पार्वतीवाक्यं—शिवस्य परब्रह्मत्व-निरूपणम् (Pārvatī’s Discourse: Establishing Śiva as Parabrahman)

Verse 1

पार्वत्युवाच । एतावद्धि मया ज्ञातं कश्चिदन्योयमागतः । इदानीं सकलं ज्ञातमवध्यस्त्वम्विशेषतः

పార్వతి పలికెను—ఇంతవరకే నాకు తెలిసింది, ఎవరో ఇతరుడు ఇక్కడికి వచ్చాడని; కానీ ఇప్పుడు సమస్తం స్పష్టమైంది—ప్రత్యేకంగా నీవు అవధ్యుడవు, అజేయుడవు।

Verse 2

त्वयोक्तं विदितं देव तदलीकं न चान्यथा । यदि त्वयोदितं स्याद्वै विरुद्धं नोच्यते त्वया

ఓ దేవా, నీవు పలికినది సత్యమని తెలిసింది—అది అసత్యం కాదు, వేరేలా కూడా కాదు. ఏదైనా విరుద్ధమైతే, నీవు దానిని పలికేవాడివే కాదు।

Verse 3

कदाचिद्दृश्यते तादृक् वेषधारी महेश्वरः । स्वलीलया परब्रह्म स्वरागोपात्तविग्रहः

కొన్నిసార్లు మహేశ్వరుడు అటువంటి వేషధారిగా దర్శనమిస్తాడు. ఆ పరబ్రహ్ముడు తన లీలచేత, స్వేచ్ఛానురాగానుసారం, ప్రాకట్య రూపాన్ని ధరించును.

Verse 4

ब्रह्मचारिस्वरूपेण प्रतारयितुमुद्यतः । आगतश्छलसंयुक्तं वचोवादीः कुयुक्तितः

బ్రహ్మచారి రూపం ధరించి, ఆమెను మోసగించుటకు ఉద్ద్యోగించి వచ్చెను. హృదయంలో ఛలముంచి, కుయుక్తితో కూర్చిన మాటలు పలికెను.

Verse 5

शंकरस्य स्वरूपं तु जानामि सुविशेषतः । शिवतत्त्वमतो वच्मि सुविचार्य्य यथार्हतः

శంకరుని స్వరూపాన్ని నేను విశేషంగా స్పష్టంగా తెలుసుకొనియున్నాను. అందుచేత యథోచితంగా విచారించి, ఇప్పుడు శివతత్త్వాన్ని పలుకుదును.

Verse 6

वस्तुतो निर्गुणो ब्रह्म सगुणः कारणेन सः । कुतो जातिर्भवेत्तस्य निर्गुणस्य गुणात्मनः

నిజంగా బ్రహ్మం నిర్గుణము; కారణత్వం నిమిత్తం సగుణమని చెప్పబడుతుంది. నిర్గుణుడై గుణాధారుడైన ఆ పరతత్త్వానికి జన్మ ఎట్లా కలుగును?

Verse 7

स सर्वासां हि विद्यानामधिष्ठानं सदाशिवः । किं तस्य विद्यया कार्य्यं पूर्णस्य परमात्मनः

సర్వ విద్యలకు ఆధారము సదాశివుడే. సంపూర్ణ పరమాత్ముడైన ఆయనకు సాధనరూపమైన విద్యతో ఏమి పని?

Verse 8

वेदा उच्छ्वासरूपेण पुरा दत्ताश्च विष्णवे । शंभुना तेन कल्पादौ तत्समः कोऽस्ति सुप्रभुः

పూర్వకాలంలో శంభువు ఉచ్ఛ్వాసరూపమైన వేదాలు విష్ణువుకు దత్తమయ్యాయి. అందుచేత కల్పారంభంలో ఆ సుప్రభు శంభువుతో సమానుడు ఎవరు?

Verse 9

सर्वेषामादिभूतस्य वयोमानं कुतस्ततः । प्रकृतिस्तु ततो जाता किं शक्तेस्तस्य कारणम्

సర్వానికి ఆదికారణుడైన ఆయనకు వయస్సు కొలత ఎక్కడి నుంచి? ప్రకృతి ఆయన నుంచే పుట్టిందని చెప్పితే, ఆయన శక్తికి కారణం ఏమిటి?

Verse 10

ये भजंति च तं प्रीत्या शक्तीशं शंकरं सदा । तस्मै शक्तित्रयं शंभुः स ददाति सदाव्ययम्

ప్రేమభక్తితో ఎల్లప్పుడూ శక్తీశ శంకరుడు—శంభువును—భజించువారికి శంభువు త్రివిధ శక్తిని ప్రసాదిస్తాడు; అది నిత్యమూ అవ్యయమూ.

