सतीप्राप्तिविषये ब्रह्मरुद्रसंवादः | The Brahmā–Śiva Dialogue on Attaining Satī
ఈ అధ్యాయంలో అంతఃసంభాషణ రూపం కనిపిస్తుంది. నారదుడు రుద్రుని సమీపం విడిచి వెళ్లిన తరువాత ఏమి జరిగిందో బ్రహ్మను ప్రశ్నిస్తాడు. బ్రహ్మ హిమవత్ ప్రాంతంలో మహాదేవుని చేరి, శివుడు సతీప్రాప్తి విషయమై పునఃపునః సందేహం, వియోగవేదనతో అంతరంగంలో కలత చెందుతున్నాడని గమనిస్తాడు. శివుడు లోకగతి ప్రకారం ప్రాకృతమివి మాటలతో దేవజ్యేష్ఠుడైన బ్రహ్మను—సతీ ప్రయోజనార్థం ఏ చర్యలు జరిగాయి? నా మన్మథతాపాన్ని శమింపజేసే వృత్తాంతం చెప్పు—అని అడుగుతాడు. సతీపై ఏకనిష్ఠను బలపరచి ఇతర మార్గాలను తిరస్కరించి, అభేదభావం వల్ల ఆమెను పొందడం నిశ్చయమని అంటాడు. అప్పుడు బ్రహ్మ శివుని సాంత్వనపరచి, ఆ మాటలను లోకాచారసమ్మతంగా భావించి, సతీ తన కుమార్తెగా శివునికే ఇవ్వబడుతుందని—ఈ వివాహం దైవనిర్ణీతమై ముందే స్థిరపడిందని—ప్రకటిస్తాడు; తదుపరి శ్లోకాలు ఆశ్వాసం, విధిక్రమం, దైవ-లోకవ్యవస్థ సమన్వయాన్ని వివరిస్తాయి।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । रुद्रपार्श्वे त्वयि गते किमभूच्चरितं ततः । का वार्ता ह्यभवत्तात किं चकार हरः स्वयम्
నారదుడు పలికెను: ఓ ప్రియుడా, నీవు రుద్రుని సన్నిధికి వెళ్లిన తరువాత ఏమి జరిగింది? అప్పుడు ఏ వార్త వెలిసింది, స్వయంగా హరుడు—శివుడు—ఏమి చేసెను?
Verse 2
ब्रह्मोवाच । अथाहं शिवमानेतुं प्रसन्नः परमेश्वरम् । आसदं हि महादेवं हिमवद्गिरिसंस्थितम्
బ్రహ్ముడు పలికెను—అప్పుడు మనస్సు ప్రసన్నం చేసుకొని పరమేశ్వరుడు శివుని తీసుకురావడానికి బయలుదేరితిని; హిమవద్గిరిపై నివసించు మహాదేవుని సమీపించితిని।
Verse 3
मां वीक्ष्य लोकस्रष्टारमायांतं वृषभध्वजः । मनसा संशयं चक्रे सतीप्राप्तौ मुहुर्मुहुः
లోకసృష్టికర్తనైన నన్ను వస్తూ చూచి వృషభధ్వజుడు (శివుడు) సతీప్రాప్తి విషయమై మనసులో మళ్లీ మళ్లీ సందేహించాడు।
Verse 4
अथ प्रीत्या हरो लोक गतिमाश्रित्य लीलया । सत्या भक्त्या च मां क्षिप्रमुवाच प्राकृतो यथा
అప్పుడు హరుడు ప్రసన్నుడై లీలగా లోకరీతిని ఆశ్రయించి, సతీ యొక్క సత్యభక్తిచేత ప్రేరితుడై, నాతో త్వరగా సాధారణుడివలె పలికెను।
Verse 5
ईश्वर उवाच । किमकार्षीत्सुरज्येष्ठ सत्यर्थे त्वत्सुतस्स माम् । कथयस्व यथा स्वांतं न दीर्ये मन्मथेन हि
ఈశ్వరుడు పలికెను—హే సురజ్యేష్ఠ, సత్యార్థం నీ కుమారుడు నాపై ఏమి చేశాడు? నీ అంతఃకరణంలో ఉన్నదానినే యథార్థంగా చెప్పు; మन्मథునిచేత నేను కదలిపోను, చీలిపోను।
Verse 6
धावमानो विप्रयोगो मामेव च सतीं प्रति । अभिहंति सुरज्येष्ठ त्यक्त्वान्यां प्राणधारिणीम्
