देवस्तुतिः (Deva-stuti) — “Hymn of the Devas / Divine Praise”

Verse 1

नारद उवाच । विधे प्राज्ञ महाधीमन्वद मे वदतां वर । ततः परं किमभवच्चरितं विष्णुसद्गुरो

నారదుడు అన్నాడు—ఓ విధాతా! ఓ ప్రాజ్ఞా, మహాధీమంతుడా, వక్తలలో శ్రేష్ఠుడా! నాకు చెప్పుము—ఆ తరువాత విష్ణు సద్గురువు యొక్క సత్య మార్గదర్శనంలో ఆ పవిత్ర చరిత్రలో ఏమి జరిగింది?

Verse 2

अद्भुतेयं कथा प्रोक्ता मेना पूर्वगतिः शुभा । विवाहश्च श्रुतस्सम्यक्परमं चरितं वद

ఈ అద్భుత కథ చెప్పబడింది; మేనాదేవి పూర్వపు శుభగతి కూడా సమ్యకంగా తెలిసింది. వివాహవృత్తాంతం కూడా సరిగా విన్నాను; ఇప్పుడు పరమ పవిత్రమైన ఆ మహాచరిత్రాన్ని విస్తారంగా చెప్పండి।

Verse 3

इति श्रीशिवमहापुराणे दितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे देवस्तुतिर्नाम तृतीयोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ భాగమైన రుద్రసంహితలో, తృతీయ విభాగమైన పార్వతీఖండంలో ‘దేవస్తుతి’ అనే తృతీయ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 4

तपस्सुदुस्सहं कृत्वा कथं प्राप पतिं हरम् । एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तराच्छांकरं यशः

అత్యంత దుర్భరమైన తపస్సు చేసి ఆమె హరుడు (శివుడు)ను భర్తగా ఎలా పొందింది? ఈ సంగతులన్నీ విస్తారంగా చెప్పండి; శంకరునకు సంబంధించిన శైవయశస్సును కూడా వివరించండి।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । मुने त्वं शृणु सुप्रीत्या शांकरं सुयशः शुभम् । यच्छ्रुत्वा ब्रह्महा शुद्ध्येत्सर्वान्कामानवाप्नुयात्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ మునీ, ఆనందభక్తితో శంకరుని ఈ శుభమైన పవిత్రమైన సుయశస్సును వినుము. దీన్ని వినినవాడెవడైనా, బ్రహ్మహత్య చేసినవాడైనా శుద్ధి పొందును; సమస్త కోరికల ఫలములు పొందును।

Verse 6

यदा मेनाविवाहन्तु कृत्वागच्छद्गिरिर्गृहम् । तदा समुत्सवो जातस्त्रिषु लोकेषु नारद

ఓ నారదా, గిరిరాజు (హిమాలయుడు) మేనాదేవి వివాహాన్ని నిర్వహించి తన గృహానికి తిరిగి వచ్చినప్పుడు, మూడు లోకాలలో మహోత్సవం ఉద్భవించింది।

Verse 7

हिमाचलोऽपि सुप्रीतश्चकार परमोत्सवम् । भूसुरान्बंधुवर्गांश्च परानानर्च सद्धिया

హిమాచలుడు కూడా పరమానందంతో అత్యుత్తమ మహోత్సవాన్ని నిర్వహించాడు. శుద్ధబుద్ధితో బ్రాహ్మణులను, బంధువర్గాన్ని, ఇతర విశిష్ట అతిథులను విధివిధానంగా పూజించి సత్కరించాడు।

Verse 8

सर्वे द्विजाश्च सन्तुष्टा दत्त्वाशीर्वचनं वरम् । ययुस्तस्मै स्वस्वधाम बंधुवर्गास्तथापरे

అన్ని ద్విజులు (బ్రాహ్మణులు) సంతుష్టులయ్యారు. వారు అతనికి ఉత్తమ ఆశీర్వచనాన్ని ఇచ్చి తమ తమ ధామాలకు వెళ్లిపోయారు; ఇతర బంధువర్గమూ తమ తమ ఇళ్లకు తిరిగిపోయారు।