Verse 11

तस्यैव भजनाज्जीवो मृत्युं जयति निर्भयः । तस्मान्मृत्युंजयन्नाम प्रसिद्धम्भुवनत्रये

ఆయననే భజించుటవలన జీవుడు నిర్భయుడై మరణాన్ని జయిస్తాడు; అందుకే ఆయన త్రిలోకాలలో ‘మృత్యుంజయ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడు।

Verse 12

तस्यैव पक्षपातेन विष्णुर्विष्णुत्वमाप्नुयात् । ब्रह्मत्वं च यथा ब्रह्मा देवा देवत्वमेव च

ఆయన అనుగ్రహమే వలన విష్ణువు విష్ణుత్వాన్ని పొందుతాడు; అలాగే బ్రహ్మ బ్రహ్మత్వాన్ని, దేవతలు తమ దేవత్వాన్నే పొందుతారు।

Verse 13

दर्शनार्थं शिवस्यादौ यथा गच्छति देवराट् । भूतादयस्तत्परस्य द्वारपालाश्शिवस्य तु

దేవరాజు మొదట శివదర్శనార్థం వెళ్లినట్లే, భూతాదులు శివుని యందే తత్పరులై శివుని ద్వారపాలకులుగా సేవచేస్తారు।

Verse 14

दण्डैश्च मुकुटं विद्धं मृष्टं भवति सर्वतः । किं तस्य बहुपक्षेण स्वयमेव महाप्रभुः

దండాలతో కొట్టబడి చీల్చబడిన కిరీటం అన్ని వైపులా మెరుస్తూ మృదువుగా మారుతుంది. దీనిపై ఎన్నో వాదనలు ఎందుకు? స్వయంగా మహాప్రభువే ప్రమాణం।

Verse 15

कल्याणरूपिणस्तस्य सेवयेह न किं भवेत् । किं न्यूनं तस्य देवस्य मामिच्छति सदाशिवः

కల్యాణస్వరూపుడైన ఆయనను సేవిస్తే ఇక్కడ ఏ మంగళం కలగదు? ఆ దేవునిలో ఏ లోటు ఉంది, సదాశివుడు నన్ను కోరుటకు?

Verse 16

सप्तजन्मदरिद्रः स्यात्सेवेन्नो यदि शंकरम् । तस्यैतत्सेवनाल्लोको लक्ष्मीः स्यादनपायिनी

శంకరుని సేవించి పూజించని వాడు ఏడు జన్మలైనా దరిద్రుడే. కాని ఆయన సేవవల్ల లక్ష్మీ అనపాయినిగా నిలిచి విడువదు.

Verse 17

यदग्रे सिद्धयोष्टौ च नित्यं नृत्यंति तोषितुम् । अवाङ्मुखास्सदा तत्र तद्धितं दुर्ल्लभं कुतः

ఎవరి సన్నిధిలో అష్టసిద్ధులు కూడా ఆయనను తృప్తిపరచుటకు నిత్యం నర్తించి, సదా నమ్రముఖులై ఉంటారో—ఆయన ప్రసాదించే పరమహితం ఎలా దుర్లభమవుతుంది?

Verse 18

यद्यस्य मंगालानीह सेवते शंकरस्य न । यथापि मंगलन्तस्य स्मरणादेव जायते

ఇక్కడ ఎవడు శంకరునికి సంబంధించిన మంగళాచారాలను ఆచరించకపోయినా, ఆ మంగళమయ ప్రభువును స్మరించడమే అతనికి మంగళాన్ని కలిగిస్తుంది.

Verse 19

यस्य पूजाप्रभावेण कामास्सिद्ध्यन्ति सर्वशः । कुतो विकारस्तस्यास्ति निर्विकारस्य सर्वदा

ఎవరి పూజా ప్రభావంతో అన్ని కోరికలు సమస్తంగా సిద్ధిస్తాయో, ఆ నిత్య నిర్వికార పరమేశ్వరునిలో వికారం లేదా దోషం ఎలా ఉండగలదు?

Verse 20

शिवेति मंगलन्नाम मुखे यस्य निरन्तरम् । तस्यैव दर्शनादन्ये पवित्रास्संति सर्वदा

య whose పెదవులపై ‘శివ’ అనే మంగళనామం నిరంతరం నిలిచియుంటుందో, అటువంటి భక్తుని దర్శనమాత్రముతోనే ఇతరులూ సదా పవిత్రులగుదురు।

Verse 21

यद्यपूतम्भवेद्भस्म चितायाश्च त्वयोदितम् । नित्यमस्यांगगं देवैश्शिरोभिर्द्धार्यते कथम्

నీవు చెప్పినట్లుగా చితాభస్మ అపవిత్రమైతే, దేవతలు దానిని నిత్యం తమ శరీరంపై—ప్రత్యేకించి శిరస్సుపై—ఎలా ధరిస్తారు?