హే దేవజ్యేష్ఠా, ఈ పరుగెత్తుకొచ్చే వియోగవేదన నన్ను మరియు సతీని మాత్రమే బలంగా తాకుతోంది; ఇతర ప్రాణధారులను విడిచి, మా ఇద్దరిపైనే పడుతోంది।
Verse 7
सतीति सततं ब्रह्मन् वद कार्यं करोम्यहम् । अभेदान्मम सा प्राप्या तद्विधे क्रियतां तथा
హే బ్రహ్మా, ‘సతీ, సతీ’ అని నిరంతరం పలుకు; నేను చేయవలసిన కార్యాన్ని చేస్తాను। ఆమె నాతో అభేదమైనది, కనుక ఆమెనే నేను పొందవలసినది—అందుకు తగిన విధానము అలాగే ఏర్పాటుచేయబడుగాక।
Verse 8
ब्रह्मोवाच । इति रुद्रोक्तवचनं लोकाचारसुगर्भितम् । श्रुत्वाहं नारदमुने सांत्वयन्नगदं शिवम्
బ్రహ్ముడు పలికెను—హే నారదమునీ, లోకాచారసారంతో నిండిన రుద్రుని వచనములను విని, నేను నిర్దోషుడైన భగవాన్ శివుని సాంత్వనపరచితిని।
Verse 9
ब्रह्मोवाच । सत्यर्थं यन्मम सुतो वदति स्म वृषध्वज । तच्छ्रणुष्व निजासाध्य सिद्धमित्यवधारय
బ్రహ్ముడు పలికెను—హే వృషధ్వజ (వృషచిహ్నధారి శివా), నా కుమారుడు చెప్పినది నిజార్థముతో నిండినది. దానిని వినుము; అది నీ స్వంత అచ్యుత సాధనం, సిద్ధమై నిశ్చితమని గ్రహించుము।
Verse 10
देया तस्मै मया पुत्री तदर्थं परिकल्पिता । ममाभीष्टमिदं कार्यं त्वद्वाक्यादधिकं पुनः
నేను అతనికి నా కుమార్తెను ఇస్తాను; ఆమె ఈ ప్రయోజనానికే నియమితురాలైంది. ఈ కార్యం నాకు అత్యంత ఇష్టమైనది—మళ్లీ, నీ వాక్యాలకన్నా కూడా అధికంగా।
Verse 11
मत्पुत्र्याराधितश्शंभुरेतदर्थं स्वयं पुनः । सोप्यन्विष्यति मां यस्मात्तदा देया मया हरे
నా కుమార్తె ఈ ప్రయోజనానికే శంభువును ఆరాధించింది; అందువల్ల ఆయన స్వయంగా మళ్లీ నన్ను వెదుకుతూ వస్తాడు. ఆయన నన్ను అన్వేషిస్తాడు కాబట్టి, హే హరి, ఆ సమయంలో నేను ఆయనకు (కుమార్తెను) ఇస్తాను।
Verse 12
शुभे लग्न सुमुहूर्ते समागच्छतु सोंतिकम् । तदा दास्यामि तनयां भिक्षार्थं शंभवे विधे
“శుభ లగ్నము, సుముహూర్తము సమీపించుగాక. అప్పుడు, ఓ విధాత బ్రహ్మా, భిక్షార్థిగా వచ్చిన శంభువుకు నేను నా కుమార్తెను ఇస్తాను.”
Verse 13
इत्युवाच स मां दक्षस्तस्मात्त्वं वृषभध्वज । शुभे मुहूर्ते तद्वेश्म गच्छ तामानयस्व च
దక్షుడు నాతో ఇలా అన్నాడు: “అందువల్ల, ఓ వృషభధ్వజా, శుభ ముహూర్తంలో ఆ గృహానికి వెళ్లి ఆమెను ఇక్కడికి తీసుకురా.”
Verse 14
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा मम वचो लौकिकी गतिमाश्रितः । उवाच विहसन्रुद्रो मुने मां भक्तवत्सलः
బ్రహ్మా అన్నాడు: “నా మాటలు విని రుద్రుడు లోకరీతిని ఆశ్రయించి, చిరునవ్వుతో నాతో పలికెను, ఓ మునీ; ఎందుకంటే ఆయన భక్తవత్సలుడు.”
