स्वपतिं साथ दक्षजा । प्रष्टुं तत्कारणं शीघ्रं प्राप शंकरसंनिधिम्

తన భర్త అయిన పరమేశ్వరుడు ఈశానుని చూసి, దక్షకన్య సతీ ఆ విషయ కారణాన్ని వెంటనే అడగాలని శీఘ్రంగా శంకరుని సన్నిధికి చేరింది।

Verse 15

शिवेन स्थापिता स्वांके प्रीतियुक्तेन स्वप्रिया । प्रमोदिता वचोभिस्सा बहुमानपुरस्सरम्

ప్రీతితో కూడిన శివుడు తన ప్రియను తన ఒడిలో కూర్చోబెట్టెను. ఆమె మహాసన్మానంతో గౌరవింపబడి, ఆయన స్నేహవచనాలతో ఆనందించింది.

Verse 16

अथ शंभुर्महालीलस्सर्वेशस्सुखदस्सताम् । सतीमुवाच त्वरितं गणमध्यस्थ आदरात्

అప్పుడు అద్భుతమైన మహాలీలలతో విహరించే, సర్వేశ్వరుడు, సజ్జనులకు సుఖదాత అయిన శంభువు—గణమధ్యంలో ఆసీనుడై—ఆదరంతో త్వరగా సతిని ఉద్దేశించి పలికెను.

Verse 17

शंभुरुवाच । किमर्थमागतात्र त्वं सभामध्ये सविस्मया । कारणं तस्य सुप्रीत्या शीघ्रं वद सुमध्यमे

శంభువు పలికెను—నీవు ఏ ప్రయోజనంతో ఆశ్చర్యభరితురాలై ఈ సభామధ్యానికి వచ్చితివి? హే సుమధ్యమే, స్నేహపూర్వకంగా దాని కారణాన్ని త్వరగా చెప్పుము।

Verse 18

ब्रह्मोवाच । एवमुक्ता तदा तेन महेशेन मुनीश्वर । सांजलिस्सुप्रणम्याशु सत्युवाच प्रभुं शिवा

బ్రహ్ముడు పలికెను—హే మునీశ్వరా, మహేశుడు ఇలా పలికినప్పుడు సతి వెంటనే అంజలి బద్ధముగా నమస్కరించి తన ప్రభువు శివునితో పలికెను।

Verse 19

सत्युवाच । पितुर्मम महान् यज्ञो भवतीति मया श्रुतम् । तत्रोत्सवो महानस्ति समवेतास्सुरर्षयः

సతి పలికెను—నా తండ్రి మహాయజ్ఞం నిర్వహిస్తున్నాడని నేను విన్నాను. అక్కడ మహోత్సవం జరుగుచున్నది; దేవతలును ఋషులును సమవేతులై ఉన్నారు।

Verse 20

पितुर्मम महायज्ञे कस्मात्तव न रोचते । गमनं देवदेवेश तत्सर्वं कथय प्रभो

నా తండ్రి మహాయజ్ఞానికి వెళ్లుటకు నీకు ఎందుకు ఇష్టం లేదు? ఓ దేవదేవేశ్వరా, ప్రభూ, అక్కడికి వెళ్లకూడదనిపించుటకు కారణమంతా నాకు చెప్పుము.

Verse 21

सुहृदामेष वै धर्मस्सुहृद्भिस्सह संगतिः । कुर्वंति यन्महादेव सुहृदः प्रीतिवर्द्धिनीम्

సజ్జన మిత్రుల ధర్మమిదే—మిత్రులతో కలిసి ఉండుట; ఓ మహాదేవా, పరస్పర ప్రీతి, సద్భావం పెరిగే విధంగా కార్యములు చేయుట.

Verse 22

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मयागच्छ सह प्रभो । यज्ञवाटं पितुर्मेद्य स्वामिन् प्रार्थनया मम

కాబట్టి ప్రభూ, సమస్త ప్రయత్నంతో నాతో కలిసి రమ్ము—ఈ రోజు నా తండ్రి యజ్ఞవాటికకు. స్వామీ, ప్రార్థనతో నేను నిన్ను వేడుకొనుచున్నాను.

Verse 23

ब्रह्मोवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा सत्या देवो महेश्वरः । दक्ष वागिषुहृद्विद्धो बभाषे सूनृतं वचः

బ్రహ్ముడు పలికెను—సతీ మాటలు విని దేవ మహేశ్వరుడు, దక్షుని వాక్బాణముచే హృదయం విద్ధమైనప్పటికీ, ప్రత్యుత్తరంగా మృదువైన సత్యవచనములు పలికెను.