Verse 9

हिमाचलोऽपि सुप्रीतो मेनया सुखदे गृहे । रेमेऽन्यत्र च सुस्थाने नन्दनादिवनेष्वपि

హిమాచలుడు కూడా మేనాతో కలిసి సుఖదాయకమైన తన గృహంలో పరమ సంతోషంతో ఆనందంగా నివసించాడు. మరికొన్ని వేళల్లో నందనాది దివ్యవనముల వంటి శుభస్థానాలలోనూ సంతృప్తిగా విహరించాడు.

Verse 10

तस्मिन्नवसरे देवा मुने विष्ण्वादयोऽखिलाः । मुनयश्च महात्मानः प्रजग्मुर्भूधरान्तिके

ఓ మునీ, ఆ సమయమున విష్ణువును మొదలుకొని సమస్త దేవతలూ, మహాత్ములైన మునులూ బయలుదేరి పర్వత సమీపానికి చేరుకున్నారు.

Verse 11

दृष्ट्वा तानागतान्देवान्प्रणनाम मुदा गिरिः । संमानं कृतवान्भक्त्या प्रशंसन्स्व विधिं महान्

వచ్చిన దేవతలను చూచి మహాగిరిరాజు ఆనందంతో నమస్కరించాడు. భక్తితో వారికి తగిన సత్కారం చేసి, అతిథి-సేవారూపమైన తన మహాధర్మాన్ని స్తుతించాడు.

Verse 12

साञ्जलिर्नतशीर्षो हि स तुष्टाव सुभक्तितः । रोमोद्गमो महानासीद्गिरेः प्रेमाश्रवोऽपतन्

అంజలి బద్ధుడై, శిరస్సు వంచి, అతడు శుద్ధభక్తితో శివుని స్తుతించాడు. అప్పుడు గిరిరాజునకు మహా రోమాంచం కలిగి, ప్రేమాశ్రువులు ప్రవహించాయి.

Verse 13

ततः प्रणम्य सुप्रीतो हिमशैलः प्रसन्नधीः । उवाच प्रणतो भूत्वा मुने विष्ण्वादिकान्सुरान्

ఆపై హిమశైలుడు హృదయానందంతో, ప్రసన్నబుద్ధితో నమస్కరించాడు. ఓ మునీ, అతడు వినయంగా విష్ణువును మొదలుకొని దేవతలతో పలికాడు.

Verse 14

हिमाचल उवाच । अद्य मे सफलं जन्म सफलं सुमहत्तपः । अद्य मे सफलं ज्ञानमद्य मे सफलाः क्रियाः

హిమాచలుడు పలికెను—ఈ రోజు నా జన్మ సఫలమైంది, నా మహత్తపస్సు సఫలమైంది। ఈ రోజు నా జ్ఞానం ఫలించింది; ఈ రోజు నా పుణ్యక్రియలన్నీ సఫలమయ్యాయి।

Verse 15

धन्योऽहमद्य संजातो धन्या मे सकला क्षितिः । धन्यं कुलं तथा दारास्सर्वं धन्यं न संशयः

ఈ రోజు నేను ధన్యుడను—నిజంగా కృతార్థుడనయ్యాను. నా సమస్త భూమి ధన్యము. నా వంశము ధన్యము; నా భార్యలందరూ ధన్యులు; నిస్సందేహంగా అన్నీ ధన్యమే।

Verse 16

यतः समागता यूयं मिलित्वा सर्व एकदा । मां निदेशयत प्रीत्योचितं मत्त्वा स्वसेवकम्

మీరు అందరూ ఒకేసారి ఇక్కడ కలసి సమాగమమైనందున, నన్ను మీ సేవకుడిగా భావించి, ప్రేమతో చేయవలసిన యోగ్యమైన దానిని నాకు ఆజ్ఞాపించండి।