Verse 15
रुद्र उवाच । गमिष्ये भवता सार्द्धं नारदेन च तद्गृहम् । अहमेव जगत्स्रष्टस्तस्मात्त्वं नारदं स्मर
రుద్రుడు పలికెను—నేను నీతో పాటు నారదునితో కూడ ఆ గృహమునకు వెళ్తాను. జగత్తు సృష్టికర్త నేనే; కావున నారదుని స్మరించు।
Verse 16
मरीच्यादीन् स्वपुत्रांश्च मानसानपि संस्मर । तैः सार्द्धं दक्षनिलयं गमिष्ये सगणो विधे
మరీచి మొదలైన ఋషులను—నీ పుత్రులను, మానససంతానములను కూడా—స్మరించు. వారితో కలిసి, ఓ విధాత (బ్రహ్మా), నేను నా గణములతో దక్షుని నివాసమునకు వెళ్తాను।
Verse 17
ब्रह्मोवाच । इत्याज्ञप्तोहमीशेन लोकाचारपरेण ह । संस्मरं नारदं त्वां च मरीच्यदीन्सुतांस्तथा
బ్రహ్ముడు పలికెను—లోకాచారమును నిలుపు ఈశ్వరుని ఆజ్ఞ పొందిన నేను, నారదా, నిన్నును మరిచి మొదలైన ఋషుల కుమారులనును స్మరించుచు బయలుదేరితిని।
Verse 18
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे कन्यादानवर्णनो नामाष्टादशोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము రెండవ గ్రంథములోని రుద్రసంహిత రెండవ సతీఖండములో ‘కన్యాదానవర్ణనము’ అను అష్టాదశ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।
Verse 19
विष्णुस्समागतस्तूर्णं स्मृतो रुद्रेण शैवराट् । सस्वसैन्यः कमलया गरुडारूढं एव च
రుద్రుడు స్మరించగానే విష్ణువు తక్షణమే వచ్చెను—శివభక్తుల అధిరాజు—తన సైన్యంతో కూడి, కమలా (లక్ష్మీ)తో కలిసి, గరుడారూఢుడై।
Verse 20
अध चैत्रसिते पक्षे नक्षत्रे भगदैवते । त्रयोदश्यां दिने भानौ निगच्छत्स महेश्वरः
ఆపై చైత్ర మాస కృష్ణపక్షంలో, భగదేవతాధిష్ఠిత నక్షత్రంలో, త్రయోదశి తిథినాడు, సూర్యుడు ముందుకు సాగుచుండగా, మహేశ్వరుడు ప్రయాణమయ్యెను।
Verse 21
सर्वैस्सुरगणैस्सार्द्धं ब्रह्मविष्णु पुरस्सरैः । तथा तैर्मुनिभिर्गच्छन् स बभौ पथि शंकरः
సర్వ దేవగణములతో కూడి, ముందుగా బ్రహ్మా విష్ణువులను ఉంచుకొని, అలాగే మునులచే సేవింపబడుతూ, శంకరుడు మార్గమున దివ్య తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ సాగెను।
Verse 22
मार्गे समुत्सवो जातो देवादीनां च गच्छताम् । तथा हरगणानां च सानंदमनसामति
మార్గమున సాగుచున్న దేవాదులలో మహోత్సవము కలిగెను; అలాగే ఆనందభరిత మనస్సులైన హరగణములలోను ఉత్సాహము వెల్లివిరిసెను।
Verse 24
ततः क्षणेन बलिना बलीवर्देन योगिना । स विष्णुप्रमुखः प्रीत्या प्राप दक्षालयं हरः
అనంతరం క్షణమాత్రములోనే, బలవంతుడైన యోగీ, శక్తిమంతమైన వృషభవాహనుడైన హరుడు, విష్ణుప్రముఖ దేవులతో ప్రీతితో కలిసి బయలుదేరి దక్షుని ఆలయమునకు చేరెను।
Verse 25
ततो दक्षो विनीतात्मा संप्रहृष्टतनूरुहः । प्रययौ सन्मुखं तस्य संयुक्तस्सकलैर्निजैः
అప్పుడు వినయశీల మనస్సుగల దక్షుడు, ఆనందంతో రోమాంచిత దేహముతో, తనవారందరితో కూడి, ఆయనను ఎదుర్కొనుటకు ముందుకు సాగెను।
Verse 26
सर्वे सुरगणास्तत्र स्वयं दक्षेण सत्कृताः । पार्श्वे श्रेष्ठं च मुनिभिरुपविष्टा यथाक्रमम्
అక్కడ సమస్త దేవగణాలను దక్షుడు స్వయంగా సత్కరించెను. మునులు కూడా యథాక్రమంగా అతని పక్కన శ్రేష్ఠాసనాలలో కూర్చుండిరి।
Verse 27
परिवार्याखिलान्देवान्गणांश्च मुनिभिर्यथा । दक्षस्समानयामास गृहाभ्यंतरतश्शिवम्
సమస్త దేవులను, గణులను, మునులను యథావిధిగా సమీకరించి దక్షుడు శివుని గృహాంతర భాగమునకు తీసికొనిపోయెను।
Verse 28