Verse 24

महेश्वर उवाच । दक्षस्तव पिता देवी मम द्रोही विशेषतः

మహేశ్వరుడు పలికెను—హే దేవీ, నీ తండ్రి దక్షుడు ప్రత్యేకంగా నా పట్ల ద్వేషభావంతో ఉన్న ద్రోహి.

Verse 25

यस्य ये मानिनस्सर्वे ससुरर्षिमुखाः परे । ते मूढा यजनं प्राप्ताः पितुस्ते ज्ञानवर्जिताः

దక్షపక్షంలోని ఇతర ఋషులతో కూడిన ఆ గర్విష్ఠులందరూ మోహగ్రస్తులై, జ్ఞానరహితులై, నీ తండ్రి యజ్ఞానికి వచ్చారు।

Verse 26

अनाहूताश्च ये देवी गच्छंति परमंदिरम् । अवमानं प्राप्नुवंति मरणादधिकं तथा

ఓ దేవీ, ఆహ్వానం లేకుండా ఇతరుల పరమ నివాసానికి వెళ్లేవారు అవమానాన్ని పొందుతారు; అది మరణానికన్నా అధికమైన అవమానంగా చెప్పబడింది।

Verse 27

परालयं गतोपींद्रो लघुर्भवति तद्विधः । का कथा च परेषां वै रीढा यात्रा हि तद्विधा

ప్రలయస్థానానికి వెళ్లిన ఇంద్రుడుకూడా ఆ స్థితిలో అల్పుడైపోతాడు. మరి ఇతర జీవుల సంగతి ఏమి? వారి గతి, సంచారం కూడా అలాగే—అనిశ్చితం, ప్రలయాధీనం.

Verse 28

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीयात्रावर्णनं नामाष्टविंशोध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ గ్రంథమైన రుద్రసంహితలో, దాని ద్వితీయ భాగమైన సతీఖండంలో ‘సతీయాత్రావర్ణనం’ అనే ఇరవై ఎనిమిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 29

तथारिभिर्न व्यथते ह्यर्दितोपि शरैर्जनः । स्वानांदुरुक्तिभिर्मर्मताडितस्स यथा मतः

అలాగే శత్రువుల బాణాలతో గాయపడినప్పటికీ మనిషి అంతగా కదలడు; కాని తనవారి కఠిన వాక్యాలు మర్మస్థానాన్ని చీల్చితే అతడు నిశ్చయంగా దుఃఖంతో తపిస్తాడు—ఇదే నిర్ణీత సత్యం।

Verse 30

विद्यादिभिर्गुणैः षड्भिरसदन्यैस्सतां स्मृतौ । हतायां भूयसां धाम न पश्यंति खलाः प्रिये

ప్రియే, కేవలం విద్య మొదలైన ఆరు గుణాలు—నిజమైన సద్గుణాలు కానివి—వాటి వల్ల సత్పురుషుల స్మృతి నశించినప్పుడు, దుష్టులు మహానుభావులు కోరే పరమ ధామాన్ని చూడలేరు।

Verse 31

ब्रह्मोवाच । एवमुक्ता सती तेन महेशेन महात्मना । उवाच रोषसंयुक्ता शिवं वाक्यविदां वरम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆ మహాత్మ మహేశుడు ఇలా చెప్పగా, సతి కోపంతో నిండిపోయి వాక్యప్రయోగంలో శ్రేష్ఠుడైన శివునితో పలికింది।

Verse 32

सत्युवाच । यज्ञस्स्यात्सफलो येन स त्वं शंभोखिलेश्वर । अनाहूतोसि तेनाद्य पित्रा मे दुष्टकारिणा

సతి పలికింది—ఓ శంభూ, అఖిలేశ్వరా! ఎవరి వల్ల యజ్ఞం ఫలప్రదమవుతుందో ఆవారు నీవే; కానీ నేడు నా దుష్కర్మి తండ్రి నిన్ను ఆహ్వానించలేదు।

Verse 33

तत्सर्वं ज्ञातुमिच्छामि भव भावं दुरात्मनः । सुरर्षीणां च सर्वेषामागतानां दुरात्मनाम्

ఓ భవా! నేను ఆ సమస్తాన్ని తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను—ఆ దురాత్ముల అంతర్భావాన్ని, అలాగే అక్కడికి వచ్చిన సమస్త దేవర్షులదీ, వారి హృదయాలు కలుషితమైనా సరే।