Verse 22

यो देवो जगतां कर्ता भर्ता हर्ता गुणान्वितः । निर्गुणश्शिवसंज्ञश्च स विज्ञेयः कथम्भवेत्

జగత్తుకు కర్త, భర్త, హర్త అయిన ఆ దేవుడు గుణాలతో సంబంధముండి కూడా నిర్గుణుడు, ‘శివ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడు—అటువంటి పరమతత్త్వాన్ని నిజంగా ఎలా తెలుసుకోవాలి?

Verse 23

अगुणं ब्रह्मणो रूपं शिवस्य परमात्मनः । तत्कथं हि विजानन्ति त्वादृशास्तद्बहिर्मुखाः

పరమాత్ముడైన శివుని స్వరూపం నిర్గుణ బ్రహ్మమే. అటువంటి తత్త్వం నుండి బహిర్ముఖులైన మీలాంటి వారు ఆయనను నిజంగా ఎలా తెలుసుకోగలరు?

Verse 24

दुराचाराश्च पापाश्च देवेभ्यस्ते विनिर्गताः । तत्त्वं ते नैव जानन्ति शिवस्यागुणरूपिणः

దురాచారులు, పాపులు—దేవుల నుండే పుట్టినవారైనా—నిర్గుణ స్వరూపుడైన శివుని తత్త్వాన్ని ఏమాత్రం తెలుసుకోరు.

Verse 25

शिवनिन्दां करोतीह तत्त्वमज्ञाय यः पुमान् । आजन्मसंचितं पुण्यं भस्मीभवति तस्य तत्

శివ తత్త్వాన్ని గ్రహించక ఇక్కడ ఎవడు శివనింద చేస్తాడో, అతని జన్మనుండి సঞ্চితమైన పుణ్యం భస్మమైపోతుంది.

Verse 26

त्वया निंदा कृता यात्र हरस्यामित तेजसः । त्वत्पूजा च कृता यन्मे तस्मात्पापम्भजाम्यहम्

నీవు అక్కడ అపార తేజస్సుగల హరుని నిందించావు; అలాగే నీవు నన్ను కూడా పూజించావు—అందువల్ల ఆ పాపాన్ని నేను స్వీకరిస్తాను।

Verse 27

शिवविद्वेषिणं दृष्ट्वा सचेलं स्नानमाचरेत् । शिवविद्वेषिणं दृष्ट्वा प्रायश्चितं समाचरेत्

శివద్వేషిని చూచినప్పుడు వస్త్రాలతోనే స్నానం చేయవలెను; అలాగే శివద్వేషిని చూచినప్పుడు విధివిధానంగా ప్రాయశ్చిత్తమును కూడా ఆచరించవలెను.

Verse 28

रे रे दुष्ट त्वया चोक्तमहं जानामि शंकरम् । निश्चयेन न विज्ञातश्शिव एव सनातनः

ఓ ఓ దుష్టుడా! నీవు ‘నేను శంకరుణ్ని తెలుసు’ అని అంటున్నావు; కానీ నిశ్చయంగా నీవు సనాతనుడైన శివుని తెలుసుకోలేదు—ఆయనే ఏకైక సనాతన ప్రభువు.

Verse 29

यथा तथा भवेद्रुद्रो यथा वा बहुरूपवान् । ममाभीष्टतमो नित्यं निर्विकारी सतां प्रियः

రుద్రుడు ఎలా ఉన్నా—ఇలా గానీ అలా గానీ, లేదా అనేక రూపాలతో ఉన్నా—ఆయనే నిత్యం నాకు అత్యంత ఇష్టుడు; ఆయన నిర్వికారుడు, సత్పురుషులకు శాశ్వతంగా ప్రియుడు.

Verse 30

विष्णुर्ब्रह्मापि न समस्तस्य क्वापि महात्मनः । कुतोऽन्ये निर्जराद्याश्च कालाधीनास्सदैवतम्

విష్ణువూ బ్రహ్మయూ కూడా ఏ విధంగానూ ఆ సమస్తవ్యాపక పరమ మహాత్ముడు కారు. మరి ఇతర దేవులు—‘అమరులు’ అనబడువారైనా—తమ దేవత్వంతో కూడ సదా కాలాధీనులే.