अथ दक्षः प्रसन्नात्मा स्वयं सर्वेश्वरं हरम् । समानर्च विधानेन दत्त्वासनमनुत्तमम्
అప్పుడు ప్రసన్నహృదయుడైన దక్షుడు స్వయంగా సర్వేశ్వరుడైన హరుని (శివుని) విధిపూర్వకంగా ఆరాధించి, అతనికి అనుత్తమమైన ఆసనమును సమర్పించెను।
Verse 29
ततो विष्णुं च मां विप्रान्सुरान्सर्वान्गणांस्तथा । पूजयामास सद्भक्त्या यथोचितविधानतः
అనంతరం అతడు యథోచిత విధానముతో సద్భక్తితో విష్ణువును, నన్ను (శివుని), అలాగే బ్రాహ్మణులను, సమస్త దేవతలను, గణులను పూజించెను।
Verse 30
कृत्वा यथोचितां पूजां तेषां पूज्यादिभिस्तथा । चकार संविदं दक्षो मुनिभिर्मानसैः पुनः
ఆ పూజ్య ఋషులకు కావలసిన అర్ఘ్యాదులుతో యథోచిత పూజను నిర్వహించి, దక్షుడు మళ్లీ మానస (మనోజాత) మునులతో సంప్రదింపులు, విచారణలు చేశాడు।
Verse 31
ततो मां पितरं प्राह दक्षः प्रीत्या हि मत्सुतः । प्रणिपत्य त्वया कर्म कार्यं वैवाहिकं विभो
అప్పుడు నా కుమారుడు దక్షుడు ప్రేమతో తన తండ్రైన నన్ను ఉద్దేశించి అన్నాడు— “హే విభో! నమస్కరించి, మీరు వివాహ సంబంధమైన కర్మలను నిర్వహించవలెను।”
Verse 32
बाढमित्यहमप्युक्त्वा प्रहृष्टैनांतरात्मना । समुत्थाय ततोऽकार्षं तत्कार्यमखिलं तथा
నేనూ “అలాగే” అని చెప్పి సమాధానమిచ్చాను; అంతరాత్మ ఆనందంతో లేచి, ఆ తరువాత ఆ సమస్త కార్యాన్ని అలాగే నిర్వహించాను।
Verse 33
ततश्शुभे मुहूर्ते हि लग्ने ग्रहबलान्विते । सती निजसुतां दक्षो ददौ हर्षेण शंभवे
తర్వాత శుభ ముహూర్తంలో—లగ్నం గ్రహబలంతో బలపడినప్పుడు—దక్షుడు ఆనందంతో తన కుమార్తె సతీని శంభువు (శివుడు)కు వివాహంగా ఇచ్చాడు।
Verse 34
उद्वाहविधिना सोपि पाणिं जग्राह हर्षितः । दाक्षायण्या वरतनोस्तदानीं वृषभध्वजः
వివాహవిధి ప్రకారం ఆ క్షణమే వృషభధ్వజుడు పరమేశ్వరుడు శివుడు హర్షంతో వరతనువు దాక్షాయణీ (సతీ) చేతిని గ్రహించాడు।
Verse 35
अहं हरिस्त्वदाद्या वै मुनयश्च सुरा गणाः । नेमुस्सर्वे संस्तुतिभि स्तोषयामासुरीश्वरम्
నేను హరి (విష్ణువు), నీవు మొదలైనవారితో కూడి మునులు మరియు దేవగణాలు—మేమందరం నమస్కరించి స్తోత్రాలతో పరమేశ్వరుడైన ఈశ్వరుని స్తుతించాము।
Verse 36
समुत्सवो महानासीन्नृत्यगानपुरस्सरः । आनन्दं परमं जग्मुस्सर्वे मुनिगणाः सुराः
నృత్యగానములు ముందుండగా మహోత్సవం ఏర్పడెను. సమస్త మునిగణములు, దేవగణములు పరమానందాన్ని పొందిరి—శివుని శుభసన్నిధి మహిమలో లీనమై।
Verse 37
कन्या दत्त्वा कृत्तार्थोऽभूत्तदा दक्षो हि मत्सुतः । शिवाशिवौ प्रसन्नौ च निखिलं मंगलालयम्
కన్యాదానం చేసి అప్పుడు నా కుమారుడైన దక్షుడు కృతార్థుడయ్యెను. శివుడు మరియు శివా (సతీ) ప్రసన్నులై, సమస్తం మంగళమయ ధామమయ్యెను।
Frequently Asked Questions
A Brahmā–Śiva exchange in which Brahmā approaches Śiva in the Himavat region and confirms the intended giving of Satī (Brahmā’s daughter) to Śiva, framing the union as already determined.
Śiva’s insistence that Satī is attainable due to abheda encodes a Śaiva metaphysic: Śakti is not ‘other’ than Śiva, so the narrative of marriage functions as a symbolic articulation of ontological unity.
Śiva appears in multiple epithets—Hara/Rudra/Vṛṣabhadhvaja/Mahādeva—signaling a single deity operating across relational (lover), cosmic (lord), and social (participant in lokācāra) registers.