Verse 17

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा महीध्रस्य वचनं ते सुरास्तदा । ऊचुर्हर्यादयः प्रीताः सिद्धिं मत्वा स्वकार्यतः

బ్రహ్ముడు పలికెను—మహీధరుడు (హిమాలయుడు) చెప్పిన మాటలు విని, ఆ సమయంలో దేవతలు—హరి మొదలైనవారు—సంతోషించి, తమ కార్యసిద్ధి అయిందని భావించి పలికిరి।

Verse 18

देवा ऊचुः । हिमाचल महाप्राज्ञ शृण्व स्मद्वचनं हितम् । यदर्थमागतास्सर्वे तद्ब्रूमः प्रीतितो वयम्

దేవతలు పలికిరి—ఓ మహాప్రాజ్ఞ హిమాచల! మా హితవాక్యాన్ని వినుము. ఏ ప్రయోజనార్థం మేమందరం వచ్చామో, దానిని మేము సంతోషంతో నీకు తెలియజేస్తాము।

Verse 19

या पुरा जगदम्बोमा दक्षकन्याऽभवद्गिरे । रुद्रपत्नी हि सा भूत्वा चिक्रीडे सुचिरं भुवि

హే గిరిరాజా! ఆద్య జగదంబ ఉమా పూర్వము దక్షుని కుమార్తెగా జన్మించింది. రుద్రపత్నిగా మారి భూమిపై అతి దీర్ఘకాలం విహరించింది।

Verse 20

पितृतोऽनादरं प्राप्य संस्मृत्य स्वपणं सती । जगाम स्वपदं त्यक्त्वा तच्छरीरं तदाम्बिका

తండ్రి అవమానం పొందిన సతీ తన వ్రతాన్ని, దివ్య సంకల్పాన్ని స్మరించి; ఆ దేహాన్ని విడిచి తన పరమపదానికి వెళ్లింది—ఇలా అంబికా దేహత్యాగం చేసింది।

Verse 21

सा कथा विदिता लोके तवापि हिमभूधर । एवं सति महालाभो भवेद्देवगणस्य हि

ఆ కథ లోకంలో ప్రసిద్ధమే—హే హిమభూధర (హిమాలయా), నీకూ తెలిసినదే. ఇలా అయితే దేవగణానికి నిజంగా మహాలాభం కలుగుతుంది।

Verse 22

सर्वस्य भवतश्चापि स्युस्सर्वे ते वशास्सुराः

మీరు సమస్తానికి ప్రభువు; అందువల్ల ఆ దేవతలందరూ మీ వశంలోనే ఉంటారు।

Verse 23

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां हर्यादीनां गिरीश्वरः । तथास्त्विति प्रसन्नात्मा प्रोवाच न च सादरम्

బ్రహ్మ అన్నాడు—హరి (విష్ణు) మొదలైనవారి మాటలు విని గిరీశ్వరుడు (శివుడు) ప్రసన్నహృదయంతో “తథాస్తు” అని పలికాడు; కాని ప్రత్యేక ఆడంబర గౌరవం చూపలేదు।

Verse 24

अथ ते च समादिश्य तद्विधिम्परमादरात् । स्वयं जग्मुश्च शरणमुमायाश्शंकर स्त्रियः

అనంతరం పరమాదరంతో వారికి ఆ విధిని ఉపదేశించి, శంకరుని భార్యలు తామే ఉమాదేవి శరణు చేరిరి.

Verse 25

सुस्थले मनसा स्थित्वा सस्मरुर्जगदम्बिकाम् । प्रणम्य बहुशस्तत्र तुष्टुवुः श्रद्धया सुराः

ఆ శుభస్థలమున మనస్సును స్థిరపరచి దేవతలు జగదంబికను స్మరించిరి. అక్కడ పునఃపునః నమస్కరించి, శ్రద్ధతో ఆమెను స్తుతించిరి.