Verse 31

इति बुध्या समालोक्य स्वया सत्या सुतत्त्वतः । शिवार्थं वनमागत्य करोमि विपुलं तपः

ఇలా తన సత్యబుద్ధితో యథార్థ తత్త్వాన్ని పరిశీలించి, శివప్రాప్తి కొరకు అరణ్యానికి వచ్చి విస్తారమైన తపస్సు చేసెను.

Verse 32

स एव परमेशानस्सर्वेशो भक्तवत्सलः । संप्राप्तुम्मेऽभिलाषो हि दीनानुग्रहकारकम्

ఆయనే పరమేశానుడు, సర్వేశ్వరుడు, భక్తవత్సలుడు. దీనులపై అనుగ్రహం కురిపించే ఆ శివుని పొందాలని నాకు గాఢమైన ఆకాంక్ష ఉంది।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा गिरिजा सा हि गिरीश्वरसुता मुने । विरराम शिवं दध्यो निर्विकारेण चेतसा

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ మునీ! ఇలా చెప్పి గిరీశ్వరుని కుమార్తె గిరిజ మౌనమై, నిర్వికారమైన స్థిరచిత్తంతో శివుని ధ్యానించింది।

Verse 34

तदाकर्ण्य वचो देव्या ब्रह्मचारी स वै द्विजः । पुनर्वचनमाख्यातुं यावदेव प्रचक्रमे

దేవి మాటలు విని ఆ బ్రహ్మచారి ద్విజుడు వెంటనే మళ్లీ తన ప్రత్యుత్తరాన్ని చెప్పుటకు ప్రారంభించాడు।

Verse 35

उवाच गिरिजा तावत्स्वसखीं विजयां द्रुतम् । शिव सक्तमनोवृत्तिश्शिवनिंदापराङ्मुखी

అప్పుడు గిరిజా తన సఖి విజయతో త్వరగా చెప్పింది—ఆమె మనస్సు పూర్తిగా శివునిలో లీనమై, శివనిందకు విముఖంగా ఉంది.

Verse 36

गिरिजोवाच । वारणीयः प्रयत्नेन सख्ययं हि द्विजाधमः । पुनर्वक्तुमनाश्चैव शिवनिंदां करिष्यति

గిరిజా చెప్పింది—సఖీ, ఈ నీచ బ్రాహ్మణుణ్ని ప్రయత్నంతో ఆపాలి; ఇతడు కలహానికి మొగ్గుచూపుతున్నాడు. మళ్లీ మాట్లాడాలనే ఉద్దేశంతో శివనింద చేస్తాడు.

Verse 37

न केवलम्भवेत्पापं निन्दां कर्तुश्शिवस्य हि । यो वै शृणोति तन्निन्दां पापभाक् स भवेदिह

శివుని నిందించేవాడికే పాపం అంటదు; ఆ నిందను వినేవాడూ ఈ లోకంలోనే ఆ పాపంలో భాగస్వామి అవుతాడు।

Verse 38

शिवनिन्दाकरो वध्यस्सर्वथा शिवकिंकरैः । ब्राह्मणश्चेत्स वै त्याज्यो गन्तव्यं तत्स्थलाद्द्रुतम्

శివుని నిందించేవాడు శివకింకరులచే అన్ని విధాలా శిక్షార్హుడు. అతడు బ్రాహ్మణుడైనా త్యజ్యుడు; ఆ స్థలాన్ని వెంటనే విడిచి వెళ్లాలి।

Verse 39

अयं दुष्टः पुनर्निन्दां करिष्यति शिवस्य हि । ब्राह्मणत्वादवध्यश्चैत्त्याज्योऽदृश्यश्च सर्वथा

ఈ దుష్టుడు మళ్లీ శివుని నింద చేస్తాడు. కానీ బ్రాహ్మణుడైనందున వధించరాదు; అందుచేత అతడిని పూర్తిగా త్యజించి, అన్ని విధాలా దూరంగా—అదృశ్యంగా—ఉంచాలి।

Verse 40

हित्वैतत्स्थलमद्येव यास्यामोऽन्यत्र मा चिरम् । यथा संभाषणं न स्यादनेनाऽविदुषा पुनः

“ఈ స్థలాన్ని నేడు విడిచి, ఆలస్యం లేకుండా మరొకచోటికి వెళ్లుదాం; ఈ అజ్ఞానితో మళ్లీ మాటలాడవలసి రాకుండా.”