Verse 34

तस्माच्चाद्यैव गच्छामि स्वपितुर्यजनं प्रभो । अनुज्ञां देहि मे नाथ तत्र गंतुं महेश्वर

అందుచేత, ప్రభూ, నేను ఈ రోజే నా తండ్రి యజ్ఞానికి వెళ్తాను. ఓ నాథా, ఓ మహేశ్వరా, అక్కడికి వెళ్లుటకు నాకు అనుమతి ప్రసాదించండి।

Verse 35

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तौ भगवान् रुद्रस्तया देव्या शिवस्स्वयम् । विज्ञाताखिलदृक् द्रष्टा सतीं सूतिकरोऽब्रवीत्

బ్రహ్ముడు పలికెను—దేవి ఇలా పలికిన తరువాత, సమస్తాన్ని తెలిసిన సర్వదర్శి భగవాన్ రుద్రుడు, స్వయంగా శివుడు, దక్షకన్య సతితో ఇలా అన్నాడు।

Verse 36

शिव उवाच । यद्येवं ते रुचिर्देवि तत्र गंतुमवश्यकम् । सुव्रते वचनान्मे त्वं गच्छ शीघ्रं पितुर्मखम्

శివుడు పలికెను—ఓ దేవీ, నీకు ఇదే ఇష్టం అయితే అక్కడికి వెళ్లడం తప్పనిసరి. ఓ సువ్రతే, నా మాట ప్రకారం త్వరగా నీ తండ్రి యజ్ఞానికి వెళ్లు।

Verse 37

एतं नंदिनमारुह्य वृषभं सज्जमादरात् । महाराजोपचाराणि कृत्वा बहुगुणान्विता

ఆదరభక్తులతో ఆమె సిద్ధంగా ఉన్న నంది వృషభంపై అధిరోహించింది; మహారాజోచిత సత్కారాలు స్వీకరించి, అనేక సద్గుణాలతో యుక్తురాలై ముందుకు సాగింది।

Verse 38

भूषितं वृषमारोहेत्युक्ता रुद्रेण सा सती । सुभूषिता सती युक्ता ह्यगमत्पितुमंदिरम्

రుద్రుడు ఆమెతో—“ఓ వృషభారూఢే, అలంకరించుకొనుము” అని పలికెను. అప్పుడు సతి సుందరాభరణాలతో సుభూషితురాలై, సముచిత సిద్ధతతో, తండ్రి మందిరానికి బయలుదేరింది।

Verse 39

महाराजोपचाराणि दत्तानि परमात्मना । सुच्छत्रचामरादीनि सद्वस्त्राभरणानि च

పరమాత్ముడు రాజోచిత ఉపచారాలను ప్రసాదించాడు—శుభ్రమైన ఛత్రం, చామరం మొదలైనవి, అలాగే ఉత్తమ వస్త్రాభరణాలు కూడా.

Verse 40

गणाः षष्टिसहस्राणि रौद्रा जग्मुश्शिवाज्ञया । कुतूहलयुताः प्रीता महोत्सवसमन्विताः

శివాజ్ఞచే అరవై వేల రౌద్ర గణాలు బయలుదేరాయి. కుతూహలంతో నిండినవారు, ఆనందితులు, మహోత్సవంలో భాగస్వాములై ముందుకు సాగారు.

Verse 41

तदोत्सवो महानासीद्यजने तत्र सर्वतः । सत्याश्शिवप्रियायास्तु वामदेवगणैः कृतः

ఆ ఉత్సవం మహోత్సవమై, ఆ యజ్ఞసభలో అన్ని దిక్కులా వ్యాపించింది. శివప్రియ సత్యా గౌరవార్థం వామదేవగణులు దానిని నిర్వహించారు.

Verse 42

कुतूहलं गणाश्चक्रुश्शिवयोर्यश उज्जगुः । बालांतः पुप्लुवुः प्रीत्या महावीराश्शिवप्रियाः

కుతూహలంతో గణులు హర్షించి, శివ-సతీ యశస్సును గట్టిగా పాడారు. శివప్రియులైన ఆ మహావీర సేవకులు పిల్లలవలె ఆనందంతో ఎగిరి దూకారు.

Verse 43

सर्वथासीन्महाशोभा गमने जागदम्बिके । सुखारावस्संबभूव पूरितं भुवनत्रयम्

జగదంబిక ప్రయాణానికి బయలుదేరగా, అన్ని విధాలా మహాశోభ కనబడింది. మంగళకరమైన ఆనందధ్వని లేచి, ఆ నాదంతో త్రిలోకం నిండిపోయింది.