Verse 26

देवा ऊचुः । देव्युमे जगतामम्ब शिवलोकनिवासिनी । सदाशिवप्रिये दुर्गे त्वां नमामो महेश्वरि

దేవులు పలికిరి—హే దేవి ఉమా, జగదంబా, శివలోక నివాసిని! హే దుర్గే, సదాశివప్రియే, హే మహేశ్వరి, మేము నీకు నమస్కరిస్తున్నాము.

Verse 27

श्रीशक्तिं पावनां शान्तां पुष्टिम्परमपावनीम् । वयन्नामामहे भक्त्या महदव्यक्तरूपिणीम्

భక్తితో మేము శ్రీశక్తికి నమస్కరిస్తున్నాము—ఆమె పవిత్ర, శాంత, పుష్టి-సంపదలను ప్రసాదించే పరమపావని; మహత్ మరియు అవ్యక్త రూపములుగా విరాజిల్లునది.

Verse 28

शिवां शिवकरां शुद्धां स्थूलां सूक्ष्मां परायणाम् । अन्तर्विद्यासुविद्याभ्यां सुप्रीतां त्वां नमामहे

హే శివా! శివమంగళాన్ని ప్రసాదించే దేవి, పరమ శుద్ధ, స్థూలమూ సూక్ష్మమూ అయిన పరమాశ్రయమా! అంతర్విద్యా మరియు సత్యముక్తిదాయిని సువిద్యలో ఆనందించే నిన్ను మేము నమస్కరిస్తాము।

Verse 29

त्वं श्रद्धा त्वं धृतिस्त्वं श्रीस्त्वमेव सर्वगोचरा । त्वन्दीधितिस्सूर्य्यगता स्वप्रपञ्चप्रकाशिनी

నీవే శ్రద్ధ, నీవే ధృతి, నీవే శ్రీ; నీవే అందరికీ గోచరమగు దేవి. నీవే సూర్యగత దీప్తి, నీ స్వప్రపంచాన్ని ప్రకాశింపజేసే జ్యోతి.

Verse 30

या च ब्रह्माण्डसंस्थाने जगज्जीवेषु या जगत् । आप्याययति ब्रह्मादितृणान्तं तां नमामहे

బ్రహ్మాండ వ్యవస్థలో అధిష్ఠితమై, సమస్త జీవుల్లోను జగత్తులోను వ్యాపించి, బ్రహ్మ నుండి తృణం వరకు అన్నిటినీ పోషించి నిలుపు ఆమెకు మేము నమస్కరిస్తాము.

Verse 31

त्वं वार्ता सर्वजगतां त्वं त्रयी धर्मरूपिणी

నీవే సమస్త లోకాల ధారణక్రమమూ మార్గదర్శక వాక్యమూ; నీవే త్రయీ వేదము, ధర్మరూపంగా అవతరించినది.

Verse 32

निद्रा त्वं सर्वभूतेषु क्षुधा तृप्तिस्त्वमेव हि । तृष्णा कान्तिश्छविस्तुष्टिस्सर्वानन्दकरी सदा

హే దేవీ, సమస్త జీవులలో నీవే నిద్ర; నీవే ఆకలి మరియు తృప్తి. నీవే దాహం, కాంతి, ప్రభ, సంతృప్తి—సదా అందరికీ ఆనందం ప్రసాదించువాడవు.

Verse 33

त्वं लक्ष्मीः पुण्यकर्तॄणां त्वं ज्येष्ठा पापिनां सदा । त्वं शान्तिः सर्वजगतां त्वं धात्री प्राणपोषिणी

పుణ్యకర్ములు పొందే లక్ష్మీ నీవే; పాపులను అనుసరించే జ్యేష్ఠా కూడా నీవే సదా. నీవే సమస్త లోకాల శాంతి; నీవే ధాత్రి—ప్రాణాలను పోషించే జనని.