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा चोमया यावत्पादमुत्क्षिप्यते मुने । असौ तावच्छिवस्साक्षादालंबे प्रियया स्वयम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ మునీ, ఉమ ఇలా చెప్పి పాదమును ఎత్తబోతున్న క్షణంలోనే సాక్షాత్తు శ్రీశివుడు స్వయంగా తన ప్రియకు ఆధారమయ్యాడు।

Verse 42

कृत्वा स्वरूपं सुभगं शिवाध्यानं यथा तथा । दर्शयित्वा शिवायै तामुवाचावाङ्मुखीं शिवः

శివుడు ధ్యానానికి అనుకూలమైన అత్యంత మంగళకరమైన, సుందరమైన స్వరూపాన్ని ధరించి, ఆ రూపాన్ని శివా (పార్వతి)కు దర్శింపజేశాడు; తరువాత ముఖం వంచి నిలిచిన ఆమెతో శివుడు పలికాడు।

Verse 43

शिव उवाच । कुत्र यास्यसि मां हित्वा न त्वं त्याज्या मया पुनः । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि नादेयम्विद्यते तव

శివుడు పలికెను—నన్ను విడిచి ఎక్కడికి వెళ్తావు? నిన్ను నేను ఇక మళ్లీ విడువను. నేను ప్రసన్నుడను—వరము కోరుకో; నీకు ఇవ్వనిది ఏదీ లేదు।

Verse 44

अद्यप्रभृति ते दासस्तपोभिः क्रीत एव ते । क्रीतोऽस्मि तवसौन्दर्यात्क्षणमेकं युगाय ते

ఈ రోజు నుంచే నేను నీ దాసుడను—నీ కోసం చేసిన తపస్సులతో నీకే కొనబడినవాడినట్లుగా. నీ సౌందర్యానికి మోహితుడై నేను అమ్మబడినవాడినయ్యాను; నీతో గడిచే ఒక్క క్షణం కూడా నాకు యుగంలా అనిపిస్తుంది।

Verse 45

त्यज्यतां च त्वया लज्जा मम पत्नी सनातनी । गिरिजे त्वं हि सद्बुध्या विचारय महेश्वरि

ఓ గిరిజా, ఈ లజ్జను విడిచిపెట్టు. నీవు నా సనాతన భార్యవు. ఓ మహేశ్వరీ, నీ సద్బుద్ధితో దీనిని బాగా విచారించు.

Verse 46

मया परीक्षितासि त्वं बहुधा दृढमानसे । तत्क्षमस्वापराधम्मे लोकलीलानुसारिणः

ఓ దృఢమనస్కురాలా, నేను నిన్ను అనేక విధాలుగా పరీక్షించాను. కాబట్టి లోకలీలను అనుసరించి చేసిన నా ఈ అపరాధాన్ని క్షమించు.

Verse 47

न त्वादृशीम्प्रणयिनीं पश्यामि च त्रिलोकके । सर्वथाहं तवाधीनस्स्वकामः पूर्य्यतां शिवे

మూడు లోకాలలో నీ వంటి ప్రియురాలిని నేను చూడను. నేను సర్వథా నీ అధీనుడను; కాబట్టి హే శివే, నా అభీష్ట కోరిక నెరవేరుగాక.

Verse 48

एहि प्रिये मत्सकाशं पत्नी त्वं मे वरस्तव । त्वया साकं द्रुतं यास्ये स्वगृहम्पर्वत्तोत्तमम्

రా ప్రియే, నా సమీపానికి రా. నీవు నా భార్యవు; నీ వరం అనుగ్రహించబడింది. నీతో కలిసి నేను త్వరగా మన స్వగృహమైన ఆ ఉత్తమ పర్వతానికి వెళ్తాను.

Verse 49

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते देवदेवेन पार्वती मुदमाप सा । तपोजातं तु यत्कष्टं तज्जहौ च पुरातनम्

బ్రహ్ముడు అన్నాడు—దేవదేవుడు ఇలా పలికినప్పుడు పార్వతి ఆనందంతో నిండిపోయింది. తపస్సు వల్ల కలిగిన పూర్వ కష్టాన్ని ఆమె అప్పుడు విడిచిపెట్టింది.

Verse 50

सर्वः श्रमो विनष्टोभूत्स त्यास्तु मुनिसत्तम । फले जाते श्रमः पूर्वो जन्तोर्नाशमवाप्नुयात्

ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఇది నిజమే—ఫలం సిద్ధించిన వెంటనే పూర్వ శ్రమ అంతా నశించినట్లే అవుతుంది; ఫలితం వచ్చినపుడు జీవికి గత కష్టం ఇక అనుభూతి కాదు.