Verse 34

त्वन्तस्वरूपा भूतानां पञ्चानामपि सारकृत् । त्वं हि नीतिभृतां नीतिर्व्यवसायस्वरूपिणी

నీవే పంచమహాభూతాల అంతర్యామి సారస్వరూపిణి; వాటి పరమ సారాన్ని వెలికి తీయువాడవు. నీతిని ధరించువారిలో నీవే నీతి, నీవే దృఢ ప్రయత్నస్వరూపిణి।

Verse 35

गीतिस्त्वं सामवेदस्य ग्रन्थिस्त्वं यजुषां हुतिः । ऋग्वेदस्य तथा मात्राथर्वणस्य परा गतिः

నీవే సామవేదపు పవిత్ర గానం; నీవే యజుర్వేదపు క్రమబద్ధ గ్రంథి మరియు హవిస్సు-ఆహుతి. నీవే ఋగ్వేదపు మాత్రా/ఛందస్సు, మరియు అథర్వవేదానికి పరమ గతి—అత్యున్నత శరణు, పరమ సిద్ధి।

Verse 36

समस्तगीर्वाणगणस्य शक्तिस्तमोमयी धातृगुणैकदृश्या । रजः प्रपंचात्तु भवैकरूपा या न श्रुता भव्यकरी स्तुतेह

నీవే సమస్త దేవగణాల శక్తి; తమోగుణమయిన ధారణశక్తి యొక్క ఏకరూపంగా దర్శనమిస్తావు. రజోగుణ ప్రపంచం నుండి నీవు భవ-రూప శివుని ఏకప్రియరూపంగా ప్రకాశిస్తావు. అరుదుగా వినబడే నీ ఈ భవ్యకర స్తుతి ఇక్కడ ఉచ్ఛరించబడింది।

Verse 37

संसारसागरकरालभवाङ्गदुःखनिस्तारकारितरणिश्च निवीतहीना । अष्टाङ्गयोगपरिपालनकेलिदक्षां विन्ध्यागवासनिरतां प्रणमाम तां वै

మేము ఆ దేవి పార్వతీకి ప్రణామం చేస్తాము—సంసారసాగరంలోని భయంకర దుఃఖములు, దేహబంధన వేదనల నుండి దాటించు రక్షక సూర్యస్వరూపిణి; యజ్ఞోపవీతరహిత; అష్టాంగయోగ నియమపాలన క్రీడలో పరమ దక్ష; విన్ధ్య పర్వతవాసంలో నిరత.

Verse 38

नासाक्षि वक्त्रभुजवक्षसि मानसे च धृत्या सुखानि वितनोषि सदैव जन्तोः । निद्रेति याति सुभगा जगती भवा नः सा नः प्रसीदंतु भवस्थितिपालनाय

హే సుభగ దేవీ! నాసిక, నేత్రాలు, ముఖం, భుజాలు, వక్షస్థలం, మనస్సు—మరియు ధృతి ద్వారా—నీవు జీవులకు నిత్యం సుఖాలను విస్తరింపజేస్తావు. నీ వల్లే ఈ సుభగ జగత్తు నిద్రలోనికి వెళ్తుంది. నీ స్వరూపమైన ఆ నిద్ర, లోకస్థితి-పాలనకై మాపై ప్రసన్నమగుగాక।

Verse 39

ब्रह्मोवाच । इति स्तुत्वा महेशानीं जगदम्बामुमां सतीम् । सुप्रेयमनसः सर्वे तस्थुस्ते दर्शनेप्सवः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు మహేశానీ, జగదంబ ఉమా సతీని స్తుతించి, వారందరూ పరమ ఆనందభరిత మనస్సులతో అక్కడే నిలిచిరి, ఆమె దివ్య దర్శనాన్ని కోరుచు।

Verse 70

गायत्री त्वं वेदमाता त्वं सावित्री सरस्वती

నీవే గాయత్రీ, నీవే వేదమాత; నీవే సావిత్రి, నీవే సరస్వతి—పవిత్ర వాక్కు, జ్ఞానశక్తి స్వరూపిణి।